Luận văn ThS: QLNN đấu thầu mua sắm hàng hóa công tại Bắc Kạn - Ma Thị Quỳnh

Tìm hiểu sâu về quản lý nhà nước trong lĩnh vực đấu thầu mua sắm công tại tỉnh Bắc Kạn. Phân tích các quy định, quy trình và hiệu quả thực thi.

• Tác giả: Mã Thị Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Thị Bích Loan
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản lý nhà nước về đấu thầu mua sắm hàng hóa trong khu vực công tại tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nhà nước về đấu thầu mua sắm công tại Bắc Kạn

Quản lý nhà nước về đấu thầu mua sắm công là hoạt động then chốt đảm bảo hiệu quả sử dụng ngân sách. Tại Bắc Kạn, công tác này chịu sự điều chỉnh của Luật Đấu thầu và các văn bản hướng dẫn. Mục tiêu chính là lựa chọn nhà thầu cung cấp hàng hóa, dịch vụ đạt chất lượng, giá cả hợp lý cho các cơ quan, đơn vị công lập. Hoạt động này gắn liền với các nguyên tắc công khai, minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả kinh tế. Việc quản lý nhằm định hướng, điều chỉnh quá trình đấu thầu theo đúng quy định của nhà nước, phòng chống lãng phí và tham nhũng trong đầu tư công.

1.1. Khái niệm và bản chất của quản lý nhà nước về đấu thầu mua sắm công

Quản lý nhà nước về đấu thầu mua sắm công là sự tác động có tổ chức của nhà nước vào hoạt động mua sắm bằng nguồn vốn công. Bản chất là quá trình xây dựng, tổ chức thực hiện và kiểm tra các quy định pháp luật. Đối tượng quản lý là toàn bộ quy trình từ lập kế hoạch, tổ chức lựa chọn nhà thầu đến ký kết và thực hiện hợp đồng. Công cụ quản lý bao gồm hệ thống pháp luật, cơ chế chính sách và bộ máy chuyên trách. Mục đích cuối cùng là tối ưu hóa hiệu quả chi tiêu công, đảm bảo lợi ích quốc gia.

1.2. Vai trò và nguyên tắc cơ bản trong quản lý đấu thầu mua sắm công

Vai trò quản lý nhà nước thể hiện ở việc định hướng, điều tiết và giám sát hoạt động đấu thầu. Nó đảm bảo sự công bằng, minh bạch cho tất cả các nhà thầu tham gia. Các nguyên tắc cốt lõi bao gồm: công khai thông tin, cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng và không phân biệt đối xử. Nguyên tắc hiệu quả kinh tế đòi hỏi việc lựa chọn nhà thầu phải dựa trên tiêu chí tổng chi phí vòng đời thấp nhất. Sự tuân thủ các nguyên tắc này là nền tảng để xây dựng hệ thống mua sắm công trong sạch, vững mạnh.

II. Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về đấu thầu mua sắm công tại Bắc Kạn

Thực trạng quản lý nhà nước về đấu thầu mua sắm công tại Bắc Kạn cho thấy cả kết quả tích cực và thách thức. Về mặt tích cực, tỉnh đã từng bước hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường công tác tập huấn và nâng cao nhận thức cho các chủ đầu tư. Số lượng gói thầu áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi tăng qua các năm. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều vấn đề như năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác đấu thầu chưa đồng đều. Việc áp dụng các hình thức đấu thầu cạnh tranh chưa thực sự phổ biến ở tất cả các cấp. Công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm đôi khi còn chưa kịp thời, thiếu kiên quyết.

2.1. Các kết quả đạt được trong công tác quản lý đấu thầu

Tỉnh Bắc Kạn đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn triển khai Luật Đấu thầu. Hệ thống quản lý nhà thầu trên địa bàn được từng bước xây dựng. Tỷ lệ tiết kiệm qua đấu thầu ở một số gói thầu lớn đạt mức đáng ghi nhận, góp phần tăng hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. Công tác đăng tải thông tin về kế hoạch đấu thầu, kết quả lựa chọn nhà thầu trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia được thực hiện nghiêm túc. Nhiều cơ quan, đơn vị đã chủ động trong việc lập và phê duyệt hồ sơ mời thầu đúng quy định.

2.2. Những tồn tại hạn chế trong thực tiễn triển khai

Một số gói thầu vẫn áp dụng hình thức chỉ định thầu hoặc chào hàng cạnh tranh không đúng quy định. Tình trạng hồ sơ mời thầu thiếu rõ ràng, có nội dung hạn chế cạnh tranh vẫn xảy ra. Năng lực của một bộ phận cán bộ phụ trách đấu thầu tại các sở, ban, ngành và huyện còn hạn chế. Việc đánh giá hồ sơ dự thầu đôi khi chưa chính xác, dẫn đến khiếu nại. Hệ thống kiểm tra, giám sát chưa phủ kín, việc xử lý sai phạm chưa đủ sức răn đe. Đây là những nút thắt cần được tháo gỡ.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đấu thầu mua sắm công tại Bắc Kạn

Để nâng cao hiệu quả, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là hoàn thiện khung thể chế địa phương, ban hành các quy định cụ thể, rõ ràng phù hợp với đặc thù tỉnh nhà. Thứ hai là tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ thông qua các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về pháp luật đấu thầu và kỹ năng nghiệp vụ. Thứ ba là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác hiệu quả hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Giải pháp thứ tư là tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.

3.1. Giải pháp về hoàn thiện thể chế và tăng cường năng lực cán bộ

Cần xây dựng và ban hành bộ quy tắc ứng xử, hướng dẫn chuyên môn cụ thể cho từng loại hình mua sắm. Tổ chức các lớp bồi dưỡng cấp chứng chỉ hành nghề đấu thầu cho cán bộ các chủ đầu tư. Mời chuyên gia từ các tỉnh thành có kinh nghiệm để chia sẻ bài học thực tiễn. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến mọi đối tượng liên quan. Xây dựng cơ chế khen thưởng, kỷ luật rõ ràng để tạo động lực và nâng cao trách nhiệm cá nhân trong mỗi gói thầu.

3.2. Giải pháp về ứng dụng công nghệ và tăng cường giám sát

Đẩy mạnh sử dụng Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho tất cả các bước từ đăng tải thông tin đến nộp hồ sơ dự thầu điện tử. Xây dựng cơ sở dữ liệu về nhà thầu, giá cả thị trường để làm tham chiếu. Thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành, tiến hành kiểm tra đột xuất và định kỳ. Công khai kết quả xử lý vi phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng để răn đe. Khuyến khích sự tham gia giám sát của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

IV. Kết luận và hướng ứng dụng thực tiễn cho tỉnh Bắc Kạn

Quản lý nhà nước về đấu thầu mua sắm công là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng. Kết quả đạt được tại Bắc Kạn là nền tảng quan trọng, nhưng những tồn tại cần được nhìn nhận thẳng thắn để khắc phục. Các giải pháp đề ra phải được triển khai quyết liệt, có lộ trình và phân công trách nhiệm rõ ràng. Hướng ứng dụng thực tiễn tập trung vào việc xây dựng một hệ thống mua sắm công chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả. Điều này không chỉ tiết kiệm ngân sách mà còn nâng cao uy tín của chính quyền tỉnh, thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

4.1. Tổng kết các kết quả chính và ý nghĩa của đề tài

Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý nhà nước về đấu thầu mua sắm công. Qua phân tích thực trạng, đã chỉ ra được những điểm mạnh và điểm yếu trong công tác quản lý tại Bắc Kạn. Các giải pháp đề xuất mang tính khả thi, bao quát từ thể chế, con người đến công nghệ. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài là cung cấp luận cứ khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước tỉnh. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc hoạch định chính sách và cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực này.

4.2. Khuyến nghị và hướng phát triển trong thời gian tới

Khuyến nghị UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành rà soát, bãi bỏ các quy định chồng chéo, mâu thuẫn. Nên thí điểm áp dụng đấu thầu qua mạng cho một số gói thầu hàng hóa thông thường. Cần đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ đấu thầu điện tử. Hướng phát triển là xây dựng một thị trường mua sắm công cạnh tranh, nơi mọi nhà thầu đều có cơ hội bình đẳng. Mục tiêu cuối cùng là đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất từ mỗi đồng ngân sách chi ra, phục vụ lợi ích cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, danh mục bảng, biểu, chữ viết tắt, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm các nội dung chủ yếu thể hiện ở ba chƣơng sau: 9 Chƣơng 1: Cơ sở khoa học quản lý nhà nƣớc về đấu thầu mua sắm hàng hóa trong khu vực công. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc về đấu thầu mua sắm hàng hóa trong khu vực công tại tỉnh Bắc Kạn. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về đấu thầu mua sắm hàng hóa trong khu vực công tại tỉnh Bắc Kạn. 10 Chƣơng 1: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐẤU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA TRONG KHU VỰC CÔNG 1.

Tổng quan về đấu thầu và đấu thầu mua sắm hàng hóa trong khu vực công 1. Khái niệm Trên thực tế đã tồn tại nhiều khái niệm về đấu thầu trong các văn bản pháp quy khác nhau. Một số quan điểm có thể kể đến nhƣ: Theo quy định của Luật mẫu của Ủy ban Luật Thƣơng mại quốc tế Liên hiệp quốc (UNCITRAL) về đấu thầu hàng hóa, xây lắp và dịch vụ, đấu thầu đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “Đấu thầu là tiến hành mua sắm hàng hóa, xây lắp và dịch vụ theo một cách nào đó”. Trong Hiệp định mua sắm chính phủ (MSCP) của Tổ chức thƣơng mại thế giới (Hiệp định GPA/WTO) và Hiệp định thƣơng mại tự do giữa Việt Nam và liên minh Châu Âu (EVFTA), khái niệm đấu thầu đƣợc định nghĩa “là quá trình một cơ quan mua sắm, được liệt kê trong Bản chào mở của thị trường, được quyền sử dụng hoặc được mua được hàng hóa và/hoặc dịch vụ vì mục đích công và không nhằm mục đích bán hay bán lại mang tính thương mại hoặc sử dụng trong việc sản xuất hoặc cung ứng hàng hóa hoặc dịch vụ vì mục đích bán hay bán lại mang tính thương mại” Tại Việt Nam, theo Từ điển tiếng việt (Viện ngôn ngữ học xuất bản băn 1998) thì khái niệm đấu thầu đƣợc hiểu là việc “Đo độ công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì đƣợc giao cho làm hoặc đƣợc bán hàng (đây là một cách thức, phƣơng pháp để lựa chọn nhà thầu thực hiện dự án, công trình xây dựng).

Với quan điểm nhƣ vậy, đấu thầu đƣợc hiểu với ý 11 nghĩa nhƣ một sự ganh đua (cạnh tranh) để đƣợc thực hiện một công việc, một yêu cầu nào đó do bên mời thầu đƣa ra. Theo quy định của Nhà nƣớc, khái niệm về đấu thầu đƣợc phát triển theo giai đoạn để phù hợp với thực tiễn. Theo Quy chế đấu thầu (ban hành kèm theo Nghị định số 88/1999/MĐ-CP ngày 01/09/1999 của Chính phủ) thì “đấu thầu” là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu (khoản 1 điều 3). Trong luật Đấu thầu số 61/2005/QH11 ban hành ngày 29/11/2005, đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án quy định tại Điều 1 của Luật này trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế (khoản 2 điều 4).

Văn bản pháp luật về đấu thấu cho đến nay vẫn đang đƣợc hoàn thiện và phát triển, khái niệm đấu thầu mới nhất theo quy định hiện hành đƣợc hiểu nhƣ sau: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng minh bạch và hiệu quả kinh tế. Có thể thấy, khái niệm đấu thầu ngày càng rõ ràng, đầy đủ hơn, xác định rõ hơn nội hàm của khái niệm đấu thầu, đồng thời xác định phạm vi áp dụng đấu thầu (cung cấp dịch vụ tƣ vấn, dịch vụ phi tƣ vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp) và đặc biệt có sự mở rộng đối tƣợng áp dụng đấu thầu đối với công tác lựa chọn nhà đầu tƣ theo hình thức đối tác công tƣ, dự án đầu tƣ có sử dụng đất. Theo quan điểm cá nhân, tác giả luận văn đồng tình với khái niệm “đấu thầu” tại điều 4 của Luật Đấu thầu năm 2013 nhƣ đã nêu ở trên. Nhƣ vậy, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội và quá trình hoàn thiện công tác QLNN về đấu thầu trên thế giới và Việt Nam khái niệm đấu thầu dần đƣợc hoàn thiện, nội dung của khái niệm ngày càng rõ ràng, đầy đủ hơn, xác định 12 rõ phạm vi áp dụng đấu thầu (cung cấp dịch vụ tƣ vấn, dịch vụ phi tƣ vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp) và đặc biệt mở rộng đối tƣợng áp dụng đấu thầu với công tác lựa chọn nhà đầu tƣ theo hình thức đối tác công tƣ, dự án đầu tƣ có sử dụng đất.

Từ sự phân tích trên đây về khái niệm “đấu thầu” cũng nhƣ dựa trên việc nghiên cứu các tài liệu, văn bản pháp luật, tác giả luận văn thống nhất tất cả các nội dung đƣợc đề cập trong luận văn này về đấu thầu hay liên quan đến QLNN về đấu thầu MSHHKVC đều đƣợc dựa trên cơ sở của Luật Đấu thầu năm 2013. Đặc điểm của đấu thầu Đấu thầu là một phƣơng thức quản lý chi tiêu công tối ƣu và hiệu quả của Chính phủ. Đấu thầu có những đặc điểm cơ bản sau: - Đấu thầu là quá trình gồm nhiều bƣớc khác nhau do chủ đầu tƣ, bên mời thầu thực hiện nhằm để lựa chọn đƣợc một nhà thầu đáp ứng tốt nhất, phù hợp nhất với các yêu cầu của mình từ rất nhiều nhà thầu tham dự thầu. - Để lựa chọn nhà thầu phù hợp nhất, đáp ứng yêu cầu của bên mời thầu, thông thƣờng bên mời thầu đƣa ra các tiêu chuẩn về mặt kỹ thuật, tiêu chuẩn về mặt tài chính, tiêu chuẩn khác nhƣ: năng lực, kinh nghiệm, uy tín, dịch vụ hậu mãi.

để làm tiêu chuẩn xem xét, đánh giá, xếp hạng nhà thầu. Tất cả yêu cầu trên đƣợc thông báo công khai, đồng thời đây là thƣớc đo để đánh giá nhà thầu và giải quyết kiến nghị trong đấu thầu. - Trong quá trình tổ chức đấu thầu, bên mời thầu phải đảm bảo các nhà thầu đƣợc cạnh tranh công bằng, đƣợc đối xử nhƣ nhau ở tất cả các bƣớc trong quy trình đấu thầu. - Mục tiêu cơ bản của cuộc thầu là đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh kế, thông qua đó bên mời thầu mua đƣợc các hàng hóa và dịch vụ thỏa mãn các yêu cầu của mình về kỹ thuật chất lƣợng, bảo hành, bảo trì, dịch vụ, hậu mãi với chi phí phù hợp.

13 - Mục đích tham dự thầu của nhà thầu là giành đƣợc quyền cung cấp hàng hóa dịch vụ do bên mời thầu yêu cầu với giá đủ bù đắp chi phí đầu vào và đảm bảo lợi nhuận cao nhất có thể. - Hoạt động đấu thầu chỉ áp dụng với những dự án, gói thầu sử dụng ngân sách nhà nƣớc đƣợc hình thành do sự đóng góp từ thuế, phí, lệ phí. của ngƣời dân và toàn xã hội, do đó đấu thầu đƣợc Nhà nƣớc quản lý chặt chẽ. Nhƣ vậy, nội hàm cơ bản của khái niệm đấu thầu đƣợc ghi nhận là một quá trình chặt chẽ gồm các bƣớc khác nhau từ công tác chuẩn bị, tổ chức thực hiện cho đến giai đoạn kết thúc, đƣợc quy định bằng văn bản pháp luật do bên mời thầu thực hiện, thông qua đó lựa chọn nhà thầu đáp ứng tốt nhất các yêu cầu và thực hiện yêu cầu của bên mời thầu.

Hình thức đấu thầu Trong lĩnh vực đấu thầu nói chung và đấu thầu MSHH trong KVC nói riêng, hoạt động đấu thầu đƣợc phân chia thành các hình thức đấu thầu khác nhau tùy theo đặc điểm, tính chất và nội dung của hoạt động đấu thầu. Trong đó, hình thức đấu thầu là cách thức triển khai thực hiện lựa chọn nhà thầu. Có 7 hình thức đấu thầu là: + Một là đấu thầu rộng rãi: Là hình thức đấu thầu mà bất kỳ nhà thầu, nhà đầu tƣ đủ điều kiện đều có thể tham gia dự thầu nếu muốn, hình thức này không hạn chế số lƣợng nhà thầu tham gia. Ƣu điểm của hình thức này là tính cạnh tranh cao, hạn chế tiêu cực, kích thích các nhà thầu nâng cao năng lực.

+ Hai là đấu thầu hạn chế: Là hình thức đấu thầu mà chỉ có một số nhà thầu nhất định đƣợc mời tham gia dự thầu. Bên mời thầu áp dụng hình thức này trong trƣờng hợp gói thầu có yêu cầu cao về kỹ thuật hoặc kỹ thuật có tính đặc thù mà chỉ có một số nhà thầu có khả năng đáp ứng yêu cầu của gói thầu. Khi thực hiện đấu thầu hạn chế, bên mời thầu phải mời tối thiểu 3 nhà thầu đƣợc xác định là có đủ năng lực và kinh nghiệm đáp ứng yêu cầu của gói thầu và có nhu cầu tham dự thầu. 14 + Ba là chỉ định thầu: Là hình thức đấu thầu mà chỉ có một nhà thầu đƣợc tham gia lựa chọn để thực hiện yêu cầu của bên mời thầu.

Thông thƣờng, hình thức này áp dụng cho: các gói thầu có tính chất cấp bách, những gói thầu mang tính lợi ích quốc gia, những gói thầu đảm bảo tính tƣơng thích trƣớc đó, những gói thầu mang tính đặc thù, nghệ thuật hoặc chỉ có một nhà thầu có thể thực hiện tốt nhất hoặc những gói thầu có giá trị nhỏ. + Bốn là mua sắm trực tiếp: Đây là hình thức đấu thầu áp dụng đối với các gói thầu mua sắm hàng hóa mà bên mời thầu mời một nhà thầu trƣớc đó đã trúng thầu thông qua hình thức đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế để thực hiện gói thầu mới của mình thuộc cùng một dự án hoặc dự toán mua sắm khác. + Năm là chào hàng cạnh tranh: Là hình thức thƣờng áp dụng khi bên mời thầu muốn mua sắm những loại hàng thông dụng, sẵn có trên thị trƣờng với đặc tính kỹ thuật đƣợc tiêu chuẩn hóa và tƣơng đƣơng nhau về chất lƣợng, các gói thầu dịch vụ phi tƣ vấn thông dụng, đơn giản hay gói thầu xây lắp công trình đơn giản đã có thiết kế bản vẽ thi công đƣợc phê duyệt. + Sáu là tự thực hiện: Là hình thức đƣợc áp dụng đối với các gói thầu mua sắm trong trƣờng hợp tổ chức trực tiếp quản lý, sử dụng gói thầu có đủ năng lực kỹ thuật, tài chính và kinh nghiệm để thực hiện gói thầu.