Luận văn thạc sĩ quản lý công: Quản lý nhà nước về hoạt động đạo Công giáo tỉnh Đắk Lắk - Trần Thanh Thủy (2019)

Nghiên cứu quản lý nhà nước về hoạt động đạo Công giáo tỉnh Đắk Lắk. Phân tích chính sách, quy định pháp luật và phương thức quản lí hoạt động tôn giáo.

• Tác giả: Trần Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thành Dũng
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản lý nhà nước về hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nhà nước đối với đạo Công giáo tại Đắk Lắk

Quản lý nhà nước về hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk là nội dung nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực quản lý công. Tỉnh Đắk Lắk nằm ở trung tâm vùng Tây Nguyên, có vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh và kinh tế. Địa bàn tỉnh có đường biên giới giáp Campuchia dài hơn 73 km. Dân số đa dạng với nhiều dân tộc sinh sống. Đạo Công giáo có lịch hiện diện lâu đời tại khu vực này. Hoạt động tôn giáo diễn ra trên nhiều huyện, thị xã, thành phố. Công tác quản lý nhà nước đặt ra yêu cầu vừa đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng vừa duy trì trật tự xã hội. Các cơ quan chức năng như Ban Tôn giáo tỉnh, Ban Dân vận Tỉnh ủy, Phòng PA88 Công an tỉnh phối hợp thực hiện nhiệm vụ. Quản lý phải dựa trên đường lối Đảng và pháp luật Nhà nước. Mục tiêu hướng đến đoàn kết đồng bào có đạo và không có đạo.

1.1. Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về tôn giáo

Quản lý nhà nước về tôn giáo bao gồm việc xây dựng chính sách, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy định tổ chức bộ máy và tổ chức thực hiện pháp luật. Hệ thống pháp luật tín ngưỡng tôn giáo được xây dựng từ Hiến pháp đến các luật chuyên ngành. Các nguyên tắc quản lý phải đảm bảo tự do tín ngưỡng của công dân. Mọi tôn giáo hoạt động theo hướng tuân thủ Hiến pháp và pháp luật. Nguyên tắc thống nhất giữa sinh hoạt tôn giáo và bảo tồn giá trị văn hóa được nhấn mạnh. Quản lý còn đảm bảo hài hòa lợi ích cá nhân, cộng đồng và quốc gia.

1.2. Đặc điểm tự nhiên và xã hội tỉnh Đắk Lắk

Đắk Lắk cách Hà Nội 1.410 km và cách TP. Hồ Chí Minh 350 km. Phía Bắc giáp Gia Lai, phía Đông giáp Phú Yên và Khánh Hòa, phía Nam giáp Lâm Đồng và Đắk Nông, phía Tây giáp Campuchia. Diện tích tự nhiên hơn 13.000 km². Địa hình cao nguyên rộng lớn, dốc thoải xen kẽ đồng bằng thấp. Khí hậu mát mẻ, nhiệt độ trung bình 24°C. Hai mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4. Lượng mưa bình quân 1.900 mm mỗi năm. Hệ thống giao thông hoàn chỉnh với đường bộ và đường hàng không.

II. Phân tích thực trạng quản lý hoạt động đạo Công giáo tại Đắk Lắk

Thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động đạo Công giáo tại Đắk Lắk cho thấy nhiều kết quả đạt được song vẫn tồn tại hạn chế. Các xã, phường có trên 30% dân số theo đạo Công giáo tập trung ở một số huyện thuộc tỉnh. Hoạt động tôn giáo được tổ chức theo quy định pháp luật. Các buổi lễ, sinh hoạt tôn giáo diễn ra ổn định. Tuy nhiên, công tác quản lý đối mặt nhiều thách thức. Địa bàn rộng, dân cư phân tán gây khó khăn cho kiểm soát. Nguồn lực cán bộ làm công tác tôn giáo còn hạn chế. Một số nơi chưa nắm bắt kịp thời diễn biến tâm lý tín đồ. Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa đồng bộ. Nhận thức pháp luật về tôn giáo trong bộ phận nhân dân chưa đầy đủ.

2.1. Tình hình hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn

Đạo Công giáo tại Đắk Lắk có số lượng tín đồ đáng kể, phân bố rải rác trên nhiều đơn vị hành chính cấp huyện. Các giáo xứ, giáo họ hoạt động theo quy định của pháp luật Việt Nam. Hoạt động tôn giáo bao gồm lễ Chúa nhật, các ngày lễ trọng và sinh hoạt đoàn thể Công giáo. Các chức sắc tôn giáo thực hiện vai trò hướng dẫn đời sống tâm linh cho giáo dân. Giáo hội Công giáo tại địa phương tham gia các hoạt động từ thiện, xã hội. Mối quan hệ giữa giáo hội và chính quyền cơ bản ổn định, tôn trọng lẫn nhau.

2.2. Những vấn đề đặt ra trong công tác quản lý

Công tác quản lý nhà nước về đạo Công giáo tại Đắk Lắk đối mặt nhiều vấn đề cần giải quyết. Thứ nhất, hệ thống văn bản pháp luật về tôn giáo còn phức tạp, khó áp dụng thống nhất. Thứ hai, năng lực cán bộ chuyên trách tôn giáo ở cấp cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu. Thứ ba, thông tin về hoạt động tôn giáo chưa được thu thập đầy đủ, kịp thời. Thứ tư, một số trường hợp lợi dụng tôn giáo để hoạt động trái pháp luật chưa được xử lý triệt để. Thứ năm, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tôn giáo chưa sâu rộng đến mọi tầng lớp nhân dân.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đạo Công giáo

Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hoạt động đạo Công giáo tại Đắk Lắk đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ. Giải pháp đầu tiên là hoàn thiện hệ thống pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo. Cần ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể cho địa phương. Giải pháp thứ hai là tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo. Đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật và kỹ năng giao tiếp với tôn giáo. Giải pháp thứ ba là đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tôn giáo đến nhân dân. Sử dụng nhiều kênh truyền thông đa dạng. Giải pháp thứ tư là tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả. Giải pháp cuối cùng là phát huy vai trò của tổ chức đoàn thể trong quản lý tôn giáo.

3.1. Hoàn thiện chính sách và pháp luật về tín ngưỡng tôn giáo

Hoàn thiện hệ thống pháp luật là giải pháp nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý. Cần rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến tôn giáo cho phù hợp thực tiễn. Ban hành thông tư, nghị định hướng dẫn thi hành Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo một cách chi tiết. Xây dựng quy chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo. Đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực tôn giáo. Tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức tôn giáo hoạt động đúng pháp luật. Đảm bảo tính minh bạch, công khai trong quản lý.

3.2. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý tôn giáo

Đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo đóng vai trò quyết định hiệu quả quản lý. Cần tuyển dụng cán bộ có trình độ chuyên môn về tôn giáo học, luật học. Tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý tôn giáo định kỳ. Cử cán bộ đi học tập kinh nghiệm tại các địa phương khác. Nâng cao kỹ năng giao tiếp, đối thoại với chức sắc và tín đồ tôn giáo. Xây dựng chế độ đãi ngộ phù hợp cho cán bộ làm công tác tôn giáo. Khuyến khích cán bộ nghiên cứu, tìm hiểu đặc thù từng tôn giáo trên địa bàn.

IV. Kết luận và kiến nghị về quản lý đạo Công giáo tại Đắk Lắk

Quản lý nhà nước về hoạt động đạo Công giáo trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục. Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác quản lý đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận. Quyền tự do tín ngưỡng của công dân được đảm bảo. Hoạt động tôn giáo cơ bản ổn định, tuân thủ pháp luật. Mối quan hệ giữa chính quyền và giáo hội được duy trì tốt đẹp. Tuy nhiên, vẫn còn những tồn tại cần khắc phục. Hệ thống pháp luật cần tiếp tục hoàn thiện. Năng lực cán bộ quản lý cần được nâng cao. Công tác phối hợp liên ngành cần chặt chẽ hơn. Tuyên truyền pháp luật về tôn giáo phải sâu rộng hơn. Phát huy mặt tích cực, hạn chế tiêu cực của tôn giáo là mục tiêu lâu dài. Đoàn kết đồng bào có đạo và không có đạo góp phần xây dựng tỉnh Đắk Lắk phát triển bền vững.

4.1. Kết quả đạt được và bài học kinh nghiệm

Qua quá trình nghiên cứu, nhiều kết quả tích cực trong quản lý tôn giáo được ghi nhận. Hệ thống pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo ngày càng hoàn thiện. Các cơ quan quản lý đã chủ động triển khai chính sách pháp luật. Hoạt động tôn giáo diễn ra ổn định, đúng quy định. Bài học kinh nghiệm là phải kết hợp quản lý Nhà nước với vận động quần chúng. Cần phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể. Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với chức sắc tôn giáo. Giải quyết kịp thời các mâu thuẫn phát sinh từ cơ sở.

4.2. Kiến nghị và hướng phát triển

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đề xuất một số kiến nghị với các cấp có thẩm quyền. Thứ nhất, đề nghị Trung ương ban hành hướng dẫn cụ thể về quản lý tôn giáo ở vùng Tây Nguyên. Thứ hai, kiến nghị tỉnh Đắk Lắk tăng cường đầu tư nguồn lực cho công tác tôn giáo. Thứ ba, đề nghị mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tôn giáo học. Thứ tư, kiến nghị đưa nội dung quản lý tôn giáo vào chương trình đào tạo cán bộ. Thứ năm, đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu về tôn giáo phục vụ quản lý. Hướng phát triển là ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tôn giáo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐẠO CÔNG GIÁO 1. Khái niệm quản lý nhà nước và quản lý nhà nước về hoạt động tôn giáo, đạo Công giáo 1. Quản lý nhà nước và vai trò quản lý nhà nước - Quản lý: Hoạt động quản lý đã xuất hiện từ lâu, nhưng thuật ngữ “quản lý” cho đến nay vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau. Tùy từng mục tiêu và dưới các góc độ nghiên cứu, người ta có thể đưa ra những quan niệm khác nhau về quản lý.

Có quan điểm coi quản lý là quá trình bao gồm các khâu lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra những nỗ lực của các thành viên trong tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực khác nhau của tổ chức để đạt được mục tiêu đã định trước. Cũng có quan điểm cho rằng quản lý là sự tác động định hướng bất kỳ lên một hệ thống nào đó nhằm trật tự hóa nó và hướng nó phát triển phù hợp với những quy luật nhất định. Mặc dù có nhiều quan niệm, song thuật ngữ quản lý được thống nhất ở hai nội dung: (1) Quản lý là sự tác động mang tính tổ chức, tính mục đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý. (2) Mục tiêu của quản lý là nhằm làm cho đối tượng quản lý hoạt động phù hợp với ý chí của chủ thể quản lý.

Nói đến quản lý trước hết là sự tác động trực tiếp hoặc gián tiếp của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý. Sự tác động này không đơn lẻ, tự phát mà có tính tổ chức, mục đích rõ ràng. Mục đích mà chủ thể quản lý đặt ra là hướng đối tượng quản lý hoạt động phù hợp với ý chí của mình. Từ hai nội dung nêu trên có thể đưa ra khái niệm về quản lý: “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đã được đặt ra từ trước” [43].

8 - Quản lý nhà nước: Hoạt động quản lý bao gồm nhiều loại, trong đó quản lý xã hội là một dạng quản lý đặc biệt. Quản lý xã hội là sự tác động có ý thức để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người phù hợp với ý chí của nhà quản lý và quy luật khách quan. Quản lý xã hội là một chức năng xã hội đặc biệt, xuất hiện từ khi lao động của con người bắt đầu được xã hội hóa. - Chủ thể của quản lý là con người hay tổ chức của con người.

Những cá nhân hay tổ chức của con người phải là những chủ thể đại diện có quyền uy, có quyền hạn và trách nhiệm liên kết, phối hợp những hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân hướng tới mục tiêu chung nhằm đạt được kết quả nhất định trong quản lý. - Khách thể của quản lý là trật tự quản lý. Trật tự này được quy định bởi nhiều loại quy phạm xã hội khác nhau như quy phạm tập quán, quy phạm đạo đức, quy phạm chính trị, quy phạm tôn giáo, quy phạm pháp luật. Khi nhà nước xuất hiện, những công việc quản lý xã hội quan trọng nhất do Nhà nước đảm nhiệm - Quản lý nhà nước xuất hiện.

Quản lý nhà nước hiện nay được hiểu theo hai nghĩa: * Theo nghĩa rộng: Là dạng quản lý xã hội của nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước để điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người do tất cả các cơ quan nhà nước (lập pháp, hành pháp, tư pháp) tiến hành để thực hiện các chức năng của nhà nước đối với xã hội. * Theo nghĩa hẹp: Là dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực nhà nước với chức năng chấp hành pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật của các cơ quan trong hệ thống hành pháp (Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp). Pháp luật là phương tiện chủ yếu để quản lý nhà nước. Bằng pháp luật, Nhà nước có thể trao quyền cho các tổ chức xã hội hoặc cá nhân để họ thay mặt Nhà nước tiến hành hoạt động quản lý nhà nước.

Quản lý nhà nước về hoạt động tôn giáo, đạo Công giáo 1. Khái niệm tôn giáo và đạo Công giáo * Tôn giáo: Tôn giáo là hiện tượng xã hội, hình thành và phát triển trong nhiều cộng đồng dân tộc trên thế giới. Do được hình thành và phát triển trong các cộng đồng dân tộc khác nhau, nên tôn giáo rất đa dạng, phong phú. Chủ nghĩa Mác - Lênin coi tín ngưỡng, tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội phản ảnh một cách hoang đường, hư ảo hiện thực khách quan.

Có rất nhiều quan niệm khác nhau về tôn giáo; Tôn giáo thường được hiểu là một trong những hình thức tín ngưỡng có quan niệm, ý thức, hành vi và các tổ chức tôn giáo. Tôn giáo là hệ thống những quan niệm tín ngưỡng, súng bái một hay nhiều vị thần linh và những hình thức lễ nghi thể hiện sự sùng bái ấy [42, tr. Trong tác phẩm Chống Đuyring, Ph. Ăngghen khẳng định: “Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư ảo vào trong đầu óc con người của những lực lượng bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế đã mang hình thức những lực lượng siêu trần thế” [26, tr.

Các nhà nghiên cứu Mácxít về tôn giáo thường coi câu nói trên là định nghĩa của Chủ nghĩa Mác về tôn giáo. Theo Các Mác: “tôn giáo là sự tự ý thức và sự tự cảm giác của con người chưa tìm ra được bản thân mình, hoặc để mất bản thân mình một lần nữa. Nhưng con người không phải là một sinh vật trừu tượng, ẩn náu đâu đó ở ngoài thế giới. Con người chính là thế giới con người, là nhà nước, là xã hội.

Nhà nước ấy, xã hội ấy sản sinh ra tôn giáo, tức thế giới quan lộn ngược” [26, tr. Trong tác phẩm “Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hêghen”, Các Mác cho rằng: “Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái tim, là tinh thần của những trật tự không có tinh thần. Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân” [26, tr. 10 Qua những luận điểm trên cần lưu ý một số vấn đề sau: (1) Tôn giáo không phải là cái tự có mà là sản phẩm của con người, tức xã hội của con người, cũng tức là phương thức tồn tại của con người.

Nói cách khác, tôn giáo chỉ là sự phản ánh xã hội con người vào trong ý thức của con người. Vì thế tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, phản ánh cái tồn tại xã hội sinh ra nó. (2) Song sự phản ánh đó chỉ là sự phản ánh phi lý tính, hoang đường, để rồi sau đó lấy cái phi lý, hoang đường làm chân lý, chuẩn mực để giải thích hoặc chi phối cái hiện thực. (3) Tôn giáo là sản phẩm của con người, nhưng không phải là con người cá nhân, riêng lẻ mà là con người xã hội, do đó tôn giáo là một hiện tượng xã hội.

(4) Xét về bản chất, tôn giáo là một hiện tượng xã hội tiêu cực, nó vừa biểu thị sự phản kháng tiêu cực trước những nỗi khổ đau và bất hạnh của con người, vừa biểu thị sự nhẫn nhục, sự bất lực của con người trước những sức mạnh tự phát của tự nhiên và xã hội. Ở Việt Nam, cũng có nhiều cách định nghĩa về tôn giáo; theo một số Từ điển Tiếng Việt, “Tôn giáo là hình thái ý thức xã hội gồm những quan niệm dựa trên cơ sở tin và sùng bái những lực lượng siêu tự nhiên, cho rằng có những lực lượng siêu tự nhiên quyết định số phận con người, con người phải phục tùng, tôn thờ”. Dưới góc độ pháp lý, khái niệm tôn giáo được quy định tại Khoản 5, Điều 2, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016: “Tôn giáo là niềm tin của con người tồn tại với hệ thống quan niệm và hoạt động bao gồm đối tượng tôn thờ, giáo lý, giáo luật, lễ nghi và tổ chức” [60, tr. * Tổ chức tôn giáo: Tổ chức tôn giáo là một tập hợp những người cùng tin theo một hệ thống giáo lý, giáo luật, nghi lễ và tổ chức theo một cơ cấu nhất định, tổ chức này được Nhà nước công nhận tư cách pháp nhân và được cấp phép hoạt động.

Khoản 12, Điều 2, Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo 2016 quy định: “Tổ chức tôn giáo là tập hợp tín đồ, chức sắc, chức việc, nhà tu hành của một tôn giáo 11 được tổ chức theo một cơ cấu nhất định được Nhà nước công nhận nhằm thực hiện các hoạt động tôn giáo”. Tổ chức được công nhận là tổ chức tôn giáo khi có đủ các điều kiện sau [60]: - Hoạt động ổn định, liên tục từ đủ 05 năm trở lên kể từ ngày được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo; - Có hiến chương theo quy định; - Người đại diện, người lãnh đạo tổ chức là công dân Việt Nam thường trú tại Việt Nam, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; không trong thời gian bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo; không có án tích hoặc không phải là người đang bị buộc tội theo quy định của pháp luật về tố tụng hình sự; - Có cơ cấu tổ chức theo hiến chương; - Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình; - Nhân danh tổ chức tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập. * Tổ chức tôn giáo trực thuộc: Khoản 13, Điều 2, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016 quy định: “Tổ chức tôn giáo trực thuộc là tổ chức thuộc tổ chức tôn giáo, được thành lập theo hiến chương, điều lệ, quy định của tổ chức tôn giáo” [60]. * Cơ sở tôn giáo: Khoản 14, Điều 2, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016 quy định: “Cơ sở tôn giáo gồm chùa, nhà thờ, nhà nguyện, thánh thất, thánh đường, trụ sở của tổ chức tôn giáo, cơ sở hợp pháp khác của tổ chức tôn giáo” [60].

* Tín đồ tôn giáo: Khoản 6, Điều 2, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016 quy định: “Tín đồ là người tin, theo một tôn giáo và được tổ chức tôn giáo đó thừa nhận” [60]. * Chức sắc tôn giáo và chức việc tôn giáo 12 Khoản 8, Điều 2, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016 quy định: Chức sắc là tín đồ được tổ chức tôn giáo phong phẩm hoặc suy cử để giữ phẩm vị trong tổ chức.