Luận văn thạc sĩ về phát triển và hoàn thiện hệ thống bảo hiểm y tế tại Việt Nam

Tài liệu chuyên sâu Phát triển hệ thống bảo hiểm y tế tại Việt Nam: Giải pháp và hoàn thiện, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững

• Tác giả: Nguyễn Thị Tứ
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Nhi Hiếu
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Phát Triển Và Hoàn Thiện Hệ Thống Bảo Hiểm Y Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM Y TẾ
• 1.1. Khái niệm, tính chất và sự cần thiết của bảo hiểm y tế
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.1.2. Tính chất
• 1.1.3. Sự cần thiết
• 1.2. Vai trò của bảo hiểm y tế
• 1.2.1. Phục vụ xã hội
• 1.2.2. Bảo vệ sức khỏe cộng đồng
• 1.2.3. Góp phần thực hiện chính sách an sinh
• 1.2.4. Góp phần thực hiện chủ trương xã hội hóa lĩnh vực y tế
• 1.2.5. Điều tiết thu nhập
• 1.2.6. BHYT là một trong những nguồn cung cấp tài chính ổn định cho các cơ sở y tế
• 1.3. Các loại hình bảo hiểm y tế
• 1.3.1. BHYT bắt buộc
• 1.3.2. BHYT tự nguyện
• 1.4. Bảo hiểm y tế một số nước trên thế giới
• 1.4.1. Bảo hiểm y tế tại Anh
• 1.4.2. Bảo hiểm y tế tại Mỹ
• 1.4.3. Bảo hiểm y tế tại Thái Lan
• 1.4.4. Bảo hiểm y tế tại Canada
• 1.4.5. Bảo hiểm y tế tại Inđônêxia
• 1.4.6. Bảo hiểm y tế tại Cộng hòa Liên bang Đức
• 1.5. Nhận xét và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHẾ ĐỘ BHYT TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Sơ lược về BHYT tại Việt Nam
• 2.2. Tình hình triển khai BHYT tại Việt Nam thời gian qua
• 2.2.1. Các giai đoạn phát triển của BHYT ở Việt Nam
• 2.2.2. Cơ cấu chi phí các dịch vụ y tế trong khám chữa bệnh
• 2.2.3. Phương thức quản lý và sử dụng thuốc cho bệnh nhân BHYT
• 2.2.4. Các phương thức thanh toán khám chữa bệnh BHYT
• 2.2.5. Công tác giám định BHYT
• 2.2.6. Quy trình khám chữa bệnh
• 2.2.7. Tình hình thực hiện BHYT tự nguyện
• 2.2.8. BHYT tại các đơn vị bên ngoài
• 2.2.9. Mối quan hệ giữa người mua, người bán và cơ sở khám chữa bệnh
• 2.2.10. Ảnh hưởng tình hình tài chính của các chủ thể tham gia BHYT
• 2.3. Thành tựu và khó khăn
• 2.4. Nguyên nhân và tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN BẢO HIỂM Y TẾ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa ba nhân tố chủ chốt
• 3.2. Mở rộng phương thức thanh toán chi phí khám chữa bệnh, phương thức tham gia
• 3.3. Điều chỉnh mức phí Bảo hiểm y tế cho phù hợp
• 3.4. Quyền lợi của người tham gia Bảo hiểm y tế phải bình đẳng
• 3.5. Đổi mới cơ chế tài chính bệnh viện
• 3.6. Nâng cao năng lực của hệ thống Bảo hiểm xã hội nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý thực hiện
• 3.7. Các cơ sở khám chữa bệnh không đặt trọng tâm là lợi nhuận
• 3.8. Sớm xây dựng Luật Bảo hiểm y tế
• 3.9. Đổi mới công tác giám định chi
• 3.10. Quản lý giá thuốc
• 3.11. Thực hiện BHYT bắt buộc với học sinh, sinh viên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về bảo hiểm y tế

Bảo hiểm y tế (BHYT) là một phần quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam. Nó không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cho người dân mà còn đóng góp vào sự phát triển bền vững của xã hội. Sự cần thiết của BHYT được thể hiện qua việc chia sẻ rủi ro giữa các thành viên trong cộng đồng. Theo đó, hệ thống bảo hiểm này giúp giảm gánh nặng tài chính cho cá nhân khi gặp phải rủi ro về sức khỏe. Đặc biệt, BHYT còn có vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội, đảm bảo mọi người dân đều có quyền lợi bình đẳng trong việc chăm sóc sức khỏe.

1.1 Khái niệm và tính chất của BHYT

BHYT được định nghĩa là một loại hình bảo hiểm do Nhà nước tổ chức, nhằm huy động sự đóng góp của cộng đồng để chăm sóc sức khỏe cho người dân. Tính chất của BHYT bao gồm sự chia sẻ rủi ro, tính cộng đồng và tính cạnh tranh. Điều này có nghĩa là mọi người tham gia BHYT đều có trách nhiệm hỗ trợ lẫn nhau trong việc chi trả chi phí y tế. Hệ thống này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần ổn định xã hội và phát triển kinh tế.

1.2 Vai trò của BHYT

BHYT đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Nó không chỉ giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế mà còn giảm thiểu gánh nặng tài chính khi gặp phải bệnh tật. BHYT còn góp phần thực hiện chính sách an sinh xã hội, đảm bảo rằng những người có hoàn cảnh khó khăn cũng được chăm sóc sức khỏe. Hơn nữa, BHYT còn là một trong những nguồn tài chính ổn định cho các cơ sở y tế, giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

II. Tình hình thực hiện chế độ BHYT tại Việt Nam

Tình hình thực hiện BHYT tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Theo thống kê, tỷ lệ người dân tham gia BHYT đã tăng lên đáng kể, nhưng vẫn còn một bộ phận dân cư chưa được bao phủ. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải cách và hoàn thiện hệ thống bảo hiểm để đảm bảo mọi người dân đều có quyền lợi bình đẳng trong chăm sóc sức khỏe.

2.1 Sơ lược về BHYT tại Việt Nam

BHYT tại Việt Nam được chia thành hai loại hình chính: BHYT bắt buộc và BHYT tự nguyện. BHYT bắt buộc áp dụng cho các đối tượng như công nhân, viên chức, và một số nhóm khác theo quy định của pháp luật. Trong khi đó, BHYT tự nguyện dành cho những người không thuộc diện bắt buộc, giúp họ có cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế. Tuy nhiên, việc phát triển BHYT tự nguyện vẫn gặp nhiều khó khăn do nhận thức của người dân về lợi ích của bảo hiểm còn hạn chế.

2.2 Thành tựu và khó khăn

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu trong việc mở rộng BHYT, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn. Một trong những vấn đề lớn là sự không đồng đều trong việc tiếp cận dịch vụ y tế giữa các vùng miền. Người dân ở vùng sâu, vùng xa thường gặp khó khăn trong việc tham gia BHYT và tiếp cận dịch vụ y tế. Hơn nữa, chất lượng dịch vụ y tế tại một số cơ sở vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân, dẫn đến sự không hài lòng và thiếu niềm tin vào hệ thống bảo hiểm.

III. Phương hướng phát triển và hoàn thiện BHYT ở Việt Nam

Để phát triển và hoàn thiện hệ thống bảo hiểm y tế, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của BHYT. Cần có các chương trình tuyên truyền, giáo dục để người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia BHYT. Bên cạnh đó, cần cải cách chính sách để mở rộng đối tượng tham gia, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn.

3.1 Giải pháp bảo hiểm

Cần xây dựng các chính sách khuyến khích người dân tham gia BHYT, như giảm mức phí cho những đối tượng khó khăn, hoặc tăng cường hỗ trợ từ ngân sách nhà nước. Đồng thời, cần cải thiện chất lượng dịch vụ y tế để người dân cảm thấy hài lòng và tin tưởng hơn vào hệ thống bảo hiểm.

3.2 Hoàn thiện chính sách BHYT

Cần sớm xây dựng và hoàn thiện Luật BHYT để đảm bảo quyền lợi cho người tham gia. Chính sách cần phải linh hoạt và phù hợp với thực tiễn, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân trong việc chăm sóc sức khỏe. Hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để quản lý và giám sát việc thực hiện BHYT một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bảo hiểm y tế (BHYT) là một chính sách an sinh xã hội quan trọng, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ổn định đời sống xã hội. Tại Việt Nam, BHYT đã trải qua hơn một thập kỷ phát triển kể từ khi điều lệ đầu tiên được ban hành năm 1992, với mục tiêu hướng tới BHYT toàn dân. Theo số liệu năm 2006, có khoảng 138.764 người tham gia BHYT tự nguyện tại Thành phố Hồ Chí Minh, 64.880 người tại Thừa Thiên Huế và 41.339 người tại Hải Phòng, cho thấy sự mở rộng dần của chính sách này. Tuy nhiên, BHYT vẫn còn nhiều tồn tại như sự không tin tưởng của người dân, hạn chế trong quản lý quỹ, và chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh chưa đồng đều.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ bản chất, vai trò của BHYT, đánh giá thực trạng triển khai tại Việt Nam, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển để đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống BHYT. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các đối tượng tham gia BHYT tại Việt Nam, bao gồm cơ quan Bảo hiểm xã hội, cơ sở khám chữa bệnh và người dân, trong giai đoạn từ năm 1992 đến năm 2007. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả chính sách BHYT, góp phần bảo đảm quyền lợi người dân và phát triển bền vững hệ thống y tế quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế xã hội về bảo hiểm y tế, bao gồm:

• Lý thuyết chia sẻ rủi ro: BHYT được xây dựng trên nguyên tắc cộng đồng tương trợ, chia sẻ rủi ro giữa người khỏe mạnh và người bệnh nhằm giảm gánh nặng tài chính cho cá nhân và xã hội.
• Mô hình quản lý quỹ BHYT: Tập trung vào cơ chế thu chi, cân đối tài chính và quản lý quỹ nhằm đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của hệ thống BHYT.
• Khái niệm về quyền lợi và nghĩa vụ của người tham gia BHYT: Bao gồm quyền được khám chữa bệnh, thanh toán chi phí và nghĩa vụ đóng phí theo quy định pháp luật.
• Mô hình thanh toán chi phí y tế: Phân tích các phương thức thanh toán như thanh toán theo phí dịch vụ, khoán định suất và các hình thức thanh toán khác nhằm kiểm soát chi phí và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý luận và thực tiễn:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ các văn bản pháp luật, báo cáo của ngành Bảo hiểm xã hội Việt Nam, các cơ sở khám chữa bệnh, và các nghiên cứu quốc tế về BHYT.
• Phương pháp phân tích: Áp dụng phương pháp duy vật biện chứng và hệ thống hóa lý luận để làm rõ bản chất và vai trò của BHYT. Sử dụng các phương pháp kinh tế học trong phân tích số liệu, tổng hợp dữ liệu thống kê về số lượng người tham gia, mức đóng phí, chi phí khám chữa bệnh và tình hình thu chi quỹ BHYT.
• Chọn mẫu khảo sát: Lấy mẫu đại diện tại các tỉnh, thành phố lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, Thừa Thiên Huế, Hải Phòng để đánh giá thực trạng BHYT tự nguyện và bắt buộc.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1992 đến năm 2007, giai đoạn có nhiều thay đổi quan trọng trong chính sách và tổ chức thực hiện BHYT tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng người tham gia BHYT: Từ năm 1992 đến 2006, số người tham gia BHYT bắt buộc và tự nguyện tăng đáng kể. Ví dụ, năm 1998 có hơn 6 triệu người tham gia BHYT bắt buộc, trong khi BHYT tự nguyện cũng tăng gấp đôi so với năm 1992. Tuy nhiên, tỷ lệ bao phủ toàn dân vẫn còn hạn chế, đặc biệt ở khu vực nông thôn và các nhóm đối tượng khó khăn.

2. Cơ cấu chi phí khám chữa bệnh và mức đóng BHYT: Mức đóng BHYT bắt buộc trung bình là 3% tiền lương, trong đó người sử dụng lao động đóng 2% và người lao động đóng 1%. Mức đóng BHYT tự nguyện dao động từ 60.000 đồng đến 160.000 đồng/người/năm tùy khu vực. Chi phí thuốc men chiếm khoảng 60-70% tổng chi phí khám chữa bệnh, gây áp lực lớn lên quỹ BHYT.

3. Phương thức thanh toán chi phí khám chữa bệnh chủ yếu theo phí dịch vụ: Phương thức này dẫn đến tình trạng bội chi quỹ BHYT do lạm dụng dịch vụ y tế và chi phí kỹ thuật cao tăng nhanh. Ví dụ, một bệnh nhân có thể được chỉ định làm trung bình 6,6 xét nghiệm huyết học và 4 xét nghiệm sinh hóa, cùng với 80% thuốc sử dụng là thuốc ngoại nhập đắt tiền.

4. Khó khăn trong công tác giám định chi BHYT: Giám định viên tại các bệnh viện lớn như Bệnh viện Chợ Rẫy phải phụ trách nhiều cơ sở, dẫn đến hiệu quả giám sát thấp. Thái độ cửa quyền, thiếu trách nhiệm và sự móc nối giữa giám định viên và nhân viên y tế làm gia tăng thất thoát quỹ BHYT.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trên là do cơ chế quản lý quỹ BHYT còn lỏng lẻo, phương thức thanh toán theo phí dịch vụ chưa kiểm soát được chi phí, và chất lượng dịch vụ y tế chưa đồng đều giữa các cơ sở. So với các quốc gia phát triển như Đức, Canada, Thái Lan, Việt Nam chưa có luật BHYT hoàn chỉnh và hệ thống quản lý quỹ chưa đa dạng, dẫn đến khó khăn trong cân đối thu chi và mở rộng đối tượng tham gia.

Việc chi phí thuốc men chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí khám chữa bệnh là điểm chung với nhiều nước đang phát triển, nhưng Việt Nam còn gặp khó khăn trong kiểm soát giá thuốc do thiếu các văn bản pháp lý cụ thể và sự độc quyền của một số công ty phân phối thuốc. Thái độ phục vụ chưa tốt tại các cơ sở y tế cũng làm giảm niềm tin của người dân vào BHYT.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số người tham gia BHYT qua các năm, bảng so sánh mức đóng BHYT bắt buộc và tự nguyện theo khu vực, cũng như biểu đồ tỷ trọng chi phí thuốc men trong tổng chi phí khám chữa bệnh. Bảng tổng hợp công tác giám định chi BHYT tại các bệnh viện lớn cũng giúp minh họa hiệu quả quản lý hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về BHYT: Ban hành Luật BHYT toàn diện nhằm quy định rõ quyền lợi, nghĩa vụ của các bên tham gia, cơ chế quản lý quỹ và phương thức thanh toán chi phí khám chữa bệnh. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Y tế, Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

2. Đa dạng hóa phương thức thanh toán chi phí y tế: Thay đổi từ thanh toán theo phí dịch vụ sang các hình thức khoán định suất, chi trả theo nhóm chẩn đoán nhằm kiểm soát chi phí và khuyến khích tiết kiệm. Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, Bảo hiểm xã hội, các cơ sở khám chữa bệnh.

3. Tăng cường công tác giám định và kiểm soát chi phí: Đào tạo chuyên sâu giám định viên, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ và chi phí khám chữa bệnh, xử lý nghiêm các hành vi gian lận. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bảo hiểm xã hội, Bộ Y tế.

4. Nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và thái độ phục vụ: Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế, đào tạo nhân viên y tế về kỹ năng giao tiếp và phục vụ người bệnh BHYT. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, các bệnh viện, cơ sở y tế.

5. Mở rộng đối tượng tham gia BHYT tự nguyện: Tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ mức đóng phí cho các nhóm thu nhập thấp, xây dựng đại lý thu BHYT chuyên nghiệp tại địa phương. Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể thực hiện: Bảo hiểm xã hội, Ủy ban nhân dân các cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về y tế và bảo hiểm xã hội: Giúp hoạch định chính sách, hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý quỹ BHYT.

2. Các cơ sở khám chữa bệnh công lập và tư nhân: Nắm bắt các vấn đề về thanh toán chi phí, giám định và cải thiện chất lượng dịch vụ y tế cho người tham gia BHYT.

3. Các tổ chức bảo hiểm và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ bảo hiểm sức khỏe: Tham khảo kinh nghiệm quản lý, mở rộng thị trường và phối hợp với hệ thống BHYT quốc gia.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kinh tế tài chính, y tế công cộng: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về chính sách BHYT và hệ thống y tế.

Câu hỏi thường gặp

1. BHYT bắt buộc và BHYT tự nguyện khác nhau như thế nào?
   BHYT bắt buộc áp dụng cho các đối tượng theo quy định pháp luật, có mức đóng và quyền lợi rõ ràng, trong khi BHYT tự nguyện dành cho mọi người dân có nhu cầu, mức đóng linh hoạt và quyền lợi có thể cao hơn. Ví dụ, học sinh, sinh viên thường tham gia BHYT tự nguyện.

2. Tại sao chi phí thuốc men chiếm tỷ trọng lớn trong quỹ BHYT?
   Thuốc men là dịch vụ y tế thiết yếu nhưng giá thuốc tăng do độc quyền phân phối, thiếu kiểm soát giá và việc kê đơn thuốc đắt tiền. Chi phí thuốc chiếm khoảng 60-70% tổng chi phí khám chữa bệnh, ảnh hưởng lớn đến quỹ BHYT.

3. Phương thức thanh toán theo phí dịch vụ có nhược điểm gì?
   Phương thức này dễ dẫn đến lạm dụng dịch vụ, tăng chi phí không kiểm soát, gây bội chi quỹ BHYT. Nhiều nước như Nhật Bản, Hàn Quốc cũng gặp tình trạng tương tự khi áp dụng phương thức này.

4. Làm thế nào để nâng cao chất lượng dịch vụ y tế cho người tham gia BHYT?
   Cần đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đào tạo nhân viên y tế về chuyên môn và kỹ năng giao tiếp, đồng thời cải thiện quy trình khám chữa bệnh để giảm quá tải và nâng cao sự hài lòng của người bệnh.

5. Tại sao việc chuyển tuyến khám chữa bệnh BHYT còn khó khăn?
   Do cơ chế thanh toán chi phí đa tuyến làm giảm quỹ của cơ sở khám chữa bệnh ban đầu, nhiều bệnh viện không muốn nhận hợp đồng hoặc gây khó khăn trong chuyển tuyến, ảnh hưởng đến quyền lợi người bệnh.

Kết luận

• BHYT là chính sách an sinh xã hội thiết yếu, góp phần bảo vệ sức khỏe và ổn định xã hội tại Việt Nam.
• Hệ thống BHYT đã có những bước phát triển quan trọng từ năm 1992 đến 2007, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại về quản lý, tài chính và chất lượng dịch vụ.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy cần có khung pháp lý chặt chẽ, đa dạng hóa phương thức thanh toán và nâng cao năng lực quản lý quỹ BHYT.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách BHYT nhằm mở rộng đối tượng tham gia, kiểm soát chi phí và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.
• Tiếp tục nghiên cứu và triển khai các bước cải cách trong 1-5 năm tới để hướng tới mục tiêu BHYT toàn dân, đảm bảo quyền lợi và sự hài lòng của người dân.

Các cơ quan quản lý và đơn vị liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường tuyên truyền và giám sát thực hiện để nâng cao hiệu quả chính sách BHYT tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM Y TẾ 1. Khaùi nieäm, tính chaát, söï caàn thieát cuûa BHYT: 1.1 Khaùi nieäm: Baûo hieåm vaø BHYT ñaõ hình thaønh töø raát sôùm trong lòch söû phaùt trieån cuûa xaõ hoäi loaøi ngöôøi vaø ñaõ ñöôïc nhieàu nhaø khoa hoïc nghieân cöùu saâu saéc döôùi nhieàu goùc ñoä vaø khía caïnh khaùc nhau. Tuy nhieân cho ñeán nay, chöa coù moät ñònh nghóa thoáng nhaát veà BHYT. Bôûi leõ, BHYT laø ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa nhieàu moân khoa hoïc khaùc nhau nhö kinh teá, xaõ hoäi, phaùp lyù, …Do ñoù, hieän nay coøn toàn taïi nhieàu quan nieäm khaùc nhau veà BHYT, tuøy thuoäc vaøo goùc ñoä nghieân cöùu cuûa caùc nhaø khoa hoïc.

Theo töø ñieån Baùch khoa Vieät Nam 1 xuaát baûn naêm 1995: “BHYT: loaïi baûo hieåm do Nhaø nöôùc toå chöùc, quaûn lyù nhaèm huy ñoäng söï ñoùng goùp cuûa caù nhaân, taäp theå vaø coäng ñoàng xaõ hoäi ñeå chaêm lo söùc khoûe, khaùm beänh vaø chöõa beänh cho nhaân daân” Caùc nöôùc coâng nghieäp phaùt trieån: BHYT tröôùc heát laø moät toå chöùc coäng ñoàng ñoaøn keát, töông trôï laãn nhau, noù coù nhieäm vuï giöõ gìn söùc khoûe, khoâi phuïc laïi söùc khoûe hoaëc caûi thieän tình traïng söùc khoûe cuûa ngöôøi tham gia BHYT” Neáu nhìn nhaän döôùi giaùc ñoä kinh teá thì BHYT tröôùc heát laø ñöôïc hieåu laø söï hôïp nhaát kinh teá cuûa soá löôïng lôùn nhöõng ngöôøi tröôùc cuøng moät loaïi hieåm nguy do beänh taät gaây neân maø trong töøng tröôøng hôïp caù bieät khoâng theå tính toaùn tröôùc vaø lo lieäu ñöôïc. Baûo hieåm y teá toaøn daân ñöôïc hieåu laø toaøn boä moïi ngöôøi daân cuûa moät quoác gia ñeàu ñöôïc tham gia vaøo heä thoáng Baûo hieåm xaõ hoäi veà y teá cuûa moät quoác gia ñoù hoaëc laø maïng löôùi BHYT quoác gia bao truøm toaøn boä daân cö cuûa quoác gia. 123doc Trang 10 Theo Baûo hiểm xaõ hoäi Vieät Nam: BHYT laø moät loaïi hình baûo hieåm maø cô quan baûo hieåm chi traû caùc chi phí y teá do caùc nguyeân nhaân hoaëc tai naïn ñaõ ñöôïc baûo hieåm cho ngöôøi ñöôïc BHYT khi ngöôøi ñöôïc BHYT bò oám ñau.2 Tính chaát: BHYT ra đời trên cơ sở chia sẻ rủi ro. Do vậy, tính chất cộng đồng xã hội tương ái tương thân, đùm bọc lẫn nhau được đặt lên hàng đầu.

Ngoài ra để phát triển hệ thống y tế, chia bớt gánh nặng về bệnh tật của bản thân mỗi người và xã hội thì sự ra đời của chính sách BHYT là bức thiết. Nhưng nhìn từ góc độ sản phẩm BHYT thì BHYT có những tính chất sau: + BHYT là một loại hàng hóa: dưới góc độ kinh tế học thì BHYT là một loại hàng hóa có giá trị sử dụng giúp con người bảo vệ sức khỏe, giảm gánh nặng tài chính. Mặt khác BHYT cũng có tính cạnh tranh + Về mặt kinh tế, xã hội: các quốc gia trên thế giới phải công nhận rằng sự nghèo khổ của người dân do ốm đau, tai nạn rủi ro,…gây ra không chỉ là trách nhiệm của bản thân cá nhân, gia đình của họ mà còn là trách nhiệm của Nhà nước, của cộng đồng xã hội. Vì vậy, BHYT là công cụ quan trọng để quản lý xã hội và là kênh phân phối thu nhập hiệu quả nếu xét trên phương diện kinh tế.3 Söï caàn thieát: Trong quaù trình sinh toàn vaø tröôûng thaønh cuûa moãi con ngöôøi, nhaèm thoûa maõn nhöõng nhu caàu thieát yeáu nhaát laø aên, ôû, maëc, sinh hoaït…, con ngöôøi phaûi lao ñoäng ñeå laøm ra nhöõng cuûa caûi, vaät chaát caàn thieát.

Nhöng trong thöïc teá, khoâng phaûi luùc naøo con ngöôøi cuõng gaëp may maén, thuaän lôïi, coù ñaày ñuû thu nhaäp vaø moïi ñieàu kieän sinh soáng bình thöôøng. Traùi laïi, coù raát nhieàu tröôøng hôïp khoù khaên , traéc trôû, ruûi ro xaûy ra do ñieàu kieän töï nhieân, moâi tröôøng soáng, hoaëc ñieàu kieän xaõ hoäi laøm con ngöôøi bò giaûm hoaëc maát thu nhaäp hoaëc caùc ñieàu kieän soáng khaùc nhau nhö oám ñau, tai naïn, maát vieäc laøm, maát ngöôøi nuoâi döôõng, giaø yeáu, töû vong…Khi rôi vaøo caùc tröôøng hôïp naøy , caùc nhu caàu caàn thieát cuûa cuoäc soáng khoâng nhöõng khoâng giaûm ñi maø coøn taêng theâm, thaäm chí coøn phaùt sinh nhu 123doc Trang 11 caàu môùi nhö thuoác men, chöõa trò…Vì vaäy, ñeå vöôït qua nhöõng khoù khaên, ñeå toàn taïi vaø phaùt trieån con ngöôøi ñaõ tìm ra nhieàu caùch giaûi quyeát khaùc nhau. Töø xa xöa, con ngöôøi ñaõ coù yù thöùc san seû, cöu mang ñuøm boïc laãn nhau trong hoï haøng, trong coäng ñoàng laøng xoùm, thoân, baûn… theo tinh thaàn töông thaân töông aùi, “nhöôøng côm seû aùo”, “laù laønh ñuøm laù raùch”, “tích coác phoøng cô, tích y phoøng haøn”. Söï töông trôï coäng ñoàng daàn daàn ñöôïc môû roäng vaø phaùt trieån döôùi nhieàu hình thöùc khaùc nhau nhö vieäc laäp quyõ töông teá, caùc hoäi ñoaøn baèng tieàn hoaëc baèng hieän vaät ñeå trôï giuùp laãn nhau.

Nhöõng hình thöùc trôï giuùp töï nguyeän cuûa cá nhaân, cuûa coäng ñoàng ñaõ goùp phaàn ñaûm baûo nguoàn vaät chaát caàn thieát cho nhöõng ngöôøi hoaïn naïn vöôït qua khoù khaên, thieáu thoán. Ñaây chính laø hình thöùc manh nha cuûa baûo hieåm, nhöng söï töông hoã naøy vaãn chæ mang tính töï phaùt vaø chæ ñöôïc thöïc hieän trong coäng ñoàng nhoû. Söï trôï giuùp naøy laø thuï ñoäng, cuïc boä, khoâng oån ñònh vaø khoâng chaéc chaén. Vì vaäy, ñoøi hoûi phaûi coù söï trôï giuùp coù toå chöùc, coù quan heä raøng buoäc.

Nhu caàu naøy laø böùc baùch, ñaëc bieät sau cuoäc caùch maïng coâng nghieäp. Quaù trình coâng nghieäp hoùa ôû caùc nöôùc coâng nghieäp phaùt trieån ñaõ laøm ñoäi nguõ laøm coâng aên löông taêng nhanh, cuoäc soáng cuûa hoï phuï thuoäc chuû yeáu töø thu nhaäp do lao ñoäng laøm thueâ mang laïi. Söï haãng huït veà tieàn löông do bò oám ñau,giaø yeáu,. luoân ñe doïa nhöõng ngöôøi khoâng coù thu nhaäp naøo khaùc ngoaøi löông.

Cuoäc ñaáu tranh cuûa nhöõng ngöôøi lao ñoäng ñoøi giaûm giôø laøm, taêng löông, trôï caáp khi bò oám ñau,… dieãn ra ngaøy caøng gay gaét aûnh höôûng ñeán vieäc saûn xuaát kinh doanh, traät töï vaø an toaøn xaõ hoäi. Tröôùc nhöõng nhu caàu cuûa ngöôøi lao ñoäng (giôùi laøm coâng) veà caùc khoaûn trôï caáp khi oám ñau, giaø yeáu,…vaø söï haø khaéc veà löông, thöôûng cuûa giôùi chuû ñaõ xaûy ra nhöõng maâu thuaãn. Vaø ñaáu tranh laø keát quaû taát yeáu. Nhöõng cuoäc ñaáu tranh naøy caøng lan roäng nhieàu nôi vaø aûnh höôûng raát lôùn ñeán tình hình kinh teá cuûa moät quoác gia.

Do ñoù, Nhaø nöôùc ñaõ ñöùng ra can thieäp vaø ñieàu hoøa maâu 123doc Trang 12 thuaãn. Soá tieàn caû ngöôøi lao ñoäng vaø ngöôøi chuû söû duïng lao ñoäng cuøng ñoùng goùp taïo neân moät quyõ tieàn teä taäp trung coù phaïm vi toaøn quoác gia. Quyõ naøy coøn ñöôïc boå sung töø Ngaân saùch Nhaø nöôùc khi caàn thieát nhaèm ñaûm baûo cuoäc soáng cho ngöôøi lao ñoäng khi gaëp nhöõng bieán coá baát lôïi nhö beänh taät, oám ñau,…Chính nhôø nhöõng moái quan heä ñaõ ñöôïc caûi thieän ñoù maø cuoäc soáng cuûa ngöôøi lao ñoäng vaø gia ñình hoï ñöôïc caûi thieän, nhöõng baát traéc veà beänh taät xaûy ra cuõng ñaõ ñöôïc chia seû. Coøn ngöôøi söû duïng lao ñoäng ñaõ khoâng coøn gaëp nhöõng cuoäc ñình coâng, oån ñònh ñöôïc löïc löôïng lao ñoäng ñeå phaùt trieån saûn xuaát, traùnh nhöõng xaùo troän.

Vì vaäy, nguoàn quyõ tieàn teä taäp trung ñöôïc thieát laäp ngaøy caøng lôùn vaø nhanh choùng. Khaû naêng giaûi quyeát phaùt sinh lôùn cuûa quyõ ngaøy caøng ñaûm baûo. Toaøn boä nhöùng hoaït ñoäng vaø moái quan heä chaët cheõ ñöôïc theá giôùi quan nieäm laø BHYT ñoái vôùi ngöôøi lao ñoäng. Nhö vaäy, BHYT ra ñôøi vaø phaùt trieån laø moät taát yeáu khaùch quan vaø ngaøy caøng phaùt trieån cuøng söï phaùt trieån cuûa moãi quoác gia, moïi thaønh vieân trong xaõ hoäi ñeàu thaáy söï caàn thieát phaûi tham gia BHYT vì nhu caàu vaø quyeàn lôïi cuûa baûn thaân noùi rieâng vaø söï oån ñònh cuûa ñaát nöôùc noùi chung.2 Vai troø cuûa BHYT: BHYT laø moät phaïm truø kinh teá taát yeáu cuûa xaõ hoäi phaùt trieån ñoùng vai troø quan troïng khoâng nhöõng ñoái vôùi ngöôøi tham gia baûo hieåm, caùc cô sôû y teá maø coøn laø thaønh toá quan troïng trong vieäc thöïc hieän chuû tröông xaõ hoäi hoùa coâng taùc y teá nhaèm huy ñoäng nguoàn taøi chính oån ñònh, phaùt trieån ña daïng caùc thaønh phaàn tham gia khaùm, chöõa beänh cho nhaân daân.1 Phuïc vuï xaõ hoäi: Với mục tiêu là chính sách an sinh xã hội nên thiết yếu là phục vụ xã hội, phục vụ người dân trong cả nước, những người có hoàn cảnh khó khăn, tương thân tương ái lẫn nhau, chia sẻ ,… 123doc Trang 13 1.2 Baûo veä söùc khoûe coäng ñoàng: BHYT laø moät chính saùch an sinh xaõ hoäi, goùp phaàn baûo veä söùc khoûe cho nhaân daân: BHYT seõ ñaûm baûo cho nhöõng ngöôøi tham gia BHYT vaø caùc thaønh vieân gia ñình hoï nhöõng khaû naêng ñeå ñeà phoøng, ngaên ngöøa beänh taät, phaùt hieän sôùm beänh taät ñeå chöõa trò vaø khoâi phuïc laïi söùc khoûe sau beänh taät.

Vì khi laâm beänh ngöôøi beänh buoäc phaûi ñeán caùc cô sôû y teá ñeå khaùm chöõa beänh. Töø nhöõng beänh chöa nghieâm troïng ñeán nhöõng beänh taät kinh nieân, maõn tính hoaëc beänh hieåm ngheøo ñaõ daãn ñeán caùc khoaûn chi phí khaùm chöõa beänh cöïc kyø lôùn. Coù nhöõng ngöôøi beänh ñöôïc söû duïng caùc coâng ngheä kyõ thuaät cao trong vieäc chaån ñoaùn vaø chöõa trò beänh, söû duïng loaïi thuoác ñaét tieàn vaø löu truù daøi ngaøy taïi beänh vieän. Nhöõng khoaûn chi phí naøy khoâng phaûi ai cuõng coù theå töï lo lieäu ñöôïc.

Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi beänh coù hoaøn caûnh ngheøo tuùng thì phaûi vay möôïn ñeå chöõa beänh vaø sau ñoù traû nôï; nhöng beân caïnh ñoù cuõng coù nhöõng ngöôøi khoâng coù khaû naêng vay möôïn ñeå tieáp tuïc chöõa trò. Nhöõng ngöôøi coù ñieàu kieän kinh teá khaù hôn hoaëc caän ngheøo thì sau nhöõng ñôït beänh cuõng coù theå bò ñaåy vaøo tình caûnh ngheøo khoù. Ñoàng thôøi, beänh taät cuõng keùo theo söï maát maùt veà thu nhaäp do ngöôøi beänh khoâng ñuû söùc khoûe ñeå laøm vieäc. Töø ñoù ñe doïa ñeán cô sôû kinh teá vaø söï toàn taïi cuûa ngöôøi lao ñoäng, keá ñeán laø caùc thaønh vieân aên theo trong gia ñình; cuoái cuøng laø aûnh höôûng ñeán söï oån ñònh cuûa xaõ hoäi.

Do vaäy, ngöôøi ta phaûi caàn ñeán BHYT. BHYT phaûi chi traû toaøn boä hoaëc töøng phaàn nhöõng chi phí khaùm chöõa beänh khoång loà noùi treân, giuùp ngöôøi beänh vöôït qua côn hoaïn naïn veà beänh taät, sôùm phuïc hoài söùc khoûe vaø oån ñònh cuoäc soáng.3 Goùp phaàn thöïc hieän chính saùch an sinh: Khi ñeà ra chính saùch naøo ñoù Nhaø nöôùc seõ thoâng qua noù ñeå thöïc hieän nhöõng muïc ñích chính trò tuøy theo ñieàu kieän töøng quoác gia. Vì vaäy, chính saùch khaùm chöõa beänh cho nhaân daân hay chính saùch BHYT laø chính saùch thoâng qua ñoù Nhaø nöôùc thöïc hieän muïc tieâu an sinh xaõ hoäi cuûa mình.