Luận văn thạc sĩ y học đánh giá tác dụng của phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm ở người bệnh tại các khoa nội trú tại bệnh viện y học cổ truyền tp hcm

Luận văn thạc sĩ y học đánh giá hiệu quả điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt trong điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm.

• Tác giả: Nguyễn Lê Phi Long
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Đình Long
• Trường học: Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Phương Pháp Điện Trường Châm Kết Hợp Xoa Bóp Bấm Huyệt Trong Điều Trị Đau Thần Kinh Tọa
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đau thần kinh tọa theo YHHĐ
• 1.1.1. Đại cương
• 1.1.2. Định nghĩa
• 1.1.3. Dịch tễ học
• 1.1.4. Giải phẫu học dây thần kinh tọa
• 1.1.5. Sinh lý
• 1.1.6. Nguyên nhân
• 1.1.6.1. Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng
• 1.1.6.2. Thoái hóa cột sống thắt lưng
• 1.1.6.3. Trượt đốt sống
• 1.1.6.4. Viêm cột sống
• 1.1.6.5. Viêm cột sống dính khớp
• 1.1.6.6. Chấn thương
• 1.1.7. Lâm sàng đau thần kinh tọa
• 1.1.7.1. Hội chứng cột sống
• 1.1.7.2. Hội chứng rễ thần kinh
• 1.1.7.3. Rối loạn cảm giác
• 1.1.7.4. Rối loạn vận động
• 1.1.7.5. Rối loạn phản xạ
• 1.1.7.6. Rối loạn thực vật dinh dưỡng
• 1.1.8. Cận lâm sàng
• 1.1.8.1. X-quang cột sống quy ước
• 1.1.8.2. Chụp cắt lớp vi tính cột sống thắt lưng (CT scan)
• 1.1.8.3. Chụp cộng hưởng từ cột sống thắt lưng (MRI)
• 1.1.8.4. Các xét nghiệm sinh hóa tế bào

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đau Thần Kinh Tọa Và Phương Pháp Điều Trị

Đau thần kinh tọa là một trong những bệnh lý phổ biến, đặc biệt ở lứa tuổi từ 30 đến 60. Bệnh thường do thoát vị đĩa đệm gây ra, dẫn đến đau nhức và khó chịu. Việc điều trị đau thần kinh tọa không chỉ cần thiết mà còn phải hiệu quả. Phương pháp điều trị hiện đại và cổ truyền cần được kết hợp để đạt hiệu quả tốt nhất.

1.1. Đau Thần Kinh Tọa Nguyên Nhân Và Triệu Chứng

Đau thần kinh tọa chủ yếu do thoát vị đĩa đệm, gây ra triệu chứng đau lan tỏa từ lưng xuống chân. Các triệu chứng có thể bao gồm tê bì, yếu cơ và đau nhói. Việc nhận diện sớm triệu chứng giúp điều trị hiệu quả hơn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Điều Trị Đau Thần Kinh Tọa

Điều trị đau thần kinh tọa không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống. Việc áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả là rất cần thiết để ngăn ngừa tái phát.

II. Thách Thức Trong Điều Trị Đau Thần Kinh Tọa Hiện Nay

Mặc dù có nhiều phương pháp điều trị, nhưng việc điều trị đau thần kinh tọa vẫn gặp nhiều thách thức. Các phương pháp nội khoa thường không mang lại hiệu quả triệt để, trong khi phẫu thuật có thể gây ra nhiều biến chứng. Do đó, cần tìm kiếm các giải pháp điều trị an toàn và hiệu quả hơn.

2.1. Hạn Chế Của Phương Pháp Nội Khoa

Phương pháp nội khoa thường chỉ giảm triệu chứng mà không giải quyết được nguyên nhân. Việc lạm dụng thuốc giảm đau có thể dẫn đến nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng.

2.2. Rủi Ro Khi Can Thiệp Phẫu Thuật

Phẫu thuật có thể mang lại hiệu quả nhanh chóng nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như nhiễm trùng, tái phát và các biến chứng khác. Điều này khiến nhiều bệnh nhân e ngại khi lựa chọn phương pháp này.

III. Phương Pháp Điện Trường Châm Kết Hợp Xoa Bóp Bấm Huyệt

Phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt là một trong những giải pháp điều trị đau thần kinh tọa hiệu quả. Phương pháp này không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện tuần hoàn máu và tăng cường sức khỏe tổng thể.

3.1. Nguyên Tắc Hoạt Động Của Phương Pháp

Phương pháp điện trường châm sử dụng dòng điện để kích thích các huyệt đạo, giúp giảm đau và cải thiện chức năng thần kinh. Kết hợp với xoa bóp bấm huyệt, phương pháp này mang lại hiệu quả cao trong điều trị.

3.2. Lợi Ích Của Việc Kết Hợp Hai Phương Pháp

Việc kết hợp điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt giúp tăng cường hiệu quả điều trị. Phương pháp này không chỉ giảm đau mà còn giúp thư giãn cơ bắp và cải thiện tâm trạng cho bệnh nhân.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Dụng Của Phương Pháp

Nghiên cứu cho thấy phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt có tác dụng tích cực trong điều trị đau thần kinh tọa. Kết quả cho thấy bệnh nhân giảm đau rõ rệt và cải thiện chức năng vận động sau khi điều trị.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị

Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy tỷ lệ bệnh nhân giảm đau lên đến 80% sau khi áp dụng phương pháp này. Điều này chứng tỏ tính hiệu quả của phương pháp trong điều trị đau thần kinh tọa.

4.2. Tác Dụng Phụ Của Phương Pháp

Mặc dù phương pháp này an toàn, nhưng vẫn có thể xảy ra một số tác dụng phụ nhẹ như đau nhức tại vị trí châm cứu. Tuy nhiên, các tác dụng phụ này thường tự hết sau một thời gian ngắn.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Điều Trị Đau Thần Kinh Tọa

Phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt là một giải pháp hiệu quả trong điều trị đau thần kinh tọa. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Tương lai của phương pháp này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều tiến bộ trong điều trị.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Điều Trị

Với sự phát triển của y học cổ truyền và hiện đại, phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt sẽ ngày càng được áp dụng rộng rãi hơn trong điều trị đau thần kinh tọa.

5.2. Khuyến Nghị Cho Bệnh Nhân

Bệnh nhân nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng bất kỳ phương pháp điều trị nào. Việc kết hợp các phương pháp điều trị sẽ mang lại hiệu quả tốt nhất cho sức khỏe.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng là nguyên nhân hàng đầu gây chèn ép cơ học và tổn thương rễ thần kinh, chiếm tỷ lệ từ 63% đến 73% tổng số các ca đau cột sống thắt lưng và gây ra 72% các trường hợp đau thần kinh tọa. Bệnh lý này xảy ra phổ biến nhất ở độ tuổi lao động từ 30 đến 60 tuổi, với tỷ lệ nam giới mắc bệnh cao gấp 3 lần nữ giới do đặc thù công việc mang vác nặng và sai tư thế. Hàng năm, tại các nước phát triển có khoảng 1% dân số mắc bệnh, trong đó có từ 10% đến 20% phải can thiệp ngoại khoa, số còn lại được điều trị bảo tồn nội khoa. Theo cảnh báo từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ, việc lạm dụng các nhóm thuốc kháng viêm không steroid trong điều trị đau cơ xương khớp kéo dài gây ra khoảng 16.000 ca tử vong mỗi năm do biến chứng loét xuất huyết đường tiêu hóa nặng.

Can thiệp phẫu thuật dù giải phóng được khối chèn ép nhưng tiềm ẩn nguy cơ xơ hóa mô mềm và tỷ lệ tái phát sau mổ vẫn dao động từ 10% đến 15%, đặc biệt ở người lao động phổ thông. Do đó, việc nghiên cứu các giải pháp điều trị bảo tồn không dùng thuốc của Y học cổ truyền mang tính cấp thiết cao. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y học cổ truyền tập trung giải quyết mục tiêu trọng tâm: đánh giá hiệu quả giảm đau, phục hồi chức năng vận động của phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt ở bệnh nhân đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm, đồng thời theo dõi tính an toàn lâm sàng của liệu trình. Nghiên cứu được triển khai trên 60 bệnh nhân điều trị nội trú tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Thành phố Hồ Chí Minh từ tháng 2 năm 2020 đến tháng 10 năm 2020, mang lại cơ sở thực nghiệm vững chắc để chuẩn hóa phác đồ điều trị không xâm lấn, rút ngắn thời gian nằm viện xuống dưới 15 ngày và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự giao thoa học thuật chặt chẽ giữa Y học cổ truyền và Y học hiện đại:

Về mặt Y học cổ truyền, đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm thuộc phạm vi chứng tý, chứng yêu thống và yêu cước thống. Bệnh sinh do chính khí hư suy, can thận suy yếu kết hợp phong hàn thấp tà xâm nhập làm bế tắc kinh lạc, hoặc do sang chấn cơ học dẫn đến khí trệ huyết ứ. Nguyên lý trị liệu cốt lõi dựa trên quan điểm thông tắc bất thống, tức khai thông khí huyết trong kinh mạch để giảm đau dứt điểm. Kỹ thuật trường châm kế thừa từ học thuyết Cửu châm cổ đại trong sách Linh Khu, sử dụng kim dài từ 10 đến 30 cm để châm xuyên kinh xuyên huyệt, tạo luồng kinh khí lan tỏa sâu và mạnh hơn nhiều so với kim hào châm thông thường.

Về mặt Y học hiện đại, cơ chế giảm đau của điện trường châm được lý giải qua thuyết kiểm soát cổng của Melzack và Wall năm 1965, kết hợp cơ chế kích hoạt phóng thích các chất trung gian thể dịch nội sinh như beta-endorphin có tác dụng giảm đau mạnh gấp nhiều lần morphin. Kỹ thuật này còn tác động theo nguyên lý phản xạ tiết đoạn thần kinh tủy sống và hiện tượng chiếm ưu thế vỏ não của Utomski, giúp ức chế cung phản xạ đau bệnh lý.

Ba khái niệm nền tảng xuyên suốt nghiên cứu gồm: hội chứng chèn ép rễ thần kinh L4-L5 và L5-S1, kỹ thuật điện trường châm xuyên huyệt và phương pháp xoa bóp bấm huyệt phục hồi dinh dưỡng mô.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế thử nghiệm lâm sàng tiến cứu, ngẫu nhiên, mở, có nhóm đối chứng, so sánh trước và sau can thiệp điều trị.

Cỡ mẫu gồm 60 bệnh nhân điều trị nội trú tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Thành phố Hồ Chí Minh, được chẩn đoán xác định đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm dựa trên hình ảnh chụp cộng hưởng từ MRI và triệu chứng lâm sàng rõ rệt. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng nhằm thu nhận bệnh nhân thỏa mãn tiêu chuẩn chẩn đoán thể huyết ứ hoặc thể huyết ứ trên nền can thận âm hư theo Y học cổ truyền, đồng thời loại trừ các trường hợp có chỉ định phẫu thuật cấp cứu như hội chứng chùm đuôi ngựa hoặc liệt chi dưới.

60 bệnh nhân được phân ngẫu nhiên thành hai nhóm tương đồng:

• Nhóm can thiệp gồm 30 bệnh nhân được điều trị bằng điện trường châm (sử dụng kim vô trùng dài 15 cm châm xuyên huyệt Đại trường du xuyên Thận du, Giáp tích L1 xuyên S1, Trật biên xuyên Hoàn khiêu) kết hợp xoa bóp bấm huyệt 10 bước.
• Nhóm đối chứng gồm 30 bệnh nhân được điều trị bằng điện hào châm (sử dụng kim 2,5 cm) kết hợp xoa bóp bấm huyệt.

Liệu trình can thiệp thực hiện 30 phút mỗi ngày, liên tục trong 15 ngày với tần số xung điện tả trên 4 Hz. Phương pháp phân tích dữ liệu được xử lý bằng các thuật toán thống kê y học chuyên biệt (kiểm định Student t-test và Chi-square) với mức ý nghĩa thống kê p nhỏ hơn 0,05 nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt giúp thuyên giảm điểm đau vượt trội theo thang điểm thị giác VAS. Điểm VAS trung bình ở nhóm nghiên cứu giảm nhanh chóng từ mức đau nặng 7,1 điểm trước điều trị xuống còn 3,4 điểm ở ngày thứ 7 và chỉ còn 1,6 điểm sau 15 ngày, tương đương mức giảm trên 77% cường độ đau ban đầu. Kết quả này vượt trội có ý nghĩa thống kê so với mức giảm khoảng 55% ở nhóm đối chứng sử dụng điện hào châm (p nhỏ hơn 0,05).

Thứ hai, biên độ vận động của cột sống thắt lưng phục hồi rõ rệt. Khoảng cách ngón tay chạm mặt đất giảm trung bình hơn 12 cm, đồng thời chỉ số giãn cột sống theo nghiệm pháp Schober tăng từ mức dưới 2,4 cm trước can thiệp lên mức trên 4,3 cm sau 15 ngày, đạt tỷ lệ cải thiện tầm vận động cột sống lên tới 86,7% ở nhóm nghiên cứu.

Thứ ba, các dấu hiệu căng rễ thần kinh được cải thiện mang tính đột phá. Góc nâng chân thẳng trong nghiệm pháp Lasègue tăng từ mức trung bình 42 độ lên trên 76 độ sau liệu trình điều trị ở hơn 83% bệnh nhân nhóm can thiệp, phản ánh tình trạng giải phóng chèn ép rễ thần kinh tọa vô cùng khả quan.

Thứ tư, nghiên cứu khẳng định độ an toàn tuyệt đối với 0% trường hợp xảy ra tai biến vỡ mạch, tụ máu sâu hay phản ứng phụ nghiêm trọng trong suốt quá trình lưu kim và kích thích xung điện.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của điện trường châm bắt nguồn từ chiều dài kim 15 cm đi xuyên thấu qua các khối cơ cạnh sống dày, tác động trực tiếp và liên tục vào chuỗi hạch giao cảm và các tiết đoạn thần kinh tủy sống từ L1 đến S1. Kích thích sâu này tạo ra luồng điện trường cục bộ làm giãn cơ sâu, ức chế phóng điện bệnh lý ở sừng sau tủy sống và giải phóng sự co thắt của các cơ quanh cột sống. Đồng thời, kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt 10 bước đóng vai trò như một liệu pháp tăng cường oxy tổ chức, thúc đẩy tái hấp thu dịch phù nề chèn ép quanh bao rễ thần kinh.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu của Tôn Quân Bình (đạt tỷ lệ hiệu quả 96,7%) và nghiên cứu của Nguyễn Tiến Hưng (kết quả tốt đạt 70%), chứng minh châm xuyên huyệt bằng trường châm đem lại hiệu năng sinh học cao hơn châm nông từng huyệt riêng lẻ.

Về mặt trình bày dữ liệu khoa học, các kết quả trên có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm tuyến tính của điểm đau VAS qua các mốc thời gian ngày 0, ngày 7 và ngày 15, kết hợp với bảng số liệu so sánh đối đầu về tỷ lệ phục hồi góc Lasègue và chỉ số Schober giữa hai nhóm nghiên cứu để làm nổi bật sự khác biệt có ý nghĩa thống kê.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa giá trị khoa học của đề tài vào thực tiễn chăm sóc sức khỏe cộng đồng, các giải pháp cụ thể được đề xuất như sau:

• Chuẩn hóa và chuyển giao quy trình kỹ thuật điện trường châm xuyên huyệt kết hợp xoa bóp bấm huyệt cho 100% bệnh viện Y học cổ truyền tuyến tỉnh trong vòng 12 đến 24 tháng tới, do Cục Quản lý Y Dược Cổ truyền phối hợp với các bệnh viện đầu ngành chủ trì.
• Đưa phác đồ kết hợp điện trường châm vào hướng dẫn điều trị chuẩn quốc gia đối với bệnh lý đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm, nhằm cắt giảm ít nhất 35% chi phí sử dụng thuốc kháng viêm giảm đau và giảm thiểu nguy cơ tai biến xuất huyết dạ dày cho người bệnh, hoàn thành trong vòng 6 tháng.
• Tổ chức định kỳ từ 4 đến 6 khóa đào tạo thực hành chuyên sâu mỗi năm về kỹ thuật châm kim dài an toàn và kỹ năng định vị giải phẫu thần kinh cho đội ngũ y bác sĩ, kỹ thuật viên Y học cổ truyền trên toàn quốc, do Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam trực tiếp phụ trách.
• Triển khai các nghiên cứu lâm sàng đa trung tâm mở rộng với quy mô trên 200 bệnh nhân và thời gian theo dõi dọc từ 6 đến 12 tháng sau điều trị nhằm đánh giá tỷ lệ tái phát và tính bền vững của đĩa đệm, do các viện nghiên cứu y dược học cổ truyền thực hiện trong giai đoạn 2025-2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Bác sĩ và kỹ thuật viên Y học cổ truyền, Phục hồi chức năng: Ứng dụng trực tiếp quy trình châm xuyên huyệt với kim dài 15 cm và 10 bước xoa bóp bấm huyệt chuẩn hóa vào phác đồ điều trị nội trú, giúp nâng cao tỷ lệ điều trị thành công trên 80% cho các ca đau thần kinh tọa phức tạp.
• Giảng viên, học viên sau đại học và sinh viên y khoa: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu lâm sàng kết hợp giữa lý luận kinh điển YHCT với các tiêu chuẩn chẩn đoán cận lâm sàng hiện đại như chụp cộng hưởng từ MRI và hệ thống thang điểm lượng giá quốc tế.
• Các nhà quản lý y tế và cơ quan bảo hiểm: Nắm bắt bằng chứng lâm sàng thực tế để xây dựng định mức chi trả bảo hiểm y tế cho các kỹ thuật châm cứu chuyên sâu, tối ưu hóa ngân sách y tế công thông qua việc giảm thiểu chỉ định phẫu thuật không cần thiết.
• Người bệnh và người chăm sóc: Hiểu rõ cơ sở khoa học của các giải pháp điều trị Đông y không dùng thuốc, từ đó chủ động lựa chọn phương pháp can thiệp an toàn trong 15 ngày đầu, tránh tâm lý lạm dụng thuốc tân dược giảm đau dài ngày.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp điện trường châm khác biệt thế nào so với châm cứu thông thường? Điện trường châm sử dụng kim chuyên dụng dài từ 10 đến 15 cm để châm xuyên từ huyệt này sang huyệt khác (như Đại trường du xuyên Thận du), tác động sâu vào các lớp cơ dày và chuỗi tiết đoạn thần kinh cột sống. Kỹ thuật này giúp kinh khí lan tỏa rộng và tạo tác dụng giảm đau nhanh hơn so với kim hào châm thông thường chỉ dài từ 2 đến 5 cm.

Một liệu trình điều trị chuẩn kéo dài trong bao lâu thì có hiệu quả? Theo thiết kế nghiên cứu lâm sàng, một liệu trình điều trị chuẩn kéo dài 15 ngày liên tục với thời gian kích thích điện 30 phút mỗi ngày. Người bệnh thường ghi nhận sự thuyên giảm đau nhức rõ rệt ngay sau 7 ngày can thiệp đầu tiên với mức độ giảm điểm đau VAS đạt trên 50%, giúp người bệnh tự đi lại nhẹ nhàng.

Kỹ thuật châm kim dài 15 cm có an toàn và gây đau buốt nhiều không? Phương pháp hoàn toàn an toàn khi được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn vững vàng. Kim trường châm hiện đại có đường kính siêu mảnh chỉ khoảng 0,35 mm và độ dẻo cao. Khi thực hiện kỹ thuật châm nhanh qua da và đẩy kim đúng góc giải phẫu, bệnh nhân chỉ có cảm giác căng tức, tê nhẹ đắc khí đặc trưng mà không hề đau buốt hay chảy máu.

Những trường hợp thoát vị đĩa đệm nào không nên áp dụng phương pháp này? Các trường hợp có chỉ định can thiệp ngoại khoa cấp cứu như hội chứng chùm đuôi ngựa gây bí đại tiểu tiện, teo cơ nặng, yếu liệt vận động chi dưới, hoặc đau thần kinh tọa do nguyên nhân u cột sống, lao cột sống, xẹp đốt sống do chấn thương nặng tuyệt đối không áp dụng phương pháp này.

Người bệnh cần lưu ý chế độ sinh hoạt như thế nào trong thời gian điều trị? Bệnh nhân cần nằm nghỉ ngơi trên phản cứng trong 1 đến 2 ngày đầu giai đoạn đau cấp tính, tránh tuyệt đối các tư thế cúi gập người đột ngột hoặc mang vác vật nặng trên 5 kg. Sau liệu trình 15 ngày, người bệnh cần duy trì các bài tập thể dục kéo giãn cột sống nhẹ nhàng để củng cố sức mạnh khối cơ lưng và chống tái phát.

Kết luận

• Công trình khẳng định giá trị thực tiễn và tính khoa học vượt trội của phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt trong điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm.
• Mang lại hiệu quả giảm đau mạnh mẽ với tỷ lệ thuyên giảm điểm đau VAS đạt trên 77% sau 15 ngày can thiệp liên tục.
• Khôi phục ấn tượng chức năng vận động cột sống với chỉ số Schober tăng trên 4,3 cm và góc nâng chân thẳng Lasègue đạt trên 76 độ ở đại đa số bệnh nhân.
• Xác lập độ an toàn lâm sàng tuyệt đối với tỷ lệ tai biến 0% trên toàn bộ cỡ mẫu 60 bệnh nhân nội trú.
• Mở ra hướng tiếp cận y học cổ truyền không dùng thuốc chuẩn hóa, giúp giảm thiểu rủi ro biến chứng tiêu hóa từ thuốc kháng viêm và tiết kiệm chi phí điều trị cho cộng đồng.

Luận văn thạc sĩ này là tài liệu tham khảo có giá trị cao dành cho các cơ sở y tế và đội ngũ chuyên gia mong muốn nâng cao hiệu quả điều trị bệnh lý cơ xương khớp. Hãy liên hệ và tham khảo chi tiết toàn văn đề tài để chuẩn hóa quy trình kỹ thuật tại đơn vị ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đau thần kinh tọa theo YHHĐ 1. Đại cương Đau dây thần kinh hông to hay thần kinh tọa là chứng đau ở rễ thần kinh L5 và cùng S1 với đặc tính đau lan theo đường đi của dây thần kinh hông to .( Bách khoa thư bệnh học) Đau dây thần kinh tọa có nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu là do những tổn thương ở cột sống thắt lưng. Năm 1928 , một nguyên nhân mới đã được phát hiện làm thay đổi hẳn khái niệm về nguyên nhân gây bệnh , đó là thoát vị đĩa đệm vùng cột sống thắt lưng.

Sigwald và Dereux là hai người đầu tiên mô tả hội chứng đau thần kinh hông to do thoát vị đĩa đệm vùng thắt lưng., Middleton và Teacher tách đau dây thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm thành một thể riêng (1911). chứng minh đau dây thần kinh hông to là bệnh đau ở rễ chứ không phải đau ở dây. ( 1925-1951) là người mô tả rất kỹ về cấu trúc giải phẫu của đĩa đệm. Alajouanine , Petit Dutaillis (1928-1930) , Mauric (1933) và Mixter và Barr (1934) đã mô tả kỹ về lâm sàng và giải phẫu bệnh của thoát vị đĩa đệm.

Từ 1937, đã có hàng loạt công trình nghiên cứu về đau dây thần kinh tọa của Glorieux (1937), Bergouignan và Caillon (1939). Trong số này , trường phái của De Sèze đã có những đóng góp rất lớn .2 Định Nghĩa : [1] [2] [3] Đau dây thần kinh tọa là hội chứng đau rễ ( hay gốc) với đặc tính : đau lan theo đường đi của dây thần kinh tọa từ thắt lưng – cùng đến hông , dọc theo mặt sau đùi. Xuyên ra mặt trước ngoài cẳng chân đến mu bàn chân phía ngón chân 3 cái ( do tổn thương dây mác chung). Hoặc xuyên ra mặt sau cẳng chân đến gan bàn chân đến ngón út ( do tổn thương dây chày) [6],[10],[11].3 Dịch tễ học: [4] [5] Bệnh thường gặp ở lứa tuổi 30 đến 60 tuổi.

Nam mắc bệnh nhiều hơn nữ gấp 3 lần. Đau thần kinh tọa có nhiều nguyên nhân nhưng phổ biến nhất là thoát vị đĩa đệm ( chiếm 60-90% theo nhiều tác giả, 75% theo Castaigne. Bệnh có tính nghề nghiệp: tỷ lệ mắc bệnh cao ở các đối tượng khuân vác nặng, lái xe, lái tàu. Những người mang vác và lao động nặng tư thế sai, đột ngột… là yếu tố dễ làm khởi phát bệnh.4 Giải phẫu học dây thần kinh tọa: [6] [7] [8] Dây thần kinh tọa là dây thần kinh dài và to nhất trong cơ thể trải dài từ phần dưới thắt lưng đến tận ngón chân được tạo nên trong hố chậu, được tạo bởi các rễ L4,L5,S1,S2,S3 trong đó có 2 rễ cơ bản là rễ L5 và S1.

Những rễ này thuộc đám rối thần kinh thắt lưng cùng. - Dây thần kinh tọa gồm dây thần kinh chày và dây thần kinh mác chung hợp lại trong một bao chung : Dây mác chung ( dây hông khoeo ngoài ) : Do các sợi phần sau của ngành trước từ rễ thần kinh L4,L5,S1,S2 tạo thành. Dây chày ( dây hông khoeo trong) : Do các sợi của ngành trước từ các rễ thần kinh L4,L5,S1,S2,S3 tạo thành.5 Sinh Lý : [4] - Dây thần kinh tọa chi phối cảm giác, dinh dưỡng và vận động cho phần lớn chi dưới, chủ yếu là cẳng chân. Rễ L5 S1 TK TK Mác TK Chày Cơ  Cơ cẳng chân trước  Cơ cẳng chân sau  Cơ duỗi các ngón  Cơ gấp các ngón chân Vận động  Gấp bàn chân  Duỗi bàn chân  Duỗi các ngón chân  Gấp các ngón chân  Xoay ngoài bàn chân  Xoay trong bàn chân Động tác  Đứng, đi bằng gót chân  Đứng, đi bằng mũi chân Phản xạ  Không  Gân gót Cảm giác  Mặt sau – ngoài đùi  Mặt sau-giữa đùi  Mặt trước – ngoài cẳng  Mặt sau- ngoài cẳng chân chân  Gan bàn chân, bờ ngoài bàn  Mu bàn chân, kẽ giữa ngón chân, ngón chân thứ 5 và ½ chân 1-2.

ngón chân thứ 4.1 Thoái hóa cột sống thắt lưng: - Thoát vị đĩa đệm là nguyên nhân thường gặp nhất của đau dây thần kinh tọa, thường xảy ra ở đĩa đệm L4-L5 và L5-S1, do hai đĩa đệm này là bản lề vận động chủ yếu của cột sống. - Yếu tố chấn thương ( cấp, mạn, vi chấn thương) là nguyên nhân hàng đầu gây thoát vị đĩa đệm. Tuy nhiên chấn thương gây ra thoát vị đĩa đệm chỉ phát sinh khi bệnh nhân bị bệnh lý thoái hóa đĩa đệm sinh lý ( lão hóa) hay thứ phát đến một mức độ nào đó sẽ không chịu đựng được một lực chấn thương nhẹ hay một tác động của tải trọng nhẹ mà gây thoát vị đĩa đệm.2 Thoái hóa cột sống thắt lưng : - Thoái hóa cột sống liên quan đến khoang đĩa đệm, khớp liên mấu hoặc các mô nâng đỡ và mô mềm xung quanh dẫn đến các bệnh lý trên gây chèn ép rễ thần kinh.3 Trượt đốt sống : - Sự trượt thường là về phía trước của một đốt sống phía trên so với đốt phía dưới. Nữ gặp nhiều hơn nam.

Trượt đốt sống hay kèm với thoái hóa cột sống, hẹp ống sống chèn ép các rễ thần kinh L5, S1 gây đau thần kinh tọa. - Nguyên nhân gây trượt đốt sống: (1) do loạn sản, (2) do khuyết eo đốt sống, (3) do thoái hóa, (4) do chấn thương, (5) thứ phát sau bệnh xương, u.4 Viêm cột sống: - Tổn thương viêm cột sống gây hẹp lỗ liên hợp, hẹp ống sống chèn ép các rễ thần kinh. Đau thắt lưng hông có đặc điểm tăng lên khi vận động và thường không có sự tương xứng giữa lâm sàng và chụp X-quang. - Nguyên nhân do tụ cầu ( thường gặp sau các nhiễm trùng ngoài da, tiết niệu, phổi…) hoặc do lao cột sống.5 Viêm cột sống dính khớp: - Đặc điểm là viêm khớp liên đốt sống làm cho cứng khớp đốt sống hoàn toàn và cứng gần như hoàn toàn khớp ở gốc tứ chi với sự nguyên vẹn của khớp xương nhỏ.

6 - Khác với viêm đốt sống, viêm cột sống dính khớp thường tiến triển âm thầm với biểu hiện đau thắt lưng hông và mông, cứng khớp cột sống vào buổi sáng, gặp ở nam giới trước 40 tuổi, đau tăng về đêm và không đỡ đau khi nghỉ. X-quang thấy các đốt sống dính với nhau ( cầu xương) , mất khe khớp tạo nên hình ảnh “ đốt tre” khi các dây chằng bị vôi hóa.6 Chấn thương : - Chấn thương trực tiếp vào dây thần kinh tọa, gẫy xương cột sống thắt lưng, gãy xương chậu… 1.7 Lâm sàng đau thần kinh tọa: [11] [12] [13] 1.1 Hội chứng cột sống: a. Biến dạng cột sống: - Bệnh nhân đau dây thần kinh tọa cấp thường có biến dạng cột sống do tư thế chống đau, biểu hiện là vẹo cột sống tư thế mục đích làm giảm áp lực lên dây thần kinh bị chèn ép do đó giảm đau. - Bệnh nhân có thể nghiên về bên rễ bị chèn ép hoặc về phía ngược lại thường là biểu hiện chủ yếu của thoát vị đĩa đệm.

Vẹo người sang bên đau ( tư thế chống Vẹo người sang bên không đau ( tư thế đau thẳng) chống đau chéo) TVĐĐ cạnh trung tâm ( thoát vị sau- TVĐĐ cạnh bên ( thoát vị lỗ ghép) bên) b. Đau cột sống thắt lưng : - Đau cột sống thắt lưng L4, L5, S1. Đau cấp tính dưới sáu tuần, bán cấp 6- 12 tuần, mạn tính > 12 tuần. - Cường độ đau cấp tính có thể dữ dội, nếu bán cấp và mạn tính có thể chỉ âm ỉ.

Đau có tính chất cơ học, tăng khi vận động giảm khi nằm nghỉ. - Sờ thấy co cứng cơ cạnh sống bên đau ( tăng trương lực cơ cạnh cột sống). - Ấn gõ dọc các mõm gai L4, L5, S1 có thể xuất hiện đau chói. 7 - Gõ dồn : đấm từ đầu xuống tạo lực truyền theo trục dọc cột sống hoặc cho bệnh nhân đứng nhón gót rồi nện mạnh gót xuống sàn nhà có thể xuất hiện đau chói.

Giảm biên độ vận động của cột sống: - Khoản cách ngón tay mặt đất :  Cách khám : cho bệnh nhân đứng thẳng, chân thẳng, yêu cầu bệnh nhân cúi tối đa, hai tay thẳng và ngón tay hướng xuống đất. Sau đó đo khoản cách từ giữa ngón tay giữa của bệnh nhân tới mặt đất.  Đánh giá : bình thường khoản cách ngón tay đất thường bằng 0 ( ngón tay giữa chạm được xuống đất), hoặc là một số âm. Bệnh nhân đau thần kinh tọa thì ngón tay không thể chạm được xuống đất.

- Nghiệm pháp Schober:  Cách khám: bệnh nhân đứng thẳng, đánh dấu vị trí A ngang mức khớp cột sống thắt lưng cùng (L5-S1), sau đó đánh dấu điểm B phía trên điểm A 10 cm. Bảo bệnh nhân cúi tối đa và đo lại khoảng cách giữa điểm A và B.  Đánh giá: chỉ số Schober bình thường khi khoảng cách 2 điểm A-B tăng ít nhất 4 cm. Chỉ số Schober giảm nếu khoảng cách A-B tăng < 4 cm chứng tỏ có sự giảm vận động cột sống thắt lưng.

- Nghiệm pháp Schober bổ sung ( tác giả MACRAE):  Cách khám: Bệnh nhân đứng thẳng, đánh dấu điểm A ngang mức khớp cột sống thắt lưng cùng (L5-S1), sau đó đánh dấu điểm B dưới điểm A 5 cm và điểm C trên điểm A 10 cm. Bảo bệnh nhân cúi tối đa và đo lại khoản cách giữa hai điểm B và C.  Đánh giá: Chỉ số “Schober bổ sung” bình thường khi khoản cách giữa hai điểm B-C tăng ít nhất 6 cm .Chỉ số “Schober bổ sung” giảm khi khoản cách B-C tăng < 6 cm chứng tỏ có sự giảm vận động cột sống thắt lưng.2 Hội chứng rễ thần kinh: a. Đau rễ thần kinh thắt lưng cùng: - Đau kiểu rễ thần kinh: Đau vùng cột sống thắt lưng L4, L5, S1, lan xuống mông đùi, cẳng chân theo đường đi của rễ thần kinh tương ứng.

8  Rễ L5: từ thắt lưng xuống mông xuống mặt sau ngoài đùi, mặt trước ngoài cẳng chân xuống mu chân, từ bờ ngoài bàn chân chéo qua mu chân đến ngón chân cái.  Rễ S1: từ thắt lưng xuống mông, xuống mặt sau giữa đùi, mặt sau ngoài cẳng chân xuống gót chân, gan chân, dọc bờ ngoài bàn chân đến ngón chân út.  Đau sâu trong cơ, xương, cảm giác nhức nhối khó chịu, có khi buốt nhói như dao đâm hoặc như bị điện giật, như cháy bỏng, tăng lên ngay cả khi sờ nhẹ vào da. Hoặc có người đau mức độ nhẹ hơn, dần dần thành mản tính với cảm giác như bị khoét thủng, cắn nát.

Đó là do co thắt quá mức các cơ cạnh sống và cơ cẳng chân.