Đánh Giá Kết Quả Sử Dụng Mảnh Ghép Da Dày Toàn Bộ Từ Nếp Lằn Mông

Tài liệu nghiên cứu Đánh giá kết quả sử dụng mảnh ghép da dày toàn bộ lấy từ nếp lằn mông, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Đánh Giá Kết Quả Sử Dụng Mảnh Ghép Da Dày Toàn Bộ Từ Nếp Lằn Mông Trong Phẫu Thuật Tạo Hình
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đặc điểm giải phẫu của da
• 1.1.1. Hình thái học của da
• 1.1.2. Các cơ quan phụ thuộc da
• 1.1.3. Phân bố thần kinh
• 1.1.4. Hệ thống mạch cấp máu cho da
• 1.1.4.1. Hệ thống động mạch
• 1.1.4.2. Hệ thống tĩnh mạch
• 1.1.5. Chiều dày da ở các vị trí trên cơ thể
• 1.2. Lịch sử ghép da điều trị khuyết hổng phần mềm
• 1.3. Quá trình nhận mảnh ghép
• 1.3.1. Quá trình hình thành lớp dính giữa mảnh ghép và nền ghép
• 1.3.2. Quá trình thoái hóa của mảnh ghép
• 1.3.3. Quá trình phục hồi tuần hoàn
• 1.3.4. Quá trình tái tạo phục hồi

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Kết Quả Sử Dụng Mảnh Ghép Da

Phẫu thuật tạo hình là một lĩnh vực quan trọng trong y học, đặc biệt trong việc điều trị các khuyết tổ chức. Mảnh ghép da dày toàn bộ từ nếp lằn mông đã trở thành một lựa chọn phổ biến nhờ vào những ưu điểm vượt trội của nó. Việc đánh giá kết quả sử dụng loại mảnh ghép này không chỉ giúp cải thiện kỹ thuật phẫu thuật mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

1.1. Đặc Điểm Của Mảnh Ghép Da Dày Toàn Bộ

Mảnh ghép da dày toàn bộ có cấu trúc phức tạp, bao gồm cả biểu bì và chân bì. Đặc điểm này giúp mảnh ghép có khả năng sống cao và ít bị biến dạng. Việc lấy mảnh ghép từ nếp lằn mông mang lại nhiều lợi ích về mặt thẩm mỹ và chức năng.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Kỹ Thuật Ghép Da

Kỹ thuật ghép da đã có lịch sử phát triển lâu dài, bắt đầu từ thế kỷ 19. Những nghiên cứu ban đầu đã mở ra hướng đi mới cho phẫu thuật tạo hình, với nhiều cải tiến về kỹ thuật và dụng cụ.

II. Vấn Đề Trong Việc Sử Dụng Mảnh Ghép Da Dày Toàn Bộ

Mặc dù mảnh ghép da dày toàn bộ mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số vấn đề cần được giải quyết. Các biến chứng như sẹo lồi, co rút da và tình trạng sức sống kém của mảnh ghép là những thách thức lớn trong phẫu thuật tạo hình.

2.1. Các Biến Chứng Thường Gặp Sau Phẫu Thuật

Biến chứng như sẹo lồi và co rút da có thể ảnh hưởng đến kết quả thẩm mỹ. Việc theo dõi và chăm sóc sau phẫu thuật là rất quan trọng để giảm thiểu những vấn đề này.

2.2. Tình Trạng Sức Sống Của Mảnh Ghép

Sức sống của mảnh ghép phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm vị trí lấy da và tình trạng nền nhận. Việc đánh giá chính xác tình trạng này giúp cải thiện kết quả phẫu thuật.

III. Phương Pháp Đánh Giá Kết Quả Sử Dụng Mảnh Ghép Da

Đánh giá kết quả sử dụng mảnh ghép da dày toàn bộ cần dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau. Các phương pháp đánh giá bao gồm theo dõi lâm sàng, hình ảnh và các chỉ số sinh học.

3.1. Theo Dõi Lâm Sàng Sau Phẫu Thuật

Theo dõi lâm sàng giúp phát hiện sớm các biến chứng và đánh giá sự phục hồi của bệnh nhân. Việc ghi chép chi tiết các triệu chứng là rất cần thiết.

3.2. Sử Dụng Hình Ảnh Để Đánh Giá Kết Quả

Hình ảnh trước và sau phẫu thuật giúp đánh giá sự thay đổi về mặt thẩm mỹ. Công nghệ hình ảnh hiện đại như MRI và CT có thể cung cấp thông tin chi tiết hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mảnh Ghép Da Dày Toàn Bộ

Mảnh ghép da dày toàn bộ từ nếp lằn mông đã được áp dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực phẫu thuật. Từ điều trị bỏng đến phục hồi chức năng, loại mảnh ghép này đã chứng minh được giá trị của nó.

4.1. Ứng Dụng Trong Phẫu Thuật Bỏng

Mảnh ghép da dày toàn bộ là lựa chọn hàng đầu trong điều trị bỏng sâu. Khả năng sống cao và tính thẩm mỹ tốt giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

4.2. Vai Trò Trong Phẫu Thuật Tạo Hình

Trong phẫu thuật tạo hình, mảnh ghép da dày toàn bộ giúp phục hồi các khuyết tổ chức một cách hiệu quả. Kỹ thuật này đã được áp dụng thành công trong nhiều ca phẫu thuật.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Kết Quả Sử Dụng Mảnh Ghép Da

Việc đánh giá kết quả sử dụng mảnh ghép da dày toàn bộ từ nếp lằn mông là rất cần thiết để cải thiện kỹ thuật phẫu thuật. Những nghiên cứu tiếp theo sẽ giúp tối ưu hóa quy trình và nâng cao hiệu quả điều trị.

5.1. Tương Lai Của Kỹ Thuật Ghép Da

Kỹ thuật ghép da sẽ tiếp tục phát triển với nhiều cải tiến mới. Nghiên cứu về mảnh ghép da sẽ mở ra nhiều cơ hội mới trong điều trị.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá sâu hơn về hiệu quả và an toàn của mảnh ghép da dày toàn bộ. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khuyết hổng phần mềm là một trong những thách thức ngoại khoa phổ biến nhất, chiếm từ 35% đến 50% các trường hợp can thiệp tạo hình do tai nạn lao động, bỏng hoặc sau phẫu thuật chuyển vạt tổ chức. Vấn đề lựa chọn chất liệu che phủ vừa đảm bảo tỷ lệ sống cao, vừa duy trì tính thẩm mỹ và khả năng chịu lực tỳ đè luôn là bài toán trọng tâm của các phẫu thuật viên tạo hình. Mặc dù kỹ thuật ghép da dày toàn bộ đã khẳng định được ưu thế vượt trội về khả năng hạn chế co rút và tái tạo bề mặt tự nhiên, việc tìm kiếm vị trí lấy da lý tưởng vẫn còn nhiều hạn chế do nguy cơ để lại sẹo xấu, biến dạng nơi cho da và sự bất tương đồng về màu sắc.

Nghiên cứu này được tiến hành nhằm giải quyết trọn vẹn hai mục tiêu cốt lõi: xác định đặc điểm mô học vi thể của mảnh ghép da dày toàn bộ lấy từ nếp lằn mông và đánh giá kết quả phục hồi lâm sàng, từ đó đề xuất chỉ định phẫu thuật chuẩn hóa. Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn Hà Nội trong giai đoạn từ tháng 1 năm 2009 đến tháng 9 năm 2009.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua các chỉ số ấn tượng: tỷ lệ sống của mảnh ghép đạt trên 90% diện tích ở 90% bệnh nhân, 100% vị trí cho da liền sẹo kỳ đầu sau 12 đến 14 ngày mà không để lại bất kỳ biến dạng giải phẫu nào. Đây là nghiên cứu hệ thống đầu tiên tại Việt Nam làm sáng tỏ cấu trúc giải phẫu vi thể và hiệu quả ứng dụng của da nếp lằn mông trong tạo hình che phủ tổn khuyết.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng lý thuyết giải phẫu học cấu trúc da ba tầng gồm biểu bì, chân bì và hạ bì, kết hợp hệ thống cấp máu qua ba mạng lưới mạch chính: lưới mạch hạ bì cấp 1, đám rối chân bì sâu cấp 2 và đám rối chân bì nông cấp 3. Cơ chế sống của mảnh da ghép tự do trải qua 4 giai đoạn sinh lý xen kẽ chặt chẽ:

• Giai đoạn thẩm thấu huyết tương trong 48 giờ đầu giúp mảnh ghép hấp thu dinh dưỡng và tăng trọng lượng khoảng 50%.
• Giai đoạn thoái hóa tế bào biểu bì bề mặt khi tuần hoàn chưa tái lập hoàn toàn.
• Giai đoạn phục hồi tuần hoàn hai chiều thông qua hiện tượng nối thông mạch máu hoặc mọc tân mạch từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 7.
• Giai đoạn tái tạo liên kết mô xơ, phục hồi hệ thống bạch huyết và tái phân bố thần kinh cảm giác hoàn thiện vào khoảng ngày thứ 10.

Các khái niệm chính được chuẩn hóa gồm: mảnh ghép da dày toàn bộ kiểu Wolffe-Krause chứa toàn bộ lớp biểu bì và chân bì, hiện tượng co hẹp ban đầu do sợi đàn hồi nội tại và hiện tượng co hẹp muộn do hoạt động của các nguyên bào sợi-cơ tại nền nhận. Về mặt định lượng vi thể, lớp biểu bì vùng mông có độ dày trung bình 145,68 µm và lớp chân bì đạt độ dày trung bình 1654,86 µm, tạo nên hàng rào mô đệm cơ học vững chắc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế tiến cứu mô tả lâm sàng kết hợp phân tích mô bệnh học thực nghiệm. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 20 bệnh nhân bị khuyết hổng phần mềm được điều trị bằng 23 mảnh ghép da dày lấy từ nếp lằn mông, cùng 9 tiêu bản mô học cắt ngang và dọc để đo đạc chỉ số vi thể. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện có chủ đích theo tiêu chuẩn lựa chọn khắt khe: người bệnh có tổn khuyết da do chấn thương, bỏng hoặc sau phẫu thuật cắt u, chuyển vạt; loại trừ các trường hợp nhiễm trùng tại chỗ, bệnh lý mạn tính gây suy giảm miễn dịch như đái tháo đường, lao hoặc có tổn thương bệnh lý tại nếp lằn mông.

Quy trình thu thập dữ liệu áp dụng kỹ thuật áp giấy bóng kính chia ô centimet vuông để đo chính xác diện tích tổn khuyết và mảnh ghép. Mẫu sinh thiết 1x1 cm được cố định trong dung dịch Formalin 10%, đúc khối nến, cắt lát 7 đến 10 µm và nhuộm Hematoxylin-Eosin. Các lát cắt được phân tích định lượng bằng phần mềm chuyên dụng KS400 của Carl Zeiss trên kính hiển vi quang học độ phân giải cao tại Bộ môn Mô học - Phôi thai học Trường Đại học Y Hà Nội. Toàn bộ số liệu lâm sàng và cận lâm sàng được quản lý, phân tích thống kê thông qua phần mềm SPSS nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy tuyệt đối.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu ghi nhận độ tuổi trung bình của bệnh nhân phân bố từ 6 đến 64 tuổi, trong đó nhóm tuổi lao động từ 18 đến 40 tuổi chiếm đa số với 60% (12 trên 20 bệnh nhân). Tỷ lệ nam giới chiếm ưu thế tuyệt đối với 80% (16 bệnh nhân), cao gấp 4 lần so với nữ giới (20%). Nguyên nhân tổn khuyết chủ yếu bắt nguồn từ nhu cầu che phủ sau chuyển vạt tổ chức chiếm 50%, chấn thương mất da chiếm 35% và bỏng hoặc di chứng bỏng chiếm 15%. Về vị trí, tổn khuyết tập trung nhiều nhất ở chi dưới với 65% và vùng đầu mặt chiếm 20%.

Diện tích tổn khuyết trung bình đạt 78,15 cm2, trong đó tổn khuyết lớn nhất lên tới 330 cm2. Kích thước mảnh da ghép trung bình đạt 89,39 cm2 với diện tích thu hoạch tối đa trên một bên mông đạt 230 cm2. Phân tích mô học cho thấy chiều dày trung bình của toàn bộ lớp da nếp lằn mông đạt 1811,64 µm, trong đó chân bì chiếm tỷ trọng lớn với 1654,86 µm, chứa mạng lưới sợi collagen dày đặc chạy song song.

Đánh giá kết quả gần cho thấy 100% vị trí cho da liền sẹo kỳ đầu sau 12 đến 14 ngày. Mảnh ghép đạt tỷ lệ sống hoàn toàn trên 90% diện tích ở 90% trường hợp, 10% còn lại sống từ 71% đến 90% và không có ca nào bị hoại tử toàn phần. Sau 6 tháng theo dõi, 100% bệnh nhân phục hồi cảm giác xúc giác và nhiệt độ tốt, 100% không xuất hiện mọc lông bất thường, 92% không bị co rút mảnh ghép và 92% sẹo nơi lấy da phẳng đẹp, giấu kín hoàn toàn trong nếp lằn tự nhiên.

Thảo luận kết quả

Khả năng sống vượt trội của mảnh ghép da dày nếp lằn mông bắt nguồn từ đặc tính vi thể giàu mạng lưới mao mạch và mật độ tế bào chân bì cao, giúp thúc đẩy quá trình thẩm thấu huyết tương và nối thông mạch sớm trong tuần đầu sau mổ. Do vùng nếp lằn mông vốn thích nghi tự nhiên với áp lực tỳ đè thường xuyên khi ngồi, mảnh ghép thừa hưởng cấu trúc bó sợi chun và collagen bền vững, giúp chống chịu lực nén cơ học tốt hơn nhiều so với da đùi hay da cánh tay. Tỷ lệ không co rút muộn đạt 92% là một chỉ số ấn tượng khi so sánh với mức độ co rút từ 30% đến 50% thường thấy ở các kỹ thuật ghép da mỏng hoặc xẻ đôi.

Hiện tượng mọc lông không xuất hiện trên 100% mẫu theo dõi là nhờ mật độ nang lông ở nếp lằn mông rất thưa và nằm nông, dễ dàng bị triệt tiêu trong quá trình xử lý làm sạch tổ chức hạ bì bằng dao mổ. Về mặt thẩm mỹ, 69% mảnh ghép đạt màu sắc tương đồng hoàn toàn với vùng da xung quanh sau 6 tháng, các trường hợp tăng sắc tố ban đầu đều nhạt dần theo thời gian tái cấu trúc biểu mô.

Dữ liệu lâm sàng phong phú này có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng tổng hợp so sánh các chỉ số độ dày vi thể và biểu đồ cột biểu diễn mức độ phục hồi chức năng cảm giác, giúp phẫu thuật viên dễ dàng theo dõi động thái liền vết thương. Nghiên cứu khẳng định nếp lằn mông là kho chất liệu da tự thân phong phú, an toàn và có giá trị thẩm mỹ vượt bậc cho các phẫu thuật tạo hình vùng mặt sau thân mình và các khớp vận động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình xử lý nền nhận và chuẩn bị mảnh ghép: Phẫu thuật viên ngoại khoa cần thực hiện cắt lọc triệt để tổ chức sẹo xơ và mô hạt kém nuôi dưỡng, bảo tồn tối đa lớp màng gân hoặc cân cơ giàu mạch máu. Khi thu hoạch mảnh da từ nếp lằn mông, phải loại bỏ 100% lớp mỡ hạ bì bằng kéo sắc để màng đáy chân bì tiếp xúc trực tiếp với nền nhận, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ sống của mảnh ghép đạt trên 95% ngay trong 7 ngày đầu.
2. Áp dụng kỹ thuật khâu đóng phục hồi hai lớp tại nơi cho da: Các cơ sở y tế chuyên khoa cần áp dụng kỹ thuật bóc tách rộng hai mép vết mổ dưới lớp cân mỡ và khâu kín trực tiếp bằng chỉ tiêu chậm hai lớp. Phương pháp này đảm bảo 100% vết thương nơi lấy da liền sẹo kỳ đầu trong vòng 10 đến 14 ngày, triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ giãn sẹo hay hình thành sẹo phì đại.
3. Thiết lập phác đồ cố định và băng ép đa tầng sau mổ: Đội ngũ điều trị cần duy trì gối gạc buộc chỉ chờ cố định trong 6 ngày liên tục, kết hợp đặt nẹp bột bất động cho các tổn khuyết quanh khớp chi thể. Từ tuần thứ 2 đến hết tháng thứ nhất sau mổ, người bệnh cần được hướng dẫn băng chun đàn hồi liên tục để kiểm soát hiện tượng tăng sinh mạch và giữ tỷ lệ không co rút đạt trên 90%.
4. Mở rộng chỉ định lâm sàng cho các tổn khuyết vùng tỳ đè và mặt sau cơ thể: Các bệnh viện tuyến tỉnh và trung ương nên ưu tiên lựa chọn da nếp lằn mông cho các tổn khuyết có diện tích dưới 200 cm2 tại vùng gót chân, cẳng chân, da đầu và vùng lưng trong giai đoạn 2026-2030, giúp giảm 30% chi phí điều trị so với phẫu thuật chuyển vạt vi phẫu phức tạp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Phẫu thuật Tạo hình - Thẩm mỹ và Ngoại Chấn thương: Nắm vững kỹ thuật thu hoạch vạt da dày kích thước lớn tại nếp lằn mông, tối ưu hóa giải pháp che phủ khuyết hổng phần mềm phức tạp mà vẫn bảo tồn tối đa tính thẩm mỹ cho người bệnh.
• Học viên Cao học, Bác sĩ Nội trú và Nghiên cứu sinh Y học: Tiếp cận phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa giải phẫu vi thể định lượng bằng phần mềm hiện đại và đánh giá lâm sàng tiến cứu dài hạn, làm tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các đề tài tạo hình.
• Điều dưỡng viên chuyên khoa Ngoại và Chăm sóc vết thương: Hiểu rõ nguyên lý sống của mảnh da ghép, quy trình cố định gối gạc mỡ Urgotul, kỹ thuật băng ép chun định hình và phát hiện sớm các dấu hiệu thiếu máu cục bộ của mảnh ghép.
• Lãnh đạo bệnh viện và nhà hoạch định chính sách y tế: Đánh giá hiệu quả kinh tế y tế của kỹ thuật ghép da dày tự thân với chi phí thấp, thời gian hồi phục nhanh và tỷ lệ biến chứng thấp, từ đó xây dựng danh mục kỹ thuật và phác đồ điều trị tuyến cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Ghép da dày toàn bộ từ nếp lằn mông có ưu điểm gì vượt trội so với ghép da xẻ đôi? Mảnh ghép da dày nếp lằn mông mang trọn vẹn lớp chân bì dày 1654,86 µm, giúp duy trì cấu trúc nâng đỡ vững chắc, không bị co rút muộn (tỷ lệ không co đạt 92%) và chịu được lực tỳ nén tốt hơn. Ngoài ra, da nếp lằn mông cho phép phục hồi cảm giác và bài tiết mồ hôi gần như bình thường sau 6 tháng.

2. Diện tích da tối đa có thể lấy từ một bên nếp lằn mông là bao nhiêu mà vẫn đóng kín trực tiếp được? Trong thực tế lâm sàng, diện tích mảnh da lấy tối đa từ một bên nếp lằn mông có thể đạt tới 230 cm2 với chiều rộng lên đến 12 cm. Nhờ tính chất chun giãn cơ học rất tốt của tổ chức da mông, 100% các trường hợp đều có thể khâu đóng kín trực tiếp hai mép vết mổ mà không cần ghép da bổ sung.

3. Mảnh ghép da lấy từ nếp lằn mông có nguy cơ mọc lông gây mất thẩm mỹ tại nơi nhận không? Nghiên cứu mô học và theo dõi lâm sàng sau 6 tháng ghi nhận 100% bệnh nhân không xuất hiện hiện tượng mọc lông bất thường. Điều này là do vùng nếp lằn mông có mật độ nang lông tự nhiên rất thưa thớt và quá trình cắt lọc sạch mô mỡ hạ bì đã loại bỏ hầu hết chân nang lông.

4. Thời gian phục hồi chức năng cảm giác và vận động sau khi ghép da nếp lằn mông mất bao lâu? Tuần hoàn hai chiều của mảnh ghép được tái lập ổn định sau 4 đến 7 ngày và lớp dính liên kết hoàn chỉnh vào ngày thứ 10. Chức năng cảm giác nông như xúc giác, cảm giác đau và nóng lạnh bắt đầu hồi phục rõ rệt sau 3 tháng và đạt mức độ hoàn thiện tương đương da lành sau 6 tháng theo dõi.

5. Nơi lấy da tại nếp lằn mông có để lại sẹo xấu hay làm biến dạng vùng mông không? Hoàn toàn không. Vết rạch phẫu thuật được thiết kế trùng khít vào nếp gấp giải phẫu tự nhiên của lằn mông. Kết quả theo dõi dài hạn cho thấy 92% sẹo phẳng đẹp, tiệp màu với da xung quanh, không gây co kéo hay làm biến dạng đường nét giải phẫu vùng mông đùi.

Kết luận

• Luận văn đã xác định chính xác đặc điểm giải phẫu vi thể của da nếp lằn mông với chiều dày toàn bộ đạt 1811,64 µm và lớp chân bì giàu sợi collagen dày 1654,86 µm.
• Chứng minh tính ưu việt của mảnh da ghép nếp lằn mông với tỷ lệ sống trên 90% diện tích đạt 90% và tỷ lệ không co rút muộn sau 6 tháng đạt 92%.
• Khẳng định tính thẩm mỹ vượt trội với 100% nơi lấy da liền sẹo kỳ đầu, sẹo phẳng giấu kín trong nếp lằn mông và 100% không mọc lông thứ phát tại nơi nhận.
• Đề xuất quy trình phẫu thuật và chăm sóc hậu phẫu chuẩn hóa bằng băng ép gối gạc kết hợp băng chun, giúp rút ngắn thời gian điều trị và tối ưu hóa chi phí y tế.
• Khuyến nghị các phẫu thuật viên và cơ sở y tế chuyên khoa tạo hình triển khai ứng dụng rộng rãi kỹ thuật này trong thực hành lâm sàng thường quy giai đoạn 2026-2030.

Quý độc giả và đồng nghiệp y khoa có thể liên hệ trực tiếp thư viện chuyên ngành hoặc tác giả để tham khảo toàn văn luận văn và bộ quy trình kỹ thuật chi tiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Đặc điểm giải phẫu của da 1. Hình thái học của da Da là một cơ quan bao bọc toàn bộ cơ thể, bao gồm ba tầng: biểu bì, chân bì và hạ bì.  Biểu bì: là loại mô lát tầng sừng hóa.

Chiều dày biểu bì thay đổi tùy nơi từ 0,04µm đến 2500µm ở lòng bàn chân, bàn tay. Đa số các biểu bì có độ dày trung bình khoảng 100µm, so với chiều dày toàn thể của da từ 1500µm đến 4000µm. Biểu bì da tựa trên và gắn vào màng đáy. Màng đáy đóng vai trò phân cách biểu mô với mô liên kết ở dưới, giới hạn cho sự phát triển của biểu mô, đồng thời là hàng rào ngăn các chất có trọng lượng phân tử lớn ở dịch gian bào vào biểu mô.

Chức năng chính của biểu bì là bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân có hại từ môi trường xung quanh. Biểu bì da gồm có hai loại tế bào. Loại thứ nhất là những tế bào sừng chiếm chủ yếu. Loại thứ hai là những tế bào có những chức năng khác nhau, xâm nhập biểu bì trong quá trình phát triển phôi hoặc xuất hiện vào thời kì sau khi trẻ ra đời.

Biểu bì chia thành 5 lớp: lớp đáy, lớp sợi, lớp hạt, lớp bóng và lớp sừng.  Lớp đáy: ở dưới cùng. Lớp đáy có hai loại tế bào: tế bào sinh sản và tế bào sinh hắc tố. Tế bào sinh sản có hình vuông hay hình trụ, bào tương ưa bazơ nhẹ.

Những tế bào này liên kết với nhau bằng cầu nối bào tương.  Lớp sợi: nằm trên lớp đáy, có từ 5 đến 10 lớp tế bào hình đa diện, các tế bào cạnh nhau có những cầu nối bào tương. 4  Lớp hạt: gồm 3 - 4 lớp tế bào dẹt nằm trên lớp sợi, trong bào tương có chứa nhiều hạt sừng keratohyalin.  Lớp bóng: có 3 - 4 lớp tế bào dẹt, nhân đã teo và các bào quan biến mất.

 Lớp sừng: nằm ở tầng trên cùng, tế bào trở nên dẹt hoàn toàn, màng bào tương dày, nhân và các bào quan biến mất hẳn, trong bào tương chỉ có các sợi sừng. Mỗi tế bào biến thành một lá sừng mỏng, những tế bào ở trên cùng luôn bong và rơi ra ngoài. Toàn bộ quá trình di chuyển của tế bào từ lớp đáy lên lớp sừng kéo dài chừng 15 - 30 ngày.  Chân bì: là tầng mô liên kết xơ vững chắc, chiều dày 1 – 2mm, ngăn cách với biểu bì bằng màng đáy, chân bì được phân làm 2 lớp không rõ ràng là lớp nhú và lớp lưới.

+ Lớp nhú: ngay dưới màng đáy, tập trung nhiều mạch máu, thần kinh. + Lớp lưới: gồm nhiều tế bào sợi, thành phần phụ của da (lông, nang lông, tuyến bã, ống tuyến mồ hôi), thần kinh, mạch máu.  Hạ bì: là tầng mô liên kết lỏng lẻo nằm dưới lớp lưới, bao gồm mô mỡ và mạch máu. Mô liên kết ở hạ bì tạo thành những vách ngăn chia mô mỡ thành các thùy và nối tiếp với các cân bao cơ và màng xương.

Trong hạ bì có nhiều mạch máu, các tiểu thể thần kinh và các tiểu cầu mồ hôi. Hạ bì là nơi dự trữ mỡ lớn nhất của cơ thể, làm chức năng điều hòa thân nhiệt. Chiều dày toàn bộ da thay đổi nhiều giữa các vùng của cơ thể cũng như giữa các tuổi. Da dày nhất ở lòng bàn chân và bàn tay, ngược lại vùng da mỏng nhất ở mi mắt và sau tai.

Da của nam giới thường dày hơn so với nữ giới. Trẻ em có chiều dày da mỏng, ở người trưởng thành da trở nên dày hơn và sau 40 tuổi, da bắt đầu mỏng dần cho đến già[1. Các cơ quan phụ thuộc da [1.]  Tuyến bã nằm ở chân bì, bao bọc quanh nang lông, những đường thông ra của chúng đổ vào 1/3 trên của nang lông, ít khi thông ra bề mặt da. Tuyến bã có ở khắp nơi trên bề mặt cơ thể trừ da gan bàn chân, gan bàn tay, môi, kết mạc, niêm mạc miệng.

Ở những vùng như trán, mũi, má.có từ 400 đến 900 tuyến bã trong 1cm2, ở các vùng khác trung bình có 100 tuyến trong 1cm 2. Các thuỳ của tuyến chứa đầy chất béo và có khả năng phân rã, chất nhờn của tuyến bã giúp bôi trơn lông, tóc, làm mềm da, tránh ma sát cũng như giữ ẩm cho da. Trái ngược với sự tiết mồ hôi, quá trình tiết nhờn không chịu sự chi phối của hệ thống thần kinh.  Tuyến mồ hôi thấy ở khắp mọi nơi trừ môi và một số vùng của bộ phận sinh dục ngoài.

Tuyến mồ hôi bán hủy tập trung ở một số vùng như nách, mu. Tuyến ngoại tiết không tạo ra mùi khi bài tiết mồ hôi. Tuyến bán hủy tạo ra mùi đặc trưng của mồ hôi do sự phân huỷ của vi khuẩn. Tuyến có hình ống nằm cuộn tròn ở đáy của lớp chân bì, các ống tuyến xuyên qua chân bì và biểu bì để đổ ra bề mặt da qua lỗ chân lông hoặc đổ vào ngay trên chỗ đổ của tuyến bã vào nang lông.

 Lông gồm phần thân lông mọc cao trên mặt da và phần chân lông ẩn trong da, chân lông được bảo vệ bởi nang lông nằm trong hạ bì. Quá trình tái tạo biểu mô xuất phát từ lớp chân bì, các thành phần phụ thuộc da như nang lông, tuyến bã, tuyến mồ hôi.chính là nguồn khởi tạo lại lớp biểu bì khi da bị tổn thương do bỏng, chấn thương, hoặc sau lấy da. Cơ dựng lông bám vào bao của nang lông là lớp tổ chức liên kết, nhờ sự co cơ làm dựng lông và tác động lên tuyến bã làm bài tiết chất nhờn. 6 Biểu bì Chân bì Hạ bì Hình 1.1 : Cấu tạo của da (theo Kazanjia và Converse)[34.

Phân bố thần kinh Có hai mạng lưới thần kinh tập trung tại các lớp của da, lớp nông bao gồm những mạng lưới dưới biểu mô và dưới lớp nhú của chân bì. Mạng lưới sâu gồm các thụ cảm giác quan tập trung ở lớp chân bì và hạ bì. Các thụ cảm này nhận các cảm giác về xúc giác, đau, nóng, lạnh[1. Hệ thống mạch cấp máu cho da 1.

Hệ thống động mạch Da được nuôi sống và cấp máu bằng một hệ thống mạch máu phong phú. Các động mạch da xuất phát từ các thân động mạch chính, theo các vách liên thùy mỡ dưới da để cho ra các nhánh động mạch dưới da tạo thành lưới mạch cấp I hay lưới hạ bì, rồi chạy đến mặt sâu của lớp chân bì. Các động mạch này cho nhánh bên tới các tuyến mồ hôi, nang lông và chân bì, tạo thành đám rối chân bì sâu có diện chi phối rộng hay lưới mạch cấp II. Đám rối này nằm giữa lớp chân bì và hạ bì.

Từ đám rối này tách ra các nhánh xiên đi lên vuông góc với da để nối với đám rối nằm ở lớp nhú. Những nhánh xiên lại chia nhỏ tại lớp nông của nhú chân bì, tạo thành đám rối chân bì nông hay lưới mạch 7 cấp III. Từ đây cho các quai mao mạch đến cấp máu cho vùng nhú chân bì. Từ tiểu động mạch tách ra hai nhánh riêng biệt là nhánh lên và nhánh xuống, hai nhánh này hợp lại để tạo ra tiểu tĩnh mạch sau mao mạch, rồi các tiểu tĩnh mạch tập trung thành đám rối tĩnh mạch dưới nhú.

Hệ thống mạch cấp máu cho da có các mạch thông (shunt) nối thẳng động mạch và tĩnh mạch cho phép điều chỉnh cung lượng máu cho da, giữ ổn định áp suất khoảng gian bào. §éng m¹ch c©n- §éng m¹ch thÇn kinh- da da §éng m¹ch da trùc §éng m¹ch c¬- da Hình 1. Phân loại mạch máu nuôi da theo Cormack G. Sơ đồ cấp máu cho da của Nakajima H [37.] 8 Các đám rối mạch máu da nhận máu từ các hệ thống động mạch cấp máu cho da.

Có hai loại động mạch cấp máu cho da: động mạch da trực tiếp cấp máu cho da xuất phát từ các thân động mạch lớn và chỉ đi đến các vùng liên quan. Động mạch gián tiếp cấp máu cho da xuất phát từ một thân chung cấp máu cho các thành phần khác như cân, cơ. Có ba dạng động mạch gián tiếp cấp máu cho da là: động mạch da-cơ xuất phát từ cơ trước khi đi vào cấp máu cho da; động mạch da-cân xuất phát từ các động mạch chính của chi, chui qua vách liên cơ để cấp máu cho lớp dưới hạ bì bằng hệ thống màng cân, sau cùng mới cấp máu cho da; động mạch da-thần kinh đi cùng với các nhánh cảm giác của thần kinh ngoại biên rồi cấp máu cho da[16. Hệ thống tĩnh mạch Hệ thống hồi lưu của da đi theo hệ thống động mạch cấp máu trong da và cũng được chia thành hệ thống ba lưới mạch bao gồm: Các tĩnh mạch chính thuộc lưới mạch cấp I, chúng thu nhận máu của toàn bộ hệ thống tĩnh mạch trong da rồi đổ vào các tĩnh mạch nông dưới da.

Các tĩnh mạch thuộc lưới mạch cấp II gồm các nhánh vây quanh tuyến bã, nang lông trong lớp chân bì. Các tiểu tĩnh mạch nhận máu từ các mao mạch và tập trung thành đám rối tĩnh mạch dưới nhú hay lớp lưới mạch cấp III[16. Chiều dày da ở các vị trí trên cơ thể Chiều dày da khác nhau giữa các chủng tộc, nhóm tuổi, giới tính và khác nhau giữa các vùng trên cơ thể [18. Chiều dày trung bình của chân bì khoảng từ 521µm đến 1977µm.

Da mi mắt, da qui đầu, da bẹn mỏng nhất (521-626 µm ). Da vùng lưng dày nhất (1977 µm). 9 Chiều dày của biểu bì khoảng từ 31 µm đến 637 µm. Độ dày biểu bì ở da bao qui đầu, mí mắt, thượng đòn, sau tai, hõm nách từ 31 µm - 71 µm, vùng mông, mu bàn tay, mu bàn chân có độ dày 138 µm - 189 µm, gan bàn tay, gan bàn chân biểu bì dày nhất (601 µm - 637 µm).

Chiều dày của hạ bì khoảng từ 469 µm – 1942 µm. Độ dày hạ bì mi mắt, bao qui đầu, bẹn, sau tai từ 469 µm – 695 µm. Mông, ngực, trước cổ có chiều dày từ 1318 µm – 1586 µm. Da vùng lưng hạ bì dày nhất (1942 µm).

Độ dày lớp biểu bì chiếm 3,7% - 16,8% chiều dày toàn bộ da xét ở tất cả các vùng trừ gan bàn tay, gan bàn chân (40,6 – 44,6%)[50. Biết được chiều dày của da ở từng vị trí trên cơ thể rất hữu ích để quyết định lấy mảnh ghép da dày toàn bộ hay xẻ đôi. Lịch sử ghép da điều trị khuyết hổng phần mềm Việc ghép da bằng các mảnh da tự thân được thực hiện từ những năm đầu thế kỷ XIX.