Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối Bằng Phương Pháp Kết Hợp Điện Châm Và Sóng Xung Kích

Luận văn thạc sĩ y học đánh giá hiệu quả điều trị thoái hóa khớp gối bằng điện châm và sóng xung kích, mang lại phương pháp điều trị tiên tiến.

• Tác giả: Hồ Chí Công
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Hồng Vân
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối Bằng Điện Châm Và Sóng Xung Kích
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. THOÁI HÓA KHỚP GỐI
• 1.1.1. Thoái hóa khớp gối theo Y học hiện đại
• 1.1.2. Thoái hóa khớp gối theo Y học cổ truyền
• 1.2. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Phương pháp điện châm
• 1.2.2. Phương pháp sóng xung kích
• 1.3. TỔNG QUAN VỀ THUỐC GLUCOSAMINE SULFAT
• 1.3.1. Tính hiệu quả trong điều trị bệnh lý xương khớp của glucosamine sulfat
• 1.4. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRỊ THOÁI HÓA KHỚP GỐI
• 1.4.1. Trên thế giới
• 1.4.2. Tại Việt Nam
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Cỡ mẫu nghiên cứu và phân nhóm
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Phương tiện nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp tiến hành
• 2.2.4. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.2.5. Cách xác định chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.2.6. Đánh giá kết quả điều trị
• 2.2.7. Tác dụng không mong muốn
• 2.2.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.2.9. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.3. Đặc điểm tổn thương khớp gối trên phim chụp X quang
• 3.2. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ THOÁI HÓA KHỚP GỐI CỦA PHƯƠNG PHÁP KẾT HỢP ĐIỆN CHÂM KẾT HỢP SÓNG XUNG KÍCH
• 3.2.1. Kết quả giảm đau theo thang điểm VAS
• 3.2.2. Kết quả cải thiện chức năng khớp gối theo thang điểm WOMAC
• 3.2.3. Kết quả phục hồi tầm vận động khớp gối theo chỉ số gót - mông
• 3.2.4. Kết quả điều trị chung
• 3.3. TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN CỦA PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.2. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ THOÁI HÓA KHỚP GỐI CỦA PHƯƠNG PHÁP KẾT HỢP ĐIỆN CHÂM VÀ SÓNG XUNG KÍCH
• 4.2.1. Kết quả điều trị giảm đau theo thang điểm VAS
• 4.2.2. Kết quả điều trị theo thang điểm WOMAC
• 4.2.3. Kết quả phục hồi tầm vận động khớp gối
• 4.2.4. Kết quả điều trị
• 4.3. TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN CỦA PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ
• 4.3.1. Trên lâm sàng
• 4.3.2. Trên cận lâm sàng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối

Thoái hóa khớp gối (THKG) là một trong những bệnh lý phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. Việc đánh giá hiệu quả điều trị THKG bằng các phương pháp như điện châm và sóng xung kích đang trở thành một chủ đề nóng trong y học hiện đại. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình và các phương pháp điều trị hiện có.

1.1. Định Nghĩa Thoái Hóa Khớp Gối Theo Y Học Hiện Đại

Thoái hóa khớp gối là sự mất cân bằng giữa tổng hợp và hủy hoại của sụn và xương dưới sụn. Bệnh thường gặp ở người cao tuổi và có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu.

1.2. Đặc Điểm Lâm Sàng Của Thoái Hóa Khớp Gối

Các triệu chứng chính bao gồm đau khớp, hạn chế vận động và tiếng động bất thường khi cử động. Những triệu chứng này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối

Điều trị THKG gặp nhiều thách thức do sự đa dạng của triệu chứng và phản ứng của từng bệnh nhân. Các phương pháp điều trị hiện tại như thuốc giảm đau và vật lý trị liệu thường không đủ hiệu quả và có thể gây ra tác dụng phụ.

2.1. Tác Dụng Phụ Của Các Phương Pháp Điều Trị Truyền Thống

Nhiều loại thuốc như NSAIDs có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng như viêm loét dạ dày và tổn thương gan thận, làm giảm tính khả thi của điều trị.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị

Việc đánh giá hiệu quả điều trị THKG thường gặp khó khăn do sự khác biệt trong phản ứng của từng bệnh nhân và sự thay đổi của triệu chứng theo thời gian.

III. Phương Pháp Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối Bằng Điện Châm

Điện châm là một phương pháp điều trị Y học cổ truyền, được sử dụng để giảm đau và cải thiện chức năng khớp. Nghiên cứu cho thấy điện châm có thể mang lại hiệu quả tích cực trong việc điều trị THKG.

3.1. Nguyên Tắc Hoạt Động Của Điện Châm

Điện châm hoạt động bằng cách kích thích các huyệt đạo trên cơ thể, giúp tăng cường lưu thông khí huyết và giảm đau hiệu quả.

3.2. Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Của Điện Châm Trong Điều Trị

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng điện châm có thể giúp giảm đau và cải thiện chức năng khớp gối ở bệnh nhân THKG, với ít tác dụng phụ hơn so với thuốc.

IV. Phương Pháp Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối Bằng Sóng Xung Kích

Sóng xung kích là một phương pháp điều trị mới, sử dụng sóng âm để tác động lên vùng khớp bị tổn thương. Phương pháp này đã được chứng minh là hiệu quả trong việc giảm đau và phục hồi chức năng khớp.

4.1. Cơ Chế Tác Động Của Sóng Xung Kích

Sóng xung kích tạo ra áp lực cao, giúp kích thích quá trình phục hồi mô và giảm đau tại chỗ, mang lại hiệu quả điều trị cao.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Sóng Xung Kích Trong Điều Trị

Nghiên cứu cho thấy sóng xung kích có thể cải thiện đáng kể các chỉ số lâm sàng như điểm đau VAS và chức năng khớp WOMAC ở bệnh nhân THKG.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Kết Hợp

Việc kết hợp điện châm và sóng xung kích trong điều trị THKG đã cho thấy nhiều kết quả khả quan. Phương pháp này không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện chức năng khớp một cách hiệu quả.

5.1. Lợi Ích Của Việc Kết Hợp Hai Phương Pháp

Kết hợp điện châm và sóng xung kích giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị, giảm thiểu tác dụng phụ và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Kết Hợp Điều Trị

Nghiên cứu cho thấy bệnh nhân điều trị bằng phương pháp kết hợp có sự cải thiện rõ rệt về triệu chứng và chức năng khớp so với điều trị đơn lẻ.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối

Điều trị THKG bằng điện châm và sóng xung kích đang mở ra hướng đi mới trong y học. Các nghiên cứu tiếp theo cần được thực hiện để khẳng định hiệu quả và tính an toàn của phương pháp này.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về THKG

Nghiên cứu cần tiếp tục để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn, đồng thời giảm thiểu tác dụng phụ cho bệnh nhân.

6.2. Khuyến Nghị Đối Với Bệnh Nhân

Bệnh nhân nên tham khảo ý kiến bác sĩ để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, đồng thời kết hợp với chế độ dinh dưỡng và tập luyện hợp lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thoái hóa khớp gối là một trong những bệnh lý xương khớp mạn tính phổ biến nhất trên toàn cầu, gây tổn thương tiến triển ở sụn khớp và xương dưới sụn. Theo các số liệu dịch tễ học, thoái hóa khớp gối chiếm tỷ lệ 56,5% tổng số các trường hợp thoái hóa khớp phải điều trị nội trú tại các bệnh viện lớn ở Việt Nam. Tại Hoa Kỳ, mỗi năm ghi nhận khoảng 21 triệu người mắc thoái hóa khớp gối, dẫn đến 4 triệu ca nhập viện và khoảng 100.000 bệnh nhân mất hoàn toàn khả năng đi lại độc lập. Căn bệnh này là nguyên nhân gây tàn phế hàng đầu cho người cao tuổi, chỉ đứng thứ hai sau các bệnh lý tim mạch.

Trong thực hành lâm sàng của Y học hiện đại, việc sử dụng các loại thuốc chống viêm không steroid, thuốc giảm đau thông thường hoặc tiêm corticoid nội khớp tuy mang lại hiệu quả tức thì nhưng tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ nguy hiểm như viêm loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa, tổn thương men gan và suy giảm chức năng thận. Xu hướng điều trị hiện nay đang chuyển dịch mạnh mẽ sang các giải pháp can thiệp không dùng thuốc hoặc kết hợp Y học cổ truyền với công nghệ y khoa tiên tiến nhằm gia tăng tính an toàn.

Được thực hiện bởi tác giả Hồ Chí Công dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Tiến sĩ Phạm Hồng Vân tại Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam, đề tài nghiên cứu tập trung đánh giá hiệu quả phục hồi chức năng và mức độ an toàn của liệu pháp kết hợp điện châm với sóng xung kích trên 80 bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát. Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương trong khoảng thời gian từ tháng 03/2020 đến tháng 08/2020.

Mục tiêu trọng tâm của công trình là lượng hóa mức độ thuyên giảm cơn đau theo thang điểm nhìn VAS, mức độ cải thiện tầm vận động khớp qua thang điểm WOMAC và chỉ số gót mông, đồng thời theo dõi sát các biến đổi huyết học, sinh hóa để chứng minh tính vượt trội của phương pháp kết hợp đông tây y. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp một phác đồ điều trị bảo tồn an toàn, nâng tỷ lệ bệnh nhân phục hồi tốt và khá lên trên 80%, giúp giảm thiểu đáng kể chi phí dùng thuốc cho người bệnh cao tuổi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa khoa học giữa sinh lý bệnh học khớp hiện đại và học thuyết kinh lạc truyền thống:

Thứ nhất, thuyết cơ chế bệnh sinh của thoái hóa khớp theo Y học hiện đại giải thích rằng tình trạng quá tải lực cơ học làm thay đổi chuyển hóa tế bào sụn, kích thích giải phóng các chất trung gian gây viêm như Interleukin 1 và yếu tố hoại tử u TNF-alpha. Các chất này kích hoạt hệ enzyme tiêu protein làm đứt gãy sợi collagen, mòn lớp đệm sụn và hình thành gai xương phản ứng.

Thứ hai, thuyết kiểm soát cổng đau của Melzack và Wall năm 1965 kết hợp hiện tượng hưng phấn thần kinh của Wedensky giải thích cơ chế điện châm. Việc kích thích xung điện liên tục vào các huyệt vị qua các sợi thần kinh hướng tâm A có bao myelin sẽ ức chế dẫn truyền cảm giác đau của sợi C không myelin ở sừng sau tủy sống, đồng thời kích thích não bộ tiết endorphin giảm đau nội sinh.

Thứ ba, nguyên lý sóng xung kích cơ học dạng tỏa tròn sử dụng năng lượng sóng áp suất nén khí để tác động trực tiếp vào các điểm bám gân cơ quanh khớp bánh chè. Xung lực cơ học giúp giảm nồng độ chất dẫn truyền đau P, phá tan lắng đọng vôi hóa vi thể và kích thích tăng sinh vi mạch máu nuôi dưỡng mô sụn.

Thứ tư, học thuyết Y học cổ truyền xếp bệnh vào phạm vi chứng Tý thể Phong hàn thấp tý với bệnh danh Hạc tất phong. Bệnh khởi phát khi chính khí và tạng can thận suy giảm, tạo điều kiện cho phong hàn thấp tà xâm phạm kinh lạc làm khí huyết ứ trệ, biểu hiện qua triệu chứng đau nhức, co duỗi khó khăn và sợ lạnh.

Các khái niệm chính được chuẩn hóa gồm: thang điểm đau nhìn VAS từ 0 đến 10 điểm; bộ chỉ số đánh giá chức năng khớp WOMAC gồm 24 mục với thang điểm tối đa 96 điểm; chỉ số đo khoảng cách gót mông theo đơn vị centimet; và thang phân loại giai đoạn tổn thương khớp gối trên phim X-quang theo tiêu chuẩn Kellgren và Lawrence.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế thử nghiệm lâm sàng tiến cứu, ngẫu nhiên có đối chứng, so sánh đối chiếu trước và sau điều trị dọc theo thời gian 20 ngày can thiệp.

Dữ liệu được thu thập trực tiếp từ 80 bệnh nhân được chẩn đoán xác định thoái hóa khớp gối theo tiêu chuẩn của Hội Khớp học Hoa Kỳ ACR 1991 ở giai đoạn 1 và 2 trên phim chụp X-quang, đồng thời đạt tiêu chuẩn chứng Tý thể Phong hàn thấp tý theo Y học cổ truyền, có điểm đau VAS từ 4 điểm trở lên. Cỡ mẫu 80 đối tượng được tính toán theo công thức chuẩn cho thử nghiệm lâm sàng so sánh hai tỷ lệ với mức sai số loại một alpha 0,05, lực mẫu thống kê 80%, tỷ lệ kỳ vọng đạt kết quả tốt của nhóm nghiên cứu là 87% và nhóm đối chứng là 55%.

Mẫu nghiên cứu được phân bổ ngẫu nhiên thành hai nhóm đồng đều:

• Nhóm nghiên cứu gồm 40 bệnh nhân: Áp dụng điện châm 30 phút mỗi ngày liên tục trong 20 ngày trên phác đồ huyệt kinh điển gồm châm tả các huyệt Độc tỵ, Tất nhãn, Lương khâu, Dương lăng tuyền, Ủy trung, Hạc đỉnh kết hợp châm bổ Huyết hải, Tam âm giao, Âm lăng tuyền; kết hợp điều trị bằng máy sóng xung kích Radial Spec với 3000 xung, tần số 15Hz, áp suất 1,5 đến 2,0 bars tại các điểm bám quanh bánh chè vào các ngày thứ 0, 5, 10, 15 và 20 của liệu trình.
• Nhóm đối chứng gồm 40 bệnh nhân: Sử dụng thuốc Glucosamine sulfat dạng bột uống với liều chuẩn 1500mg mỗi ngày trong suốt 20 ngày.

Toàn bộ số liệu được phân tích trên phần mềm thống kê SPSS phiên bản 20.0. Các biến số định tính được so sánh bằng kiểm định Chi-bình phương, các biến số định lượng liên tục được kiểm định bằng thuật toán T-Student. Ngưỡng ý nghĩa thống kê được xác lập ở mức p nhỏ hơn 0,05. Lý do lựa chọn các kiểm định này nhằm đảm bảo tính khách quan tối đa, loại bỏ hoàn toàn các sai số ngẫu nhiên giữa hai nhánh can thiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu từ 80 bệnh nhân tham gia thử nghiệm lâm sàng mang lại các phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, về đặc điểm nhân khẩu học và lâm sàng ban đầu: Độ tuổi trung bình của bệnh nhân nghiên cứu là 65,1 ± 8,02 tuổi, trong đó nhóm tuổi từ 60 đến 69 chiếm tỷ lệ cao nhất với 46,3%. Bệnh nhân nữ chiếm đa số áp đảo với 75,0% tổng mẫu, cao gấp 3 lần so với nam giới (25,0%). Nhóm lao động chân tay chiếm tỷ lệ 63,8%. Thời gian mắc bệnh trung bình kéo dài 5,25 ± 1,56 năm và có tới 61,3% bệnh nhân bị tổn thương cùng lúc cả hai bên khớp gối. Về hình ảnh X-quang, mức độ tổn thương giai đoạn 2 chiếm đa số với 86,3%, giai đoạn 1 chiếm 13,7%. Toàn bộ 100% bệnh nhân đều có triệu chứng đau khớp và hạn chế biên độ gấp duỗi trước can thiệp.

Thứ hai, về hiệu quả cắt cơn đau theo thang điểm VAS: Trước điều trị, 81,3% bệnh nhân chịu đựng mức đau vừa (VAS 4 đến 6 điểm) và 18,7% đau nặng (VAS 7 đến 8 điểm). Sau 10 ngày điều trị, nhóm can thiệp kết hợp đã xóa bỏ hoàn toàn tỷ lệ đau nặng về 0%, trong khi nhóm đối chứng dùng thuốc vẫn còn 70,0% bệnh nhân đau vừa. Sau 20 ngày điều trị trọn vẹn, nhóm nghiên cứu đạt 27,5% bệnh nhân hoàn toàn không còn đau (VAS 0 đến 1 điểm), 67,5% chỉ còn đau nhẹ và chỉ còn 5,0% đau vừa. Trong khi đó, ở nhóm đối chứng dùng Glucosamine, tỷ lệ không đau chỉ đạt 12,5%, đau nhẹ là 45,0% và vẫn còn tới 42,5% bệnh nhân đau mức độ vừa. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê vượt trội với p nhỏ hơn 0,05.

Thứ ba, về khả năng cải thiện chức năng vận động và tầm vận động khớp: Trước điều trị, có tới 63,7% bệnh nhân bị rối loạn chức năng khớp gối mức độ nặng trên thang điểm WOMAC (từ 31 đến 60 điểm) và 70,0% bệnh nhân hạn chế vận động mức độ nặng với khoảng cách gót mông vượt quá 10cm. Sau liệu trình 20 ngày, chỉ số WOMAC và khoảng cách gót mông ở nhóm điện châm kết hợp sóng xung kích giảm sâu và nhanh hơn rõ rệt so với nhóm đối chứng, giúp người bệnh lấy lại khả năng đi lại, đứng lên ngồi xuống và leo cầu thang dễ dàng.

Thứ tư, về độ an toàn lâm sàng và chỉ số cận lâm sàng: Suốt quá trình điều trị, tỷ lệ xuất hiện biến chứng tại chỗ như chảy máu, vựng châm, nhiễm trùng nơi châm kim hay đau tăng sau sóng xung kích đều ghi nhận ở mức 0%. Các chỉ số huyết học như hồng cầu, huyết sắc tố và các chỉ số sinh hóa gan thận gồm AST, ALT, Creatinin, Ure, Glucose trước và sau điều trị đều duy trì ổn định trong giới hạn sinh lý chuẩn, không có sự biến đổi tiêu cực.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả giảm đau và phục hồi chức năng vượt trội của nhóm can thiệp bắt nguồn từ cơ chế hiệp đồng tác dụng mạnh mẽ. Điện châm theo nguyên lý Y học cổ truyền giúp khai thông kinh lạc ứ trệ, điều hòa khí huyết, kết hợp với tác động rung kim điện tần số 5 đến 10Hz giúp thư giãn sâu các khối cơ quanh khớp gối. Cùng lúc đó, sóng xung kích phát ra 3000 xung áp suất cao tác động thẳng vào các điểm bám gân dây chằng quanh xương bánh chè, giải phóng sự co thắt xơ hóa, loại bỏ các chất chuyển hóa có tính toan và kích thích tuần hoàn cục bộ phát triển. Đúng như nhận định của các chuyên gia đầu ngành, kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại mang lại hiệu quả bền vững cho các bệnh lý thoái hóa mạn tính.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này hoàn toàn tương thích với báo cáo của Mascarin và cộng sự trên thế giới khi chứng minh trị liệu sóng cơ học kết hợp kích thích điện mang lại hiệu quả giảm đau VAS bền vững sau 12 tuần. Tại Việt Nam, kết quả này cũng kế thừa và phát triển từ công trình của Phó Giáo sư Phạm Hồng Vân năm 2017 với tỷ lệ bệnh nhân thoái hóa khớp gối đạt mức phục hồi tốt lên tới 83,3%.

Về mặt biểu diễn trực quan, các chuỗi dữ liệu trong nghiên cứu có thể được thể hiện qua các đồ thị đường biểu diễn độ dốc suy giảm của điểm đau VAS tại 3 mốc thời gian ngày 0, ngày 10 và ngày 20. Đồng thời, biểu đồ cột so sánh tỷ lệ phân bố mức độ hạn chế tầm vận động gót mông sẽ làm nổi bật sự thu hẹp khoảng cách vận động giữa hai nhánh can thiệp. Việc không gây biến đổi các chỉ số sinh hóa máu khẳng định đây là liệu pháp thay thế hoàn hảo cho các thuốc giảm đau kháng viêm NSAIDs vốn tiềm ẩn nhiều nguy cơ loét dạ dày cho người cao tuổi.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng lâm sàng thuyết phục thu được từ luận văn, bốn nhóm khuyến nghị giải pháp cụ thể được đề xuất:

Thứ nhất, ban hành quy trình kỹ thuật chuẩn hóa về phác đồ kết hợp: Đề nghị Hội đồng khoa học các bệnh viện chuyên khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng áp dụng chính thức phác đồ điện châm 30 phút mỗi ngày liên tục 20 ngày kết hợp 5 buổi sóng xung kích định kỳ 5 ngày một lần (áp suất 1,5 đến 2,0 bars, tần số 15Hz, 3000 xung). Mục tiêu là đạt tỷ lệ giảm đau VAS trên 70% và tỷ lệ phục hồi chức năng tốt - khá trên 85% cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối giai đoạn 1 và 2 trong vòng 20 ngày điều trị nội trú hoặc ngoại trú.

Thứ hai, nâng cao năng lực thao tác chuyên môn cho nhân sự y tế: Các cơ sở khám chữa bệnh cần tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật định kỳ 6 tháng một lần cho 100% bác sĩ và kỹ thuật viên chuyên ngành châm cứu, phục hồi chức năng. Nội dung đào tạo tập trung vào kỹ năng xác định chính xác các điểm bám gân quanh khớp gối, làm chủ thông số máy sóng xung kích Radial Spec và kỹ thuật châm đắc khí để đảm bảo 0% sự cố tai biến vựng châm hay tổn thương phần mềm.

Thứ ba, chuyển giao kỹ thuật và đầu tư trang thiết bị về tuyến cơ sở: Các cơ quan quản lý y tế cần triển khai kế hoạch trang bị máy phát sóng xung kích và máy điện châm đa năng cho các trung tâm y tế tuyến quận huyện trong lộ trình 12 tháng tới. Giải pháp này giúp người bệnh tại địa phương tiếp cận phương pháp điều trị kỹ thuật cao không dùng thuốc, qua đó cắt giảm ước tính 40% chi phí mua thuốc chống viêm giảm đau cho người cao tuổi có bảo hiểm y tế.

Thứ tư, mở rộng các đề tài nghiên cứu theo dõi dọc đa trung tâm: Khuyến nghị Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam phối hợp với các bệnh viện tuyến trung ương thực hiện các thử nghiệm lâm sàng mở rộng với cỡ mẫu trên 200 bệnh nhân, theo dõi đánh giá kéo dài từ 6 tháng đến 12 tháng sau điều trị để phân tích nguy cơ tái phát và khả năng bảo tồn sụn khớp lâu dài trên phim chụp cộng hưởng từ MRI.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn cao, đặc biệt phù hợp với bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

Thứ nhất, các bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền: Nghiên cứu cung cấp tài liệu tham khảo thực chứng về phác đồ huyệt vị chuẩn xác (Độc tỵ, Tất nhãn, Lương khâu, Dương lăng tuyền, Huyết hải...) và quy chuẩn điều chỉnh tần số xung điện bổ - tả, giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị chứng Hạc tất phong trên lâm sàng hằng ngày.

Thứ hai, kỹ thuật viên và chuyên gia Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng: Luận văn cung cấp toàn bộ thông số cài đặt máy sóng xung kích chi tiết (mức áp suất 1,5 đến 2,0 bars, tần số 15Hz, liều 3000 xung) cùng vị trí tác động quanh xương bánh chè, là cẩm nang thực hành trực tiếp giúp rút ngắn thời gian phục hồi tầm vận động cho bệnh nhân.

Thứ three, học viên cao học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh khối ngành Y Dược: Đề tài là hình mẫu chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT), cách thức tính toán cỡ mẫu theo công thức hai tỷ lệ và phương pháp ứng dụng các thang điểm lượng giá quốc tế như VAS, WOMAC và chỉ số gót mông.

Thứ tư, các nhà quản lý y tế và giám đốc bệnh viện: Cung cấp cơ sở dữ liệu y học chứng cứ xác đáng để xây dựng danh mục kỹ thuật, định mức kinh tế kỹ thuật và kế hoạch đầu tư trang thiết bị công nghệ cao phục vụ công tác khám chữa bệnh kết hợp đông tây y tại đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp kết hợp điện châm và sóng xung kích có gây cảm giác đau đớn khó chịu không? Trong thực tế điều trị, phác đồ này rất an toàn và hoàn toàn nằm trong ngưỡng dung nạp tốt của người bệnh. Khi điện châm, bác sĩ điều chỉnh cường độ dòng điện từ 0 đến 150 microAmpe từ từ để đạt cảm giác đắc khí tê tức dễ chịu. Quá trình phát 3000 xung sóng xung kích chỉ gây cảm giác tức nhẹ tại vùng gân cơ tổn thương và biến mất nhanh sau vài phút.

Hiệu quả giảm đau của phác đồ kết hợp bắt đầu xuất hiện rõ nét từ ngày thứ mấy? Các bằng chứng lâm sàng ghi nhận sự chuyển biến rất rõ rệt sau 10 ngày điều trị liên tục. Tỷ lệ bệnh nhân đau nặng đã giảm dứt điểm từ 22,5% ở ngày đầu tiên xuống 0% vào ngày thứ 10. Đến ngày thứ 20, có tới 27,5% bệnh nhân hoàn toàn không còn đau và 67,5% chỉ còn đau nhẹ, vượt trội hơn hẳn so với việc chỉ uống thuốc đơn thuần.

Những đối tượng bệnh nhân nào phù hợp nhất để chỉ định phác đồ điều trị này? Phương pháp được chỉ định tối ưu cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát ở giai đoạn 1 và giai đoạn 2 theo phân loại X-quang Kellgren và Lawrence, thuộc thể Phong hàn thấp tý theo đông y. Những trường hợp thoái hóa giai đoạn muộn có biến dạng dính khớp nặng, tràn dịch khớp lượng lớn hoặc có vết loét da tại chỗ cần được can thiệp chuyên khoa khác.

Liệu pháp này có gây ảnh hưởng xấu đến chức năng gan, thận của người cao tuổi không? Nghiên cứu khẳng định phương pháp có độ an toàn sinh học tuyệt đối. Kết quả xét nghiệm định lượng các chỉ số men gan AST, ALT cùng chức năng thận Creatinin và Ure trên toàn bộ 40 bệnh nhân sau 20 ngày điều trị đều nằm trong giới hạn bình thường, giúp người già tránh được hoàn toàn nguy cơ loét dạ dày và tổn thương gan thận do thuốc tây.

Bệnh nhân cần duy trì chế độ sinh hoạt như thế nào sau khi kết thúc 20 ngày điều trị? Người bệnh cần duy trì tập luyện dưỡng sinh nhẹ nhàng, tránh các động tác gây áp lực nặng lên khớp gối như ngồi xổm, leo cầu thang dốc hoặc mang vác vật nặng trên 10kg. Theo các chuyên gia, việc duy trì cân nặng hợp lý kết hợp tái khám định kỳ mỗi 3 đến 6 tháng sẽ giúp duy trì độ bền của sụn khớp và ngăn ngừa thoái hóa tái phát.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Hồ Chí Công đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 kết luận cốt lõi:

• Khẳng định tính hiệu quả và sự ưu việt vượt trội của phương pháp kết hợp điện châm truyền thống với sóng xung kích hiện đại trong điều trị thoái hóa khớp gối giai đoạn 1 và 2.
• Ghi nhận tỷ lệ giảm đau xuất sắc với 95,0% bệnh nhân đạt mức không đau hoặc chỉ đau nhẹ sau 20 ngày điều trị theo thang đo VAS.
• Phục hồi toàn diện chức năng vận động khớp gối, thu hẹp chỉ số khoảng cách gót mông và cải thiện điểm số WOMAC cao hơn rõ rệt so với nhóm đối chứng dùng Glucosamine.
• Đảm bảo độ an toàn sinh học tuyệt đối với 0% tai biến lâm sàng và không làm thay đổi các chỉ số xét nghiệm huyết học, sinh hóa chức năng gan thận.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, mở ra hướng đi kiểu mẫu trong việc kết hợp tinh hoa Y học cổ truyền với công nghệ Y học hiện đại tại Việt Nam.

Kế hoạch trong lộ trình 6 đến 12 tháng tới là tiếp tục nhân rộng phác đồ điều trị này tại các cơ sở y tế chuyên khoa trên toàn quốc. Các y bác sĩ và đơn vị khám chữa bệnh hãy chủ động ứng dụng quy trình kỹ thuật này nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe toàn diện và bền vững cho cộng đồng bệnh nhân xương khớp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thoái hóa khớp gối (THKG) là hậu quả của quá trình cơ học và sinh học làm mất cân bằng giữa sự tổng hợp và hủy hoại của sụn và xương dưới sụn. Khớp gối là khớp lớn chịu sức nặng và hoạt động nhiều, do đó tỷ lệ THKG khá cao [1] [2]. Ở Việt Nam, theo thống kê của khoa cơ xương khớp bệnh viện Bạch Mai từ 1991 - 2000 cho thấy THK đứng hàng thứ ba (4,66%) trong các bệnh có tổn thương khớp, trong đó THKG chiếm 56,5% tổng số các bệnh khớp do thoái hóa cần điều trị nội trú. Ở Mỹ hàng năm có 21 triệu người mắc bệnh THK gối, với 4 triệu người phải nằm viện, khoảng 100.000 bệnh nhân không thể đi lại được do THK gối nặng.

THK gối là nguyên nhân gây tàn tật cho người có tuổi đứng thứ hai sau bệnh tim mạch [3][4]. Để điều trị THKG, Y học hiện đại (YHHĐ) có nhiều phương pháp khác nhau. Điều trị nội khoa bảo tồn, sử dụng các thuốc giảm đau, thuốc chống viêm không steroid, steroid nội khớp tuy có tác dụng giảm đau hiệu quả nhưng nhóm thuốc này thường gây ra các tác dụng ngoại ý như viêm loét dạ dày hành tá tràng, xuất huyết tiêu hóa, tăng huyết áp, tổn thương gan thận…[5]. Các phương pháp điều trị không dùng thuốc với ưu thế ít tác dụng không mong muốn, phù hợp với tính chất bệnh lý THK mạn tính, hay tái phát của người lớn tuổi đang ngày càng được đánh giá caotrong đó điều trị bằng sóng xung kích là phương pháp được ưu tiên lựa chọn.

Sóng xung kích là sóng âm cơ học mang năng lượng cao biến đổi đột ngột, biên độ lớn và ngắt quãng, một trong những ứng dụng khoa học mới trong điều trị có hiệu quả. Theo Y học cổ truyền (YHCT), thoái hóa khớp gối thuộc phạm vi chứng Tý và nguyên nhân chủ yếu do tuổi cao, chính khí suy giảm, tà khí xâm nhập gây bệnh. Việc điều trị THKG ,YHCT có nhiều phương pháp như châm cứu, xoa bóp, thuốc đắp ngoài, uống thuốc thang. Trong đó điện châm là 2 phương pháp đã được nhiều nghiên cứu chứng minh có hiệu quả trong điều trị.

Kế thừa tinh hoa của hai nền y học, phát huy ưu điểm và hạn chế các được các tác dụng không mong muốn, việc điều trị kết hợp phương pháp YHCT với YHHĐ ngày càng được các thầy thuốc lâm sàng lựa chọn. Vì vậy chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Đánh giá kết quả điều trị thoái hóa khớp gối bằng phương pháp kết hợp điện châm và sóng xung kích” với hai mục tiêu : 1. Đánh giá kết quả điều trị thoái hóa khớp gối bằng phương pháp kết hợp điện châm và sóng xung kích trên một số chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng. Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị.

3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. THOÁI HÓA KHỚP GỐI 1. Thoái hóa khớp gối theo Y học hiện đại 1.1 Định nghĩa Thoái hóa khớp gối là hậu quả của quá trình cơ học và sinh học làm mất cân bằng giữa sự tổng hợp và hủy hoại của sụn và xương dưới sụn. Sự mất cân bằng này có thể được bắt đầu bằng nhiều yếu tố: di truyền, phát triển, chuyển hóa và chấn thương, biểu hiện cuối cùng của thoái hóa khớp là các thay đổi hình thái, sinh hóa, phân tử và cơ sinh học của tế bào và các chất cơ bản của sụn dẫn đến nhuyễn hóa, nứt loét và mất sụn khớp, xơ hóa xương dưới sụn.

Bệnh thường gặp ở nữ giới, chiếm 80% trường hợp thoái hóa khớp gối [8]. Nguyên nhân của thoái hóa khớp gối Dựa vào nguyên nhân gây bệnh người ta chia THKG được phân làm hai loại, THKG nguyên phát và THKG thứ phát [9]. THKG nguyên phát: Sự lão hóa là nguyên nhân chính, bệnh thường xuất hiện muộn ở người trên 60 tuổi, nhiều vị trí, tiến triển chậm, tăng dần theo tuổi. Nguyên nhân lão hóa theo tuổi được giải thích do các tế bào sụn thời gian lâu sẽ già, khả năng tổng hợp các chất tạo nên sợi collagen và mucopolysacharid sẽ giảm sút và rối loạn, chất lượng sụn kém dần đặc biệt là tính đàn hồi và chịu lực, hơn nữa các tế bào sụn của người trưởng thành không có khả năng sinh sản và tái tạo[9].

THKG thứ phát: Phần lớn do các nguyên nhân cơ giới, gặp ở mọi lứa tuổi (thường là dưới 40 tuổi), khu trú ở một vài vị trí. Có thể gặp: - Sau chấn thương: Gãy xương gây lệch trục, can lệch, tổn thương sụn chêm sau chấn thương hoặc sau cắt sụn chêm, các vi chấn thương liên tiếp do 4 nghề nghiệp. Các tổn thương này dẫn đến rối loạn phân bố lực làm tổn thương sụn khớp sớm. - Sau các bệnh lý xương sụn: Hoại tử xương, hoại tử sụn do viêm, viêm khớp dạng thấp, bệnh Goute… - Các bệnh nội tiết (Đái tháo đường, to viễn cực…), rối loạn đông máu (bệnh Hemophilie) cũng là nguyên nhân gây THK gối thứ phát [9].

Cơ chế bệnh sinh và các yếu tố liên quan - Cơ chế bệnh sinh của thoái hoá khớp Nhiều thuyết giải thích sự thoái hoá sụn trong bệnh thoái hoá khớp. Nhưng chủ yếu là thuyết cơ học khi có sự quá tải cơ học làm thay đổi chuyển hoá của các tế bào sụn, hình thành các men proteolytic gây phá vỡ các chất căn bản của sụn. Hiện tượng bệnh lý đầu tiên là những mảnh gãy nhỏ nhiều cỡ khác nhau; sau đó gây thoái hoá và mất dần sụn khớp, biến đổi cấu trúc của khớp và hình thành gai xương. Giai đoạn sớm các tế bào sụn có biểu hiện phì đại, tăng tiết các cytokin như Interleukin I (IL-1); yếu tố hoại tử u (TNFα) và các yếu tố tăng trưởng khác, các men làm tiêu các chất căn bản như: các collgenases, gelatinase, stromolysin, các men khác như lysosyme và cathepsin.

TL-1 và TNFα gây thoái hoá sụn bằng cách kích thích tiết các men gây phá hủy collagen và proteoglycan, đồng thời ức chế tổng hợp các protein của chất căn bản của sụn. Các men kể trên bị ức chế bởi một protein có trọng lượng phân tử nhỏ, gọi là chất ức chế tổ chức của metalloproteinase. Sự cân bằng giữa các chất kích thích và ức chế hoạt tính của các men đảm bảo sự chuyển hoá sụn bình thường. Khi tăng yếu tố kích thích hoạt tính men dẫn đến thoái hoá sụn khớp.

Quá trình thoái hoá khớp không kiểm soát được, vì khi có biến đổi cấu trúc sụn thì tác động cơ học lên khớp cũng thay đổi, dẫn đến những quá tải nặng hơn, làm giải phóng nhiều men gây thoái hoá hơn và tiếp tục như vậy quá trình thoái hoá liên tục xảy ra [10]. 5 - Một số yếu tố nguy cơ liên quan với thoái hoá khớp + Chấn thương và vi chấn thương có vai trò quan trọng làm thay đổi bề mặt sụn, những chấn thương lớn gây gãy xương, trật khớp kèm theo tổn thương sụn hoặc phân bố lại áp lực trên bề mặt sụn khớp. + Yếu tố nội tiết và chuyển hoá: bệnh to đầu chi, suy chức năng tuyến giáp, phụ nữ sau mãn kinh. Các dị tật bẩm sinh, khớp lỏng lẻo.

+ Viêm khớp nhiễm khuẩn cấp tính, hoặc mạn tính (viêm mủ khớp, lao khớp…).Thiếu máu, hoại tử xương. Loạn dưỡng xương, rối loạn dinh dưỡng sau các bệnh thần kinh. Bệnh rối loạn đông chảy máu ,u máu [10]. Triệu chứng của thoái hóa khớp gối - Đau: Đây là triệu chứng chủ đạo khiến bệnh nhân phải đi khám, đau tại vị trí khớp, ít lan xa.

Đau kiểu cơ học tăng khi vận động (đi lại, lên xuống dốc, ngồi xổm…), đau giảm khi nghỉ ngơi, đau với tính chất âm ỉ, có thể đau nhiều về chiều (sau một ngày lao động). Đau diễn tiến thành từng đợt ngắn tùy trường hợp, hết đợt có thể đau, sau đó tái phát đợt khác [8][11]. - Dấu hiệu “phá gỉ khớp”: Là dấu hiệu cứng khớp buổi sáng kéo dài - Hạn chế vận động (khó khăn với một vài động tác), đi lại khó khăn. - Tiếng động bất thường tại khớp xuất hiện khi vận động: Nghe thấy tiếng “lắc lắc”, “lục cục” tại khớp khi đi lại.

- Dấu hiệu bào gỗ: Di động bánh chè trên ròng rọc như kiểu bào gỗ thấy tiếng lạo xạo, gây đau tại khớp gối. - Một số bệnh nhân xuất hiện khớp sưng to do các gai xương và phì đại mỡ quanh khớp, tràn dịch khớp gối, thoát vị bao hoạt dịch [8] [11]. Các phương pháp thăm dò trong chẩn đoán thoái hóa khớp gối * Chụp XQ khớp gối thường quy: Được sử dụng để đánh giá mức độ tổn thương và THK gối trong nhiều năm nay. Có 3 dấu hiệu cơ bản : - Hẹp khe khớp không đồng đều, hẹp không hoàn toàn, ít khi dính khớp hoàn toàn trừ THK giai đoạn cuối.

6 - Đặc xương ở phần đầu xương dưới sụn, phần xương đặc có thể thấy một số hốc nhỏ sáng hơn. - Gai xương tân tạo ở phần tiếp giáp xương và sụn, gai thô, đậm đặc[8] [11]. Phân loại giai đoạn THK trên XQ theo Kellgren và Lawrence (1987) [11] Hình 1. Hình ảnh XQ 4 giai đoạn THK gối theo Kellgren & Lawrence * Các phương pháp chẩn đoán khác: - Siêu âm khớp gối: đánh giá được bề dày sụn, tình trạng viêm màng hoạt dịch, tràn dịch khớp, kén khoeo chân.

- Nội soi khớp gối: thường được sử dụng trong phối hợp điều trị hay để chẩn đoán ở các trường hợp sớm, khó, cần chẩn đoán phân biệt. 7 - Chụp cộng hưởng từ khớp gối (MRI): phương pháp này phát hiện được các tổn thương sụn khớp, dây chằng, màng hoạt dịch. - OCT (Optical coherence tomography): là phương pháp chụp sụn khớp bằng tia hồng ngoại qua nội soi khớp, có thể đánh giá chất lượng sụn khớp. Các xét nghiệm cơ bản khác nói chung bình thường, có giá trị chẩn đoán loại trừ [8].

Tiêu chuẩn chẩn đoán thoái hóa khớp gối Chẩn đoán THK gối nguyên phát theo tiêu chuẩn ACR 1991 (American College of Rheumatology) [8]. Đau khớp gối. Gai xương ở rìa khớp trên Xquang. Dịch khớp là dịch thoái hóa.

Cứng khớp buổi sáng dưới 30 phút. Lạo xạo ở khớp khi cử động. Chẩn đoán xác định khi có yếu tố 1,2 hoặc 1,3,5,6 hoặc 1,4,5,6. Tiêu chuẩn này có độ nhạy > 94%, độ đặc hiệu > 88% và là tiêu chuẩn phù hợp nhất với điều kiện Việt Nam.

Các phương pháp điều trị thoái hóa khớp gối * Nguyên tắc điều trị - Kiểm soát đau trong các đợt tiến triển. - Phục hồi chức năng vận động , hạn chế, ngăn ngừa biến dạng khớp. - Tránh các tác dụng không mong muốn của thuốc, lưu ý tương tác thuốc và các bệnh kết hợp ở người cao tuổi. - Nâng cao chất lượng sống cho người bệnh [9] [11].