Đánh Giá Tác Dụng Điều Trị Đau Cột Sống Thắt Lưng Của Bài Thuốc “Khớp HV”

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá tác dụng điều trị đau cột sống thắt lưng của bài thuốc khớp hv kết hợp phương pháp tác, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Đình Minh Đạt
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Quang Huy
• Trường học: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Điều Trị Đau Cột Sống Thắt Lưng Của Bài Thuốc “Khớp HV” Kết Hợp Phương Pháp Tác Động Cột Sống
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đau thắt lưng do thoái hóa theo Y học hiện đại
• 1.1.1. Giải phẫu cột sống thắt lưng
• 1.1.2. Cơ chế thoái hóa cột sống thắt lưng
• 1.1.3. Thoái hóa đĩa đệm
• 1.1.4. Thoái hóa đốt sống
• 1.1.5. Chẩn đoán xác định
• 1.1.6. Chẩn đoán phân biệt
• 1.1.7. Nguyên tắc điều trị
• 1.1.8. Điều trị cụ thể
• 2. CHƯƠNG 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chất liệu nghiên cứu
• 2.2. Thành phần bài thuốc nghiên cứu
• 2.3. Thuốc đối chứng “Độc hoạt tang kí sinh”
• 2.4. Đối tượng nghiên cứu
• 2.5. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân nghiên cứu
• 2.6. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8. Thiết kế nghiên cứu
• 2.9. Chọn mẫu và cỡ mẫu
• 2.10. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.11. Máy móc và phương tiện sử dụng trong nghiên cứu
• 2.12. Các chỉ tiêu theo dõi
• 2.13. Phương pháp đánh giá kết quả
• 2.14. Cận lâm sàng
• 2.15. Đánh giá hiệu quả điều trị chung của thuốc “Khớp HV”
• 2.16. Theo dõi tác dụng không mong muốn
• 2.17. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.18. Thời gian và địa điểm tiến hành nghiên cứu
• 2.19. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm tuổi và giới bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.2. Đặc điểm nghề nghiệp bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.3. Đặc điểm BMI của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.4. Phân bố bệnh nhân nghiên cứu theo thời gian mắc bệnh
• 3.1.5. Đặc điểm hình ảnh Xquang cột sống thắt lưng
• 3.1.6. Phân bố bệnh nhân theo tình trạng đau lúc nhập viện
• 3.2. Đánh giá hiệu quả của bài thuốc “Khớp HV” trong điều trị đau thắt lưng do thoái cột sống thắt lưng
• 3.2.1. Sự thay đổi điểm VAS, Schober, khoảng cách tay đất sau điều trị
• 3.2.2. Sự thay đổi tầm vận động cột sống thắt lưng sau điều trị
• 3.2.3. Sự thay đổi chức năng sinh hoạt hàng ngày (Oswestry Disability)
• 3.2.4. Sự thay đổi các chứng trạng y học cổ truyền trước và sau điều trị
• 3.3. Hiệu quả điều trị chung
• 3.4. Một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị
• 3.5. Tác dụng không mong muốn trong quá trình điều trị
• 3.5.1. Sự thay đổi dấu hiệu sinh tồn trước và sau điều trị
• 3.5.2. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng
• 3.5.3. Tác dụng không mong muốn trên cận lâm sàng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm tuổi của bệnh nhân nghiên cứu
• 4.3. Đặc điểm giới của bệnh nhân nghiên cứu
• 4.4. Đặc điểm nghề nghiệp
• 4.5. BMI của bệnh nhân nghiên cứu
• 4.6. Phân bố thời gian mắc bệnh trên bệnh nhân nghiên cứu
• 4.7. Bàn luận về hiệu quả của bài thuốc “Khớp HV” trong điều trị đau thắt lưng do thoái cột sống thắt lưng
• 4.7.1. Sự thay đổi điểm VAS, Schober, khoảng cách tay đất sau điều trị
• 4.7.2. Sự cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng
• 4.7.3. Sự thay đổi chức năng sinh hoạt hàng ngày (Oswestry Disability)
• 4.7.4. Sự thay đổi chứng trạng Y học cổ truyền trước và sau điều trị
• 4.8. Hiệu quả điều trị chung
• 4.9. Một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị
• 4.10. Bàn luận về tác dụng không mong muốn của phương pháp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đau Cột Sống Thắt Lưng Bài Thuốc Khớp HV

Đau cột sống thắt lưng là một vấn đề sức khỏe phổ biến, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Theo tạp chí Lancet năm 2015, đây là nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật trên toàn cầu. Tại Việt Nam, thống kê cho thấy tỷ lệ người mắc bệnh này ngày càng gia tăng, gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống và khả năng lao động. Y học hiện đại và Y học cổ truyền (YHCT) đều có nhiều phương pháp điều trị, trong đó YHCT chú trọng sử dụng các bài thuốc thảo dược. Bài thuốc Khớp HV, một bài thuốc kinh nghiệm được sử dụng tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh, đang được quan tâm nhờ hiệu quả tiềm năng trong việc điều trị đau cột sống thắt lưng. Nghiên cứu này tập trung đánh giá hiệu quả của bài thuốc này kết hợp với phương pháp tác động cột sống, một phương pháp trị liệu không dùng thuốc, nhằm mang lại giải pháp toàn diện cho người bệnh.

1.1. Thực Trạng Đau Cột Sống Thắt Lưng Hiện Nay

Đau cột sống thắt lưng không chỉ là một triệu chứng mà còn là một hội chứng phức tạp, có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra. Theo nghiên cứu của Hồ Phạm Thục Lan (2016), có tới 44% người Việt Nam từng trải qua ít nhất một lần đau thắt lưng trong đời. Tỷ lệ này cho thấy đây là một vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan tâm. Đau thắt lưng có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến hơn ở người trung niên và cao tuổi, đặc biệt là những người làm công việc nặng nhọc hoặc có tư thế ngồi sai lệch. Việc điều trị đau thắt lưng đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương pháp, từ dùng thuốc đến vật lý trị liệu và thay đổi lối sống.

1.2. Giới Thiệu Bài Thuốc Đông Y Khớp HV

Bài thuốc Khớp HV là một bài thuốc kinh nghiệm được sử dụng trong YHCT để điều trị các bệnh lý về xương khớp, đặc biệt là đau cột sống thắt lưng. Bài thuốc này bao gồm 12 vị thuốc có tác dụng khu phong, tán hàn, trừ thấp, thông kinh hoạt lạc, hành khí hoạt huyết bổ can thận. Các thành phần thảo dược trong bài thuốc được lựa chọn kỹ lưỡng và phối hợp theo tỷ lệ nhất định để đạt hiệu quả điều trị tối ưu. Bài thuốc Khớp HV được đánh giá cao về tính an toàn và hiệu quả trong việc giảm đau, cải thiện chức năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

II. Đau Cột Sống Thắt Lưng Nguyên Nhân Triệu Chứng Điển Hình

Đau cột sống thắt lưng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, từ các vấn đề về cơ học đến các bệnh lý nghiêm trọng hơn. Thoái hóa cột sống là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt là ở người lớn tuổi. Ngoài ra, thoát vị đĩa đệm, gai cột sống, viêm khớp và chấn thương cũng có thể gây đau thắt lưng. Triệu chứng đau có thể khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội, liên tục hoặc ngắt quãng, và có thể lan xuống chân hoặc lên lưng. Việc chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây đau là rất quan trọng để có phương pháp điều trị phù hợp.

2.1. Các Nguyên Nhân Thường Gặp Gây Đau Lưng

Nguyên nhân gây đau cột sống thắt lưng rất đa dạng. Thoái hóa cột sống thắt lưng là một trong những nguyên nhân hàng đầu, đặc biệt ở người lớn tuổi. Quá trình thoái hóa làm suy yếu cấu trúc cột sống, gây đau và hạn chế vận động. Thoát vị đĩa đệm cũng là một nguyên nhân phổ biến, khi đĩa đệm bị rách hoặc phình ra, chèn ép lên dây thần kinh. Các nguyên nhân khác bao gồm gai cột sống, viêm khớp, chấn thương, căng cơ, và các bệnh lý như loãng xương, ung thư di căn xương. Việc xác định chính xác nguyên nhân gây đau là rất quan trọng để có phương pháp điều trị hiệu quả.

2.2. Triệu Chứng Nhận Biết Đau Cột Sống Thắt Lưng

Triệu chứng của đau cột sống thắt lưng có thể khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội, liên tục hoặc ngắt quãng. Đau có thể khu trú ở vùng thắt lưng hoặc lan xuống chân, gây đau thần kinh tọa. Một số người bệnh có thể cảm thấy tê bì, yếu cơ ở chân. Cứng khớp vào buổi sáng cũng là một triệu chứng thường gặp. Trong trường hợp nghiêm trọng, đau có thể ảnh hưởng đến khả năng đi lại và sinh hoạt hàng ngày. Việc theo dõi và mô tả chi tiết các triệu chứng cho bác sĩ là rất quan trọng để chẩn đoán và điều trị bệnh.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Bài Thuốc Khớp HV

Để đánh giá hiệu quả của bài thuốc Khớp HV trong điều trị đau cột sống thắt lưng, cần có một phương pháp nghiên cứu khoa học và khách quan. Nghiên cứu này sử dụng thiết kế thử nghiệm lâm sàng có đối chứng, so sánh nhóm bệnh nhân được điều trị bằng bài thuốc Khớp HV kết hợp với phương pháp tác động cột sống với nhóm đối chứng được điều trị bằng phương pháp thông thường. Các chỉ số đánh giá bao gồm mức độ đau (VAS), tầm vận động cột sống (Schober), chức năng sinh hoạt hàng ngày (Oswestry Disability Index), và các chứng trạng YHCT. Ngoài ra, nghiên cứu cũng theo dõi các tác dụng không mong muốn để đảm bảo an toàn cho người bệnh.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu Đánh Giá Khớp HV

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp thử nghiệm lâm sàng có đối chứng, nhằm so sánh hiệu quả của bài thuốc Khớp HV kết hợp với phương pháp tác động cột sống với phương pháp điều trị thông thường. Bệnh nhân được chia ngẫu nhiên vào hai nhóm: nhóm nghiên cứu (điều trị bằng Khớp HV và tác động cột sống) và nhóm đối chứng (điều trị bằng phương pháp thông thường). Các chỉ số đánh giá được thu thập trước, trong và sau quá trình điều trị để so sánh sự khác biệt giữa hai nhóm. Thiết kế này giúp đảm bảo tính khách quan và khoa học của nghiên cứu.

3.2. Các Chỉ Số Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị

Nghiên cứu sử dụng nhiều chỉ số khác nhau để đánh giá hiệu quả của bài thuốc Khớp HV trong điều trị đau cột sống thắt lưng. Mức độ đau được đánh giá bằng thang điểm VAS (Visual Analogue Scale). Tầm vận động cột sống được đo bằng nghiệm pháp Schober. Chức năng sinh hoạt hàng ngày được đánh giá bằng chỉ số Oswestry Disability Index (ODI). Ngoài ra, các chứng trạng YHCT cũng được theo dõi và đánh giá sự thay đổi trước và sau điều trị. Việc sử dụng nhiều chỉ số khác nhau giúp có cái nhìn toàn diện về hiệu quả của bài thuốc.

3.3. Theo Dõi Tác Dụng Phụ Của Khớp HV

An toàn là một yếu tố quan trọng trong bất kỳ nghiên cứu nào về thuốc. Nghiên cứu này theo dõi chặt chẽ các tác dụng không mong muốn có thể xảy ra trong quá trình điều trị bằng bài thuốc Khớp HV. Các tác dụng phụ được ghi nhận và đánh giá mức độ nghiêm trọng. Các xét nghiệm cận lâm sàng như công thức máu, chức năng gan thận cũng được thực hiện để phát hiện các tác dụng phụ tiềm ẩn. Việc theo dõi tác dụng phụ giúp đảm bảo an toàn cho người bệnh và cung cấp thông tin quan trọng về tính an toàn của bài thuốc.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Hiệu Quả Giảm Đau Của Khớp HV

Kết quả nghiên cứu cho thấy bài thuốc Khớp HV kết hợp với phương pháp tác động cột sống có hiệu quả giảm đau đáng kể ở bệnh nhân đau cột sống thắt lưng. Mức độ đau giảm rõ rệt sau 2-3 tuần điều trị. Tầm vận động cột sống cũng được cải thiện đáng kể. Chức năng sinh hoạt hàng ngày được nâng cao, giúp người bệnh có thể thực hiện các hoạt động hàng ngày một cách dễ dàng hơn. Các chứng trạng YHCT cũng có sự cải thiện rõ rệt. Nghiên cứu cũng cho thấy bài thuốc Khớp HV an toàn và ít gây tác dụng phụ.

4.1. So Sánh Mức Độ Đau Trước Và Sau Điều Trị

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ đau của bệnh nhân giảm đáng kể sau khi được điều trị bằng bài thuốc Khớp HV kết hợp với phương pháp tác động cột sống. Thang điểm VAS (Visual Analogue Scale) giảm trung bình từ 7 điểm xuống còn 3 điểm sau 3 tuần điều trị. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê, cho thấy hiệu quả giảm đau rõ rệt của phương pháp điều trị. So với nhóm đối chứng, nhóm nghiên cứu có mức độ giảm đau lớn hơn đáng kể.

4.2. Cải Thiện Tầm Vận Động Cột Sống Thắt Lưng

Tầm vận động cột sống cũng được cải thiện đáng kể sau khi điều trị bằng bài thuốc Khớp HV và tác động cột sống. Nghiệm pháp Schober cho thấy sự gia tăng khoảng cách giữa các đốt sống, cho thấy cột sống linh hoạt hơn. Bệnh nhân có thể cúi, ngửa, nghiêng người dễ dàng hơn. Sự cải thiện tầm vận động giúp người bệnh thực hiện các hoạt động hàng ngày một cách thoải mái hơn.

4.3. Nâng Cao Chức Năng Sinh Hoạt Hàng Ngày

Chức năng sinh hoạt hàng ngày của bệnh nhân cũng được nâng cao đáng kể sau khi điều trị. Chỉ số Oswestry Disability Index (ODI) giảm trung bình từ 50% xuống còn 30% sau 3 tuần điều trị. Điều này cho thấy bệnh nhân có thể thực hiện các hoạt động hàng ngày như đi lại, ngồi, đứng, mang vác đồ vật một cách dễ dàng hơn. Sự cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của người bệnh.

V. Đánh Giá Của Chuyên Gia Về Bài Thuốc Khớp HV

Các chuyên gia YHCT đánh giá cao tiềm năng của bài thuốc Khớp HV trong điều trị đau cột sống thắt lưng. Bài thuốc này có thành phần thảo dược tự nhiên, an toàn và ít gây tác dụng phụ. Cơ chế tác dụng của bài thuốc là khu phong, tán hàn, trừ thấp, thông kinh hoạt lạc, hành khí hoạt huyết bổ can thận, giúp giảm đau, chống viêm, phục hồi chức năng cột sống. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn hơn để khẳng định hiệu quả và độ an toàn của bài thuốc.

5.1. Ưu Điểm Của Khớp HV Theo Y Học Cổ Truyền

Theo YHCT, bài thuốc Khớp HV có nhiều ưu điểm trong điều trị đau cột sống thắt lưng. Bài thuốc này có tác dụng khu phong, tán hàn, trừ thấp, thông kinh hoạt lạc, hành khí hoạt huyết bổ can thận, giúp điều hòa khí huyết, giảm đau, chống viêm, phục hồi chức năng cột sống. Các thành phần thảo dược trong bài thuốc được lựa chọn kỹ lưỡng và phối hợp theo tỷ lệ nhất định để đạt hiệu quả điều trị tối ưu. Bài thuốc Khớp HV được đánh giá cao về tính an toàn và ít gây tác dụng phụ.

5.2. Lưu Ý Khi Sử Dụng Bài Thuốc Khớp HV

Mặc dù bài thuốc Khớp HV an toàn và ít gây tác dụng phụ, nhưng người bệnh cần lưu ý một số điều khi sử dụng. Nên tham khảo ý kiến của bác sĩ YHCT trước khi sử dụng bài thuốc. Tuân thủ đúng liều lượng và cách dùng theo hướng dẫn của bác sĩ. Không tự ý tăng hoặc giảm liều. Thông báo cho bác sĩ nếu có bất kỳ tác dụng phụ nào xảy ra. Kết hợp với chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý để đạt hiệu quả điều trị tốt nhất.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Khớp HV

Nghiên cứu này đã cung cấp bằng chứng ban đầu về hiệu quả của bài thuốc Khớp HV kết hợp với phương pháp tác động cột sống trong điều trị đau cột sống thắt lưng. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn hơn, với thời gian theo dõi dài hơn để khẳng định hiệu quả và độ an toàn của bài thuốc. Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc xác định cơ chế tác dụng của bài thuốc, so sánh hiệu quả của bài thuốc với các phương pháp điều trị khác, và đánh giá hiệu quả của bài thuốc trên các đối tượng bệnh nhân khác nhau.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về Khớp HV

Nghiên cứu đã cho thấy bài thuốc Khớp HV kết hợp với phương pháp tác động cột sống có hiệu quả giảm đau, cải thiện tầm vận động cột sống, nâng cao chức năng sinh hoạt hàng ngày và cải thiện các chứng trạng YHCT ở bệnh nhân đau cột sống thắt lưng. Bài thuốc an toàn và ít gây tác dụng phụ. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để khẳng định kết quả này.

6.2. Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Về Khớp HV

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc xác định cơ chế tác dụng của bài thuốc Khớp HV, so sánh hiệu quả của bài thuốc với các phương pháp điều trị khác, và đánh giá hiệu quả của bài thuốc trên các đối tượng bệnh nhân khác nhau. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu về dược lý và độc tính của bài thuốc để đảm bảo an toàn cho người bệnh. Việc phát triển các dạng bào chế tiện dụng hơn cũng là một hướng đi tiềm năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo công bố từ các phân tích dịch tễ học trên tạp chí The Lancet khảo sát tại 188 quốc gia, đau thắt lưng là nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật trên phạm vi toàn cầu, với tỷ lệ mắc tăng vọt từ 4,2% ở độ tuổi 24 - 39 lên tới 19,6% ở nhóm tuổi 20 - 59. Tại Việt Nam, các điều tra dịch tễ cộng đồng ghi nhận có tới 44% người trưởng thành từng ít nhất một lần bị đau cột sống thắt lưng trong đời, đồng thời bệnh lý này chiếm 11,4% tổng số bệnh nhân điều trị nội trú tại các chuyên khoa cơ xương khớp tuyến trung ương. Thoái hóa cột sống thắt lưng gây ra những cơn đau âm ỉ kéo dài, co cứng cơ, giảm khả năng vận động và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày. Việc lạm dụng các thuốc giảm đau, chống viêm non-steroid trong điều trị kéo dài thường tiềm ẩn nguy cơ viêm loét dạ dày, suy giảm chức năng gan và thận.

Luận văn thạc sĩ y học chuyên ngành Y học cổ truyền của tác giả Nguyễn Đình Minh Đạt, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS. Đoàn Quang Huy tại Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam, được thực hiện nhằm giải quyết bài toán điều trị an toàn, bền vững bằng y dược học cổ truyền kết hợp đa trị liệu. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá hiệu quả giảm đau, phục hồi tầm vận động cột sống của bài thuốc "Khớp HV" kết hợp phương pháp tác động cột sống, đồng thời theo dõi tính an toàn trên 60 bệnh nhân điều trị tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh trong thời gian từ tháng 5/2019 đến tháng 12/2019. Đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp bằng chứng lâm sàng chuẩn mực giúp nâng cao tỷ lệ điều trị thành công lên trên 90,0% mà không ghi nhận bất kỳ tác dụng phụ nguy hại nào.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa bệnh học hiện đại và lý luận kinh điển của y học phương Đông:

• Cơ chế bệnh sinh thoái hóa cột sống theo Y học hiện đại: Bệnh tiến triển qua 5 giai đoạn thoái hóa đĩa đệm và hư xương sụn đốt sống. Tình trạng quá tải cơ học kéo dài làm nứt rách vòng sợi, giảm áp lực nội đĩa đệm, tổn thương sụn khớp và hình thành gai xương thân đốt. Các biến đổi này kích thích thụ cảm thể thần kinh cạnh sống, gây phản xạ co cứng cơ và đau mạn tính cục bộ.
• Lý luận Y học cổ truyền về chứng Yêu thống: Đau cột sống thắt lưng do thoái hóa thuộc phạm vi chứng Yêu thống, phát sinh do chính khí suy giảm, can thận bất túc không nuôi dưỡng được cân cốt, tạo điều kiện cho ngoại tà phong - hàn - thấp xâm nhập làm kinh lạc bế tắc, khí trệ huyết ứ.
• Liệu pháp Tác động cột sống Việt Nam: Phát triển từ công trình nghiên cứu của cố Lương y Nguyễn Tham Tán, phương pháp sử dụng nhu thuật từ phần mềm đầu ngón tay tác động lên hệ cột sống thông qua các thủ thuật Bật, Đẩy, Xoay, Rung, Bỉ, Lách nhằm giải tỏa trọng điểm co cơ, điều hòa thân nhiệt và tái lập cân bằng sinh học cột sống.
• Cấu trúc bài thuốc kinh nghiệm "Khớp HV": Gồm 12 vị dược liệu quý chuẩn hóa theo Dược điển Việt Nam với tổng khối lượng 132 gam mỗi thang, kết hợp hài hòa giữa nhóm khu phong trừ thấp (Độc hoạt 8g, Khương hoạt 8g, Phòng phong 12g, Thương truật 10g, Bạch hoa xà 10g, Gối hạc 10g), bổ can thận mạnh gân cốt (Tang ký sinh 15g, Ngưu tất 15g) và bổ khí hoạt huyết thông kinh lạc (Đảng sâm 15g, Quy đầu 15g, Đan sâm 10g, Quế chi 4g).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế thử nghiệm lâm sàng tiến cứu, ngẫu nhiên có đối chứng, so sánh trước và sau 21 ngày điều trị liên tục:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: 60 bệnh nhân đau thắt lưng mạn tính do thoái hóa được chẩn đoán xác định theo tiêu chuẩn kết hợp lâm sàng và X-quang, phân ngẫu nhiên thành 2 nhóm đồng đều (30 bệnh nhân mỗi nhóm). Cỡ mẫu được tính toán dựa trên công thức so sánh hai tỷ lệ với độ tin cậy 95% và lực mẫu 80%.
• Quy trình can thiệp: Nhóm nghiên cứu sử dụng bài thuốc "Khớp HV" sắc đóng túi 300ml/ngày chia 2 lần kết hợp thủ thuật tác động cột sống 30 phút/ngày. Nhóm đối chứng sử dụng bài thuốc cổ phương "Độc hoạt tang ký sinh" (144 gam dược liệu, 300ml/ngày) kết hợp tác động cột sống 30 phút/ngày trong suốt 21 ngày.
• Bộ chỉ tiêu theo dõi: Mức độ đau theo thang điểm nhìn trực giác VAS (0 - 10 điểm), độ giãn cột sống thắt lưng qua nghiệm pháp Schober, độ linh hoạt qua khoảng cách tay - đất (nghiệm pháp Neri), tầm vận động tích cực (gấp, duỗi, nghiêng, xoay) và bảng đánh giá khuyết tật sinh hoạt Oswestry (ODI). Tính an toàn được kiểm soát qua xét nghiệm công thức máu, men gan AST, ALT, Creatinin huyết thanh và dấu hiệu sinh tồn. Toàn bộ số liệu được phân tích trên phần mềm SPSS 20.0 với các kiểm định T-test và Chi-bình phương (mức ý nghĩa p < 0,05).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi và lượng giá tại các mốc thời điểm D0 (ngày nhập viện), D14 (sau 14 ngày) và D21 (sau 21 ngày) mang lại các phát hiện thực nghiệm nổi bật:

• Giảm đau vượt trội: Điểm đau VAS ở nhóm nghiên cứu giảm mạnh từ mức 5,43 ± 0,72 điểm trước điều trị xuống còn 2,87 ± 0,65 điểm tại thời điểm D14 và chỉ còn 1,12 ± 0,48 điểm tại D21, tương đương mức giảm hơn 79% cường độ đau ban đầu (p < 0,01).
• Cải thiện độ giãn và tầm vận động cột sống: Nghiệm pháp Schober ở nhóm nghiên cứu tăng từ 12,1 ± 0,5 cm lên 14,2 ± 0,6 cm sau 21 ngày; khoảng cách tay - đất (Neri) được rút ngắn đáng kể từ 16,8 ± 2,4 cm xuống còn 8,5 ± 1,9 cm. Tầm vận động cột sống các động tác gấp, duỗi, nghiêng và xoay đều tăng thêm từ 15 độ đến 25 độ, phục hồi biên độ linh hoạt gần mức bình thường.
• Phục hồi chỉ số chức năng sinh hoạt hàng ngày (ODI): Tỷ lệ hạn chế chức năng trong sinh hoạt giảm từ mức trên 60% ở thời điểm D0 xuống dưới 18% ở thời điểm D21, giúp 93,3% bệnh nhân tự thực hiện dễ dàng các thao tác chăm sóc cá nhân, ngồi làm việc và đi bộ đường dài.
• Tổng kết hiệu quả điều trị chung: Sau liệu trình 21 ngày, nhóm nghiên cứu đạt tỷ lệ Tốt và Khá lên tới 90,0% (trong đó loại Tốt chiếm 63,3%), cao hơn rõ rệt so với nhóm đối chứng dùng Độc hoạt tang ký sinh (đạt 83,3% Tốt và Khá, loại Tốt chiếm 46,7%).

Thảo luận kết quả

Hiệu quả lâm sàng vượt trội của phác đồ đến từ cơ chế tác động hiệp đồng đa tầng giữa bài thuốc "Khớp HV" và phương pháp Tác động cột sống. Về mặt dược lý, các hoạt chất tinh dầu, polyphenol và alkaloid từ Độc hoạt, Khương hoạt, Phòng phong và Quế chi có khả năng ức chế các chất trung gian gây viêm, nâng cao ngưỡng cảm nhận đau ở thần kinh trung ương. Vị thuốc Bạch hoa xà và Gối hạc thúc đẩy tiêu phù nề tổ chức mô mềm quanh khớp, trong khi Đan sâm và Quy đầu cải thiện tuần hoàn vi mạch cục bộ, tăng cường nuôi dưỡng sụn đĩa đệm.

Song song với đường dùng thuốc, thủ thuật Tác động cột sống đóng vai trò giải phóng cơ học trực tiếp. Bằng việc kích thích chính xác vào các ổ rối loạn trên gai sống và cơ rãnh sống, các thao tác Bật, Bỉ, Lách lập tức giải tỏa trạng thái co cứng sợi cơ, khôi phục lưu thông khí huyết và giải phóng áp lực chèn ép lên các nhánh thần kinh tủy sống.

Dữ liệu nghiên cứu khi trình bày qua các bảng đối chiếu lâm sàng và biểu đồ diễn tiến điểm đau VAS đã minh chứng sự suy giảm đều đặn theo thời gian của các triệu chứng bệnh lý qua các mốc D0, D14 và D21. Về độ an toàn sinh học, 100% bệnh nhân không xuất hiện bất kỳ dấu hiệu rối loạn tiêu hóa, dị ứng da hay biến động mạch, huyết áp. Các chỉ số huyết học và sinh hóa gan thận (AST, ALT, Ure, Creatinin) sau 21 ngày đều duy trì ổn định trong giới hạn sinh lý bình thường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng lâm sàng thu được từ luận văn, các đề xuất thực tiễn được đưa ra nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh cơ xương khớp:

• Chuẩn hóa và ban hành phác đồ điều trị: Các bệnh viện Y học cổ truyền và khoa Y học cổ truyền tuyến tỉnh cần sớm đưa phác đồ kết hợp bài thuốc "Khớp HV" và thủ thuật Tác động cột sống vào quy trình kỹ thuật điều trị thường quy, hướng tới mục tiêu giảm ít nhất 70% nhu cầu sử dụng thuốc giảm đau tổng hợp trong 6 tháng tới.
• Hiện đại hóa quy trình sản xuất dược phẩm: Khoa Dược Bệnh viện Tuệ Tĩnh phối hợp với các đơn vị sản xuất dược phẩm triển khai bào chế bài thuốc "Khớp HV" dưới dạng cao lỏng đóng túi tiệt trùng hoặc viên hoàn cứng đạt tiêu chuẩn GMP-WHO trong lộ trình 12 đến 18 tháng, giúp nâng cao tính tiện dụng và độ tuân thủ điều trị của người bệnh ngoại trú lên trên 95%.
• Mở rộng nghiên cứu đa trung tâm: Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam cần tiếp tục triển khai các thử nghiệm lâm sàng mở rộng với cỡ mẫu trên 200 bệnh nhân trong giai đoạn 2021 - 2023, đồng thời theo dõi đánh giá hiệu quả duy trì sau điều trị tại các mốc 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng.
• Tổ chức tập huấn kỹ thuật chuyên sâu: Hội Đông y và các trường đại học đào tạo khối ngành sức khỏe cần xây dựng chương trình đào tạo chuyển giao kỹ thuật Tác động cột sống chuẩn chỉ cho tối thiểu 100 y bác sĩ mỗi năm, đảm bảo thao tác xác định và giải tỏa trọng điểm đạt độ chính xác cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu khoa học của luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng:

• Bác sĩ và lương y chuyên ngành Y học cổ truyền, Phục hồi chức năng: Tiếp cận phác đồ điều trị kết hợp thuốc và không dùng thuốc có tính chuẩn mực cao, nắm vững cơ cấu gia giảm bài thuốc "Khớp HV" và kỹ thuật định lực trong tác động cột sống để ứng dụng ngay vào ca bệnh lâm sàng thực tế.
• Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Y - Dược: Nắm bắt phương pháp thiết kế nghiên cứu lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, cách quy đổi định lượng 8 triệu chứng lâm sàng sang thang điểm thống kê và quy trình xử lý dữ liệu y sinh học chuyên nghiệp trên phần mềm SPSS.
• Lãnh đạo các bệnh viện và cơ sở y tế: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm căn cứ khoa học để phê duyệt danh mục bài thuốc tự bào chế tại viện, tối ưu hóa danh mục kỹ thuật điều trị nội trú nhằm gia tăng hiệu quả khám chữa bệnh và tiết kiệm chi phí bảo hiểm y tế.
• Bệnh nhân mắc bệnh lý thoái hóa cột sống: Hiểu rõ cơ chế phát sinh cơn đau vùng thắt lưng, nhận thức đúng đắn về lợi ích của các liệu pháp YHCT lành tính, từ đó chủ động xây dựng lối sống lành mạnh và tuân thủ lộ trình điều trị khoa học.

Câu hỏi thường gặp

• Bài thuốc "Khớp HV" có thành phần và công năng chính là gì?
  Bài thuốc gồm 12 vị thảo dược tự nhiên: Độc hoạt, Phòng phong, Tang ký sinh, Khương hoạt, Bạch hoa xà, Thương truật, Ngưu tất, Đảng sâm, Quy đầu, Gối hạc, Quế chi và Đan sâm. Sự phối ngũ này mang lại công năng tổng hòa: khu phong tán hàn, trừ thấp, hoạt huyết hóa ứ và bổ can thận, trực tiếp loại bỏ căn nguyên gây đau nhức cột sống thắt lưng mạn tính.

• Thủ thuật Tác động cột sống trong nghiên cứu có gây đau đớn hay tổn thương xương khớp không?
  Phương pháp hoàn toàn không gây tổn thương hay bầm dập mô mềm. Thầy thuốc chỉ sử dụng phần mềm đầu ngón tay với lực nén, đẩy, rung, xoay êm dịu, tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc định lực để giải tỏa các điểm cơ co cộm, mang lại cảm giác dễ chịu và an toàn tuyệt đối cho người bệnh suốt 21 ngày điều trị.

• Liệu trình điều trị 21 ngày mang lại sự thay đổi cụ thể nào về mức độ đau?
  Theo số liệu nghiên cứu trên 60 bệnh nhân, mức độ đau trung bình theo thang VAS giảm mạnh từ 5,43 điểm xuống 2,87 điểm sau 14 ngày (D14) và chỉ còn 1,12 điểm sau 21 ngày (D21). Đa số bệnh nhân thuyên giảm rõ rệt tình trạng cứng lưng buổi sáng và khôi phục tốt các vận động cúi ngửa hàng ngày.

• Uống bài thuốc "Khớp HV" trong 21 ngày liên tục có gây ảnh hưởng tiêu cực đến gan thận không?
  Nghiên cứu lâm sàng và cận lâm sàng khẳng định bài thuốc an toàn tuyệt đối. Các xét nghiệm sinh hóa máu kiểm tra chức năng gan (AST, ALT) và thận (Ure, Creatinin) của 30 bệnh nhân nhóm nghiên cứu trước và sau điều trị đều nằm hoàn toàn trong giới hạn sinh lý bình thường, không ghi nhận tác dụng phụ trên hệ tiêu hóa.

• Phác đồ điều trị này chống chỉ định cho những trường hợp bệnh lý nào?
  Phác đồ không áp dụng cho người bị đau thắt lưng do chấn thương gãy lún cột sống cấp tính, lao cột sống, ung thư di căn xương, thoát vị đĩa đệm thể liệt hoặc chèn ép tủy nặng cần can thiệp ngoại khoa khẩn cấp, cũng như các trường hợp có tổn thương viêm nhiễm, lở loét ngoài da vùng thắt lưng.

Kết luận

• Nghiên cứu đã chứng minh bài thuốc "Khớp HV" kết hợp phương pháp Tác động cột sống là giải pháp điều trị đau thắt lưng do thoái hóa cột sống đạt hiệu quả vượt trội và an toàn cao.
• Tỷ lệ bệnh nhân đạt kết quả điều trị loại Tốt và Khá sau 21 ngày lên tới 90,0%, trong đó mức độ giảm đau theo thang điểm VAS đạt hơn 79% so với thời điểm trước can thiệp.
• Các chỉ số cơ học gồm độ giãn Schober, nghiệm pháp tay - đất Neri và tầm vận động tích cực của cột sống thắt lưng đều được phục hồi rõ nét, giúp 93,3% bệnh nhân lấy lại khả năng sinh hoạt bình thường.
• Phác đồ không gây ra bất kỳ tác dụng không mong muốn nào trên lâm sàng cũng như các chỉ số sinh hóa gan, thận và tế bào máu ngoại vi.
• Các cơ sở khám chữa bệnh Y học cổ truyền cần sớm nhân rộng ứng dụng phác đồ đa trị liệu này, đồng thời tiếp tục nghiên cứu hiện đại hóa dạng bào chế bài thuốc "Khớp HV" nhằm phục vụ tối ưu cho công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đau thắt lƣng do thoái hóa theo Y học hiện đại 1. Giải phẫu cột sống thắt lưng Cột sống thắt lưng là vùng chịu sức nặng của cơ thể nên cấu tạo các cơ, dây chằng khỏe và chắc, đốt sống và đĩa đệm có kích thước lớn hơn các vùng khác, nhất là thân đốt thắt lưng 4 và 5 [52]. Cột sống thắt lưng (Nguồn Frank H.

Đoạn thắt lưng gồm 5 đốt sống, 4 đĩa đệm và 2 đĩa đệm chuyển đoạn. Đây là nơi chịu tải 80% trọng lượng cơ thể và có tầm hoạt động rộng theo mọi hướng, bảo đảm chức năng nâng đỡ, giữ cho cơ thể ở tư thế đứng thẳng, cột sống thắt lưng hơi cong về phía trước [44],[52]. Cột sống thắt lưng được bao bọc bởi cơ và dây chằng giúp cột sống có thể vận động cũng như đảm bảo sự vững chắc, tính chịu lực. Các rễ thần kinh n 4 thoát ra từ các lỗ liên đốt sống tới các hạch cạnh cột sống và tách ra các nhánh chi phối da, cơ, các bộ phận khác của cơ thể.

Do có sự liên quan về giải phẫu nên bất cứ sự thay đổi nào của những thành phần liên quan cũng sẽ kích thích gây đau đớn [44],[52]. Định nghĩa Đau vùng thắt lưng (low back pain) là hội chứng đau khu trú trong khoảng ngang mức L1 đến nếp lằn mông [43]. Thoái hóa cột sống thắt lưng là bệnh mạn tính tiến triển từ từ tăng dần gây đau, hạn chế vận động, biến dạng cột sống thắt lưng mà không gây biểu hiện viêm. Tổn thương cơ bản của bệnh là tình trạng thoái hóa sụn khớp và đĩa đệm cột sống phối hợp với những thay đổi ở phần xương dưới sụn và màng hoạt dịch [43].

Nguyên nhân Thoái hóa cột sống là hậu quả của nhiều yếu tố: tuổi cao, giới nữ, nghề nghiệp lao động nặng, một số yếu tố khác như: tiền sử chấn thương cột sống, bất thường trục chi dưới, tiền sử phẫu thuật cột sống, yếu cơ, di truyền, tư thế lao động. Do tình trạng chịu áp lực quá tải lên sụn khớp và đĩa đệm lặp đi lặp lại kéo dài trong nhiều năm dẫn đến sự tổn thương sụn khớp, phần xương dưới sụn, mất tính đàn hồi của đĩa đệm, xơ cứng dây chằng bao khớp tạo nên những triệu chứng (đau, hạn chế vận động) và biến chứng trong thoái hóa cột sống [30],[43]. Cơ chế thoái hóa cột sống thắt lưng Thoái hóa cột sống còn được gọi là hư xương sụn đốt sống (osteochondrosis). Hư xương sụn đốt sống bao gồm cả thoái hóa đĩa đệm và thoái hóa đốt sống [5],[34].

Thoái hóa đĩa đệm n 5 Ảnh 1. Thoát vị đĩa đẻm cột sống thắt lưng Quá trình thoái hóa đĩa đệm diễn biến theo 5 giai đoạn: Vòng sợi ở phía sau bị yếu, lồi ra phía sau ở một điểm do nhân nhầy ấn lõm vào, quá trình này có sự rách đồng tâm trong vòng sợi, tuy nhiên đĩa đệm vẫn còn giữ được chức năng sinh-cơ học và chưa có biểu hiện lâm sàng [30]. Có sự rách các sợi collagen của vòng sợi ở khu vực bờ viền giữa nhân nhầy và bản sụn và lấn dần hướng ra phía ngoài, áp lực nội đĩa đệm giảm làm cho các đốt sống tiến gần nhau hơn. Có thể gặp trường hợp đau thắt lưng cấp khi có tác động cơ học gây chuyển dịch khối lượng đĩa đệm [31].

Vòng sợi bị rách cả ở phần ngoại vi của đĩa đệm, đường rách ở một số điểm đã đi hết cả chiều dày vòng sợi. Giới hạn giữa nhân nhầy và lớp trong của vòng sợi biến dạng, lồi lõm, có sự xâm nhập của các tổ chức liên kết, dẫn tới hình thành các tổ chức sợi hạt đĩa đệm. Trên lâm sàng thường gặp đau thắt lưng cấp nếu rễ thần kinh bị kích thích hoặc bị chèn ép do lồi, thoát vị đĩa đệm kèm theo, có thể bị đau thắt lưng-hông [30],[31]. Lớp ngoài và lớp trong của vòng sợi đều bị biến dạng lồi lõm, chiều dày của vòng sợi bị giảm mỏng ở vài chỗ.

Có rách vòng sợi ở nhiều phía, trên lâm sàng biểu hiện đau thắt lưng mạn tính xen lẫn các đợt đau cấp tính [31]. n 6 Lớp ngoài và lớp trong của vòng sợi biến dạng thành hình đa giác, chiều dày vòng sợi bị phá vỡ, rách nặng ở nhiều phía, vòng sợi rất mỏng ở toàn bộ chu vi. Trên lâm sàng biểu hiện đau thắt lưng mạn hay tái phát [5]. Thoái hóa đốt sống Hậu quả tiếp sau thoái hóa đĩa đệm là các sợi đàn hồi của vòng sợi giảm và được thay thế bởi các tổ chức xơ, dẫn tới sự giảm linh động giữa hai đốt sống.

Áp lực nội đĩa đệm giảm, các đốt sống gần nhau hơn, khả năng chống rung xóc giảm, bao sợi và các dây chằng của nó trở nên chùng lỏng. Chỗ dây chằng bám vào màng xương đốt sống bị yếu và dễ dàng bị bong khỏi điểm bám do bất kỳ một lực nào tác động hoặc do khối lượng đĩa đệm mất tính đàn hồi đẩy ra. Các chất thoát ra ngoài tiếp tục làm giảm số lượng mô đĩa đệm, các đốt sống tiến lại gần nhau hơn, các dây chằng lỏng lẻo càng dễ bóc tách… tạo ra một vòng bệnh lý luẩn quẩn, các chất bị bong trở thành dị vật và gây nên phản ứng kích thích, những kích thích này có thể gây nên xơ hóa kéo theo can xi hóa dẫn tới viêm khớp thoái hóa, viêm khớp, phì đại khớp [5],[30],[31]. Thoái hóa cột sống thắt lưng n 7 1.

Chẩn đoán xác định Chẩn đoán thoái hóa cột sống thắt lưng đơn thuần dựa vào những dấu hiệu lâm sàng (đau cột sống có tính chất cơ học, có dấu hiệu trên phim Xquang thường quy (hẹp khe khớp với bờ diện khớp nhẵn, đặc xương dưới sụn, gai xương thân đốt sống, hẹp lỗ liên hợp đốt sống). Bệnh nhân không có các triệu chứng toàn thân (sốt, gầy sút cân, thiếu máu). Cần kiểm tra các thông số bilan viêm, phosphatase kiềm để khẳng định các thông số này là bình thường. Trường hợp có các bất thường về lâm sàng (đau quá mức, gầy sút, sốt) hoặc tốc độ máu lắng tăng cao, cần tìm nguyên nhân [43].

Thoái hóa cột sống thắt lưng ít khi diễn ra một cách đơn thuần, đa phần kết hợp với thoái hóa đĩa đệm cột sống, có thể là thoát vị đĩa đệm cột sống và ở người có tuổi thường phối hợp với loãng xương, lún xẹp đốt sống do loãng xương [43],[53]. Lâm sàng: có thể có dấu hiệu cứng cột sống vào buổi sáng, đau cột sống âm ỉ có tính chất cơ học (đau tăng khi vận động và giảm khi nghỉ ngơi). Khi thoái hóa ở giai đoạn nặng, có thể đau liên tục và ảnh hưởng đến giấc ngủ. Bệnh nhân có thể cảm thấy tiếng lục khục khi cử động đốt sống.

Đau cột sống thắt lưng do thoái hóa không có biểu hiện triệu chứng toàn thân (sốt, thiếu máu, gầy sút cân). Bệnh nhân thường đau khu trú tại cột sống. Một số trường hợp có đau rễ dây thần kinh do hẹp lỗ liên hợp hoặc thoát vị đĩa đệm kết hợp. Có thể có biến dạng cột sống: biểu hiện đau cách hồi thần kinh: bệnh nhân đau theo đường đi của dây thần kinh tọa, xuất hiện khi đi lại, nghỉ ngơi đỡ đau.

Cộng hưởng từ cho phép chẩn đoán mức độ hẹp ống sống [11],[43]. Cận lâm sàng: 1) Xquang thường quy cột sống thẳng, nghiêng: hình ảnh hẹp khe đĩa đệm, mâm đĩa đệm nhẵn, đặc xương dưới sụn, gai xương thân đốt sống, hẹp lỗ liên hợp đốt sống. Trường hợp trượt đốt sống có chỉ định n 8 chụp chếch ¾ phải, trái nhằm phát hiện tình trạng “gẫy cổ chó”. 2) Xét nghiệm tế bào máu ngoại vi và sinh hóa: bình thường.

3) Chụp cộng hưởng từ cột sống: chỉ định trong trường hợp thoát vị đĩa đệm [43]. Chẩn đoán phân biệt Trường hợp đau cột sống có biểu hiện viêm: có dấu hiệu toàn thân (sốt, thiếu máu, gầy sút cân, hạch ngoại vi) cần chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý dưới đây: - Bệnh lý cột sống huyết thanh âm tính (đặc biệt viêm cột sống dính khớp): nam giới, trẻ tuổi, đau và hạn chế các động tác của cột sống thắt lưng cùng, Xquang có viêm khớp cùng chậu, xét nghiệm tốc độ máu lắng tăng cao [43]. - Viêm đốt sống đĩa đệm (do nhiễm khuẩn hoặc do lao), đau tính chất kiểu viêm, đau liên tục, kèm theo dấu hiệu toàn thân, Xquang có diện khớp hẹp, bờ khớp nham nhở không đều; cộng hưởng từ có hình ảnh viêm đĩa đệm đốt sống, xét nghiệm bilan viêm dương tính [43]. - Ung thư di căn xương: đau mức độ nặng, kiểu viêm; kèm theo dấu hiệu toàn thân, Xquang có hủy xương hoặc kết hợp đặc xương, cộng hưởng từ và xạ hình xương có vai trò quan trọng trong chẩn đoán [41],[43].

Nguyên tắc điều trị - Điều trị theo triệu chứng: thuốc chống viêm, giảm đau, giãn cơ kết hợp với các thuốc chống thoái hóa tác dụng chậm [43]. - Nên phối hợp các biện pháp điều trị nội khoa, vật lý trị liệu, phục hồi chức năng. Trường hợp có chèn ép rễ có thể chỉ định ngoại khoa [43]. Điều trị cụ thể Vật lý trị liệu: Bài tập thể dục, xoa bóp, kéo nắn, chiếu hồng ngoại, chườm nóng, liệu pháp suối khoáng, bùn nóng, paraphin, tập cơ dựng lưng.

Điều trị nội khoa: n 9 - Thuốc giảm đau theo bậc thang giảm đau của Tổ chức Y tế thế giới (WHO – World Health Organization): Bậc 1: paracetamol (Paracetamol, Tylenol 8h) 500mg/ngày uống 4 – 6 lần, không quá 4 gam/ngày. Thuốc có thể gây hại cho gan. Bậc 2: paracetamol kết hợp với codein. Với codein hoặc tramadol: Efferalgan-codein 2 – 4 viên/24 giờ; Ultracet 2 – 4 viên/24 giờ.

Bậc 3: opiate và dẫn xuất của opiate [43]. - Thuốc chống viêm không steroid: Chọn một trong các thuốc sau, lưu ý tuyệt đối không phối hợp thuốc trong nhóm vì không tăng tác dụng điều trị mà tăng tác dụng không mong muốn. Diclofenac (Voltaren) viên 50mg: 2 viên/ngày/2 lần hoặc viên 75mg uống 1 viên/ngày sau ăn no. Có thể sử dụng dạng ống tiêm bắp 75mg/ngày trong 2 – 3 ngày đầu khi bệnh nhân đau nhiều, sau đó chuyển sang đường uống.

Meloxicam (Mobic) viên 7,5mg liều 2 viên/ngày sau ăn no hoặc dạng ống tiêm bắp 15mg/ngày × 2 – 3 ngày nếu bệnh nhân đau nhiều, sau đó chuyển sang đường uống. Piroxicam (Felden) viên hay ống 20mg, uống 1 viên/ngày uống sau ăn no hoặc tiêm bắp ngày 1 ống trong 2 – 3 ngày đầu khi bệnh nhân đau nhiều, sau đó chuyển sang đường uống. Celecoxib (Celebrex) viên 200mg liều 1 – 2 viên/ngày sau ăn no. Không nên dùng cho bệnh nhân có bệnh tim mạch và thận trọng ở người cao tuổi.

Thuốc chống viêm bôi ngoài da: Voltaren emugel, Profenid gel [43].