Kiến Thức và Thực Hành Chăm Sóc Bà Mẹ, Trẻ Sơ Sinh Tại Huyện Lệ Thủy, Quảng Bình

Chuyên khảo phân tích Luận văn kiến thức thực hành và một số yếu tố liên quan đến chăm sóc bà mẹ trẻ sơ sinh trước trong, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thị Na
• Người hướng dẫn: PGS. TS Đinh Thị Phương Hòa
• Trường học: Trường Đại học Y tế công cộng
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Chăm Sóc Bà Mẹ và Trẻ Sơ Sinh: Kiến Thức và Thực Hành Tại Huyện Lệ Thủy, Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chăm Sóc Mẹ Bé Lệ Thủy Thực Trạng Giải Pháp

Thai nghén và sinh nở là sự kiện trọng đại trong cuộc đời người phụ nữ. Dù là quá trình sinh lý bình thường, vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh. Chăm sóc sức khỏe thai sản là nhiệm vụ then chốt trong nâng cao sức khỏe phụ nữ và trẻ em. Nhờ nỗ lực toàn cầu, tỷ lệ tử vong mẹ đã giảm gần 50% từ năm 1990 đến 2010. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thống kê mỗi ngày vẫn có khoảng 800 phụ nữ tử vong do nguyên nhân liên quan đến thai sản, 99% xảy ra ở nước đang phát triển. Thành công của chương trình Làm mẹ an toàn giảm tử vong sơ sinh, nhưng mỗi năm thế giới vẫn có hơn 3 triệu trẻ sơ sinh không sống qua tháng đầu, 75% tử vong trong tuần đầu. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng chăm sóc mẹ và bé Lệ Thủy, tìm kiếm giải pháp cải thiện.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Kiến Thức Chăm Sóc Mẹ và Bé

Việc trang bị kiến thức chăm sóc mẹ và bé đúng đắn có vai trò then chốt trong việc đảm bảo một thai kỳ khỏe mạnh và sự phát triển toàn diện của trẻ. Kiến thức này giúp người mẹ nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm, thực hiện các biện pháp phòng ngừa và chăm sóc phù hợp, từ đó giảm thiểu nguy cơ biến chứng và bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và con. Nghiên cứu chỉ ra rằng, những bà mẹ được trang bị đầy đủ kiến thức thường có xu hướng tìm kiếm dịch vụ y tế sớm hơn, tuân thủ các hướng dẫn của bác sĩ và thực hiện các biện pháp chăm sóc tại nhà hiệu quả hơn.

1.2. Thực Hành Chăm Sóc Mẹ và Bé Ảnh Hưởng Đến Sức Khỏe

Thực hành chăm sóc mẹ và bé đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo sức khỏe của cả hai. Những thực hành đúng đắn như khám thai định kỳ, tiêm phòng đầy đủ, chế độ dinh dưỡng hợp lý và vệ sinh sạch sẽ giúp phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng, thiếu máu và các biến chứng nguy hiểm khác. Ngược lại, những thực hành sai lầm như sinh con tại nhà không có sự hỗ trợ của nhân viên y tế, bỏ qua các dấu hiệu nguy hiểm hoặc tự ý sử dụng thuốc có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe của cả mẹ và con.

II. Thách Thức Trong Chăm Sóc Bà Mẹ Sau Sinh ở Huyện Lệ Thủy

Tại Việt Nam, tỷ số tử vong mẹ đã giảm đáng kể, từ 233/100.000 (1990) xuống 59/100.000 (2010). Tuy nhiên, vẫn còn sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền. Điều tra cho thấy tỷ số tử vong mẹ ở miền núi cao hơn gấp 3 lần so với đồng bằng. Tương tự, tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi giảm nhanh, nhưng tử vong sơ sinh giảm chậm. Kim Thủy, Ngân Thủy, Lâm Thủy là ba xã miền núi vùng sâu vùng xa của huyện Lệ Thủy với 98% dân số là dân tộc Vân Kiều sinh sống. Ba xã này có số bà mẹ sinh con trong độ tuổi vị thành niên nhiều hơn các xã khác trong huyện và gần 40% phụ nữ sinh con tại nhà. Theo các báo cáo của Trung tâm Y tế huyện cho thấy các hoạt động chăm sóc y tế trong còn gặp nhiều khó khăn đặc biệt là việc chăm sóc thai nghén, sinh đẻ và sau sinh do điều kiện địa lý của vùng miền núi, địa hình không thuận tiện cho đi lại và tiếp cận các dịch vụ y tế. Vì vậy, việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chăm sóc bà mẹ sau sinh ở Lệ Thủy là vô cùng cần thiết.

2.1. Rào Cản Địa Lý và Tiếp Cận Dịch Vụ Y Tế Lệ Thủy

Địa hình miền núi hiểm trở gây khó khăn cho việc tiếp cận các dịch vụ y tế Lệ Thủy. Khoảng cách xa xôi từ nhà đến trạm y tế, đường sá đi lại khó khăn, đặc biệt trong mùa mưa lũ, khiến nhiều bà mẹ không thể đến khám thai định kỳ hoặc sinh con tại cơ sở y tế. Điều này làm tăng nguy cơ biến chứng trong thai kỳ và khi sinh, ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và con. Ngoài ra, việc thiếu phương tiện vận chuyển cũng là một rào cản lớn đối với việc tiếp cận dịch vụ y tế.

2.2. Phong Tục Tập Quán và Kinh Nghiệm Chăm Sóc Mẹ Bé

Một số phong tục tập quán và kinh nghiệm chăm sóc mẹ & bé truyền thống có thể không phù hợp với khoa học hiện đại. Việc sinh con tại nhà, sử dụng các phương pháp dân gian không an toàn hoặc bỏ qua các dấu hiệu nguy hiểm có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Thêm vào đó, một số quan niệm sai lầm về dinh dưỡng sau sinh có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và con. Cần có những biện pháp truyền thông và giáo dục sức khỏe phù hợp để thay đổi những phong tục tập quán lạc hậu và khuyến khích các bà mẹ áp dụng những phương pháp chăm sóc khoa học.

2.3. Tình Trạng Dinh Dưỡng cho Mẹ Sau Sinh và Trẻ Sơ Sinh

Tình trạng dinh dưỡng cho mẹ sau sinh và trẻ sơ sinh ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và sự phát triển của cả hai. Thiếu dinh dưỡng có thể dẫn đến thiếu máu, suy nhược cơ thể ở người mẹ và chậm lớn, suy dinh dưỡng ở trẻ. Việc cho con bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời là rất quan trọng, nhưng nhiều bà mẹ lại không có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện đúng cách. Cần có những chương trình hỗ trợ và tư vấn dinh dưỡng để cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho bà mẹ và trẻ em ở Lệ Thủy.

III. Kiến Thức Thực Hành Chăm Sóc Sơ Sinh Đúng Cách tại Lệ Thủy

Chăm sóc sơ sinh đúng cách là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh của trẻ. Từ việc vệ sinh, dinh dưỡng đến nhận biết dấu hiệu bất thường, người mẹ cần được trang bị đầy đủ kiến thức. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá kiến thức & thực hành chăm sóc sơ sinh tại Lệ Thủy, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ sơ sinh đúng cách.

3.1. Hướng Dẫn Chi Tiết Tắm Cho Bé Sơ Sinh và Vệ Sinh Đúng Cách

Việc tắm cho bé sơ sinh và vệ sinh đúng cách là vô cùng quan trọng để phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng. Nên tắm cho bé bằng nước ấm, sử dụng xà phòng dịu nhẹ và lau khô người bé ngay sau khi tắm. Đặc biệt, cần chú ý vệ sinh rốn cho bé hàng ngày bằng cồn 70 độ để tránh nhiễm trùng. Ngoài ra, cần vệ sinh mắt, mũi và tai cho bé thường xuyên để giữ cho bé luôn sạch sẽ và khỏe mạnh.

3.2. Phương Pháp Nuôi Con Bằng Sữa Mẹ Hiệu Quả Đúng Cách

Nuôi con bằng sữa mẹ là phương pháp tốt nhất để cung cấp dinh dưỡng cho trẻ sơ sinh. Sữa mẹ chứa đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của trẻ, đồng thời cung cấp các kháng thể giúp trẻ chống lại bệnh tật. Cần cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời và tiếp tục cho bú đến 2 tuổi hoặc lâu hơn. Để đảm bảo nguồn sữa mẹ dồi dào, người mẹ cần có chế độ dinh dưỡng hợp lý, uống đủ nước và nghỉ ngơi đầy đủ.

3.3. Nhận Biết Sớm Các Bệnh Thường Gặp ở Trẻ Sơ Sinh tại Lệ Thủy

Việc nhận biết sớm các bệnh thường gặp ở trẻ sơ sinh là rất quan trọng để có thể đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời. Một số bệnh thường gặp ở trẻ sơ sinh bao gồm vàng da, nhiễm trùng rốn, tiêu chảy, viêm phổi và các bệnh về đường hô hấp. Cần chú ý đến các dấu hiệu như bỏ bú, sốt, co giật, khó thở hoặc phát ban để có thể phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời.

IV. Chăm Sóc Mẹ Bầu Trước Sinh Bí Quyết Thai Kỳ Khỏe Mạnh Lệ Thủy

Chăm sóc mẹ bầu trước sinh đóng vai trò then chốt để có một thai kỳ khỏe mạnh. Khám thai định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe. Dinh dưỡng hợp lý đảm bảo sự phát triển của thai nhi. Nghiên cứu này tập trung vào các bí quyết chăm sóc mẹ bầu hiệu quả tại Lệ Thủy, giúp các bà mẹ có một thai kỳ an toàn và khỏe mạnh.

4.1. Tầm Quan Trọng Của Khám Thai Định Kỳ Tại Các Cơ Sở Y Tế Lệ Thủy

Khám thai định kỳ tại các cơ sở y tế Lệ Thủy là vô cùng quan trọng để theo dõi sự phát triển của thai nhi và phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe của mẹ bầu. Trong quá trình khám thai, bác sĩ sẽ kiểm tra cân nặng, huyết áp, tim thai và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để đánh giá tình trạng sức khỏe của cả mẹ và con. Nếu phát hiện bất kỳ vấn đề gì, bác sĩ sẽ đưa ra những lời khuyên và biện pháp can thiệp kịp thời.

4.2. Chế Độ Dinh Dưỡng Cho Mẹ Bầu Khoa Học Hợp Lý Lệ Thủy

Chế độ dinh dưỡng cho mẹ bầu khoa học và hợp lý là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển toàn diện của thai nhi. Mẹ bầu cần bổ sung đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết như protein, carbohydrate, chất béo, vitamin và khoáng chất. Nên ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại thịt cá giàu dinh dưỡng. Ngoài ra, cần uống đủ nước và hạn chế các đồ uống có ga, caffeine và cồn.

4.3. Hoạt Động Thể Chất Phù Hợp Cho Mẹ Bầu Để Thai Kỳ Khỏe Mạnh

Hoạt động thể chất phù hợp cho mẹ bầu giúp tăng cường sức khỏe, giảm căng thẳng và cải thiện giấc ngủ. Nên lựa chọn các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, yoga hoặc bơi lội. Tránh các hoạt động thể thao gắng sức hoặc có nguy cơ té ngã. Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình tập luyện nào.

V. Nghiên Cứu Chăm Sóc Mẹ Bé Vân Kiều Tại Lệ Thủy Kết Quả Đề Xuất

Nghiên cứu này đánh giá kiến thức, thực hành chăm sóc mẹ và bé của phụ nữ Vân Kiều tại 3 xã miền núi Lệ Thủy. Kết quả cho thấy tỷ lệ bà mẹ có kiến thức đạt về chăm sóc trước, trong và sau sinh còn thấp (14.3%). Tỷ lệ tiêm phòng uốn ván còn hạn chế (32.9%). Đáng chú ý, tỷ lệ sinh con tại nhà còn cao (49.1%).

5.1. Đánh Giá Thực Trạng Chăm Sóc Trước Sinh Vân Kiều Lệ Thủy

Tỷ lệ bà mẹ Vân Kiều mang thai uống viên sắt là 84,1%. Tuy nhiên, tỷ lệ tiêm phòng uốn ván còn thấp, chỉ đạt 32,9%. Chế độ lao động và dinh dưỡng của bà mẹ Vân Kiều cần được cải thiện. Cần tăng cường truyền thông về tầm quan trọng của tiêm phòng uốn ván và chế độ dinh dưỡng hợp lý trong thai kỳ.

5.2. Thực Hành Chăm Sóc Trong Sinh Vân Kiều Vấn Đề Đẻ Tại Nhà

Tỷ lệ sinh con tại nhà của bà mẹ Vân Kiều còn cao (49,1%). Trong đó, 42,9% bà mẹ được người thân hoặc hàng xóm giúp đỡ trong quá trình sinh. Chỉ có 5,6% bà mẹ được sự hỗ trợ của cán bộ y tế. Cần có các biện pháp khuyến khích bà mẹ Vân Kiều sinh con tại cơ sở y tế để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và con.

5.3. Giải Pháp Nâng Cao Chăm Sóc Sau Sinh Vân Kiều Lệ Thủy

Cần tăng cường truyền thông nâng cao kiến thức về chăm sóc trước, trong và sau sinh cho bà mẹ Vân Kiều. Sở Y tế Quảng Bình cần tiếp tục đào tạo cô đỡ người dân tộc, có chính sách ưu đãi phù hợp cho họ. Cần tăng cường vận động nâng cao trình độ văn hóa cho đồng bào dân tộc Vân Kiều đặc biệt chú trọng tới đối tượng là trẻ em gái.

VI. Tương Lai Chăm Sóc Mẹ Bé Lệ Thủy Hướng Đến Sức Khỏe Vững Bền

Để nâng cao chất lượng chăm sóc mẹ & bé Lệ Thủy, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các ban ngành, đoàn thể. Đầu tư vào cơ sở vật chất, nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ y tế. Tăng cường truyền thông, giáo dục sức khỏe cho người dân. Hướng đến mục tiêu sức khỏe vững bền cho bà mẹ và trẻ em Lệ Thủy.

6.1. Phát Triển Mạng Lưới Trung Tâm Chăm Sóc Mẹ Bé Lệ Thủy

Cần phát triển mạng lưới trung tâm chăm sóc mẹ & bé Lệ Thủy rộng khắp, đảm bảo mọi người dân đều có thể dễ dàng tiếp cận dịch vụ y tế. Các trung tâm này cần được trang bị đầy đủ các thiết bị y tế hiện đại và đội ngũ cán bộ y tế có trình độ chuyên môn cao.

6.2. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Chăm Sóc Sức Khỏe Bà Mẹ Trẻ Em

Ứng dụng công nghệ thông tin trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ & trẻ em giúp nâng cao hiệu quả quản lý và theo dõi sức khỏe. Có thể sử dụng các ứng dụng di động để cung cấp thông tin, tư vấn và nhắc nhở lịch khám thai, tiêm chủng cho bà mẹ.

6.3. Đầu Tư Vào Đội Ngũ Bác Sĩ Sản Khoa Lệ Thủy và Nhi Khoa Chất Lượng

Cần đầu tư vào đội ngũ bác sĩ sản khoa Lệ Thủy và nhi khoa chất lượng cao, có trình độ chuyên môn vững vàng và tâm huyết với nghề. Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao kiến thức và kỹ năng cho các bác sĩ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thai nghén và sinh nở là sự kiện quan trọng trong cuộc đời mỗi ngƣời phụ nữ cũng nhƣ trong cuộc sống của mỗi gia đình. Mặc dù đây là một quá trình sinh lý bình thƣờng nhƣng cũng có nhiều nguy cơ về sức khỏe cho bà mẹ và trẻ sơ sinh. Vì vậy, chăm sóc sức khỏe bà mẹ trong thời gian mang thai, trong sinh và sau sinh là nhiệm vụ trung tâm trong các can thiệp nâng cao sức khỏe phụ nữ và trẻ em. Với những cố gắng nỗ lực của nhiều quốc gia, tỷ lệ tử vong mẹ trên toàn thế giới vào năm 2010 đã giảm gần 50% so với năm 1990.

Tuy nhiên Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, mỗi ngày vẫn còn có khoảng 800 phụ nữ tử vong do các nguyên nhân liên quan đến mang thai và sinh đẻ, trong số đó có đến 99% xảy ra ở các nƣớc đang phát triển [40]. Thành công của chƣơng trình làm mẹ an toàn có tác động rõ rệt đến giảm tử vong sơ sinh, tuy nhiên hàng năm trên thế giới vẫn còn hơn 3 triệu trẻ sơ sinh không sống qua 1 tháng sau đẻ trong đó có đến 75% trẻ tử vong xảy ra trong tuần đầu [54]. Tại Việt Nam, tỷ số tử vong mẹ trong những năm gần đây đã giảm mạnh, từ mức 233/100.000 trẻ đẻ sống năm 1990 xuống còn 69/100.000 trẻ đẻ sống năm 2009 và đến năm 2010 con số này là 59/100. Tuy nhiên, các kết quả điều tra cũng cho thấy có sự chênh lệch rất lớn về tỷ số tử vong mẹ giữa các vùng miền.

Kết quả điều tra tử vong mẹ ở Việt Nam 2006-2007 do Viện Chiến lƣợc và Chính sách Y tế - Bộ Y tế thực hiện cho thấy tỷ số tử vong mẹ ở khu vực miền núi (108/100.000 trẻ đẻ sống) vẫn cao hơn khoảng 3 lần so với vùng đồng bằng (36/100. Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở, tỷ suất chết trẻ em dƣới 1 tuổi giảm nhanh từ 44,4% năm 1990 xuống còn 16‰ năm 2008-2009, trong số đó có đến 70-75% là tử vong sơ sinh. Tƣơng tự nhƣ tử vong mẹ, tỷ suất tử vong sơ sinh ở nông thôn miền núi cao hơn hai lần so với nông thôn đồng bằng, ở các dân tộc ít ngƣời cao hơn gấp 2 lần so với ngƣời Kinh [6]. Kim Thủy, Ngân Thủy, Lâm Thủy là ba xã miền núi vùng sâu vùng xa của huyện Lệ Thủy với 98% dân số là dân tộc Vân Kiều sinh sống.

Ba xã này có số bà mẹ sinh con trong độ tuổi vị thành niên nhiều hơn các xã khác trong huyện và gần 40% phụ 2 nữ sinh con tại nhà. Theo các báo cáo của Trung tâm Y tế huyện cho thấy các hoạt động chăm sóc y tế trong còn gặp nhiều khó khăn đặc biệt là việc chăm sóc thai nghén, sinh đẻ và sau sinh do điều kiện địa lý của vùng miền núi, địa hình không thuận tiện cho đi lại và tiếp cận các dịch vụ y tế. Những trƣờng hợp sinh con tại nhà thƣờng đƣợc chăm sóc theo kinh nghiệm và một số phong tục, tập quán lạc hậu nên đã để lại một số hậu quả đáng tiếc cho sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh. Để đánh giá về hiện trạng chăm sóc thai nghén, sinh đẻ và sau sinh, phát hiện các vấn đề tồn tại nhằm cải thiện dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, hạn chế những tai biến cho bà mẹ và trẻ sơ sinh, chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề tài “Kiến thức, thực hành và một số yếu tố liên quan đến chăm sóc bà mẹ, trẻ sơ sinh trước, trong và 7 ngày sau sinh của phụ nữ Vân Kiều tại 3 xã miền núi huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình năm 2014” 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.

Mô tả kiến thức, thực hành chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh trƣớc, trong và 7 ngày sau sinh của các bà mẹ ngƣời dân tộc Vân Kiều có con dƣới 1 tuổi tại 3 xã miền núi huyện Lệ Thủy. Xác định một số yếu tố liên quan đến thực hành chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh trƣớc, trong và sau sinh của các bà mẹ ngƣời dân tộc Vân Kiều có con dƣới 1 tuổi tại 3 xã miền núi huyện Lệ Thủy. 4 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU Chăm sóc trƣớc, trong và sau sinh là nội dung cơ bản của chƣơng trình làm mẹ an toàn nhằm bảo đảm cho bà mẹ và trẻ sơ sinh an toàn và khỏe mạnh khi phải trải qua giai đoạn mang thai và sinh đẻ. Sáng kiến về làm mẹ an toàn đƣợc một số tổ chức Quốc tế khởi xƣớng từ năm 1987 với mục tiêu là giảm tử mẹ và trẻ sơ sinh và hơn 100 quốc gia hƣởng ứng và chọn làm kế hoạch hành động.

Đã gần 4 thập kỷ trôi qua kể từ khi chƣơng trình làm mẹ an toàn bắt đầu thực hiện, tử vong mẹ và sơ sinh đã giảm một cách đáng kể. Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở, tỷ suất chết trẻ em dƣới 1 tuổi giảm nhanh từ 44,4% năm 1990 xuống còn 16‰ năm 2008-2009. Tuy nhiên, tỷ lệ tử vong sơ sinh còn giảm chậm so với mức độ giảm của tử vong trẻ em, theo ƣớc tính của UNICEF hằng năm Việt Nam vẫn có khoảng 18.000 trẻ sơ sinh tử vong. Các cuộc điều tra gần đây cũng cho thấy có sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền và nhóm dân tộc: Tỷ suất TVSS ở nông thôn miền núi cao hơn hai lần so với nông thôn đồng bằng, ở các dân tộc ít ngƣời cao hơn gấp 2 lần so với ngƣời Kinh.

Nguyên nhân do mẹ không đi khám thai lần nào chiếm 15% TVSS toàn quốc và 25% TVSS tại các tỉnh miền núi, tỷ lệ tƣơng ứng đối với đẻ tại nhà là 20% và 31,5%; Nguyên nhân do cơ sở y tế chậm cấp cứu, chuyển tuyến cũng chiếm tới 11% tổng số trƣờng hợp TVSS. Đẻ non/nhẹ cân là nguyên nhân hàng đầu gây TVSS, chiếm 38,1% TVSS toàn quốc và 48,6% TVSS các tỉnh miền núi, ngạt sơ sinh chiếm tỷ lệ tƣơng ứng là 17,5% và 24,9%, nhiễm khuẩn là 13,7% và 15,8% và dị tật bẩm sinh 8,8% và 10,7% [6]. Tỷ suất tử vong mẹ ở Việt Nam trong những năm gần đây đã giảm mạnh, từ mức 233/100.000 trẻ đẻ sống năm 1990 xuống còn 69/100.000 trẻ đẻ sống năm 2009 đến năm 2010 là 59/100. Tuy nhiên vẫn còn sự chênh lệch rất lớn về tỷ số tử vong mẹ (TVM) giữa các vùng miền.

Kết quả điều tra tử vong mẹ ở Việt Nam 2006-2007 do Viện Chiến lƣợc và Chính sách y tế - Bộ Y tế thực hiện cho thấy tỷ số TVM ở khu vực miền núi (108/100.000 trẻ đẻ sống) vẫn cao hơn khoảng 3 lần so với vùng đồng bằng (36/100. Tƣơng tự, điều tra TVM tại 14 tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên do Trƣờng Đại học Y khoa Thái Bình tiến hành cho thấy tỷ số TVM là 119/100.000 trẻ đẻ sống, cao gần gấp khoảng hai lần so với toàn quốc, trong đó cao 5 nhất là vùng Tây Bắc (242/100.000 trẻ đẻ sống), tiếp đến là Tây Nguyên (108/100.000 trẻ đẻ sống) và Đông Bắc (86/100. Đặc biệt, các hoạt động đảo bảo làm mẹ an toàn vẫn còn nhiều khó khăn đối với các khu vực khó khăn, các gia đình nghèo, ngƣời dân tộc. Các can thiệp chăm sóc trƣớc, trong và sau sinh vẫn cần đƣợc ƣu tiên hàng đầu trong chiến lƣợc chăm sóc sức khỏe nhân dân ở các quốc gia trên thế giới.

Các khái niệm về chăm sóc trƣớc, trong và sau sinh [2] Chăm sóc trước sinh là những dịch vụ đáp ứng việc chăm sóc sản khoa cho ngƣời phụ nữ tính từ thời điểm có thai cho đến khi đẻ nhằm đảm bảo cho quá trình mang thai đƣợc an toàn, sinh con đƣợc khỏe mạnh và đƣợc chuẩn bị nuôi dƣỡng tốt. CSTS vẫn là một trong những chiến lƣợc đƣợc sử dụng rộng rãi nhất để cải thiện sức khỏe bà mẹ trong thời kỳ mang thai tại các quốc gia đang phát triển. Mục đích của CSTS là đảm bảo bà mẹ và em bé khỏe mạnh sau thời kỳ mang thai. Chăm sóc trong sinh là theo dõi và chăm sóc bà mẹ nhằm tiên lƣợng cuộc đẻ để có hƣớng xử trí thích hợp đảm bảo cho quá trình sinh đẻ đƣợc an toàn.

Chăm sóc sau sinh là những chăm sóc tính từ sau khi cuộc đẻ đƣợc hoàn tất đến 42 ngày sau đẻ, phát hiện những bất thƣờng để xử trí, hƣớng dẫn bà mẹ chăm sóc sơ sinh khỏe mạnh. Một số những bất thƣờng có thể xảy ra trong quá trình mang thai hoặc trong quá trình chuyển dạ cần phải phát hiện sớm và xử lý kịp thời vì những bất thƣờng này xảy ra đe dọa đến tính mạng của cả bà mẹ và thai nhi. Những bất thƣờng này có thể xảy ra từ từ hoặc cũng có thể xảy ra đột ngột và diễn biến nhanh chóng dẫn đến tử vong cho thai hoặc có khi cho cả mẹ lẫn thai nhi hoặc là để lại những tổn thƣơng hay những di chứng nặng nề cho ngƣời mẹ. Nếu có chảy máu trong ba tháng đầu phải nghĩ đến các khả năng có thể xảy ra nhƣ: dọa sảy thai và sảy thai, chửa ngoài tử cung, chửa trứng hoặc thai chết trong tử cung Nếu có chảy máu xảy ra trong ba tháng cuối và trong chuyển dạ thì cần phải xem máu đó có phải là do rau tiền đạo, rau bong non hoặc dọa vỡ và vỡ tử cung hay không để xử trí kịp thời.

6 Nếu chảy máu sau đẻ thì thƣờng là đờ tử cung, sót rau, chấn thƣơng đƣờng sinh sản nhƣ: rách âm hộ, rách âm đạo, rách tầng sinh môn, rách cổ tử cung và vỡ tử cung Phải chú ý đến một số vấn đề khác nhƣ choáng trong sản khoa, tăng huyết áp, rối loạn tăng huyết áp trong thai nghén, tiền sản giật và sản giật, đẻ nhiều thai, các ngôi thế bất thƣờng. đặc biệt là những tƣ vấn và quản lý và xử trí cho những phụ nữ bị nhiễm HIV khi có thai và khi sinh cũng nhƣ các trẻ em có bà mẹ bị nhiễm HIV. Những biểu hiện nặng cần phải chuyển trẻ sơ sinh đến bệnh viện: Bỏ bú hoặc bú kém, co giật, ngủ li bì khó đánh thức hoặc vật vã kích thích; thở nhanh khó thở, cánh mũi phập phồng; thở rên; thóp phồng; nôn tiêu chảy, ỉa phân có máu, chƣớng bụng; mụn mủ nhiễm khuẩn nặng ở da, mủ mắt hay nhiễm khuẩn rốn; sốt hoặc hạ nhiệt độ; vàng da sớm và kéo dài. Nội dung về chăm sóc trƣớc, trong và sau sinh [5] 2.