Luận văn thạc sĩ thực trạng chăm sóc thiết yếu bà mẹ trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ thường tại bệnh viện phụ sản hà nội năm 2020

Luận văn thạc sĩ y tế nghiên cứu thực trạng chăm sóc thiết yếu bà mẹ trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ thường tại bệnh viện phụ sản, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Nguyễn Thị Xuân Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Minh Chính
• Trường học: Đại học Điều dưỡng Nam Định
• Chuyên ngành: Phụ sản
• Đề tài: Thực Trạng Chăm Sóc Thiết Yếu Bà Mẹ và Trẻ Sơ Sinh Tại Bệnh Viện Phụ Sản Hà Nội Năm 2020
• Loại tài liệu: báo cáo chuyên đề tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Một số khái niệm liên quan
• 1.1.1. Chăm sóc thiết yếu trong và ngay sau đẻ
• 1.1.2. Sáu bước chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và sau khi đẻ theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới
• 1.1.3. Hộ sinh và vai trò của hộ sinh trong quy trình chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và sau khi đẻ
• 1.2. Sự cần thiết việc thực hiện chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ
• 1.2.1. Tiêm bắp Oxytocin
• 1.2.2. Kéo dây rốn có kiểm soát
• 1.2.3. Xoa đáy tử cung
• 1.2.4. Kẹp và cắt dây rốn muộn
• 1.2.5. Tiếp xúc da kề da
• 1.2.6. Cho trẻ bú sớm
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.3.1. Tình hình chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ trên thế giới
• 1.3.1.1. Thực trạng sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh trên thế giới
• 1.3.1.2. Thực trạng triển khai quy trình chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ tại Việt Nam
• 1.3.2.1. Thực trạng sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh tại Việt Nam
• 1.3.2.2. Thực trạng triển khai quy trình chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MÔ TẢ THỰC TRẠNG
• 2.1. Thông tin về địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đánh giá thực trạng chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau sinh
• 2.2.1. Chuẩn bị trước sinh
• 2.2.2. Các việc cần làm ngay sau khi sinh cho mẹ và con
• 2.2.3. Điểm quy trình chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh trong và ngay sau sinh
• 2.3. Phân tích nguyên nhân
• 2.3.1. Thực trạng chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ thường tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội năm 2020
• 2.3.1.1. Lau khô và ủ ấm; cho trẻ tiếp xúc trực tiếp da kề da
• 2.3.1.2. Tiêm bắp 10 đơn vị Ocytocin
• 2.3.1.3. Kẹp dây rốn muộn, cắt dây rốn một thì
• 2.3.1.4. Kéo dây rốn có kiểm soát
• 2.3.1.5. Xoa đáy tử cung cứ 15 phút một lần trong 2 giờ đầu sau đẻ
• 2.3.1.6. Hỗ trợ cho trẻ bú sớm và bú mẹ hoàn toàn
• 2.3.1.7. Điểm trung bình của quy trình chăm sóc thiết yếu
• 2.3.2. Một số giải pháp khắc phục tồn tại
• 2.3.2.1. Chuẩn bị trước sinh
• 2.3.2.2. Chăm sóc thiết yếu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: BẢNG KIỂM CHĂM SÓC THIẾT YẾU BÀ MẸ VÀ TRẺ SƠ SINH TRONG VÀ NGAY SAU ĐẺ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chăm Sóc Thiết Yếu Bà Mẹ Trẻ Sơ Sinh 2020

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, đẻ non, ngạt, nhiễm khuẩn nặng và dị tật bẩm sinh là những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ sơ sinh. Tình hình này cũng tương tự ở Việt Nam. Việc nâng cao chất lượng chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh là một chiến lược quan trọng để giảm tử vong mẹ và trẻ sơ sinh, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc nuôi con bằng sữa mẹ (NCBSM). Thực hiện đúng quy trình chăm sóc thiết yếu cho bà mẹ và trẻ sơ sinh là vô cùng quan trọng. Ngày 10 tháng 11 năm 2014, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 4673/QĐ-BYT phê duyệt tài liệu hướng dẫn chuyên môn chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ. Các bệnh viện và các trường đại học, cao đẳng có đào tạo nhân lực y tế chịu trách nhiệm thực hiện quyết định này. Tài liệu này dựa trên quy trình 6 bước chăm sóc thiết yếu theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

1.1. Định Nghĩa Chăm Sóc Thiết Yếu Bà Mẹ và Trẻ Sơ Sinh

Chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh trong và ngay sau sinh (EENC - Early Essential Newborn Care) là một quy trình đơn giản nhằm cải thiện chất lượng chăm sóc trong và ngay sau sinh. Điểm cốt lõi của EENC là 'cái ôm đầu tiên', một sự tiếp xúc da kề da kéo dài giữa mẹ và con. Điều này cho phép sưởi ấm, cho bú và chăm sóc dây rốn thích hợp. EENC tập trung vào việc đảm bảo tối đa sự tiếp xúc giữa sơ sinh và bà mẹ. Điều này đã được chứng minh là mang lại kết quả ngoạn mục trong việc cải thiện sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh.

1.2. Sáu Bước Chăm Sóc Thiết Yếu Theo Khuyến Cáo WHO

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo áp dụng 6 bước chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ. Bước 1: Lau khô và đặt trẻ nằm sấp trên bụng mẹ tiếp xúc da kề da. Bước 2: Tiêm bắp 10 đơn vị oxytocin cho mẹ. Bước 3: Chờ dây rốn ngừng đập mới tiến hành kẹp và cắt dây rốn. Bước 4: Kéo dây rốn có kiểm soát. Bước 5: Xoa đáy tử cung trong 2 giờ đầu sau đẻ. Bước 6: Hướng dẫn cho trẻ bú sớm, bú mẹ hoàn toàn trong giờ đầu sau đẻ.

II. Vấn Đề Thách Thức Chăm Sóc Thiết Yếu Tại Hà Nội 2020

Bệnh viện Phụ sản Hà Nội là bệnh viện chuyên khoa hạng I và là tuyến cuối của ngành sản phụ khoa ở Hà Nội. Hàng năm, có khoảng 40.000 bà mẹ đến sinh đẻ tại bệnh viện. Kể từ khi Quyết định 4673 được ban hành, bệnh viện là một trong những cơ sở đầu tiên triển khai thực hiện quy trình chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, bệnh viện chưa thường xuyên khảo sát, đánh giá việc thực hiện quy trình này. Trong bối cảnh quá tải bệnh viện và lực lượng cán bộ y tế thường xuyên luân chuyển, việc thực hiện quy trình chăm sóc thiết yếu còn nhiều hạn chế.

2.1. Thực Trạng Triển Khai Quy Trình Tại Bệnh Viện Phụ Sản Hà Nội

Bệnh viện Phụ sản Hà Nội đã triển khai quy trình chăm sóc thiết yếu nhưng việc thực hiện chưa được đánh giá thường xuyên. Tình trạng quá tải bệnh viện và luân chuyển cán bộ y tế có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện đầy đủ quy trình. Cần đánh giá để đảm bảo quy trình được thực hiện đầy đủ và hiệu quả. Việc đánh giá việc thực hiện các quy trình chăm sóc là một trong những tiêu chí bắt buộc trong đánh giá chất lượng bệnh viện.

2.2. Đánh Giá Việc Thực Hiện Các Bước Chăm Sóc Thiết Yếu

Cần đánh giá chi tiết việc thực hiện từng bước trong quy trình chăm sóc thiết yếu. Điều này bao gồm việc đánh giá cách thức lau khô và ủ ấm trẻ, thời điểm tiêm oxytocin, thời điểm kẹp và cắt dây rốn, kỹ thuật kéo dây rốn có kiểm soát, tần suất xoa đáy tử cung và hỗ trợ cho trẻ bú sớm. Việc đánh giá cần xác định những khó khăn và thách thức mà cán bộ y tế gặp phải trong quá trình thực hiện.

III. Thực Trạng Chuẩn Bị Trước Sinh Tại Bệnh Viện Năm 2020

Việc chuẩn bị trước sinh đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quá trình sinh nở an toàn và thành công. Tại Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội năm 2020, việc đánh giá thực trạng chuẩn bị trước sinh cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Nghiên cứu đã chỉ ra sự thiếu hụt trong kiến thức và kỹ năng của các bà mẹ về các dấu hiệu chuyển dạ, cách rặn đẻ, và cách chăm sóc trẻ sơ sinh sau sinh. Điều này có thể dẫn đến những biến chứng không mong muốn trong quá trình sinh nở. Cần có những biện pháp can thiệp để nâng cao nhận thức và chuẩn bị tốt hơn cho các bà mẹ.

3.1. Đánh Giá Kiến Thức Của Bà Mẹ Về Quá Trình Chuyển Dạ

Kết quả khảo sát cho thấy nhiều bà mẹ còn thiếu kiến thức về các giai đoạn của quá trình chuyển dạ, các dấu hiệu chuyển dạ thật và giả, và các biện pháp giảm đau trong quá trình sinh nở. Việc thiếu kiến thức này có thể gây ra sự lo lắng và hoảng sợ cho bà mẹ khi bước vào quá trình sinh nở, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của cả mẹ và con. Cần tăng cường công tác tư vấn và giáo dục sức khỏe cho bà mẹ về quá trình chuyển dạ.

3.2. Thực Trạng Tham Gia Các Lớp Học Tiền Sản

Số lượng bà mẹ tham gia các lớp học tiền sản tại bệnh viện còn hạn chế. Các lớp học tiền sản cung cấp những kiến thức và kỹ năng cần thiết cho bà mẹ về quá trình sinh nở, cách chăm sóc trẻ sơ sinh, và cách nuôi con bằng sữa mẹ. Việc khuyến khích bà mẹ tham gia các lớp học tiền sản là một biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em.

IV. Thực Trạng Thực Hành Chăm Sóc Thiết Yếu Sau Sinh Năm 2020

Nghiên cứu chỉ ra rằng thực hành chăm sóc thiết yếu sau sinh tại Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội năm 2020 vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Mặc dù bệnh viện đã triển khai quy trình, nhưng không phải tất cả các bước đều được thực hiện đầy đủ và nhất quán. Điều này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ sơ sinh. Cần có những biện pháp để cải thiện việc thực hành chăm sóc thiết yếu sau sinh.

4.1. Tỷ Lệ Thực Hiện Tiếp Xúc Da Kề Da Ngay Sau Sinh

Tỷ lệ thực hiện tiếp xúc da kề da ngay sau sinh vẫn chưa đạt được mục tiêu đề ra. Tiếp xúc da kề da mang lại nhiều lợi ích cho cả mẹ và con, bao gồm giúp ổn định thân nhiệt của trẻ, tăng cường sự gắn kết giữa mẹ và con, và khuyến khích trẻ bú sớm. Cần có những biện pháp để tăng tỷ lệ thực hiện tiếp xúc da kề da ngay sau sinh.

4.2. Thời Điểm Kẹp và Cắt Dây Rốn

Thời điểm kẹp và cắt dây rốn chưa được thực hiện đúng theo khuyến cáo của WHO. Việc kẹp và cắt dây rốn muộn (sau khi dây rốn ngừng đập) giúp trẻ nhận được lượng máu và sắt cần thiết từ bánh rau, giúp phòng ngừa thiếu máu thiếu sắt. Cần có những biện pháp để đảm bảo rằng việc kẹp và cắt dây rốn được thực hiện đúng thời điểm.

V. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Chăm Sóc Thiết Yếu Hiện Nay

Để cải thiện tình trạng chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao kiến thức và kỹ năng của cán bộ y tế, cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị, và tăng cường công tác truyền thông giáo dục sức khỏe cho bà mẹ. Bên cạnh đó, cần tăng cường giám sát và đánh giá việc thực hiện quy trình chăm sóc thiết yếu để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững.

5.1. Nâng Cao Năng Lực Cho Cán Bộ Y Tế

Tổ chức các khóa đào tạo và tập huấn thường xuyên cho cán bộ y tế về quy trình chăm sóc thiết yếu. Cập nhật kiến thức và kỹ năng mới cho cán bộ y tế thông qua các hội thảo và hội nghị khoa học. Khuyến khích cán bộ y tế tham gia các chương trình đào tạo liên tục (CME) để nâng cao trình độ chuyên môn.

5.2. Đầu Tư Cơ Sở Vật Chất Và Trang Thiết Bị

Đảm bảo đầy đủ các trang thiết bị cần thiết cho việc thực hiện chăm sóc thiết yếu, như khăn ấm, đèn sưởi, và các dụng cụ hỗ trợ cho trẻ bú mẹ. Cải thiện không gian làm việc để đảm bảo sự thoải mái và an toàn cho cả bà mẹ và trẻ sơ sinh. Đầu tư vào các công nghệ mới để hỗ trợ việc theo dõi và chăm sóc sức khỏe cho bà mẹ và trẻ sơ sinh.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Chăm Sóc Thiết Yếu Tương Lai

Nghiên cứu về thực trạng chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội năm 2020 đã cung cấp những thông tin quan trọng để cải thiện chất lượng chăm sóc. Việc tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp là cần thiết để đảm bảo rằng bà mẹ và trẻ sơ sinh nhận được sự chăm sóc tốt nhất. Trong tương lai, cần tập trung vào các nghiên cứu về tác động lâu dài của chăm sóc thiết yếu đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Liên Tục

Việc nghiên cứu liên tục giúp cập nhật kiến thức và phát hiện những vấn đề mới trong lĩnh vực chăm sóc thiết yếu. Nghiên cứu cũng giúp đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp và điều chỉnh các chính sách và quy trình chăm sóc. Cần khuyến khích và hỗ trợ các nhà nghiên cứu thực hiện các nghiên cứu về chăm sóc thiết yếu.

6.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cần được ứng dụng vào thực tiễn để cải thiện chất lượng chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh. Cần có những cơ chế để đảm bảo rằng kết quả nghiên cứu được truyền đạt đến các cán bộ y tế và được áp dụng vào các quy trình chăm sóc. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý, và các cán bộ y tế để đảm bảo việc ứng dụng kết quả nghiên cứu hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bốn nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong ở trẻ sơ sinh bao gồm đẻ non, ngạt, nhiễm khuẩn nặng và dị tật bẩm sinh. Đối với người mẹ, chảy máu sau đẻ (băng huyết) là nguyên nhân trực tiếp phổ biến nhất gây tử vong mẹ, chiếm tới 57,1% các ca tử vong mẹ tại Việt Nam, theo sau là tắc mạch ối (19,2%) và tiền sản giật/sản giật (16,4%). Nhằm can thiệp giảm thiểu các nguy cơ này, ngày 10/11/2014, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 4673/QĐ-BYT phê duyệt tài liệu hướng dẫn chuyên môn "Chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ" (EENC - Early Essential Newborn Care), dựa trên quy trình chuẩn 6 bước do WHO khuyến cáo.

Bệnh viện Phụ sản Hà Nội là bệnh viện chuyên khoa hạng I, giữ vai trò tuyến cuối chỉ đạo chuyên môn sản phụ khoa cho thành phố Hà Nội và 5 tỉnh phía Bắc (Bắc Kạn, Bắc Ninh, Lạng Sơn, Bắc Giang, Vĩnh Phúc), tiếp nhận quy mô lớn với khoảng hơn 40.000 ca sinh mỗi năm. Dù là một trong những đơn vị tiên phong triển khai quy trình chăm sóc thiết yếu, bối cảnh quá tải bệnh viện, áp lực giường bệnh và sự luân chuyển nhân lực liên tục đặt ra yêu cầu phải khảo sát, lượng hóa mức độ tuân thủ thực hành của nhân viên y tế.

Đề tài "Thực trạng chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ thường tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội năm 2020" do học viên Nguyễn Thị Xuân Hương thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Minh Chính tại Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định nhằm giải quyết các nhiệm vụ:

1. Đánh giá tỷ lệ thực hiện đúng và đủ từng bước kỹ thuật trong quy trình chăm sóc thiết yếu ở các ca đẻ thường.
2. Xác định điểm quy trình thực hành EENC của đội ngũ hộ sinh.
3. Phân tích các nguyên nhân, yếu tố cản trở và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc.

• Đối tượng nghiên cứu: 50 hộ sinh trực tiếp tham gia đỡ đẻ thường tại Khoa Đẻ thường A2, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội.
• Phạm vi nghiên cứu: 150 ca đẻ thường đủ điều kiện trẻ thở được sau sinh (mỗi hộ sinh được quan sát ngẫu nhiên 3 ca) tại Khoa Đẻ thường A2, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội trong năm 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và căn cứ pháp lý

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các chuẩn mực chuyên môn và văn bản quy phạm pháp luật y tế:

• Quy trình 6 bước EENC của WHO ("Cái ôm đầu tiên"):
  1. Lau khô trẻ ngay sau sinh, đặt trẻ tiếp xúc da kề da liên tục trên ngực/bụng mẹ ít nhất 90 phút và phủ khăn ấm.
  2. Tiêm bắp 10 đơn vị Oxytocin trong vòng 1 phút sau khi thai sổ (sau khi đã loại trừ thai thứ hai).
  3. Kẹp dây rốn muộn (khi dây rốn ngừng đập hoặc sau 1–3 phút) và cắt rốn một thì vô khuẩn.
  4. Kéo dây rốn có kiểm soát kết hợp đỡ tử cung để xử trí tích cực giai đoạn ba của cuộc chuyển dạ.
  5. Xoa đáy tử cung 15 phút một lần trong suốt 2 giờ đầu sau đẻ để phòng ngừa đờ tử cung và theo dõi chảy máu.
  6. Hướng dẫn và hỗ trợ mẹ cho trẻ bú sớm, bú mẹ hoàn toàn trong giờ đầu sau sinh.
• Văn bản pháp lý Việt Nam: Quyết định số 4673/QĐ-BYT ngày 10/11/2014; Chỉ thị số 01/CT-BYT ngày 09/01/2015; Thông tư liên tịch số 26/2015/TTLT-BYT-BNV quy định tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp hộ sinh.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp quan sát thực hành lâm sàng.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Sử dụng Bảng kiểm chuẩn "Chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ" của Bộ Y tế để quan sát trực tiếp 150 ca đẻ thường do 50 hộ sinh thực hiện. Việc quan sát được tiến hành sau khi có sự đồng ý của Ban Giám đốc bệnh viện, Bác sĩ Trưởng khoa và Hộ sinh trưởng Khoa Đẻ thường A2, đảm bảo không can thiệp hay ảnh hưởng đến quy trình cấp cứu, chăm sóc sản phụ.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu quan sát thực tế kết hợp kiểm tra hồ sơ bệnh án, phiếu siêu âm tiếp nhận và phỏng vấn trực tiếp nhân viên y tế tại khoa.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương này tổng quan về các khái niệm cốt lõi của EENC, vai trò của hộ sinh theo tiêu chuẩn của Liên đoàn Quốc tế Hộ sinh (ICM) và Bộ Y tế. Tác giả phân tích cơ chế sinh lý và bằng chứng y học của từng can thiệp:

• Kẹp dây rốn muộn giúp chuyển thêm 80–100ml máu từ bánh rau sang trẻ trong 3 phút đầu, bổ sung 40–50mg sắt/kg cân nặng, ngăn ngừa thiếu máu thiếu sắt trong năm đầu đời và giảm xuất huyết não ở trẻ non tháng.
• Tiếp xúc da kề da giúp ổn định thân nhiệt qua 10 bước "chuỗi ấm", giảm tỷ lệ khóc, kích thích bài tiết Oxytocin nội sinh giúp co hồi tử cung và thiết lập hệ vi sinh đường da có lợi.
• Xử trí tích cực giai đoạn III (tiêm Oxytocin, kéo dây rốn có kiểm soát, xoa đáy tử cung) làm giảm tỷ lệ mất máu sau sinh trên 500ml.

Tổng quan thực tiễn cho thấy tỷ lệ thực hành EENC trên thế giới còn nhiều rào cản do tập quán (như tắm sớm trước 24 giờ tại Nepal, Ethiopia, Uganda chiếm 56–99%; bôi tro, dầu vào gốc rốn tại Ấn Độ chiếm 55%). Tại Việt Nam, các mô hình thí điểm tại Đà Nẵng, Bệnh viện Phụ sản Trung ương cho thấy tỷ lệ tiếp xúc da kề da đạt từ 91,5% đến 100%, tỷ lệ bú sớm đạt từ 44,8% đến 95%.

Chương 2: Mô tả thực trạng

Chương 2 trình bày chi tiết kết quả quan sát 150 ca đẻ thường tại Khoa Đẻ thường A2, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội thông qua hệ thống bảng số liệu theo các giai đoạn kỹ thuật.

Bảng tổng hợp thực trạng các bước chuẩn bị và đỡ đẻ (n=150)

Giai đoạn / Bước kỹ thuật	Không làm (n, %)	Làm chưa đủ (n, %)	Làm đúng, đủ (n, %)
Chuẩn bị trước sinh
Đeo 2 đôi găng tay vô khuẩn	0 (0,0%)	6 (4,0%)	144 (96,0%)
Kiểm tra điều kiện đỡ đẻ	4 (2,7%)	4 (2,7%)	142 (94,6%)
Chuẩn bị khu hồi sức sơ sinh	3 (2,0%)	8 (5,3%)	139 (92,7%)
Kiểm tra nhiệt độ phòng	4 (2,7%)	8 (5,3%)	138 (92,4%)
Chuẩn bị dụng cụ theo thứ tự	3 (2,0%)	11 (7,3%)	136 (90,7%)
Đặt săng đúp vô khuẩn trên bụng mẹ	5 (3,3%)	10 (6,7%)	135 (90,0%)
Rửa tay lần 1	2 (1,3%)	18 (12,0%)	130 (86,7%)
Kiểm tra bóng và mặt nạ	10 (6,7%)	14 (9,3%)	126 (84,0%)
Rửa tay lần 2	2 (1,3%)	24 (16,0%)	124 (82,7%)
Kiểm tra máy hút	8 (5,3%)	22 (14,7%)	120 (80,0%)
Thì đỡ đẻ (Đầu, Vai, Mông - Chi)
Kéo nhẹ thai xuống phía chân người đỡ (đỡ vai)	0 (0,0%)	6 (4,0%)	144 (96,0%)
Đỡ vai sau	0 (0,0%)	8 (5,3%)	142 (94,7%)
Giữ tầng sinh môn (thì đỡ đầu)	2 (1,3%)	7 (4,7%)	141 (94,0%)
Áp 2 bàn tay vào hai bên thái dương thai	3 (2,0%)	7 (4,7%)	140 (93,3%)
Tay giữ gáy thai, tay giữ TSM (đỡ mông-chi)	2 (1,3%)	9 (6,0%)	139 (92,7%)
Chờ đầu thai nhi tự xoay, giúp xoay tiếp	5 (3,3%)	9 (6,0%)	136 (90,7%)
Vít chỏm cho đầu cúi hơn	2 (1,3%)	13 (8,7%)	135 (90,0%)
Giữ TSM tránh bị rách (thì đỡ vai)	7 (4,7%)	12 (8,0%)	131 (87,3%)
Hướng lên trên để mặt sổ ra ngoài	7 (4,7%)	12 (8,0%)	131 (87,3%)
Kiểm tra, xử trí dây rốn quấn cổ	5 (3,3%)	15 (10,0%)	130 (86,7%)
Bắt lấy bàn chân thai nhi	7 (4,7%)	15 (10,0%)	128 (85,3%)

Bảng thực trạng duy trì thân nhiệt và xử trí tích cực giai đoạn III (n=150)

Thao tác chuyên môn	Không làm (n, %)	Làm chưa đủ (n, %)	Làm đúng, đủ (n, %)
Duy trì thân nhiệt cho trẻ
Bỏ tấm săng ướt	0 (0,0%)	0 (0,0%)	150 (100,0%)
Ủ ấm, đội mũ cho trẻ	0 (0,0%)	2 (1,3%)	148 (98,7%)
Lau khô kỹ càng	1 (0,7%)	6 (4,0%)	143 (95,3%)
Đọc to thời điểm sinh, giới tính	3 (2,0%)	5 (3,3%)	142 (94,7%)
Lau khô người trong vòng 5 giây	2 (1,3%)	7 (4,7%)	141 (94,0%)
Kiểm tra thai thứ hai trong tử cung	11 (7,3%)	102 (68,0%)	37 (24,7%)
Xử trí tích cực giai đoạn III
Cắt rốn một thì	0 (0,0%)	10 (6,7%)	140 (93,3%)
Kẹp rốn đúng thời điểm	3 (2,0%)	8 (5,3%)	139 (92,7%)
Kiểm tra bánh rau khi tử cung co tốt	4 (2,7%)	9 (6,0%)	137 (91,3%)
Một tay đẩy tử cung về phía mũi ức	5 (3,3%)	9 (6,0%)	136 (90,7%)
Tháo găng tay đầu	3 (2,0%)	13 (8,7%)	134 (89,3%)
Xử trí khi rau không bong	6 (4,0%)	11 (7,3%)	133 (88,7%)
Đỡ rau và đỡ màng	9 (6,0%)	13 (8,7%)	128 (85,3%)

Bảng thực hiện 6 bước chăm sóc thiết yếu EENC (n=150)

Bước chăm sóc thiết yếu	Không làm (n, %)	Làm chưa đủ (n, %)	Làm đúng, đủ (n, %)
1. Trẻ tiếp xúc da kề da ngay sau sinh	0 (0,0%)	86 (57,3%)	64 (42,7%)
2. Tiêm bắp Oxytocin trong vòng 1 phút	0 (0,0%)	6 (4,0%)	144 (96,0%)
3. Kiểm tra mạch đập dây rốn / kẹp muộn	1 (0,7%)	12 (8,0%)	137 (91,3%)
4. Kéo dây rốn có kiểm soát	0 (0,0%)	12 (8,0%)	138 (92,0%)
5. Xoa đáy tử cung 15 phút/lần trong 2 giờ đầu	5 (3,3%)	9 (6,0%)	136 (90,7%)
6. Tư vấn, hỗ trợ trẻ bú sớm	4 (2,7%)	33 (22,0%)	113 (75,3%)

Điểm đánh giá quy trình chăm sóc thiết yếu đạt mức cao: 84,7% số ca đạt từ 80 điểm trở lên; 11,8% đạt từ 60 đến dưới 80 điểm; chỉ có 3,5% số ca dưới 60 điểm (điểm thấp nhất ghi nhận là 51/100 điểm).

Chương 3: Bàn luận

Chương 3 phân tích sâu các phát hiện lâm sàng và đối chiếu với các nghiên cứu trong nước, quốc tế:

• Tiếp xúc da kề da: 100% trẻ được đặt da kề da ngay sau sinh (tương đồng với nghiên cứu của Ngô Thị Minh Hà tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương năm 2017 là 100%). Tuy nhiên, tỷ lệ duy trì đúng và đủ thời gian 90 phút chỉ đạt 42,7%. Nguyên nhân chính là do số lượng ca sinh tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội quá đông, số bàn đẻ và giường theo dõi sau đẻ có hạn, sản phụ phải nằm ghép, thiếu không gian riêng tư (nghiên cứu của Phạm Thúy Quỳnh năm 2018 chỉ ra 17,3% sản phụ thấy thiếu riêng tư) và sản phụ mệt mỏi sau vượt cạn sợ ngủ quên làm rơi trẻ.
• Kiểm tra thai thứ hai trước khi tiêm Oxytocin: Thao tác nắn bụng kiểm tra buồng tử cung có tỷ lệ làm đúng đủ thấp nhất (24,7%), trong khi có tới 68,0% hộ sinh chọn cách hỏi lại kết quả siêu âm. Phân tích nguyên nhân cho thấy 100% hồ sơ bệnh án vào Khoa A2 đều có kết quả siêu âm gần nhất và được bác sĩ siêu âm kiểm tra lại khi tiếp nhận, dẫn đến tâm lý chủ quan bỏ qua thao tác lâm sàng.
• Tiêm bắp Oxytocin: Tỷ lệ tiêm đúng trong 1 phút đạt 96,0%, cao hơn nghiên cứu của Ngô Thị Minh Hà (76,8%) và tương đương Huỳnh Công Lên tại Đắk Lắk (97,7%).
• Kẹp cắt dây rốn muộn và kéo dây rốn có kiểm soát: Kẹp rốn đúng thời điểm đạt 91,3%–92,7%; kéo dây rốn có kiểm soát đúng kỹ thuật đạt 92,0% (100% có thực hiện), vượt trội so với tuyến huyện Đắk Lắk (43,7% không kéo dây rốn có kiểm soát do thiếu đào tạo kỹ năng).
• Cho bú sớm: Tỷ lệ đạt 75,3%, tương đồng với Phó Thị Quỳnh Châu (75,8%) và Đỗ Ngọc Ánh (77,9%), cao hơn nghiên cứu của Lê Thị Mộng Tuyền tại Đà Nẵng (44,8%).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Quy trình EENC được triển khai đồng bộ tại Khoa Đẻ thường A2, với 84,7% số ca đạt điểm thực hành từ 80/100 trở lên.
• Các bước đạt tỷ lệ thực hiện đúng và đủ cao nhất: Loại bỏ săng ướt (100%), ủ ấm và đội mũ cho trẻ (98,7%), tiêm bắp Oxytocin trong vòng 1 phút (96,0%), đeo 2 đôi găng tay vô khuẩn (96,0%), kéo thai xuống khi đỡ vai (96,0%), lau khô kỹ càng (95,3%).
• Các bước còn tồn tại hạn chế: Sờ nắn tử cung kiểm tra thai thứ hai trước khi tiêm thuốc co mạch chỉ đạt 24,7%; duy trì da kề da đủ 90 phút đạt 42,7%; kiểm tra máy hút đạt 80,0%; hỗ trợ cho trẻ bú sớm trong giờ đầu đạt 75,3%.

Đóng góp thực tiễn của nghiên cứu

Báo cáo cung cấp bức tranh định lượng thực tế đầu tiên sau 5 năm áp dụng Quyết định 4673/QĐ-BYT tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội. Nghiên cứu chỉ ra khoảng trống giữa việc "có thực hiện" (100% da kề da) và "thực hiện đủ chuẩn thời gian" (42,7% đủ 90 phút), làm rõ nguyên nhân bắt nguồn từ sự quá tải hạ tầng và thói quen dựa vào siêu âm thay cho khám lâm sàng.

Đề xuất và giải pháp của tác giả

                    HỆ THỐNG GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT
[Nhân viên y tế]         [Khoa Đẻ thường A2]       [Bệnh viện Phụ sản HN]
- Tuân thủ đủ 6 bước     - Giám sát qua bảng kiểm  - Mở lớp học tiền sản
- Cập nhật kiến thức     - Đào tạo "cầm tay chỉ    - Thiết lập góc riêng tư
- Tư vấn kỹ bú sớm/sữa     việc" định kỳ             cho mẹ da kề da
  non                    - Trang bị địu giữ trẻ    - Lập kế hoạch đào tạo
                           tránh ngã                 chuẩn hóa kỹ năng

• Đối với nhân viên y tế (Hộ sinh): Tuân thủ nghiêm ngặt bảng kiểm kỹ thuật; không bỏ qua thao tác nắn tử cung loại trừ đa thai; nâng cao kỹ năng truyền thông tư vấn lợi ích sữa non và hướng dẫn bà mẹ cho con bú ngay trên bàn đẻ.
• Đối với Khoa Đẻ thường A2: Thường xuyên đánh giá định kỳ nhân viên bằng bảng kiểm; áp dụng triệt để phương thức đào tạo "cầm tay chỉ việc"; huy động người nhà hoặc thực tập sinh hỗ trợ quan sát trẻ khi da kề da; trang bị thêm phương tiện hỗ trợ (như địu giữ trẻ) để chống ngã và giảm áp lực tâm lý cho sản phụ.
• Đối với Bệnh viện Phụ sản Hà Nội: Xây dựng các lớp học tiền sản hướng dẫn thai phụ về da kề da và nuôi con bằng sữa mẹ; tái cấu trúc buồng đẻ, bố trí các góc kín đáo, đảm bảo tính riêng tư cho sản phụ sau sinh; cân đối điều phối nhân lực giảm tải cho phòng sinh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chỉ tập trung mô tả cắt ngang trên các ca đẻ thường có trẻ thở được tại Khoa Đẻ thường A2, chưa khảo sát nhóm đẻ mổ (theo Quyết định 6734/QĐ-BYT) hoặc các trường hợp sơ sinh cần hồi sức ngạt; cỡ mẫu dừng lại ở 150 ca đẻ và 50 hộ sinh.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng khảo sát quy trình chăm sóc thiết yếu trên nhóm mổ lấy thai; nghiên cứu can thiệp đánh giá hiệu quả của các biện pháp cải tiến (sử dụng địu vải hỗ trợ da kề da, lớp học tiền sản) tác động đến thời gian da kề da và tỷ lệ nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo chuyên đề tốt nghiệp này là tài liệu tham khảo chuyên môn cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Điều dưỡng - Phụ sản, Bác sĩ sản khoa: Nắm bắt chi tiết các bước kỹ thuật lâm sàng đỡ đẻ thường và quy trình chuẩn EENC 6 bước theo hướng dẫn Bộ Y tế.
• Nhà quản lý điều dưỡng, lãnh đạo khoa phòng sản phụ khoa: Tham khảo mẫu bảng kiểm đánh giá tay nghề hộ sinh, nhận diện các điểm nghẽn kỹ thuật thường bị bỏ qua trong môi trường bệnh viện quá tải để tổ chức đào tạo liên tục.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao bước kiểm tra thai thứ hai trước khi tiêm Oxytocin chỉ đạt tỷ lệ đúng đủ 24,7%?

Do đặc thù tại Khoa Đẻ A2, gần như 100% thai phụ vào khoa đều có phiếu siêu âm gần nhất dán trong bệnh án và được bác sĩ phòng đẻ siêu âm kiểm tra lại. Hộ sinh nắm rõ số lượng thai nên chủ quan thay thế thao tác sờ nắn tử cung qua thành bụng bằng việc hỏi lại sản phụ về kết quả siêu âm (chiếm 68,0% các ca).

2. Tỷ lệ trẻ được tiếp xúc da kề da với mẹ sau sinh là bao nhiêu và có hạn chế gì?

Tỷ lệ trẻ được tiếp xúc da kề da ngay sau sinh đạt 100%. Tuy nhiên, tỷ lệ duy trì da kề da đúng và đủ thời gian chuẩn (tối thiểu 90 phút) chỉ đạt 42,7% do tình trạng quá tải bàn đẻ/giường theo dõi, phòng chật thiếu riêng tư và sản phụ mệt mỏi sợ ngủ quên làm rơi trẻ.

3. Tỷ lệ tiêm Oxytocin và xử trí tích cực giai đoạn III đạt kết quả như thế nào?

Thao tác tiêm bắp 10 đơn vị Oxytocin trong vòng 1 phút sau sinh đạt tỷ lệ 96,0%. Kéo dây rốn có kiểm soát đúng kỹ thuật đạt 92,0% (100% có thực hiện) và xoa đáy tử cung 15 phút/lần trong 2 giờ đầu đạt 90,7%.

4. Tác giả đề xuất giải pháp cụ thể nào để khắc phục rào cản thời gian da kề da tại phòng đẻ?

Tác giả đề xuất trang bị thêm phương tiện hỗ trợ (như địu giữ trẻ) để tránh nguy cơ ngã trẻ, huy động người nhà hoặc học viên thực tập hỗ trợ trông trẻ, thiết lập góc riêng tư/phòng riêng kín đáo và tổ chức lớp tiền sản để sản phụ chuẩn bị tâm lý từ trước.

---

Kết luận

Báo cáo chuyên đề tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Xuân Hương đã phản ánh khách quan thực trạng thực hiện quy trình EENC tại Khoa Đẻ thường A2, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội năm 2020 với 84,7% ca đạt điểm từ 80 trở lên. Nghiên cứu làm nổi bật sự thành công trong các kỹ thuật xử trí giai đoạn III và lau ấm sơ sinh, đồng thời chỉ rõ những mắt xích cần cải thiện như thời gian da kề da 90 phút, thao tác khám loại trừ đa thai và hỗ trợ bú sớm. Các giải pháp đề xuất từ đào tạo "cầm tay chỉ việc", trang bị địu giữ trẻ đến tổ chức lớp học tiền sản mang tính thực tiễn cao nhằm nâng cao an toàn sản khoa và giảm tử vong mẹ, tử vong sơ sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số khái niệm liên quan 1. Chăm sóc thiết yếu trong và ngay sau đẻ Chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh trong và ngay sau sinh (EENC - Early Essential Newborn Care): EENC là một quy trình chăm sóc thật đơn giản, tập trung vào việc cải thiện chất lượng chăm sóc trong và ngay sau khi sinh. Điểm cốt lõi của EENC là “cái ôm đầu tiên”, một sự ôm ấp da kề da kéo dài giữa mẹ và con, cho phép việc sưởi ấm, cho bú và chăm sóc dây rốn thích hợp.

Sáu bước chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và sau khi đẻ theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới “Cái ôm đầu tiên” là chuỗi các thự hành động chăm sóc ngay sau đẻ tập trung vào việc đảm bảo tối đa sự tiếp xúc giữa sơ sinh và bà mẹ ­ điều đã được chứng minh là mang lại kết quả ngoạn mục trong việc cải thiện sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh. Với hướng dẫn thực hành của Bộ Y tế, chúng ta có thể cải thiện cuộc sống của hàng triệu người và có thể cứu sống 50. WHO đã đưa ra khuyến cáo áp dụng 6 bước chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ bao gồm [22]: Bước 1: Ngay sau khi thai sổ lập tức lau khô trẻ, đặt trẻ nằm sấp trên bụng mẹ tiếp xúc da kề da. Phủ khăn khô để giữ ấm.

Bước 2: Tiêm bắp 10 đơn vi ọ xytocin. Bước 3: Chờ dây rốn ngừng đập mới tiến hành kẹp và cắt dây rốn. Bước 4: Kéo dây rốn có kiểm soát trong khi trẻ vẫn nằm sấp trên ngực mẹ download by : skknchat@gmail.2020 4 Bước 5: Sau khi rau sổ xoa đáy tử cung trong 2 giờ đầu sau đẻ, 15 phút 1 lần, đảm bảo cho tử cung co chặt và theo dõi chảy máu. Bước 6: Hướng dẫn bà me c̣ ho trẻ bú sớm, bú mẹ hoàn toàn trong giờ đầu sau đẻ.

Hộ sinh và vai trò của hộ sinh trong quy trình chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và sau khi đẻ Định nghĩa về hộ sinh của Liên đoàn quốc tế hộ sinh (International Confederation of Midwives_ICM) là: “Một hộ sinh là một người đã hoàn thành chương trình đào tạo về hộ sinh mà được công nhận tại quốc gia ở tại nơi đó, dựa trên các năng lực cần thiết của ICM về thực hành đở đẻ cơ bản và khuôn khổ chuẩn mực toàn cầu của ICM về đào tạo đỡ đẻ; người có trình độ chuyên môn cần thiết để được đăng ký và/hoặc được cấp giấy phép hành nghề hợp pháp trong thực hành việc đở đẻ và sử dụng dưới chức danh hộ sinh”. Năm 2015, Bộ Y tế và Bộ Nội vụ ban hành Thông tư liên tịch số 26/2015/TTLT­BYT­BNV ngày 07 tháng 10 năm 2015 quy định mã số, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật y. Trong đó, “Hộ sinh” là tên gọi nghề nghiệp của viên chức chuyên môn y tế thực hiện chăm sóc, tư vấn trong thời gian mang thai, chuyển dạ, giai đoạn hậu sản và chăm sóc sơ sinh [4]. Vai trò của hộ sinh tùy thuộc vào vị trí công tác, tuy nhiên công việc của họ thường là chăm sóc, tư vấn cho sản phụ, giúp sản phụ phát hiện những rối loạn sinh lý thông thường và đề ra, thực hiện các kế hoạch chăm sóc cụ thể cho từng trường hợp, trực tiếp theo dõi diễn biến cuộc chuyển dạ, chăm sóc nhu cầu sinh lý cơ bản của sản phụ, phát hiện những biến chứng, những dấu hiệu bất thường sớm nhất để xử lý kịp thời các tai biến xảy ra, hạn chế tử vong; hướng dẫn sản phụ cho con bú, chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh trong thời gian nằm viện,… [15].

Bộ y tế quy định hộ sinh là cán bộ y tế được phép thực hiện quy trình chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ. Việc thực hiện quy trình tốt nhất nên có 02 hộ sinh, trong trường hợp không đủ nhân lực có thể một người thực hiện [7]. download by : skknchat@gmail. Sự cần thiết việc thực hiện chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ [7].

Trên toàn quốc, tỷ lệ bà mẹ/trẻ sơ sinh được chăm sóc trong và sau đẻ hiện nay có xu hướng tăng. Tỷ lệ đẻ tại CSYT đã tăng đều từ 94,5% (2011) lên 96,7% (9 tháng đầu năm 2016). Tỷ lệ bà mẹ/trẻ sơ sinh được chăm sóc sau đẻ trong toàn quốc 9 tháng đầu năm 2016 đạt 94,2%, cao hơn so với cùng kỳ năm 2015 (90,8%). Nhằm phát huy những thành tựu này, một số lĩnh vực cần được chú ý, đặc biệt là TVM và TVSS, TVTE [21].

Tỷ suất mắc tai biến sản khoa/1.000 ca đẻ 9 tháng đầu năm 2016 là 5,5/1000 ca sinh, tăng khá cao so với cùng kỳ năm 2015 (4,81‰). Theo số liệu báo cáo, các vùng có tỷ suất tai biến sản khoa cao so với cả nước là Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Các tai biến sản khoa thường gặp nhất vẫn là băng huyết, tắc mạch ối và sản giật. Theo vụ sức khỏe các nguyên nhân trực tiếp gây TVM, băng huyết là nguyên nhân phổ biến nhất (57,1%), tiếp đến là các nguyên nhân tắc mạch ối (19,2%) và sản giật/tiền sản giật (16.

Công tác cấp cứu sản khoa vẫn rất cần được chú trọng trong đào tạo, giám sát, trong đó phát hiện và xử trí băng huyết trong tai biến sản khoa là một nội dung rất quan trọng [21]. Căn cứ khuyến cáo về chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ của Tổ chức Y tế thế giới, Ngày 10 tháng 11 năm 2014, Bộ Y tế ban hành Quyết định 4673/QĐ­BYT về “Chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ”. Chảy máu sau đẻ là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong mẹ, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Mặc dù có thể tiên lượng được trước nguy cơ chảy máu nhưng có tới 90% trường hợp xảy ra trên bà mẹ không có yếu tố nguy cơ nào.

Để phòng ngừa chảy máu sau đẻ, Hiệp hội nữ hộ sinh quốc tế (ICM) và Hiệp hội Sản phụ khoa quốc tế (FIGO) khuyến cáo xử trí tích cực giai đoạn ba cuộc chuyển dạ bao gồm ba can thiệp chính: tiêm bắp Oxytocin ngay sau khi xổ thai, kéo dây rốn có kiểm soát và xoa đáy tử cung 15 phút/lần trong hai giờ đầu sau đẻ. Tiêm bắp Oxytocin download by : skknchat@gmail.2020 6 Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo sử dụng thuốc tăng co tử cung (thuốc được khuyến cáo là Oxytocin) để xử trí tích cực giai đoạn ba cuộc chuyển dạ cho tất cả các trường hợp đẻ đường âm đạo, Oxytocin sử dụng đường tiêm bắp với liều 10 đơn vị để đề phòng chảy máu sau đẻ. Trước khi tiêm bắp thuốc tăng co tử cung cần phải kiểm tra xem trong tử cung có còn thai hay không bằng cách sờ nắn tử cung qua thành bụng ngay sau khi thai xổ. Kéo dây rốn có kiểm soát Trước đây kéo dây rốn có kiểm soát được khuyến cáo áp dụng cho tất cả các trường hợp đẻ thường, do các nhân viên y tế đã được đào tạo về kỹ năng xử trí tích cực giai đoạn ba cuộc chuyển dạ thực hiện.

Năm 2007, Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn “Xử trí tích cực giai đoạn ba cuộc chuyển dạ” trong đó khuyến cáo kéo dây rốn có kiểm soát sau khi tiêm bắp 10 đơn vị Oxytocin được áp dụng cho tất cả các trường hợp đẻ đường âm đạo tại cơ sở y tế từ tuyến xã đến trung ương do nhân viên y tế đỡ đẻ thực hiện. Xoa đáy tử cung Xoa đáy tử cung là một trong ba can thiệp của xử trí tích cực giai đoạn ba cuộc chuyển dạ được khuyến cáo tiến hành liên tục trong hai giờ đầu sau đẻ, với tần suất 15 phút/lần. Hơn nữa xoa đáy tử cung còn có thể giúp phát hiện sớm các trường hợp đờ tử cung sau đẻ, hạn chế được tai biến băng huyết. Kẹp và cắt dây rốn muộn Nghiên cứu về sinh lý ở trẻ sơ sinh cho thấy, trong phút đầu tiên sau đẻ lượng máu truyền từ bánh rau sang trẻ sơ sinh khoảng 80ml và có thể lên tới 100ml trong 3 phút sau đẻ.

Lượng máu thêm này có thể cung cấp một lượng sắt tương ứng 40­50mg/kg cân nặng của trẻ, cùng với lượng sắt của cơ thể (khoảng 75mg/kg cân nặng) có thể giúp trẻ đủ tháng ngăn ngừa được thiếu máu thiếu sắt trong năm đầu. Các nghiên cứu cũng cho thấy rằng nếu kẹp rốn đúng thời điểm, một lượng máu sẽ từ bánh rau qua dây rốn đến đứa trẻ làm giúp cho trẻ đủ tháng không bị thiếu máu do thiếu sắt trong những tháng đầu, và đặc biệt ở trẻ non download by : skknchat@gmail.2020 7 tháng không bị thiếu máu cũng như giảm tỷ lệ xuất huyết não do giảm prothrombin. Xuất phát từ các bằng chứng lâm sàng của các nghiên cứu về kẹp cắt dây rốn muộn, năm 2012, WHO đã khuyến cáo nên kẹp cắt dây rốn muộn (khi dây rốn ngừng đập hoặc 1­3 phút sau xổ thai) cho tất cả các trường hợp đẻ thường để ngăn ngừa tình trạng thiếu máu của trẻ. Chỉ kẹp cắt dây rốn sớm (trước 01 phút) đối với các trường hợp trẻ ngạt cần phải hồi sức tích cực.

Tiếp xúc da kề da Trẻ được tiếp xúc da kề da với mẹ ngay từ những phút đầu sau khi sinh giúp tăng sự tương tác sớm giữa mẹ và con. Trẻ sẽ không bị hạ thân nhiệt, trẻ sẽ tìm vú mẹ sớm hơn và bú mẹ khoẻ hơn. Người mẹ cũng giảm lo lắng, giảm nỗi đau “vượt cạn một mình”. Kết quả nghiên cứu Cochrane phân tích gộp 34 thử nghiệm lâm sàng trên 2177 cặp mẹ con về tiếp xúc da kề da cho thấy các trẻ được tiếp xúc trực tiếp da kề da với mẹ ngay sau đẻ thì ít khóc hơn so với các trẻ được nhân viên y tế chăm sóc, các bà mẹ cũng cảm thấy dễ dàng cho con bú mẹ hơn trong những tháng đầu sau đẻ, thời gian cho bú cũng lâu hơn.

Cho trẻ bú sớm Theo khuyến cáo của WHO, cho trẻ bú mẹ sớm trong giờ đầu sau đẻ, không cho trẻ ăn thêm bất cứ một loại thực phẩm nào khác. Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn có thể ngăn ngừa tử vong do tiêu chảy và nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính trong 3 tháng đầu. Cho trẻ bú sớm còn làm kích thích tuyến yên tăng tiết Oxytocin giúp tử cung co tốt hơn để phòng ngừa chảy máu sau đẻ. Cơ sở thực tiễn 2.