Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Trong Điều Trị Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Đa Khoa Vùng Tây Nguyên Năm 2022

Phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị ngoại trú tại BVĐK vùng Tây Nguyên năm 2022. Luận văn Dược sĩ chuyên khoa cấp I - Ngô Hạ Anh. Tìm hiểu chi tiết!

• Tác giả: Ngô Hạ Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thanh Hương
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ Chức Quản Lý Dược
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Trong Điều Trị Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Đa Khoa Vùng Tây Nguyên Năm 2022
• Loại tài liệu: luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp i
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Kê đơn thuốc ngoại trú và các tiêu chí đánh giá
• 1.1.1. Định nghĩa về đơn thuốc
• 1.1.2. Chỉ số kê đơn và sử dụng thuốc
• 1.1.3. Thực trạng kê đơn thuốc ngoại trú
• 1.1.3.1. Trên thế giới
• 1.1.3.2. Tại Việt Nam
• 1.1.4. Thực trạng về việc kê nhiều thuốc trong một đơn
• 1.1.5. Thực trạng về việc kê đơn thuốc kháng sinh
• 1.2. Vài nét về Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên
• 1.2.1. Giới thiệu về Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên
• 1.2.2. Khoa Dược của Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên
• 1.2.3. Mô hình bệnh tật của Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 1.3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.3.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 1.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.2.1. Các biến số nghiên cứu
• 1.3.2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 1.3.2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.3.2.4. Mẫu nghiên cứu
• 1.3.2.5. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 1.4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc điều trị ngoại trú bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên năm 2022
• 1.4.1.1. Số thuốc trung bình được kê trong một đơn thuốc
• 1.4.1.2. Đơn thuốc được kê đơn có kháng sinh
• 1.4.1.3. Đơn thuốc được kê đơn có corticoid
• 1.4.1.4. Đơn thuốc được kê đơn có vitamin
• 1.4.1.5. Thuốc đơn thành phần được kê
• 1.4.1.6. Thuốc kê theo tên INN và tên thương mại
• 1.4.1.7. Chi phí trung bình cho một đơn thuốc
• 1.4.2. Phân tích thực trạng kê đơn thuốc kháng sinh trong điều trị ngoại trú bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên năm 2022
• 1.4.2.1. Tình trạng kê đơn kháng sinh so với chẩn đoán
• 1.4.2.2. Các cặp phối hợp kháng sinh được kê trong đơn
• 1.4.2.3. Liều dùng kháng sinh được kê
• 1.4.2.4. Phân tích sự hợp lý với liều khuyến cáo số lần dùng kháng sinh được kê trong đơn
• 1.4.2.5. Thời gian kê kháng sinh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về kê đơn thuốc và thực trạng

Luận văn "Phân tích thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên năm 2022" của dược sĩ Ngô Hạ Anh tập trung vào việc đánh giá tình hình kê đơn thuốc ngoại trú, đặc biệt là việc sử dụng kháng sinh. Luận văn này nêu bật tầm quan trọng của việc kê đơn thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả, đồng thời chỉ ra những bất cập hiện hữu trong thực tế kê đơn tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Theo WHO, việc sử dụng thuốc hợp lý đòi hỏi người bệnh nhận được liệu pháp điều trị phù hợp với liều lượng và thời gian thích hợp, với chi phí thấp nhất. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc lạm dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh, đang là vấn đề đáng báo động. Luận văn dẫn chứng số liệu của WHO cho thấy 50% thuốc được cấp phát không phù hợp và 50% bệnh nhân sử dụng thuốc không hợp lý. Tại Việt Nam, mặc dù Bộ Y tế đã ban hành nhiều văn bản quy định về kê đơn thuốc, nhưng tình trạng kê đơn không hợp lý, lạm dụng kháng sinh, vitamin và kê quá nhiều thuốc trong một đơn vẫn còn tồn tại. Điều này dẫn đến tăng chi phí, giảm chất lượng điều trị và tăng nguy cơ phản ứng phụ. Luận văn nhấn mạnh sự cần thiết phải tuân thủ các quy định về kê đơn, hướng tới mục tiêu sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả.

II. Phương pháp nghiên cứu và đối tượng

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên năm 2022, tập trung vào phân tích các đơn thuốc ngoại trú bảo hiểm y tế. Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng, thu thập dữ liệu từ các đơn thuốc và phân tích các chỉ số kê đơn theo WHO như số thuốc trung bình trong một đơn, tỷ lệ đơn có kháng sinh, corticoid, vitamin, thuốc kê theo tên generic và chi phí thuốc. Đối tượng nghiên cứu là các đơn thuốc ngoại trú bảo hiểm y tế tại bệnh viện. Việc lựa chọn Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên, một bệnh viện đa khoa hạng I với quy mô lớn, giúp cho nghiên cứu có tính đại diện và phản ánh được thực trạng kê đơn tại khu vực Tây Nguyên. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu được mô tả rõ ràng, đảm bảo tính khách quan và khoa học của nghiên cứu.

III. Kết quả nghiên cứu và phân tích

Luận văn trình bày kết quả phân tích các chỉ số kê đơn và thực trạng kê đơn kháng sinh. Kết quả cho thấy số thuốc trung bình trong một đơn, tỷ lệ đơn có kháng sinh, corticoid, vitamin... Luận văn cũng phân tích chi tiết về việc kê đơn kháng sinh, bao gồm tình trạng kê đơn so với chẩn đoán, các cặp phối hợp kháng sinh, liều dùng, thời gian kê đơn. Ví dụ, luận văn phân tích "Số thuốc trung bình được kê trong một đơn thuốc", "Đơn thuốc được kê đơn có kháng sinh", "Đơn thuốc được kê đơn có corticoid", "Đơn thuốc được kê đơn có vitamin"... cho thấy thực trạng kê đơn tại bệnh viện. Việc phân tích cụ thể các chỉ số này giúp đánh giá mức độ tuân thủ các quy định về kê đơn và sử dụng thuốc hợp lý. Từ đó, luận văn đưa ra các đề xuất và kiến nghị nhằm cải thiện tình hình kê đơn thuốc tại bệnh viện.

IV. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Luận văn của dược sĩ Ngô Hạ Anh cung cấp một cái nhìn tổng quan về thực trạng kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên, qua đó phản ánh phần nào tình hình chung tại Việt Nam. Nghiên cứu này có giá trị thực tiễn cao, giúp các cơ sở y tế đánh giá và cải thiện quy trình kê đơn, hướng tới việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình đào tạo, tập huấn cho cán bộ y tế về kê đơn thuốc hợp lý. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về việc sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả. Những đề xuất, kiến nghị của luận văn là cơ sở để các nhà quản lý y tế xây dựng chính sách và biện pháp can thiệp nhằm kiểm soát việc kê đơn thuốc, giảm thiểu tình trạng lạm dụng thuốc và kháng kháng sinh, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và tiết kiệm chi phí y tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khoảng 50% thuốc được cấp phát không phù hợp, đồng thời 50% bệnh nhân sử dụng thuốc không đúng cách, dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng như kháng thuốc, lãng phí tài chính và nguy cơ sức khỏe cộng đồng. Tại Việt Nam, tình trạng kê đơn thuốc không hợp lý, đặc biệt là lạm dụng kháng sinh và kê đơn nhiều thuốc trong một đơn, vẫn còn phổ biến, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả điều trị và chi phí y tế.

Luận văn tập trung phân tích thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên trong năm 2022. Mục tiêu nghiên cứu gồm: phân tích các chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú, đánh giá thực trạng kê đơn thuốc kháng sinh, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc. Nghiên cứu được thực hiện trên 150 đơn thuốc ngoại trú và 50 đơn thuốc có kê kháng sinh, thu thập từ phần mềm quản lý bệnh viện trong khoảng thời gian từ 01/01/2022 đến 31/12/2022.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu thực tiễn về tình hình kê đơn thuốc tại một bệnh viện đa khoa hạng I khu vực Tây Nguyên, góp phần hỗ trợ công tác quản lý dược, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến sử dụng thuốc không hợp lý.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết sử dụng thuốc hợp lý của WHO: Định nghĩa sử dụng thuốc hợp lý là việc bệnh nhân nhận được liệu pháp điều trị phù hợp với tình trạng lâm sàng, liều lượng thích hợp, thời gian điều trị hợp lý và chi phí thấp nhất.
• Mô hình chỉ số kê đơn WHO/INRUD: Bao gồm các chỉ số như số thuốc trung bình trong một đơn, tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh, thuốc tiêm, vitamin, thuốc kê theo tên generic, và tỷ lệ thuốc trong danh mục thuốc thiết yếu.
• Khái niệm về kê đơn thuốc: Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ, bao gồm các thông tin bắt buộc như tên thuốc, liều lượng, đường dùng, thời gian sử dụng, và chữ ký người kê đơn.
• Khung pháp lý về kê đơn thuốc tại Việt Nam: Thông tư 52/2017/TT-BYT và các văn bản liên quan quy định chi tiết về nội dung và quy trình kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang, phân tích thực trạng kê đơn thuốc ngoại trú bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên năm 2022.
• Nguồn dữ liệu: Toàn bộ đơn thuốc ngoại trú BHYT trong năm 2022, gồm 150 đơn thuốc ngoại trú và 50 đơn thuốc có kê kháng sinh được chọn ngẫu nhiên từ phần mềm quản lý bệnh viện.
• Cỡ mẫu: Tính toán dựa trên công thức cho quần thể vô hạn với mức tin cậy 95%, sai số 5%, tỷ lệ ước tính 10%, kết quả chọn 150 đơn thuốc và 50 đơn thuốc kháng sinh.
• Phương pháp thu thập số liệu: Trích xuất dữ liệu từ phần mềm nội bộ bệnh viện, bao gồm thông tin bệnh nhân, chẩn đoán theo mã ICD-10, tên thuốc, liều lượng, chi phí thuốc.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng Microsoft Excel 2019 để xử lý và phân tích số liệu, tính toán các chỉ số kê đơn, tỷ lệ sử dụng thuốc, chi phí trung bình, và đánh giá sự hợp lý của kê đơn kháng sinh dựa trên phác đồ điều trị và khuyến cáo WHO.
• Các biến số nghiên cứu: Bao gồm số thuốc trung bình trong đơn, tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh, corticoid, vitamin, thuốc đơn thành phần, thuốc kê theo tên INN và tên thương mại, chi phí thuốc, liều dùng và thời gian sử dụng kháng sinh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số thuốc trung bình trong một đơn thuốc: Tổng số 150 đơn thuốc khảo sát với 387 lượt thuốc được kê, số thuốc trung bình là 2,6 thuốc/đơn, cao hơn mức khuyến cáo của WHO (1,6-1,8). Đơn thuốc có 3 thuốc chiếm tỷ lệ cao nhất (38%), trong khi đơn thuốc có 6 thuốc chiếm tỷ lệ thấp nhất (0,67%).

2. Tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh: Trong 150 đơn thuốc, 62% đơn có kê kháng sinh, trong đó 45,33% đơn có 1 kháng sinh và 16,67% đơn có 2 kháng sinh. Nhóm beta-lactam chiếm tỷ lệ cao nhất (48,22%), với amoxicillin (33,93%) và amoxicillin + acid clavulanic (14,29%) là các hoạt chất phổ biến nhất. Các cặp phối hợp kháng sinh thường gặp là amoxicillin – metronidazol (13 đơn), amoxicillin – tinidazol (3 đơn).

3. Sử dụng corticoid và vitamin: 21,33% đơn thuốc có kê corticoid, chủ yếu dùng cho bệnh hô hấp (42%), nội tiết (20%) và dị ứng (16%). Methylprednisolone chiếm 72% trong nhóm corticoid sử dụng. Thời gian điều trị corticoid chủ yếu từ 1-4 ngày (70%). Tỷ lệ đơn thuốc có vitamin là 16,67%, trong đó vitamin B chiếm 32%, vitamin K chiếm 4%.

4. Chi phí thuốc trung bình: Chi phí trung bình cho một đơn thuốc là 164.584 VND, trong đó chi phí kháng sinh chiếm 10,31%, vitamin chiếm 14,90%, corticoid chiếm 7,66%. Thuốc đơn thành phần chiếm 61,5% tổng số thuốc kê, thuốc đa thành phần chiếm 38,5%. Thuốc kê theo tên thương mại chiếm 56,3%, cao hơn thuốc kê theo tên INN (43,7%).

5. Sự hợp lý trong kê đơn kháng sinh: 100% liều dùng một lần và liều dùng trong 24 giờ của các kháng sinh được kê phù hợp với khuyến cáo. Thời gian sử dụng kháng sinh chủ yếu là 5-7 ngày, phù hợp với phác đồ điều trị, hạn chế nguy cơ kháng thuốc.

Thảo luận kết quả

Số thuốc trung bình trong một đơn thuốc tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên vượt mức khuyến cáo của WHO, tuy nhiên thấp hơn nhiều so với một số bệnh viện tuyến huyện khác tại Việt Nam. Việc kê nhiều thuốc có thể làm tăng nguy cơ tương tác thuốc và giảm tuân thủ điều trị, đồng thời làm tăng chi phí điều trị. Kết quả này cho thấy cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn trong việc kê đơn, đồng thời xây dựng và áp dụng phác đồ điều trị chuẩn để kiểm soát số lượng thuốc kê trong đơn.

Tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh cao (62%) vượt xa mức khuyến cáo của WHO (20-26,8%), phản ánh thực trạng lạm dụng kháng sinh trong điều trị ngoại trú. Tuy nhiên, việc lựa chọn nhóm kháng sinh và liều dùng được đánh giá là hợp lý, phù hợp với chẩn đoán và phác đồ điều trị tại bệnh viện. Điều này góp phần hạn chế tác dụng phụ và nguy cơ kháng thuốc. So với các bệnh viện khác trong nước, tỷ lệ này cao hơn, cho thấy cần tăng cường giám sát và đào tạo về sử dụng kháng sinh hợp lý.

Việc sử dụng corticoid và vitamin trong đơn thuốc cũng được kiểm soát tương đối tốt, với thời gian điều trị corticoid chủ yếu ngắn hạn, giảm thiểu nguy cơ tác dụng phụ. Tuy nhiên, tỷ lệ kê vitamin thấp hơn so với một số nghiên cứu khác, có thể do đặc điểm mô hình bệnh tật và chính sách kê đơn tại bệnh viện.

Chi phí thuốc trung bình cho một đơn thuốc phản ánh mức độ sử dụng thuốc hợp lý, trong đó chi phí kháng sinh và vitamin chiếm tỷ lệ đáng kể. Việc kê thuốc theo tên thương mại chiếm ưu thế hơn tên INN cho thấy cần thúc đẩy việc kê đơn theo tên chung quốc tế để giảm chi phí và tăng tính minh bạch trong sử dụng thuốc.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ các nhóm thuốc được kê, biểu đồ tròn phân bố chi phí thuốc, và bảng so sánh các chỉ số kê đơn với khuyến cáo WHO để minh họa rõ ràng hơn về thực trạng và mức độ hợp lý trong kê đơn thuốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và cập nhật kiến thức cho bác sĩ kê đơn: Tổ chức các khóa tập huấn định kỳ về sử dụng thuốc hợp lý, đặc biệt là kháng sinh và corticoid, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng kê đơn đúng phác đồ. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Ban Giám đốc bệnh viện phối hợp Khoa Dược.

2. Xây dựng và áp dụng phác đồ điều trị chuẩn: Phát triển các phác đồ điều trị ngoại trú dựa trên mô hình bệnh tật và hướng dẫn quốc gia, nhằm kiểm soát số lượng thuốc kê trong đơn và hạn chế lạm dụng thuốc. Thời gian thực hiện: 12 tháng; Chủ thể: Hội đồng thuốc và điều trị, Khoa Lâm sàng.

3. Tăng cường giám sát và đánh giá kê đơn thuốc: Thiết lập hệ thống bình đơn thuốc định kỳ, tập trung vào các đơn thuốc có kháng sinh, corticoid và vitamin để phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp kê đơn không hợp lý. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Khoa Dược, Phòng Quản lý chất lượng.

4. Khuyến khích kê đơn thuốc theo tên chung quốc tế (INN): Xây dựng chính sách ưu tiên kê đơn theo tên INN nhằm giảm chi phí thuốc và tăng tính minh bạch trong sử dụng thuốc. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Ban Giám đốc bệnh viện, Khoa Dược.

5. Tuyên truyền nâng cao nhận thức người bệnh: Tổ chức các chương trình truyền thông về sử dụng thuốc hợp lý, tác hại của lạm dụng kháng sinh và corticoid, giúp bệnh nhân tuân thủ điều trị đúng chỉ định. Thời gian thực hiện: 12 tháng; Chủ thể: Khoa Dược, Khoa Khám bệnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ và nhân viên y tế tại các bệnh viện đa khoa: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích chi tiết về kê đơn thuốc ngoại trú, giúp cải thiện chất lượng kê đơn và điều trị.

2. Quản lý bệnh viện và các cơ quan y tế: Thông tin về thực trạng sử dụng thuốc và chi phí điều trị hỗ trợ xây dựng chính sách quản lý thuốc hiệu quả, giảm lãng phí và nâng cao an toàn người bệnh.

3. Chuyên gia và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực dược học và quản lý y tế: Cơ sở dữ liệu và phương pháp nghiên cứu có thể áp dụng cho các nghiên cứu tương tự về sử dụng thuốc hợp lý tại các cơ sở y tế khác.

4. Sinh viên và học viên chuyên ngành dược, y học: Tài liệu tham khảo hữu ích để hiểu rõ về thực trạng kê đơn thuốc, các chỉ số đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng thuốc hợp lý trong thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao số thuốc trung bình trong một đơn thuốc lại quan trọng?
   Số thuốc trung bình phản ánh mức độ kê đơn nhiều hay ít, ảnh hưởng đến chi phí, nguy cơ tương tác thuốc và tuân thủ điều trị. Ví dụ, số thuốc trung bình 2,6 vượt mức khuyến cáo WHO cho thấy cần kiểm soát để tránh lạm dụng thuốc.

2. Tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh cao có phải là dấu hiệu tiêu cực?
   Tỷ lệ cao có thể phản ánh lạm dụng kháng sinh, tăng nguy cơ kháng thuốc. Tuy nhiên, nếu kháng sinh được kê đúng chẩn đoán và phác đồ thì vẫn hợp lý. Nghiên cứu cho thấy tại bệnh viện, liều dùng và thời gian sử dụng kháng sinh phù hợp với khuyến cáo.

3. Làm thế nào để giảm lạm dụng corticoid trong kê đơn?
   Cần tăng cường đào tạo, giám sát kê đơn, áp dụng phác đồ điều trị chuẩn và nâng cao nhận thức người bệnh về tác dụng phụ của corticoid. Thời gian điều trị corticoid nên ngắn hạn, tránh dùng kéo dài không cần thiết.

4. Tại sao nên kê đơn thuốc theo tên chung quốc tế (INN)?
   Kê đơn theo tên INN giúp giảm chi phí thuốc, tránh quảng cáo thương mại, tăng tính minh bạch và dễ dàng kiểm soát chất lượng thuốc. Nghiên cứu cho thấy thuốc kê theo tên thương mại chiếm tỷ lệ cao hơn, cần khuyến khích chuyển đổi.

5. Chi phí thuốc trung bình ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả điều trị?
   Chi phí thuốc trung bình phản ánh mức độ sử dụng thuốc hợp lý và khả năng chi trả của bệnh nhân. Chi phí quá cao có thể gây khó khăn cho bệnh nhân, trong khi chi phí quá thấp có thể ảnh hưởng đến chất lượng điều trị. Nghiên cứu cho thấy chi phí thuốc tại bệnh viện phù hợp với mô hình bệnh tật và phác đồ điều trị.

Kết luận

• Số thuốc trung bình trong một đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên là 2,6, vượt mức khuyến cáo WHO, cần kiểm soát để giảm thiểu rủi ro và chi phí.
• Tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh chiếm 62%, cao hơn mức khuyến cáo, nhưng liều dùng và thời gian sử dụng kháng sinh được đánh giá hợp lý, phù hợp với phác đồ điều trị.
• Tỷ lệ đơn thuốc có corticoid là 21,33%, chủ yếu dùng cho bệnh hô hấp, với thời gian điều trị ngắn hạn, giảm thiểu tác dụng phụ.
• Chi phí thuốc trung bình cho một đơn thuốc là 164.584 VND, trong đó chi phí kháng sinh và vitamin chiếm tỷ lệ đáng kể, thuốc kê theo tên thương mại chiếm ưu thế hơn tên INN.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, xây dựng phác đồ, giám sát kê đơn và tuyên truyền nâng cao nhận thức nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc hợp lý tại bệnh viện.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi và đánh giá hiệu quả cải thiện kê đơn thuốc trong vòng 12 tháng tới.

Call to action: Các cơ sở y tế và cán bộ y tế cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các biện pháp quản lý kê đơn thuốc, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh viện là nơi khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho người dân, thực hiện năng lực và vai trò của ngành y tế trong chiến lược chăm sóc sức khỏe và bảo vệ con người. Trong đó khoa học dược giữ vai trò quan trọng trong công tác cung ứng và hướng dẫn sử dụng thuốc hợp lý an toàn và hiệu quả cho người bệnh. Kê đơn thuốc không đúng chỉ định, liều dùng, thời gian dùng, kê quá nhiều thuốc trong một đơn, kê đơn thuốc với tên biệt dược đã gây ra hiện tượng kháng kháng sinh, lạm dụng thuốc và gây lãng phí không cần thiết. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chỉ ra rằng việc sử dụng thuốc hợp lý đòi hỏi người bệnh phải nhận được liệu pháp điều trị phù hợp với tình trạng lâm sàng của họ, với liều lượng phù hợp trong một khoảng thời gian thích hợp, với chi phí thấp nhất cho họ và cộng đồng.

Sử dụng thuốc hợp lý là việc dùng thuốc đáp ứng được yêu cầu lâm sàng của người bệnh ở liều thích hợp trên từng cá thể người bệnh (đúng liều, đúng khoảng cách đưa thuốc và thời gian sử dụng thuốc), đáp ứng được những yêu cầu về chất lượng, khả năng cung ứng và có giá cả phù hợp nhằm giảm tới mức thấp nhất chi phí cho người bệnh và cộng đồng. Việc sử dụng thuốc hợp lý đang trở thành một vấn đề toàn cầu tuy nhiên hiện nay có rất nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến việc sử dụng thuốc không hợp lý. Việc kê quá nhiều thuốc trong một đơn, lạm dụng kháng sinh, vitamin, kê đơn không phải thuốc thiết yếu mà là thuốc có tính thương mại cao đangcó nguy cơ phát triển và khó kiểm soát tại nhiều cơ sở y tế. Tại Việt Nam có nhiều bất cập về việc kê đơn thuốc ngoại trú, đơn thuốc sử dụng không hợp lý xảy ra ở nhiều bệnh viện trên cả nước, kê đơn không đúng quy chế, kê quá nhiều thuốc trong một đơn, kê đơn với nhiều biệt dược, kê đơn không phải là thuốc thiết yếu mà là thuốc có tính thương mại cao đang có nguy cơ phát triển và khó kiểm soát ở nhiều cơ sở điều trị.

Bên cạnh đó, khía cạnh kinh tế thị trường cũng tác động rất lớn đến việc kê đơn thuốc của Bác sĩ. Kê đơn không đúng dẫn đến việc điều trị không hiệu quả và không 1 an toàn, làm bệnh không khỏi, làm cho bệnh nhân lo lắng, chưa kể đến chi phí điều trị cao. Trước tình hình đó Bộ y tế đã ra Thông tư 52/2017/TT-BYT ngày 29 tháng 12 năm 2017 quy định về đơn thuốc và việc kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú và Thông tư 18/2018/TT-BYT ( ngày 22/08/2018; sửa đổi bổ sung một số điều của Thông tư 52/2017-BYT), Thông tư 23/2011/TT-BYT hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh. Các quy định này là các văn bản pháp lý góp phần quản lý chặt chẽ việc kê đơn thuốc với mục đích hướng đến việc đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, và hiệu quả cho người dân.

Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên là Bệnh viện đa khoa hạng I với hơn 1000 giường bệnh. Nhằm đánh giá tình hình kê đơn ngoại trú tại Bệnh viện, tôi lựa chọn đề tài: “Phân tích thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên năm 2022” với mục tiêu sau: 1. Phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc điều trị ngoại trú bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên năm 2022. Phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị kháng sinh trong điều trị bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên năm 2022.

Từ đó đưa ra một số đề xuất, kiến nghị nhằm đánh giá việc thực hiện một số quy định về kê đơn thuốc đạt được mục tiêu sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả. Kê đơn thuốc ngoại trú và các tiêu chí đánh giá 1. Định nghĩa về đơn thuốc Đơn thuốc Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho người bệnh. Đơn thuốc là căn cứ để bán thuốc, cấp phát thuốc, pha chế thuốc, cân (bốc) thuốc, sử dụng thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc [8].

Nội dung của đơn thuốc Theo khuyến cáo của WHO thì một đơn thuốc đầy đủ bao gồm các nội dung sau: 1. Tên, địa chỉ của người kê đơn và số điện thoại (nếu có). Ngày, tháng kê đơn. Tên thuốc khuyến cáo là gốc, hàm lượng thuốc.

Dạng thuốc, tổng lượng thuốc. Hướng dẫn sử dụng, cảnh báo. Tên, tuổi, địa chỉ của bệnh nhân. Chữ ký của người kê đơn [3].

Theo điều 6, Thông tư 52/2017/TT-BYT ngoài những điểm mới quy định về ghi địa chỉ, ghi tuổi của trẻ dưới 72 tháng tuổi…đã nêu, yêu cầu chung về nội dung kê đơn thuốc như sau. - Ghi đủ, rõ ràng và chính xác các mục in trong Đơn thuốc hoặc trong sổ khám bệnh của người bệnh. - Kê đơn thuốc theo quy định như sau: Thuốc có một hoạt chất; theo tên chung quốc tế (INN, generic); Ví dụ: thuốc có hoạt chất là Paracetamol, hàm lượng 500mg thì ghi tên thuốc như sau: Paracetamol 500mg; Theo tên chung quốc tế + (tên thương mại); Ví dụ: thuốc có hoạt chất là Paracetamol, hàm lượng 500mg, tên thương mại là A thì ghi tên thuốc như sau: Paracetamol (A) 3 500mg; Thuốc có nhiều hoạt chất hoặc sinh phẩm y tế thì ghi theo tên thương mại. - Ghi tên thuốc, nồng độ/hàm lượng, số lượng/thể tích, liều dùng, đường dùng, thời điểm dùng của mỗi loại thuốc.

Nếu đơn thuốc có thuốc độc phải ghi thuốc độc trước khi ghi các thuốc khác. - Số lượng thuốc gây nghiện phải viết bằng chữ, chữ đầu viết hoa. - Số lượng thuốc chỉ có một chữ số (nhỏ hơn 10) thì viết số 0 phía trước. - Trường hợp sửa chữa đơn thì người kê đơn phải ký tên ngay bên cạnh nội dung sửa.

- Gạch chéo phần giấy còn trống từ phía dưới nội dung kê đơn đến phía trên chữ ký của người kê đơn theo hướng từ trên xuống dưới, từ trái sang phải; ký tên, ghi (hoặc đóng dấu) họ tên người kê đơn [16]. Chỉ số kê đơn và sử dụng thuốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã định nghĩa việc sử dụng thuốc hợp lý là bệnh nhân được dùng thuốc phù hợp với nhu cầu lâm sàng của họ, với liều lượng đáp ứng yêu cầu cá nhân của họ, trong một khoảng thời gian thích hợp và với chi phí thấp nhất cho họ và cộng đồng của họ. Thông tin về các chỉ số và ý nghĩa của chỉ số kê đơn được thể hiện qua bảng 1. Các chỉ số và ý nghĩa của chỉ số kê đơn theo WHO Chỉ số Ý nghĩa Để đo lường mức độ tổng thể của sự việc sử dụng loại thuốc quan trọng, Tỷ lệ phần trăm đơn kê có kháng sinh nhưng thường bị lạm dụng và tốn kém trong chi phí điều trị bằng thuốc Để đo lường mức độ tổng thể của việc Tỷ lệ phần trăm đơn kê có TPCN sử dụng loại thuốc quan trọng, nhưng 4 thường bị lạm dụng và tốn kém trong chi phí điều trị bằng thuốc Số thuốc trung bình trong một đơn Để đo mức độ đơn kê nhiều thuốc Tỷ lệ phần trăm của các thuốc được Để đo lường xu hướng kê đơn theo kê theo tên generic tên generic Để đo mức độ thực hành phù hợp Tỷ lệ phần trăm của các thuốc được với chính sách quốc gia, bằng việc chỉ kê thuộc danh mục thuốc thiết yếu ra việc thực hiện kê đơn từ danh sách hoặc danh mục thuốc chủ yếu thuốc chủ yếu đối với từng loại hình cơ sở khảo sát.

Ngoài ra theo thông tư 21/2013/TT-BYT ban hành ngày 08 tháng 8 năm 2013 quy định về tổ chức và hoạt động của hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện cũng đưa ra các chỉ số sử dụng thuốc WHO/INRUD [10] cho cơ sở y tế ban đầu, bao gồm: Các chỉ số kê đơn - Số thuốc kê trung bình trong một đơn. - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê tên generic hoặc tên quốc tế chung (INN). - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có kháng sinh. - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có thuốc tiêm.

- Tỷ lệ phần trăm đơn kê có thuốc vitamin. - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê có trong danh mục thuốc thiết yếu do Bộ Y tế ban hành [15]. Các chỉ số sử dụng thuốc toàn diện - Tỷ lệ phần trăm người bệnh được điều trị không dùng thuốc. - Chi phí trung bình cho mỗi đơn thuốc.

- Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho kháng sinh. - Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho thuốc tiêm. 5 - Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho vitamin. - Tỷ lệ phần trăm đơn kê phù hợp với phác đồ điều trị.

- Tỷ lệ phần trăm người bệnh hài lòng với dịch vụ chăm sóc sức khỏe. - Tỷ lệ phần trăm cơ sở y tế tiếp cận được với các thông tin khách quan [15]. Thực trạng kê đơn thuốc ngoại trú 1. Trên thế giới Theo Tổ chức Y tế thế giới có 50% thuốc được cấp phát, phân phối hoặc bán không phù hợp, trong khi có tới 50% bệnh nhân sử dụng thuốc không hợp lý [4].

Một nghiên cứu gần đây về tác hại việc sử dụng thuốc không hợp lý tại Mỹ cho thấy sử dụng thuốc không hợp lý là một trong 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu của Mỹ và uớc tính hằng năm đất nước này phải chi từ 30 tỷ USD đến 130 tỷ USD do tác hại của việc sử dụng thuốc không hợp lý gây ra [13]. Ở nhiều nước đang phát triển, người ta đã thống kê số thuốc được bán ra cao hơn rất nhiều so với số lượng bệnh tật cần điều trị. Kết quả phân tích cho thấy, có khoảng 45% bệnh nhân trên toàn cầu có sử dụng kháng sinh khi ốm đau, đặc biệt tỉ lệ này lên tới 70% ở một số nước như Indonesia, Ấn Độ, Pakistan. Nghiên cứu về việc kê đơn tại một số bệnh viện thực hành ở Thái Lan Udomthavomusuk cho thấy có tới 52,3% dùng kháng sinh không đúng và không cần thiết.

Việc sử dụng kháng sinh dự phòng ngoại khoa cũng có tỷ lệ không hợp lý cao (79,7%) [7]. Tổ chức Y tế thế giới ở khu vực Đông và Nam Á (WHO/SEARO) đã thực hiện các chiến lược khu vực để thúc đẩy sử dụng thuốc hợp lý (RUM), cập nhật tại các cuộc họp vào tháng 7 năm 2010, đề nghị thực hiện phân tích tình hình sử dụng thuốc tại các cơ sở chăm sóc sức khỏe nhằm đưa ra kế hoạch phối hợp để cải thiện tình hình sử dụng thuốc, sử dụng một công cụ được thiết kế sẵn.