Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Bảo Hiểm Y Tế Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Đa Khoa Vạn Phúc 2 Bình Dương Năm 2022

Phân tích thực trạng kê đơn thuốc BHYT ngoại trú tại BVĐK Vạn Phúc 2, Bình Dương năm 2022. Nghiên cứu của DS. Nguyễn Phi Long, luận văn Dược sĩ CK I.

• Tác giả: Nguyễn Phi Long
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Song Hà
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ Chức Quản Lý Dược
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Điều Trị Bảo Hiểm Y Tế Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Đa Khoa Vạn Phúc 2, Tỉnh Bình Dương Năm 2022
• Loại tài liệu: luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp i
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đơn thuốc và quy định kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú
• 1.2. Khái niệm
• 1.3. Nguyên tắc kê đơn thuốc
• 1.4. Quy định kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú
• 1.5. Các chỉ số đo lường sử dụng thuốc
• 1.6. Thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú
• 1.6.1. Trên thế giới
• 1.6.2. Tại Việt Nam
• 1.7. Vài nét về cơ sở nghiên cứu
• 1.7.1. Vài nét về Bệnh viện đa khoa Vạn Phúc 2
• 1.7.2. Khoa Dược Bệnh viện Đa khoa Vạn Phúc 2
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu: nghiên cứu mô tả cắt ngang
• 2.3.2. Biến số nghiên cứu
• 2.3.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.4. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.3.5. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phân tích việc thực hiện một số quy định kê đơn thuốc ngoại trú của đơn thuốc bhyt tại bvđk vạn phúc 2
• 3.1.1. Thực hiện quy định về ghi đầy đủ thông tin chung
• 3.1.2. Thực hiện quy định về ghi địa chỉ bệnh nhân
• 3.1.3. Thực hiện quy định về ghi thông tin của trẻ dưới 72 tháng tuổi
• 3.1.4. Thông tin liên quan đến thuốc
• 3.2. Phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc
• 3.2.1. Số thuốc kê trung bình trong một đơn
• 3.2.2. Tỷ lệ đơn thuốc kê có kháng sinh
• 3.2.3. Tỷ lệ các nhóm kháng sinh được sử dụng
• 3.2.4. Đơn thuốc kê vitamin và khoáng chất
• 3.2.5. Đơn thuốc kê corticoid
• 3.2.6. Đơn thuốc có kê thuốc tiêm
• 3.2.7. Chi phí trung bình trong một đơn thuốc
• 3.2.8. Tương tác thuốc trong đơn
• 3.2.9. Cơ cấu thuốc hóa dược theo thuốc biệt dược gốc, thuốc generic
• 3.2.10. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nguồn gốc, xuất xứ
• 3.2.11. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nhóm tác dụng dược lý
• 3.3. Về thực trạng thực hiện quy định kê đơn điều trị ngoại trú
• 3.3.1. Ghi địa chỉ bệnh nhân
• 3.3.2. Ghi số tháng đối với trẻ dưới 72 tháng
• 3.3.3. Ghi tên thuốc một thành phần
• 3.3.4. Ghi thông tin thuốc về nồng độ, hàm lượng, liều dùng
• 3.4. Về chỉ số kê đơn
• 3.4.1. Số thuốc trung bình/đơn
• 3.4.2. Tỷ lệ đơn có kê kháng sinh
• 3.4.3. Tỷ lệ đơn có kê vitamin và khoáng chất
• 3.4.4. Tỷ lệ đơn có kê corticoid
• 3.4.5. Tỷ lệ đơn có kê thuốc tiêm
• 3.4.6. Chi phí trung bình/đơn
• 3.4.7. Tỷ lệ tương tác thuốc
• 3.4.8. Tỷ lệ thuốc biệt dược gốc, thuốc generic
• 3.4.9. Về cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nguồn gốc, xuất xứ
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng kê đơn thuốc BHYT ngoại trú

Tài liệu nghiên cứu "Phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị bảo hiểm y tế ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Vạn Phúc 2, tỉnh Bình Dương năm 2022" của tác giả Nguyễn Phi Long đã đánh giá việc tuân thủ quy định kê đơn và các chỉ số sử dụng thuốc tại bệnh viện. Nghiên cứu này rất quan trọng vì sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả là vấn đề y tế cộng đồng then chốt, đặc biệt trong bối cảnh mô hình bệnh tật thay đổi và xuất hiện nhiều bệnh mới. WHO đã cảnh báo về tình trạng lạm dụng kháng sinh và thuốc tiêm trên toàn cầu, dẫn đến sử dụng thuốc không hợp lý, gây tốn kém và tiềm ẩn nguy cơ kháng thuốc. Tài liệu đã nêu ra bối cảnh chung về thực trạng kê đơn thuốc trên thế giới và tại Việt Nam, nhấn mạnh sự cần thiết phải tuân thủ quy định kê đơn, sử dụng thuốc hợp lý và cập nhật thông tin thuốc thường xuyên. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong kê đơn được xem là một giải pháp hỗ trợ tích cực. Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích thực trạng kê đơn tại Bệnh viện Đa khoa Vạn Phúc 2 năm 2022, dựa trên Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2022/TT-BYT. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá việc tuân thủ quy định kê đơn và phân tích các chỉ số kê đơn thuốc BHYT ngoại trú.

II. Quy định kê đơn và các chỉ số đánh giá

Luận văn trình bày chi tiết các quy định về kê đơn thuốc ngoại trú theo Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2022/TT-BYT, bao gồm việc ghi đầy đủ thông tin bệnh nhân, địa chỉ, tuổi (đối với trẻ em), tên thuốc (ưu tiên tên chung quốc tế), nồng độ/hàm lượng, liều dùng, đường dùng và thời điểm dùng. Quy định cũng nhấn mạnh việc ghi rõ thuốc độc, thuốc gây nghiện và cách sửa chữa đơn thuốc. Ngoài ra, luận văn cũng đề cập đến các chỉ số đo lường sử dụng thuốc theo khuyến cáo của WHO/INRUD và Bộ Y tế, bao gồm số thuốc kê trung bình trong một đơn, tỷ lệ đơn có kháng sinh, thuốc tiêm, vitamin và thuốc thuộc danh mục thuốc thiết yếu. Các chỉ số này giúp đánh giá việc sử dụng thuốc có hợp lý và hiệu quả hay không. Ví dụ, WHO khuyến cáo số thuốc trung bình trên một đơn là 1,6-1,8, tỷ lệ thuốc kê theo tên generic là 100%, và tỷ lệ đơn có kháng sinh nằm trong khoảng 20-26,8%.

III. Kết quả nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Vạn Phúc 2

Nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ các đơn thuốc BHYT ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Vạn Phúc 2 năm 2022. Kết quả cho thấy tình hình thực hiện quy định kê đơn và các chỉ số sử dụng thuốc tại bệnh viện. Nghiên cứu đã phân tích chi tiết về việc thực hiện các quy định như ghi địa chỉ bệnh nhân, ghi số tháng tuổi cho trẻ em dưới 72 tháng, ghi tên thuốc theo tên chung quốc tế, ghi nồng độ/hàm lượng và liều dùng. Đồng thời, nghiên cứu cũng đánh giá các chỉ số kê đơn như số thuốc trung bình/đơn, tỷ lệ đơn có kháng sinh, vitamin, corticoid, thuốc tiêm, chi phí trung bình/đơn và tỷ lệ tương tác thuốc. Kết quả phân tích này giúp đánh giá thực trạng kê đơn tại bệnh viện và so sánh với các khuyến cáo cũng như quy định của Bộ Y tế. Từ đó, có thể đưa ra các kiến nghị cải thiện việc kê đơn thuốc, hướng đến sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả hơn.

IV. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu của Nguyễn Phi Long cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng kê đơn thuốc BHYT ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Vạn Phúc 2. Bằng việc phân tích chi tiết việc tuân thủ quy định và các chỉ số kê đơn, nghiên cứu đã chỉ ra những điểm mạnh, điểm yếu trong công tác kê đơn tại bệnh viện. Thông tin này rất hữu ích cho việc xây dựng các giải pháp can thiệp nhằm cải thiện việc kê đơn, hướng đến sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả và tiết kiệm chi phí. Nghiên cứu cũng đóng góp vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh, giảm thiểu tác dụng phụ của thuốc và hạn chế tình trạng kháng thuốc. Hơn nữa, phương pháp nghiên cứu và các kết quả của luận văn có thể được áp dụng để đánh giá thực trạng kê đơn tại các cơ sở y tế khác, từ đó góp phần nâng cao chất lượng sử dụng thuốc trên phạm vi rộng hơn. Nghiên cứu này là một tài liệu tham khảo hữu ích cho các cán bộ y tế, nhà quản lý và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực dược.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả trong điều trị ngoại trú là vấn đề được quan tâm toàn cầu, đặc biệt khi mô hình bệnh tật liên tục biến đổi và nhiều dịch bệnh mới xuất hiện. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ bệnh nhân được kê kháng sinh điều trị ngoại trú lên đến 30-60%, cao gấp đôi so với nhu cầu lâm sàng, trong đó 60-90% sử dụng kháng sinh không phù hợp. Tình trạng lạm dụng thuốc tiêm cũng phổ biến, với 50% bệnh nhân được kê đơn thuốc tiêm, trong đó 90% không cần thiết. Tại Việt Nam, các nghiên cứu cho thấy nhiều vi phạm trong kê đơn thuốc ngoại trú như kê quá nhiều thuốc, lạm dụng kháng sinh và thuốc tiêm, dẫn đến điều trị không hiệu quả, tăng chi phí và nguy cơ tác dụng phụ.

Luận văn tập trung phân tích thực trạng kê đơn thuốc điều trị bảo hiểm y tế ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Vạn Phúc 2, tỉnh Bình Dương trong năm 2022. Mục tiêu nghiên cứu gồm: (1) đánh giá việc thực hiện các quy định kê đơn thuốc theo Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2022/TT-BYT; (2) phân tích các chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú bảo hiểm y tế tại bệnh viện. Nghiên cứu có phạm vi thời gian từ 01/01/2022 đến 31/12/2022, với 400 đơn thuốc ngoại trú được chọn mẫu hệ thống từ tổng số 266.691 đơn thuốc BHYT ngoại trú trong năm.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng kê đơn thuốc, góp phần giảm thiểu sai sót, lạm dụng thuốc, đồng thời hỗ trợ quản lý chi phí điều trị và cải thiện an toàn người bệnh tại bệnh viện tuyến huyện, nơi còn nhiều hạn chế về nguồn nhân lực và cập nhật thông tin thuốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Nguyên tắc kê đơn thuốc hợp lý của WHO: Bao gồm 6 bước từ xác định bệnh lý, mục tiêu điều trị, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, kê đơn rõ ràng, cung cấp thông tin cho bệnh nhân và giám sát điều trị. Nguyên tắc này nhấn mạnh hiệu quả, an toàn và tiết kiệm trong kê đơn.

• Các chỉ số đo lường sử dụng thuốc của WHO/INRUD: Bao gồm số thuốc kê trung bình trên một đơn, tỷ lệ thuốc kê theo tên generic, tỷ lệ đơn có kháng sinh, thuốc tiêm, vitamin, tỷ lệ thuốc trong danh mục thuốc thiết yếu, chi phí trung bình trên đơn, và tỷ lệ tương tác thuốc. Các chỉ số này giúp đánh giá tính hợp lý và an toàn trong kê đơn.

• Quy định pháp luật về kê đơn thuốc ngoại trú tại Việt Nam: Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2022/TT-BYT quy định chi tiết về cách ghi đơn thuốc, thông tin bệnh nhân, tên thuốc, liều dùng, số lượng, ký tên người kê đơn, và các yêu cầu khác nhằm đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong kê đơn.

Các khái niệm chính bao gồm: đơn thuốc, thuốc đơn thành phần, thuốc đa thành phần, tên chung quốc tế (INN), thuốc biệt dược gốc, thuốc generic, tương tác thuốc, và các nhóm thuốc như kháng sinh, corticoid, vitamin.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang, thu thập dữ liệu từ đơn thuốc điều trị ngoại trú bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Đa khoa Vạn Phúc 2 trong năm 2022.

• Nguồn dữ liệu: 400 đơn thuốc ngoại trú BHYT được chọn mẫu hệ thống từ tổng số 266.691 đơn thuốc trong năm 2022. Mẫu được chọn theo khoảng cách mẫu k=666, đơn thuốc đầu tiên có số thứ tự 1, các đơn tiếp theo cách nhau 666 đơn.

• Biến số nghiên cứu: Bao gồm các biến về thông tin bệnh nhân (họ tên, tuổi, địa chỉ, số tháng tuổi trẻ dưới 72 tháng), thông tin người kê đơn (họ tên, chữ ký, ngày kê đơn), thông tin thuốc (tên thuốc, nồng độ, liều dùng, số lượng, đường dùng), các chỉ số kê đơn (số thuốc trung bình, tỷ lệ đơn có kháng sinh, vitamin, corticoid, thuốc tiêm), chi phí thuốc, tương tác thuốc, nguồn gốc thuốc (thuốc sản xuất trong nước, nhập khẩu).

• Phương pháp thu thập số liệu: Dữ liệu được thu thập qua biểu mẫu chuẩn, nhập liệu và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel. Các thông tin được kiểm tra, đối chiếu với quy định của Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2022/TT-BYT.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp mô tả tỷ trọng, giá trị trung bình, tính tỷ lệ phần trăm. Các kết quả được trình bày dưới dạng bảng biểu và biểu đồ để minh họa các chỉ số kê đơn và thực trạng thực hiện quy định.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu từ 01/01/2022 đến 31/12/2022, xử lý và phân tích số liệu trong quý đầu năm 2023, hoàn thiện báo cáo luận văn vào tháng 3 năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực hiện quy định ghi thông tin chung trên đơn thuốc: 100% đơn thuốc sử dụng mẫu đúng quy định, ghi đầy đủ thông tin bệnh viện và người kê đơn. Tuy nhiên, chỉ 32,5% đơn thuốc ghi đầy đủ thông tin bệnh nhân, đặc biệt thiếu chi tiết địa chỉ (67,5% đơn thiếu tổ/thôn/xóm).

2. Ghi thông tin trẻ dưới 72 tháng tuổi: Trong 47 đơn thuốc cho trẻ dưới 72 tháng, 100% ghi số tháng tuổi đầy đủ, nhưng chỉ 21,3% ghi tên cha/mẹ hoặc người đưa trẻ đi khám, và 0% ghi cân nặng trẻ.

3. Chỉ số kê đơn thuốc: Tổng số 1569 lượt thuốc được kê trong 400 đơn, trong đó thuốc tân dược đơn thành phần chiếm 77,3%, thuốc đa thành phần 14%, thuốc y học cổ truyền 8,6%. Số thuốc trung bình trên một đơn là khoảng 3,9, vượt mức khuyến cáo của WHO (1,6-1,8).

4. Tỷ lệ kê đơn kháng sinh và các nhóm thuốc khác: Tỷ lệ đơn thuốc có kháng sinh chiếm khoảng 45%, vượt mức khuyến cáo WHO (20-26,8%). Tỷ lệ đơn có vitamin và khoáng chất là 35%, corticoid 6,9%, thuốc tiêm 5%. Chi phí trung bình trên một đơn thuốc là khoảng 150.000 VNĐ, trong đó chi phí kháng sinh chiếm 25%.

5. Thực hiện ghi tên thuốc theo quy định: 75% thuốc đơn thành phần được kê theo tên chung quốc tế (INN), còn lại ghi tên thương mại hoặc đa thành phần. Việc ghi đầy đủ nồng độ, hàm lượng, liều dùng, đường dùng đạt trên 90%.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy bệnh viện đã thực hiện tốt việc áp dụng mẫu đơn thuốc và ghi thông tin người kê đơn, nhờ ứng dụng phần mềm quản lý bệnh viện. Tuy nhiên, việc ghi thông tin bệnh nhân còn nhiều hạn chế, đặc biệt địa chỉ chi tiết và thông tin trẻ nhỏ, gây khó khăn trong việc theo dõi và tư vấn điều trị.

Số thuốc trung bình trên đơn cao hơn khuyến cáo WHO phản ánh nguy cơ kê đơn đa thuốc, có thể dẫn đến lạm dụng thuốc và giảm tuân thủ điều trị. Tỷ lệ kê đơn kháng sinh vượt mức cho phép cho thấy tình trạng kê kháng sinh chưa hợp lý, cần tăng cường giám sát và đào tạo bác sĩ. Tỷ lệ kê vitamin và corticoid cũng cần được kiểm soát để tránh lạm dụng.

Việc ghi tên thuốc theo tên chung quốc tế đạt tỷ lệ khá cao, góp phần giảm chi phí và tăng tính minh bạch trong kê đơn. Tuy nhiên, thuốc đa thành phần chiếm tỷ lệ không nhỏ, cần xem xét kỹ lưỡng về hiệu quả và an toàn.

So sánh với các nghiên cứu tại các bệnh viện khác trong nước, kết quả tương đồng về các chỉ số kê đơn nhưng có sự khác biệt về tỷ lệ ghi thông tin bệnh nhân và chi phí thuốc. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong kê đơn thuốc tại Bệnh viện Đa khoa Vạn Phúc 2 là điểm mạnh giúp nâng cao chất lượng kê đơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ phần trăm các chỉ số kê đơn, biểu đồ tròn về cơ cấu thuốc theo nhóm tác dụng và bảng so sánh chi phí trung bình trên đơn thuốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và tập huấn cho nhân viên y tế về quy định kê đơn thuốc nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng ghi thông tin bệnh nhân đầy đủ, chính xác, đặc biệt với trẻ dưới 72 tháng tuổi. Thời gian thực hiện: 6 tháng; chủ thể: Ban Giám đốc bệnh viện phối hợp Khoa Dược.

2. Xây dựng và triển khai hệ thống giám sát kê đơn thuốc tự động tích hợp cảnh báo lạm dụng kháng sinh, thuốc tiêm và thuốc đa thành phần trong phần mềm quản lý bệnh viện. Mục tiêu giảm tỷ lệ kê đơn kháng sinh xuống dưới 30% trong 12 tháng; chủ thể: Phòng Công nghệ thông tin và Khoa Dược.

3. Tăng cường vai trò của dược sĩ lâm sàng trong tư vấn và kiểm tra kê đơn để phát hiện và điều chỉnh kịp thời các sai sót, lạm dụng thuốc. Thời gian: liên tục; chủ thể: Khoa Dược phối hợp Khoa Lâm sàng.

4. Cải thiện quy trình thu thập và cập nhật thông tin bệnh nhân nhằm đảm bảo ghi đầy đủ địa chỉ, số tháng tuổi, cân nặng trẻ em, giúp nâng cao chất lượng tư vấn và theo dõi điều trị. Thời gian: 3 tháng; chủ thể: Phòng Quản lý chất lượng và Khoa Khám bệnh.

5. Tổ chức các chiến dịch truyền thông nâng cao nhận thức người bệnh về việc tuân thủ điều trị và không tự ý sử dụng thuốc nhằm giảm nguy cơ lạm dụng thuốc và tăng hiệu quả điều trị. Thời gian: 6 tháng; chủ thể: Phòng Công tác xã hội và Khoa Dược.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý bệnh viện: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy trình quản lý kê đơn thuốc, nâng cao chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh và kiểm soát chi phí thuốc.

2. Bác sĩ và nhân viên y tế tại các bệnh viện tuyến huyện, phòng khám đa khoa: Áp dụng các khuyến nghị về kê đơn thuốc hợp lý, tuân thủ quy định pháp luật và nâng cao an toàn người bệnh trong điều trị ngoại trú.

3. Dược sĩ lâm sàng và nhân viên khoa Dược: Tham khảo để cải tiến công tác giám sát kê đơn, tư vấn sử dụng thuốc, phát hiện và xử lý sai sót trong kê đơn, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Dược, Y tế công cộng: Tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu, phân tích chỉ số kê đơn thuốc và thực trạng sử dụng thuốc tại bệnh viện tuyến huyện, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc ghi đầy đủ thông tin bệnh nhân trên đơn thuốc lại quan trọng?
   Ghi đầy đủ thông tin giúp đảm bảo việc theo dõi, tư vấn và xử lý kịp thời các vấn đề liên quan đến thuốc, như tác dụng phụ hoặc thu hồi thuốc. Ví dụ, thiếu địa chỉ chi tiết gây khó khăn trong liên hệ với bệnh nhân khi cần thiết.

2. Tỷ lệ kê đơn kháng sinh cao có ảnh hưởng gì đến điều trị?
   Kê kháng sinh không hợp lý làm tăng nguy cơ kháng thuốc, tác dụng phụ và chi phí điều trị. WHO khuyến cáo tỷ lệ đơn có kháng sinh nên trong khoảng 20-26,8%, trong khi nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tại bệnh viện là khoảng 45%.

3. Làm thế nào để giảm lạm dụng thuốc tiêm trong điều trị ngoại trú?
   Cần tăng cường đào tạo nhân viên y tế, áp dụng phần mềm cảnh báo kê đơn, và nâng cao vai trò dược sĩ lâm sàng trong kiểm tra kê đơn. Thuốc tiêm chỉ nên dùng khi thực sự cần thiết và có chỉ định rõ ràng.

4. Tại sao nên ưu tiên kê đơn thuốc theo tên chung quốc tế (INN)?
   Kê theo tên chung quốc tế giúp giảm chi phí, tránh nhầm lẫn và tăng tính minh bạch trong sử dụng thuốc. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thuốc kê theo INN tại bệnh viện đạt khoảng 75%, chưa đạt mức 100% theo khuyến cáo.

5. Phần mềm quản lý kê đơn thuốc có vai trò gì trong nâng cao chất lượng kê đơn?
   Phần mềm giúp chuẩn hóa mẫu đơn, giảm sai sót do ghi tay, cung cấp cảnh báo tương tác thuốc và lạm dụng thuốc, từ đó nâng cao an toàn và hiệu quả điều trị. Bệnh viện Đa khoa Vạn Phúc 2 đã áp dụng phần mềm từ năm 2015 với kết quả tích cực.

Kết luận

• Bệnh viện Đa khoa Vạn Phúc 2 đã thực hiện tốt việc áp dụng mẫu đơn thuốc và ghi thông tin người kê đơn theo quy định pháp luật.
• Việc ghi đầy đủ thông tin bệnh nhân, đặc biệt địa chỉ chi tiết và thông tin trẻ dưới 72 tháng tuổi còn hạn chế, cần cải thiện.
• Các chỉ số kê đơn thuốc như số thuốc trung bình trên đơn, tỷ lệ kê đơn kháng sinh vượt mức khuyến cáo của WHO, cho thấy nguy cơ lạm dụng thuốc.
• Tỷ lệ kê đơn thuốc theo tên chung quốc tế đạt khá cao, góp phần giảm chi phí và tăng tính minh bạch trong kê đơn.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, giám sát, ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường vai trò dược sĩ lâm sàng nhằm nâng cao chất lượng kê đơn thuốc ngoại trú.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong 6-12 tháng tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu đánh giá hiệu quả các biện pháp can thiệp.

Call-to-action: Ban lãnh đạo bệnh viện và các khoa liên quan cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị, nâng cao an toàn và hiệu quả điều trị cho bệnh nhân ngoại trú.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Đơn thuốc và quy định kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú 1. Khái niệm Ðơn thuốc là một chỉ định điều trị của người thầy thuốc đối với bệnh nhân, nhằm giúp họ có được những thứ thuốc theo đúng phác đồ điều trị. Như vậy nói chung với một căn bệnh nào đó, đơn thuốc có những điểm giống nhau về nguyên tắc và các chủng loại thuốc, nếu có khác chỉ là những tên biệt dược.

Tuy nhiên, do những khác biệt về tuổi tác, giới tính, tình trạng cơ thể bệnh tật, như phụ nữ mang thai, đang cho con bú, bệnh nhân bị suy gan, suy thận., đặc biệt là người có tiền sử dị ứng với một dược chất nào đó nên việc kê đơn nhiều khi rất khó khăn. Từ những thông tin trên, người thầy thuốc có thể suy nghĩ và thay thế bằng những loại thuốc khác có cùng tác dụng dược lý. Vì thế, nhiều trường hợp tuy cùng một bệnh nhưng mỗi thầy thuốc lại có những cách kê đơn khác nhau. Ðiều hết sức cần tránh đối với người bệnh là không nên dựa vào đơn thuốc của người khác có chung một chẩn đoán hoặc triệu chứng na ná như mình để điều trị.

Ðơn thuốc là tổng hợp các loại thuốc, bao gồm cả thuốc bắt buộc phải bán theo đơn và những thuốc có thể mua tự do. Ðó là một "y lệnh" hướng dẫn cho các bệnh nhân ngoại trú và cả nội trú cần uống, bôi xoa, phun, dán hay tiêm truyền. Ðơn thuốc liệt kê số lượng thuốc, liều lượng, số lần dùng thuốc trong ngày, thời gian dùng thuốc trước hay sau bữa ăn. Một đơn thuốc được coi là tốt phải đạt được các yêu cầu: Hiệu quả chữa bệnh cao, an toàn trong dùng thuốc và tiết kiệm [2].

Nguyên tắc kê đơn thuốc. Theo hướng dẫn thực hành kê đơn thuốc tốt của Tổ chức Y tế Thế giới, để thực hiện được quá trình kê đơn thuốc tốt, người thầy thuốc cần phải tuân thủ 3 theo quá trình thực hiện kê đơn, điều trị hợp lý gồm 6 bước - Bước 1: Xác định vấn đề bệnh lý của bệnh nhân. Quá trình này cần được thực hiện một cách thận trọng dựa trên sự quan sát kỹ lưỡng của bác sĩ, mô tả bệnh của bản thân bệnh nhân, tiền sử bệnh, X-quang, kết quả xét nghiệm và các thăm khám khác. - Bước 2: Xác định mục tiêu điều trị.

Việc xác định mục tiêu điều trị giúp người thầy thuốc tránh được việc sử dụng nhiều thuốc không cần thiết, tập trung vào bệnh của bệnh nhân. - Bước 3: Xác định phương pháp điều trị đã được chứng minh hiệu quả, an toàn kinh tế và phù hợp với bệnh nhân nhất trong số các phương án điều trị khác nhau, kể cả phương án không dùng thuốc. Thẩm định lại sự phù hợp của thuốc đã lưa chọn cho bệnh nhân. Sự phù hợp được đánh giá trên 3 khía cạnh: (1) Sự phù hợp giữa tác dụng và dạng dùng của thuốc với bệnh nhân, (2) Sự phù hợp của liều dùng hằng ngày, (3) Sự phù hợp của quá trình điều trị.

Đối với mỗi khía cạnh cần phải kiểm tra mục đích điều trị, hiệu quả (chỉ định và sự liên quan đến liều dùng) và an toàn (chống chỉ định, tương tác thuốc, nhóm thuốc có nguy cơ cao) có được đảm bảo. - Bước 4: Bắt đầu điều trị. Cần đưa ra những chỉ dẫn cho bệnh nhân. Ví dụ như viết một đơn thuốc rõ ràng, cẩn thận, ngắn gọn nhưng dễ hiểu cho bệnh nhân.

- Bước 5: Cung cấp thông tin, hướng dẫn sử dụng và cảnh báo cho bệnh nhân. Cần phải cung cấp cho bệnh nhân ít nhất các thông tin sau: Các tác dụng của thuốc; hướng dẫn sử dụng (cách dùng, thời gian dùng, bảo quản.); cảnh báo (không nên dùng khi nào, liều tối đa, thời gian điều trị đầy đủ); hẹn tái khám lần tới, xác minh mọi thông tin có rõ ràng đối với bệnh nhân. - Bước 6: Giám sát điều trị. Nếu như bệnh nhân được chữa khỏi thì ngừng 4 quá trình điều trị hoặc nếu phương pháp điều trị này có hiệu quả nhưng bệnh vẫn chưa khỏi hẳn thì cần xem lại có tác dụng phụ nào nghiêm trọng hay không.

Nếu có thì cân nhắc lại liều dùng hoặc chọn thuốc khác, nếu không thì tiếp tục điều trị. Trường hợp bệnh không được chữa khỏi thì phải nghiên cứu lại tất cả các bước trên. Một số điểm lưu ý khi kê đơn thuốc + Không nên kê nhiều thứ thuốc trong một đơn. + Nên kê những loại thuốc có một thành phần.

Không nên kê các thuốc hỗn hợp nhiều thành phần. + Trong trường hợp có điều gì nghi vấn, có thể tư vấn và tranh thủ sự trợ giúp của dược sĩ, nhất là dược sĩ lâm sàng. + Luôn tranh thủ thời gian rảnh rỗi để cập nhật các thông tin mới về thuốc. Tuy nhiên cũng cần cảnh giác và thận trọng đối với những thông tin có tính thương mại, không đảm bảo khách quan.

Hiện Bộ Y tế đã cho xuất bản cuốn Dược thư quốc gia là một cuốn sách có những thông tin chuẩn mực và khách quan về thuốc, có thể được xem như cẩm nang về việc dùng thuốc hiệu quả, an toàn và hợp lý. + Ðối với các loại thuốc có nhiều tác dụng phụ như kháng sinh, corticoid, thuốc chống ung thư, trong đơn thuốc hoặc trong bệnh án (nếu là bệnh nhân nội trú) nên đánh số để biết rõ ngày dùng thuốc. Quy định kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú Theo quy định tại Thông tư 52/2017/TT – BYT ngày 29 tháng 12 năm 2017 của Bộ Y tế 2 và Thông tư 18/2022/TT-BYT sửa đổi một số điều của Thông tư 52 6 có quy định về kê đơn thuốc trong điều trị ngoại như sau: - Ghi đủ, rõ ràng và chính xác các mục in trong Đơn thuốc hoặc trong sổ khám bệnh của người bệnh. 5 - Ghi địa chỉ nơi người bệnh thường trú hoặc tạm trú: số nhà, đường phố, tổ dân phố hoặc thôn/ấp/bản, xã/phường/thị trấn, quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh, tỉnh/thành phố.

- Đối với trẻ dưới 72 tháng tuổi thì phải ghi số tháng tuổi, ghi tên của bố hoặc mẹ hoặc người đưa trẻ đến khám. - Kê đơn thuốc theo quy định như sau: + Thuốc có một hoạt chất: ghi tên chung quốc tế (INN, generic) hoặc Theo tên chung quốc tế + (tên thương mại) Ví dụ1: thuốc có hoạt chất là Paracetamol, hàm lượng 500mg thì ghi tên thuốc như sau: Paracetamol 500mg. Ví dụ 2: thuốc có hoạt chất là Paracetamol, hàm lượng 500mg, tên thương mại là A thì ghi tên thuốc như sau: Paracetamol (A) 500mg. + Thuốc có nhiều hoạt chất hoặc sinh phẩm y tế thì ghi theo tên thương mại.

- Ghi tên thuốc, nồng độ/hàm lượng, số lượng/thể tích, liều dùng, đường dùng, thời điểm dùng của mỗi loại thuốc. - Nếu đơn thuốc có thuốc độc phải ghi thuốc độc trước khi ghi các thuốc khác. - Số lượng thuốc gây nghiện phải viết bằng chữ, chữ đầu viết hoa. - Số lượng thuốc chỉ có một chữ số (nhỏ hơn 10) thì viết số 0 phía trước.

- Trường hợp sửa chữa đơn thì người kê đơn phải ký tên ngay bên cạnh nội dung sửa. - Gạch chéo phần giấy còn trống từ phía dưới nội dung kê đơn đến phía trên chữ ký của người kê đơn theo hướng từ trên xuống dưới, từ trái sang phải; ký tên, ghi (hoặc đóng dấu) họ tên người kê đơn. Các chỉ số đo lường sử dụng thuốc Để đánh giá việc sử dụng thuốc, WHO/INRUD đã đưa ra các chỉ số sử dụng thuốc cho cơ sở y tế ban đầu. 6 ❖ Các chỉ số kê đơn: • Số thuốc kê trung bình trong một đơn - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê tên gốc hoặc tên chung quốc tế.

- Tỷ lệ phần trăm đơn kê có kháng sinh, - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có thuốc tiêm. - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có vitamin. - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê đơn có trong danh mục thuốc thiết yếu do Bộ Y tế ban hành. Trong cẩm nang hướng dẫn thực hành - Hội đồng thuốc và điều trị do Tổ chức Y tế thế giới ban hành cũng như trong thông tư số 21/2013/TT- BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ Y tế đã đưa ra các chỉ số sử dụng thuốc cho các cơ sở y tế ban đầu.

Các chỉ số về kê đơn và các chỉ số về sử dụng thuốc toàn diện bao gồm: [5] ❖ Các chỉ số kê đơn • Số thuốc kê trung bình trong một đơn - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê tên generic hoặc tên chung quốc tế (INN) - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có kháng sinh - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có thuốc tiêm - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có vitamin - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê đơn có trong danh mục thuốc thiết yếu ❖ Các chỉ số sử dụng thuốc toàn diện - Tỷ lệ phần trăm người bệnh được điều trị không dùng thuốc - Chi phí tiền thuốc trung bình của mỗi đơn - Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho kháng sinh - Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho thuốc tiêm - Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho vitamin - Tỷ lệ phần trăm đơn kê phù hợp với phác đồ điều trị - Tỷ lệ phần trăm người bệnh hài lòng với dịch vụ chăm sóc sức khỏe 7 - Tỷ lệ phần trăm cơ sở y tế tiếp cận được với các thông tin thuốc khách quan. Theo khuyến cáo của WHO, số thuốc trung bình trên một đơn thuốc là 1,6-1,8. Tỷ lệ % thuốc nằm trong danh mục thuốc thiết yếu lý tưởng là 100,0%. Tỷ lệ % thuốc được kê theo tên generic được khuyến cáo là 100,0%.

Tỷ lệ % đơn có kê kháng sinh là trong khoảng 20,0% - 26,8%. Tỷ lệ % đơn có kê thuốc tiêm được khuyến cáo trong khoảng 13,4% - 24,1. Thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú Sử dụng thuốc là khâu chủ chốt trong chu trình cung ứng thuốc thể hiện kết quả của một chuỗi hoạt động đưa thuốc đến người bệnh. Sử dụng thuốc chịu ảnh hưởng của bốn bước trong chu trình, bao gồm: chẩn đoán, kê đơn, giao phát và tuân thủ điều trị.

Như vậy, để đảm bảo sử dụng an toàn, hợp lý, hiệu quả, người kê đơn phải tuân theo một quy trình kê đơn chuẩn, bắt đầu bằng việc chẩn đoán để xác định tình trạng bệnh, sau đó xác định mục tiêu điều trị và kê đơn phù hợp. Tổ chức Y tế thế giới đã đưa ra những khuyến cáo và hầu hết các quốc gia đều có ban hành các quy định về kê đơn thuốc riêng, cụ thể. Tuy nhiên, vấn đề tuân thủ các quy định về kê đơn thuốc thường xuyên vi phạm.