Kết quả chăm sóc điều trị người bệnh cao tuổi bị thoái hoá khớp gối và một số yếu tố liên quan tại bệnh viện đa khoa tỉnh sóc trăng năm 2020 2021

Nghiên cứu kết quả chăm sóc điều trị bệnh nhân cao tuổi thoái hóa khớp gối tại bệnh viện đa khoa Sóc Trăng năm 2020-2021 và các yếu tố liên quan.

• Tác giả: Trần Thị Thanh Tâm
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Mai Hồng
• Trường học: Trường Đại Học Thăng Long
• Chuyên ngành: Điều Dưỡng
• Đề tài: Kết Quả Chăm Sóc, Điều Trị Người Bệnh Cao Tuổi Bị Thoái Hóa Khớp Gối Và Một Số Yếu Tố Liên Quan Tại Bệnh Viện Đa Khoa Tỉnh Sóc Trăng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giải phẫu và sinh lý khớp gối
• 1.1.1. Giải phẫu khớp gối
• 1.1.2. Bao hoạt dịch
• 1.1.3. Động tác của vùng gối
• 1.2. Sinh lý khớp gối
• 1.3. Thoái hoá khớp gối
• 1.3.1. Định nghĩa bệnh thoái hoá khớp
• 1.3.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của thoái hoá khớp gối
• 1.3.2.1. Nguyên nhân
• 1.3.2.2. Cơ chế bệnh sinh
• 1.3.2.3. Cơ chế gây đau trong bệnh thoái hóa khớp gối
• 1.3.3. Phân loại: Theo nguyên nhân, người ta chia 2 loại
• 1.3.3.1. Thoái hóa khớp nguyên phát
• 1.3.3.2. Thoái hóa khớp thứ phát
• 1.3.4. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh thoái hoá khớp gối
• 1.3.4.1. Đặc điểm lâm sàng
• 1.3.4.2. Cận lâm sàng
• 1.3.5. Chẩn đoán xác định
• 1.3.6. Chẩn đoán phân biệt
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chí chọn người bệnh
• 2.2. Tiêu chí loại trừ
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.4.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.3.1. Chỉ tiêu nghiên cứu, cách thu thập các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
• 3.2.1. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
• 3.2.2. Đặc điểm cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Kết quả chăm sóc người bệnh thoái hoá khớp gối và các yếu tố liên quan
• 3.3.1. Đặc điểm chăm sóc người bệnh thoái hoá khớp gối
• 3.3.2. Kết quả chăm sóc người bệnh thoái hoá khớp gối
• 3.3.3. Một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc thoái hoá khớp gối ở đối tượng nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.3. Đặc điểm lâm sàng của người bệnh thoái hóa khớp gối. Đặc điểm cận lâm sàng của người bệnh trong nghiên cứu. Kết quả chăm sóc người bệnh và một số yếu tố liên quan
• 4.4. Đặc điểm chăm sóc người bệnh thoái hoá khớp gối
• 4.5. Một số yếu tố liên quan tới kết quả chăm sóc người bệnh của điều dưỡng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thoái Hóa Khớp Gối ở Người Cao Tuổi Sóc Trăng

Thoái hóa khớp gối là một bệnh mạn tính phổ biến ở người cao tuổi, đặc biệt là tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng. Bệnh gây ra đau đớn, hạn chế vận động và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Theo một điều tra đa quốc gia, hơn 80% người trên 55 tuổi có biểu hiện thoái hóa khớp trên phim chụp xquang. Việc chăm sóc và điều trị sớm thoái hóa khớp gối là vô cùng quan trọng để giảm thiểu các biến chứng và cải thiện chức năng vận động cho người bệnh. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá kết quả chăm sóc và điều trị cho người bệnh cao tuổi tại Sóc Trăng, đồng thời tìm hiểu các yếu tố liên quan đến hiệu quả điều trị.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Thoái Hóa Khớp Gối

Thoái hóa khớp gối là tình trạng tổn thương sụn khớp và xương dưới sụn, gây đau, cứng khớp và hạn chế vận động. Theo nguyên nhân, thoái hóa khớp được chia thành hai loại: nguyên phát (do lão hóa) và thứ phát (do chấn thương, bệnh lý khác). Thoái hóa khớp thường gặp ở nữ giới, chiếm 80% trường hợp. Nguyên nhân thoái hóa khớp gối có thể do sự lão hóa, yếu tố cơ giới, di truyền, nội tiết...Sự lão hóa là nguyên nhân chính của thoái khớp nguyên phát, xuất hiện muộn thường ở người lớn tuổi (> 60), nhiều vị trí, tiến triển chậm, không nặng.

1.2. Giải Phẫu và Sinh Lý Khớp Gối Cần Thiết

Khớp gối là một trong những khớp lớn và phức tạp nhất của cơ thể, đóng vai trò quan trọng trong vận động hàng ngày. Khớp gối nối xương đùi và xương chày, được bảo vệ bởi các dây chằng và sụn chêm. Các dây chằng chéo trước và sau, dây chằng bên trong và ngoài, các miếng sụn hình chữ C( sụn chêm giữa và sụn bên) giúp ổn định và giảm xóc cho khớp. Động tác chính của khớp gối là gấp và duỗi. Khớp gối chịu sức nặng của cơ thể khi đứng thẳng, quy định sự chuyển động của cẳng chân.

1.3. Tình Hình Nghiên Cứu Thoái Hóa Khớp Gối Hiện Nay

Hiện nay, có nhiều nghiên cứu về thoái hóa khớp gối trên thế giới và tại Việt Nam. Các nghiên cứu tập trung vào các khía cạnh như dịch tễ học, yếu tố nguy cơ, chẩn đoán, điều trị và phục hồi chức năng. Tuy nhiên, đánh giá về thực trạng chăm sóc và các yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi còn hạn chế. Ở Việt Nam đã có những công trình nghiên cứu về đặc điểm lâm sàng và một số biện pháp điều trị bệnh thoái hoá khớp gối, nhưng đánh giá thực trạng chăm sóc bệnh thoái hoá khớp gối và các vấn đề liên quan đến kết quả chăm sóc thoái hoá khớp còn ít được quan tâm.

II. Thách Thức Chăm Sóc Thoái Hóa Khớp Gối tại BVĐK Sóc Trăng

Việc chăm sóc và điều trị người bệnh cao tuổi bị thoái hóa khớp gối tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng gặp nhiều thách thức. Người cao tuổi thường mắc kèm nhiều bệnh lý nền, ảnh hưởng đến quá trình điều trị. Bên cạnh đó, việc tuân thủ điều trị và thực hiện các bài tập phục hồi chức năng cũng gặp khó khăn do hạn chế về thể lực và nhận thức. Hơn nữa, nguồn lực cho chăm sóc người bệnh thoái hóa khớp gối còn hạn chế, gây ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ.

2.1. Khó Khăn Trong Chẩn Đoán và Đánh Giá Mức Độ Bệnh

Chẩn đoán thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi có thể gặp khó khăn do các triệu chứng không điển hình và sự chồng lấp với các bệnh lý khác. Đánh giá mức độ tổn thương khớp cũng đòi hỏi các kỹ thuật chuyên sâu như X-quang, siêu âm, MRI, và nội soi khớp. Việc tiếp cận các kỹ thuật này có thể hạn chế, đặc biệt ở các bệnh viện tuyến tỉnh. Dựa vào tiêu chuẩn chẩn đoán THK của Hội thấp khớp học Mỹ ACR 1991.

2.2. Rào Cản Trong Tuân Thủ Điều Trị và Phục Hồi

Người cao tuổi thường gặp khó khăn trong việc tuân thủ phác đồ điều trị do nhiều nguyên nhân như quên thuốc, tác dụng phụ của thuốc, và sự phức tạp của phác đồ. Việc thực hiện các bài tập phục hồi chức năng cũng gặp khó khăn do đau, yếu cơ, và hạn chế về thể lực. Bên cạnh đó, nhận thức về bệnh và tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị còn hạn chế.

2.3. Hạn Chế Về Nguồn Lực và Cơ Sở Vật Chất

Nguồn lực cho chăm sóc và điều trị thoái hóa khớp gối tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng còn hạn chế, bao gồm nhân lực, trang thiết bị, và kinh phí. Cơ sở vật chất cho phục hồi chức năng cũng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Điều này gây ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và khả năng tiếp cận điều trị của người bệnh.

III. Phương Pháp Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối Hiệu Quả tại Sóc Trăng

Điều trị thoái hóa khớp gối cần tiếp cận toàn diện, kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp điều trị bao gồm: điều trị không dùng thuốc (vật lý trị liệu, tập luyện, giảm cân), điều trị dùng thuốc (thuốc giảm đau, chống viêm, tiêm nội khớp), và phẫu thuật (thay khớp gối). Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào mức độ bệnh, tình trạng sức khỏe của người bệnh, và điều kiện kinh tế.

3.1. Vật Lý Trị Liệu và Phục Hồi Chức Năng Thoái Hóa Khớp Gối

Vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng trong việc giảm đau, cải thiện chức năng vận động, và ngăn ngừa biến chứng của thoái hóa khớp gối. Các biện pháp vật lý trị liệu bao gồm: nhiệt trị liệu, điện trị liệu, siêu âm, và các bài tập tăng cường sức mạnh cơ. Phục hồi chức năng giúp người bệnh lấy lại khả năng vận động và tham gia các hoạt động hàng ngày.

3.2. Sử Dụng Thuốc Giảm Đau và Chống Viêm Phù Hợp

Thuốc giảm đau và chống viêm (NSAIDs) giúp giảm đau và viêm trong thoái hóa khớp gối. Tuy nhiên, cần sử dụng thuốc thận trọng, đặc biệt ở người cao tuổi, do nguy cơ tác dụng phụ. Các thuốc khác như glucosamine và chondroitin có thể giúp bảo vệ sụn khớp, nhưng hiệu quả còn tranh cãi.

3.3. Phẫu Thuật Thay Khớp Gối Khi Nào Cần Thiết

Phẫu thuật thay khớp gối là phương pháp điều trị cuối cùng khi các phương pháp khác không hiệu quả. Phẫu thuật giúp giảm đau, cải thiện chức năng vận động, và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, phẫu thuật cũng có những rủi ro và biến chứng nhất định. Quyết định phẫu thuật cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên tình trạng bệnh và sức khỏe của người bệnh.

IV. Chăm Sóc Điều Dưỡng Toàn Diện Cho Bệnh Nhân Cao Tuổi Thoái Hóa

Chăm sóc điều dưỡng đóng vai trò then chốt trong quá trình điều trị thoái hóa khớp gối. Điều dưỡng thực hiện các nhiệm vụ như đánh giá tình trạng bệnh, lập kế hoạch chăm sóc, thực hiện các kỹ thuật điều trị, theo dõi dấu hiệu sinh tồn, giáo dục sức khỏe, và hỗ trợ tinh thần cho người bệnh. Chăm sóc điều dưỡng cần toàn diện, cá thể hóa, và dựa trên bằng chứng.

4.1. Đánh Giá Tình Trạng Đau và Chức Năng Vận Động

Điều dưỡng cần đánh giá kỹ lưỡng tình trạng đau và chức năng vận động của người bệnh bằng các công cụ như thang điểm VAS và thang điểm Lequesne. Đánh giá cần toàn diện, bao gồm cả các yếu tố thể chất, tâm lý, và xã hội. Mức độ đau theo thang điểm VAS. Mức độ tổn thương của khớp theo Lequesne.

4.2. Lập Kế Hoạch Chăm Sóc Cá Nhân Hóa

Dựa trên kết quả đánh giá, điều dưỡng lập kế hoạch chăm sóc cá nhân hóa cho từng người bệnh, bao gồm các mục tiêu, can thiệp, và tiêu chí đánh giá. Kế hoạch chăm sóc cần phù hợp với nhu cầu và khả năng của người bệnh. Các học thuyết điều dưỡng áp dụng trong chăm sóc người bệnh thoái hoá khớp gối.

4.3. Giáo Dục Sức Khỏe Về Dinh Dưỡng và Luyện Tập

Điều dưỡng cần giáo dục sức khỏe cho người bệnh về dinh dưỡng hợp lý, các bài tập vật lý trị liệu phù hợp, và cách phòng ngừa biến chứng. Giáo dục sức khỏe giúp người bệnh tự chăm sóc bản thân và kiểm soát bệnh tốt hơn. Tư vấn cho người bệnh khi ra viện của đối tượng nghiên cứu.

V. Nghiên Cứu Thực Tế Kết Quả Chăm Sóc tại BVĐK Tỉnh Sóc Trăng

Nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng cho thấy chăm sóc điều dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện kết quả điều trị thoái hóa khớp gối. Người bệnh được chăm sóc toàn diện có mức độ đau giảm đáng kể, chức năng vận động cải thiện, và chất lượng cuộc sống được nâng cao. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều yếu tố ảnh hưởng đến kết quả chăm sóc, cần được quan tâm và cải thiện.

5.1. Đặc Điểm Lâm Sàng của Người Bệnh Tham Gia Nghiên Cứu

Nghiên cứu bao gồm các bệnh nhân cao tuổi bị thoái hóa khớp gối điều trị tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng. Đặc điểm lâm sàng bao gồm: đau khớp, hạn chế vận động, biến dạng khớp, và các bệnh lý đi kèm. Triệu chứng lâm sàng thoái hóa khớp gối ở đối tượng nghiên cứu.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Chăm Sóc Theo Thang Điểm VAS Lequesne

Hiệu quả chăm sóc được đánh giá thông qua sự thay đổi điểm số VAS (đau) và Lequesne (chức năng vận động) trước và sau can thiệp. Kết quả cho thấy có sự cải thiện đáng kể về cả hai chỉ số này. Kết quả chăm sóc đau trên người bệnh thoái hoá khớp gối theo thang điểm VAS. Kết quả chăm sóc mức độ tổn thương trên người bệnh thoái hoá khớp gối theo thang điểm Lequesne.

5.3. Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Kết Quả Chăm Sóc Điều Dưỡng

Nghiên cứu xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả chăm sóc, bao gồm: tuổi tác, giới tính, mức độ bệnh, bệnh lý đi kèm, tuân thủ điều trị, và chất lượng chăm sóc điều dưỡng. Mối liên quan giữa nhóm tuổi với kết quả chăm sóc. Mối liên quan giữa giới tính với kết quả chăm sóc.

VI. Hướng Dẫn Chăm Sóc và Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối tại Nhà

Việc chăm sóc và duy trì kết quả điều trị thoái hóa khớp gối tại nhà đóng vai trò quan trọng. Người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, thực hiện các bài tập vật lý trị liệu thường xuyên, duy trì cân nặng hợp lý, và có chế độ dinh dưỡng phù hợp. Đồng thời, cần tái khám định kỳ để được theo dõi và điều chỉnh điều trị.

6.1. Bài Tập Vận Động Khớp Gối Tại Nhà Hiệu Quả

Các bài tập vận động khớp gối tại nhà giúp tăng cường sức mạnh cơ, cải thiện chức năng vận động, và giảm đau. Các bài tập bao gồm: gập duỗi gối, nâng chân, và đi bộ nhẹ nhàng. Cần thực hiện các bài tập đúng kỹ thuật và tăng dần cường độ. Bài tập cho người thoái hóa khớp gối.

6.2. Chế Độ Dinh Dưỡng Cho Người Bệnh Thoái Hóa Khớp Gối

Chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp bảo vệ sụn khớp và giảm viêm. Nên ăn nhiều rau xanh, trái cây, cá, và các loại hạt. Hạn chế ăn đồ ngọt, đồ chiên xào, và các thực phẩm chế biến sẵn. Thoái hóa khớp gối nên ăn gì? Thoái hóa khớp gối nên kiêng gì?

6.3. Theo Dõi Triệu Chứng và Tái Khám Định Kỳ

Người bệnh cần theo dõi các triệu chứng như đau, cứng khớp, và hạn chế vận động. Khi có bất kỳ thay đổi nào, cần liên hệ với bác sĩ hoặc điều dưỡng để được tư vấn và điều chỉnh điều trị. Tái khám định kỳ giúp phát hiện sớm các biến chứng và điều chỉnh điều trị kịp thời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thoái hóa khớp gối là bệnh lý mạn tính phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi, gây đau đớn, hạn chế vận động và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Theo một điều tra đa quốc gia, hơn 80% người trên 55 tuổi có biểu hiện thoái hóa khớp trên phim X-quang, trong đó 54,9% có triệu chứng hạn chế vận động và tổn thương khớp gối. Tại Việt Nam, tỷ lệ thoái hóa khớp gối ở người trên 40 tuổi cũng rất cao, với khoảng 50% dân số có hình ảnh thoái hóa trên X-quang, trong đó 75% tổn thương tập trung ở khớp gối. Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng là cơ sở y tế lớn phục vụ người cao tuổi với nhiều bệnh mạn tính, trong đó thoái hóa khớp gối chiếm tỷ lệ đáng kể.

Nghiên cứu nhằm mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của người cao tuổi bị thoái hóa khớp gối tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng trong giai đoạn 2020-2021, đồng thời phân tích kết quả chăm sóc, điều trị và các yếu tố liên quan. Mục tiêu cụ thể là đánh giá hiệu quả chăm sóc điều dưỡng, mức độ giảm đau, cải thiện vận động và tổn thương khớp, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 160 người bệnh cao tuổi từ 60 tuổi trở lên, điều trị tại các khoa Nội cán bộ, Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng của bệnh viện trong khoảng thời gian 11/2020 đến 9/2021.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về chăm sóc người cao tuổi bị thoái hóa khớp gối, góp phần giảm gánh nặng kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhóm đối tượng này, đồng thời hỗ trợ phát triển các chính sách y tế phù hợp tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba học thuyết điều dưỡng chính:

• Học thuyết Betty Newman về chăm sóc toàn diện, nhấn mạnh phòng ngừa cấp I, II và III nhằm phát hiện sớm, điều trị kịp thời và ngăn ngừa biến chứng thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi.
• Triết lý của Henderson tập trung vào nhu cầu cơ bản của người bệnh, trong đó điều dưỡng hỗ trợ người bệnh khi họ mất hoặc giảm khả năng tự chăm sóc, đặc biệt trong việc vận động và sinh hoạt hàng ngày.
• Khung lý thuyết Orem’s về tự chăm sóc, nhấn mạnh vai trò của điều dưỡng trong giáo dục sức khỏe, hỗ trợ và nâng cao khả năng tự chăm sóc của người bệnh thoái hóa khớp gối, giúp họ duy trì chức năng vận động và kiểm soát bệnh hiệu quả.

Các khái niệm chính bao gồm: thoái hóa khớp gối, chăm sóc điều dưỡng, mức độ đau theo thang điểm VAS, mức độ tổn thương khớp theo thang điểm Lequesne, và các yếu tố liên quan như tuổi, BMI, bệnh lý kèm theo.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả tiến cứu.
• Đối tượng nghiên cứu: 160 người bệnh cao tuổi (≥60 tuổi) được chẩn đoán thoái hóa khớp gối theo tiêu chuẩn ACR 1991, điều trị tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng từ tháng 11/2020 đến tháng 9/2021.
• Phương pháp chọn mẫu: Thuận tiện, chọn toàn bộ người bệnh đáp ứng tiêu chuẩn chọn và loại trừ.
• Nguồn dữ liệu: Thu thập trực tiếp qua bệnh án, phỏng vấn, thang điểm đánh giá VAS và Lequesne, xét nghiệm cận lâm sàng (X-quang, siêu âm, xét nghiệm máu).
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS 26.0 để phân tích mô tả (tần suất, tỷ lệ, trung bình, độ lệch chuẩn) và phân tích mối liên quan giữa các yếu tố với kết quả chăm sóc. Mức ý nghĩa thống kê p<0,05.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu từ tháng 11/2020 đến tháng 9/2021, phân tích và báo cáo kết quả trong năm 2022.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khách quan, trung thực, tuân thủ đạo đức nghiên cứu, không can thiệp vào quá trình điều trị, có sự đồng thuận của người bệnh và lãnh đạo bệnh viện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu:

   • Tuổi trung bình 68,93 ± 7,67, nhóm 60-69 tuổi chiếm 64,4%.
   • Giới nữ chiếm 69%, nam 31%.
   • 74,4% người bệnh sống ở nông thôn.
   • 60% người bệnh có BMI ≥ 23 (thừa cân, béo phì).
   • Thời gian phát hiện bệnh trung bình 3,91 ± 1,24 năm, trong đó 45% phát hiện bệnh ≥ 4 năm.
   • Các bệnh lý kèm theo phổ biến là tăng huyết áp (38,1%), viêm dạ dày (32,5%), đái tháo đường (24,4%).

2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng:

   • 100% người bệnh có triệu chứng đau khớp gối khi vào viện, giảm còn 53,7% khi ra viện.
   • Mức độ đau trung bình theo thang VAS giảm từ 6,21 ± 1,05 xuống 3,91 ± 1,30 khi ra viện.
   • Mức độ tổn thương khớp theo Lequesne chủ yếu ở mức trung bình (63,1%) và nặng (21,3%) khi ra viện.
   • Trên phim X-quang, 88,7% có gai xương, 32,5% hẹp khe khớp, 7,5% đặc xương dưới sụn.
   • Siêu âm phát hiện dịch khớp ở 23,1% người bệnh.
   • Xét nghiệm máu cho thấy 14,4% tăng bạch cầu, 20% tăng đường huyết, 7,5% tăng CRP.

3. Kết quả chăm sóc và điều trị:

   • 73,8% người bệnh được lấy dấu hiệu sinh tồn 2 lần/ngày.
   • 60% tập vận động 2 lần/ngày, 66,25% sử dụng thuốc giảm đau theo y lệnh.
   • 39,4% được nhân viên y tế hỗ trợ tập vận động, 44,4% tự tập theo hướng dẫn.
   • Khả năng vận động hơi khó khăn chiếm 51,3%, dễ dàng 37,5%.
   • Kết quả chăm sóc đau theo thang VAS: chăm sóc tốt tăng từ 3,8% lên 65% khi ra viện.
   • Kết quả chăm sóc mức độ tổn thương theo Lequesne: chăm sóc tốt tăng từ 9,4% lên 15,6%.
   • 72,5% người bệnh ra viện với tình trạng đỡ hoặc giảm, không có trường hợp nặng hơn.

4. Các yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc:

   • Tuổi, thời gian nằm viện, BMI, bệnh lý kèm theo và hoạt động tư vấn giáo dục sức khỏe có ảnh hưởng đến kết quả chăm sóc.
   • Người bệnh có BMI thừa cân, thời gian nằm viện ≥ 7 ngày và được tư vấn giáo dục sức khỏe thường có kết quả chăm sóc tốt hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng có đặc điểm tương đồng với các nghiên cứu trong và ngoài nước về tỷ lệ nữ giới chiếm đa số, mức độ đau và tổn thương khớp phổ biến ở mức trung bình đến nặng. Việc giảm điểm đau trung bình từ 6,21 xuống 3,91 và tăng tỷ lệ chăm sóc tốt chứng tỏ hiệu quả của các biện pháp chăm sóc điều dưỡng, bao gồm tập vận động, sử dụng thuốc giảm đau và tư vấn giáo dục sức khỏe.

So với nghiên cứu của Elaine Hay và cộng sự (2018), mặc dù chăm sóc dựa trên lâm sàng cải thiện chất lượng chăm sóc, nhưng không làm giảm đáng kể đau và tàn tật, nghiên cứu này cho thấy sự cải thiện rõ rệt về mức độ đau và khả năng vận động, có thể do sự phối hợp chặt chẽ giữa nhân viên y tế và người bệnh trong quá trình chăm sóc. Các yếu tố như BMI cao và thời gian nằm viện dài hơn có liên quan tích cực đến kết quả chăm sóc, phù hợp với báo cáo của Carlen Reyes về ảnh hưởng của thừa cân đến thoái hóa khớp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố mức độ đau theo thang VAS qua các thời điểm, biểu đồ tỷ lệ chăm sóc tốt và khá, bảng phân tích mối liên quan giữa các yếu tố nhân khẩu học và kết quả chăm sóc để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục sức khỏe cho người bệnh và gia đình: Tổ chức các buổi tư vấn, hướng dẫn tự chăm sóc, tập luyện phù hợp nhằm nâng cao nhận thức và khả năng tự quản lý bệnh, đặc biệt tập trung vào nhóm người cao tuổi có BMI cao. Thời gian thực hiện: liên tục trong quá trình điều trị và sau xuất viện. Chủ thể thực hiện: điều dưỡng, bác sĩ và nhân viên y tế.

2. Đẩy mạnh tập vận động và phục hồi chức năng: Tăng số lần tập vận động lên ít nhất 2 lần/ngày, có sự hỗ trợ của nhân viên y tế và người nhà để cải thiện khả năng vận động và giảm đau. Thời gian thực hiện: trong suốt thời gian nằm viện và hướng dẫn tự tập tại nhà. Chủ thể thực hiện: nhân viên y tế, điều dưỡng, người nhà bệnh nhân.

3. Theo dõi và quản lý các bệnh lý kèm theo: Kiểm soát tốt các bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường và các bệnh mạn tính khác để giảm tác động tiêu cực đến quá trình điều trị thoái hóa khớp gối. Thời gian thực hiện: xuyên suốt quá trình điều trị. Chủ thể thực hiện: bác sĩ chuyên khoa, điều dưỡng.

4. Nâng cao năng lực chuyên môn cho điều dưỡng: Tổ chức đào tạo, tập huấn về chăm sóc người bệnh thoái hóa khớp gối, kỹ năng đánh giá mức độ đau, tổn thương và tư vấn giáo dục sức khỏe nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc. Thời gian thực hiện: định kỳ hàng năm. Chủ thể thực hiện: bệnh viện, cơ sở đào tạo y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Điều dưỡng viên và nhân viên y tế: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về chăm sóc người cao tuổi bị thoái hóa khớp gối, giúp nâng cao kỹ năng chăm sóc, đánh giá và tư vấn cho người bệnh.

2. Bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp và phục hồi chức năng: Tham khảo các kết quả lâm sàng, cận lâm sàng và hiệu quả điều trị để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, đồng thời phối hợp với điều dưỡng trong chăm sóc toàn diện.

3. Nhà quản lý y tế và chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu về tình hình bệnh lý và chăm sóc tại địa phương, hỗ trợ xây dựng chính sách y tế, phân bổ nguồn lực và phát triển chương trình chăm sóc người cao tuổi.

4. Người cao tuổi và gia đình: Hiểu rõ về bệnh thoái hóa khớp gối, các biện pháp chăm sóc và tự quản lý bệnh, từ đó chủ động tham gia vào quá trình điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Thoái hóa khớp gối là gì và tại sao người cao tuổi dễ mắc?
   Thoái hóa khớp gối là quá trình thoái hóa sụn và xương dưới sụn gây đau và hạn chế vận động. Người cao tuổi dễ mắc do lão hóa tế bào sụn, giảm khả năng tái tạo và các yếu tố cơ giới như thừa cân, chấn thương tích lũy.

2. Mức độ đau được đánh giá như thế nào trong nghiên cứu?
   Mức độ đau được đánh giá bằng thang điểm VAS, từ 0 (không đau) đến 10 (đau không chịu nổi). Nghiên cứu cho thấy điểm đau trung bình giảm từ 6,21 xuống 3,91 sau chăm sóc.

3. Các biện pháp chăm sóc điều dưỡng hiệu quả cho người bệnh thoái hóa khớp gối là gì?
   Bao gồm tập vận động thường xuyên, sử dụng thuốc giảm đau theo y lệnh, tư vấn giáo dục sức khỏe, theo dõi dấu hiệu sinh tồn và hỗ trợ người bệnh tự chăm sóc.

4. Yếu tố nào ảnh hưởng đến kết quả chăm sóc người bệnh?
   Tuổi, BMI, thời gian nằm viện, bệnh lý kèm theo và hoạt động tư vấn giáo dục sức khỏe đều có ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến kết quả chăm sóc.

5. Người bệnh có thể tự tập vận động tại nhà như thế nào?
   Người bệnh được hướng dẫn các bài tập gập, duỗi khớp gối nhẹ nhàng, đều đặn, tránh vận động quá sức, đồng thời theo dõi mức độ đau và báo cáo kịp thời cho nhân viên y tế.

Kết luận

• Nghiên cứu mô tả chi tiết đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả chăm sóc người cao tuổi bị thoái hóa khớp gối tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng với 160 người bệnh.
• Kết quả chăm sóc cho thấy giảm đáng kể mức độ đau và cải thiện khả năng vận động, tỷ lệ người bệnh ra viện với tình trạng đỡ hoặc giảm chiếm 72,5%.
• Các yếu tố như tuổi, BMI, thời gian nằm viện và tư vấn giáo dục sức khỏe có ảnh hưởng rõ rệt đến hiệu quả chăm sóc.
• Đề xuất tăng cường giáo dục sức khỏe, tập vận động, quản lý bệnh lý kèm theo và nâng cao năng lực điều dưỡng nhằm cải thiện chất lượng chăm sóc.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu theo dõi dài hạn và áp dụng mô hình chăm sóc toàn diện cho người cao tuổi bị thoái hóa khớp gối.

Hành động ngay hôm nay: Các cơ sở y tế và nhân viên y tế cần áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao chất lượng chăm sóc, đồng thời người bệnh và gia đình nên chủ động tham gia vào quá trình tự quản lý bệnh nhằm cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thoái hóa khớp (THK) là bệnh mạn tính do thoái hóa các thành phần trong ổ khớp và thay đổi bệnh lý ở phần khoang khớp (xuơng dưới sụn, màng hoạt dịch, sụn khớp). Thoái hóa khớp thường gây ra những cơn đau cấp hoặc đau kéo dài làm hạn chế vận động, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày[3]. Ở người cao tuổi, các bệnh về xương khớp rất hay gặp, trong đó có thoái hóa khớp gối. Thoái hóa khớp gối ở người cao tuổi ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống, tăng gánh nặng kinh tế gia đình nên việc phòng ngừa và chăm sóc điều trị ở giai đoạn sớm rất quan trọng [4].

Theo một điều tra đa quốc gia, hơn 80% người trên 55 tuổi có biểu hiện thoái hoá khớp trên phim chụp xquang, số người có triệu chứng hạn chế vận động, tổn thương khớp gối là 54,9% [47]. Theo nghiên cứu tại khoa cơ xương khớp bệnh viện Thống Nhất thành phố Hồ Chí Minh cho thấy THK rất phổ biến, gặp trong khoảng 20% dân số độ tuổi 40 -50, có tới 50% dân số độ tuổi bắt đầu từ 40 trở lên có hình ảnh THK trên phim xquang, nhưng chỉ một nửa trong số này có triệu chứng lâm sàng ở khớp, trong đó 75% là ở khớp gối [15]. Bệnh viện đa khoa tỉnh Sóc Trăng hàng năm khám và điều trị bệnh cho người dân trên địa bàn tỉnh, trong đó đối tượng người cao tuổi chiếm tỷ lệ khá cao, với tình trạng nhiều bệnh mạn tính đi kèm và thoái hóa khớp gối là một trong những bệnh lý thường gặp ở các đối tượng này. Khi các khớp xương bị đau, người cao tuổi sẽ có tâm lý ngại vận động hoặc sợ vận động và có xu hướng ít hoặc không tập luyện khiến cơn đau thêm trầm trọng.

Vì thế vai trò của chăm sóc thoái hoá khớp gối ở người cao tuổi rất quan trọng. Ở Việt Nam đã có những công trình nghiên cứu về đặc điểm lâm sàng và một số biện pháp điều trị bệnh thoái hoá khớp gối, nhưng đánh giá thực trạng chăm sóc bệnh thoái hoá khớp gối và các vấn đề liên quan đến kết quả chăm sóc thoái hoá khớp còn ít 2 được quan tâm. Để góp phần tìm hiểu vấn đề này, chúng tôi tiến hành đề tài: ”Kết quả chăm sóc, điều trị người bệnh cao tuổi bị thoái hoá khớp gối và một số yếu tố liên quan tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Sóc Trăng năm 2020-2021” với 02 mục tiêu sau: 1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng người bệnh cao tuổi thoái hóa khớp gối tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sóc Trăng.

Phân tích kết quả chăm sóc người bệnh cao tuổi thoái hóa khớp gối và một số yếu tố liên quan. Thang Long University Library 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giải phẫu và sinh lý khớp gối 1. Giải phẫu khớp gối Khớp gối là một trong những khớp lớn nhất và phức tạp trên cơ thể.

Khớp gối nối xương đùi (xương đùi) với xương ống chân (xương chày). Xương nhỏ hơn chạy cùng với xương chày (xương mác) và xương bánh chè (xương bánh chè) là những xương khác tạo nên khớp gối. Gân kết nối xương đầu gối với cơ chân vận động khớp gối. Các dây chằng tham gia vào xương đầu gối và tạo sự ổn định cho khớp gối: - Dây chằng chéo trước ngăn không cho xương đùi trượt ra sau trên xương chày (hoặc xương chày trượt ra trước trên xương đùi).

- Dây chằng chéo sau ngăn không cho xương đùi trượt ra trước trên xương chày (hoặc xương chày trượt ra sau trên xương đùi). - Các dây chằng chéo giữa và dây chằng bên ngăn không cho xương đùi trượt từ bên này sang bên kia. Hai miếng sụn hình chữ C được gọi là sụn chêm giữa và sụn bên đóng vai trò giảm xóc giữa xương đùi và xương chày. Nhiều bao, hoặc túi chứa đầy chất lỏng, giúp khớp gối cử động trơn tru [40].

 Sụn chêm trong và ngoài Sụn chêm là miếng sụn sợi nằm ở diện khớp trên xương chày. Mục đích của sụn chêm là làm cho diện khớp thêm sâu rộng và trơn láng hơn. Có thể thấy,sụn chêm trong có hình chữ C, trong khi đó, sụn chêm ngoài gần có hình chữ O. Hai sụn chêm nối nhau bởi dây chằng ngang gối và dính vào xương chày bởi các dây chằng.

Do đó các sụn chêm dễ dàng di chuyển khi khớp cử động. Sụn chêm trượt ra trước khi gối duỗi, trong khi đó sụn chêm sẽ trượt ra sau khi gối gấp. Mặt trên của sụn chêm không phẳng như mặt dưới mà lõm để tiếp xúc với lồi cầu xương đùi. Sụn chêm dễ bị tổn thương trong sinh hoạt hàng ngày.

Có thể trong động tác duỗi gối quá mạnh khi cẳng chân đang ở tư thế xoay ngoài hay xoay trong. 4 Sụn chêm có ít mạch máu nuôi nên khi tổn thương nó khó hồi phục. Trong một số trường hợp, sụn chêm trở thành một vật chèn không cho khớp gối hoạt động. Giải phẫu khớp gối Nguồn: Nguyễn Quang Quyền, Nhà xuất bản Y học (2012) [19]  Bao hoạt dịch Ở vùng gối, bao hoạt dịch khá phức tạp.

Chúng lót bên trong bao khớp, bám vào sụn chêm. Các dây chằn chéo đều nằm ngoài bao hoạt dịch.  Động tác của vùng gối Gối là một trong những khớp quan trọng nhất và lớn nhất của cơ thể. Khớp gối đóng một vai trò thiết yếu trong chuyển động sống hàng ngày, như ngồi, đứng, chạy, đi bộ, nhảy.

Động tác chủ yếu của khớp gối là gấp và duỗi. Tuy nhiên khi cẳng chân gấp, khớp có thể làm động tác dạng, khép, xoáy ngoài và xoay trong rất ít. Tầm vận động bình thường ở khớp gối ở tư thế gối gấp là 130° đến 145° và quá duỗi là 1° đến 2°[19]. Sinh lý khớp gối Khi đi bình thường khớp gối chịu sức nặng gấp 3- 4 lần trọng lượng cơ thể, khi gập gối mạnh khớp gối chịu lực gấp 9 - 10 lần trọng lượng cơ thể.

Chức năng chính Thang Long University Library 5 của khớp gối là chịu sức nặng của cơ thể ở tư thế thế thẳng và quy định sự chuyển động của cẳng chân. Động tác của khớp gối rất linh hoạt, trong đó động tác chủ yếu là gấp và duỗi [2]. Thoái hoá khớp gối 1. Định nghĩa bệnh thoái hoá khớp Thoái hóa khớp gối là hậu quả của quá trình cơ học và sinh học làm mất cân bằng giữa sự tổng hợp và hủy hoại của sụn và xương dưới sụn.

sự mất cân bằng này có thể được bắt đầu bằng nhiều yếu tố: di truyền, phát triển, chuyển hóa và chấn thương, biểu hiện cuối cùng của thoái hóa khớp là các thay đổi hình thái, sinh hóa, phân tử và cơ sinh học của tế bào và các chất cơ bản của sụn dẫn đến nhuyễn hóa, nứt loét và mất sụn khớp, xơ hóa xương dưới sụn. bệnh thường gặp ở nữ giới, chiếm 80% trường hợp thoái hóa khớp gối [9], [14]. Hình ảnh khớp gối bình thường và bị thoái hóa 1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của thoái hoá khớp gối 1.

Nguyên nhân: - Sự lão hoá: Là nguyên nhân chính của thoái khớp nguyên phát, xuất hiện muộn thường ở người lớn tuổi (> 60), nhiều vị trí, tiến triển chậm, không nặng. Tế bào sụn già dần, khả năng tổng hợp các chất tạo nên sợi collagen và mucopolysacharid giảm và rối loạn, chất lượng sụn kém dần, tính chịu lực và đàn hồi giảm. 6 - Yếu tố cơ giới: Chủ yếu gây thoái khớp thứ phát, thường gặp ở người trẻ (<40 tuổi), khu trú một vài vị trí, nặng và tiến triển nhanh. Yếu tố này thể hiện bằng sự tăng bất thường lực nén trên mặt khớp, gọi là hiện tượng quá tải, gồm: + Tăng cân quá mức do béo phì, tăng trọng tải do nghề nghiệp.

+ Biến dạng khớp thứ phát sau chấn thương, viêm, u. + Dị tật bẩm sinh làm thay đổi diện tích nén của các mặt khớp. - Các yếu tố khác: + Di truyền: cơ địa già sớm. + Nội tiết: mãn kinh, đái tháo đường, loãng xương do nội tiết [37], [38].

Cơ chế bệnh sinh - Cấu trúc khớp bình thường là sụn, xương dưới sụn, dịch khớp, màng hoạt dịch và bao khớp. Bộ phận chủ yếu của khớp là sụn khớp thích ứng hoàn hảo để chịu được tải trọng đảm bảo sự trượt lên nhau của hai diện xương với một hệ số ma sát rất thấp. Do ảnh hưởng của các vi gãy xương, suy yếu đám rối collagen dẫn đến việc thoái hóa các chất proteoglycan. Tế bào sụn bị cứng lại do tăng áp lực, tế bào giải phóng các enzyme tiêu protein, enzyme này làm hủy hoại dần dần các chất cơ bản.

- Quá trình viêm trong thoái hóa khớp gối: viêm với triệu chứng đau và giảm chức năng vận động, tăng số lượng tế bào trong dịch khớp với viêm màng hoạt dịch kín đáo. Có thể là phản ứng của màng hoạt dịch với các sản phẩm của thoái hóa sụn và các mảnh sụn hoặc xương bị bong ra. Cơ chế gây đau trong bệnh thoái hóa khớp gối Do sụn khớp không có hệ thần kinh nên đau có thể do các cơ chế sau: - Viêm màng hoạt dịch phản ứng - Xương dưới sụn tổn thương rạn nứt nhỏ gây kích thích phản ứng đau - Gai xương tại các vị trí tỳ đè gây kéo căng các đầu mút thần kinh ở màng xương - Dây chằng bị co kéo do trục khớp tổn thương, mất ổn định và bản thân tình trạng lão hóa của dây chằng gây giãn dây chằng. Đây chính là nguyên nhân gây mất ổn định trục khớp, lỏng lẻo khớp dẫn đến tình trạng THK trầm trọng hơn.

- Viêm bao khớp hoặc bao khớp bị căng phồng do phù nề quanh khớp - Các cơ bị co kéo, nguyên nhân tương tự tổn thương của dây chằng [23], [25], Thang Long University Library 7 [48], [49]. Phân loại: Theo nguyên nhân, người ta chia 2 loại 1. Thoái hóa khớp nguyên phát - Sự lão hóa: là nguyên nhân chính, bệnh xuất hiện muộn thường ở người sau 60 tuổi, tổn thương nhiều vị trí, tiến triển chậm và không nặng. - Yếu tố di truyền: những yếu tố như hàm lượng collagen và khả năng tổng hợp proteoglycan (PG) của sụn mang tính di truyền.

- Yếu tố nội tiết và chuyển hóa: mãn kinh, đái tháo đường, loãng xương. Thoái hóa khớp thứ phát Đa phần là do nguyên nhân cơ giới. Những nguyên nhân này làm thay đổi đặc tính của sụn và làm hư hại bề mặt khớp. Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi (thường dưới 40 tuổi), tổn thương một hay vài vị trí, nặng và tiến triển nhanh.