Biện Pháp Tạo Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh Lớp 10 Trong Dạy Học Thơ Đường

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 10 trong dạy học phần thơ đường, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Phạm Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Ban
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Biện Pháp Tạo Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh Lớp 10 Trong Dạy Học Phần Thơ Đường
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Khái quát về thơ Đường
• 1.2. Những yếu tố cơ bản chi phối đặc điểm nội dung và nghệ thuật của thơ Đường
• 1.3. Các đề tài và trường phái thơ Đường
• 1.4. Thi pháp thơ Đường
• 1.5. Thơ Đường trong chương trình Ngữ văn 10
• 1.6. Nội dung dạy học thơ Đường trong chương trình Ngữ văn 10
• 1.7. Ý nghĩa của việc dạy học thơ Đường
• 1.8. Hứng thú và hứng thú học tập Ngữ văn của học sinh
• 1.9. Những đặc trưng cơ bản của hứng thú học tập
• 1.10. Các điều kiện để tạo hứng thú học tập
• 1.11. Biểu hiện của hứng thú học tập môn Ngữ văn
• 1.12. Vai trò của hứng thú học tập đối với môn Ngữ văn
• 1.13. Thực trạng dạy học thơ Đường ở lớp 10 xét từ góc độ tạo hứng thú học tập cho học sinh
• 1.13.1. Về phía giáo viên
• 1.13.2. Về phía học sinh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH LỚP 10 TRONG DẠY HỌC PHẦN THƠ ĐƯỜNG
• 2.1. Nguyên tắc tạo hứng thú cho HS trong dạy học thơ Đường
• 2.2. Đảm bảo tính hình tượng, tính nghệ thuật
• 2.3. Đảm bảo tính vừa sức, tạo sức
• 2.4. Đảm bảo tính dân chủ
• 2.5. Đảm bảo phát huy sức mạnh trí tuệ, tình cảm và hứng thú của tập thể
• 2.6. Sử dụng các phương pháp dạy học đặc thù bộ môn một cách có hiệu quả để tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học thơ Đường
• 2.6.1. Phương pháp đọc sáng tạo
• 2.6.2. Phương pháp đàm thoại
• 2.6.3. Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực để tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học thơ Đường
• 2.6.3.1. Phương pháp dạy học theo nhóm
• 2.6.3.2. Phương pháp dạy học nêu vấn đề
• 2.6.3.3. Phương pháp trò chơi học tập
• 2.7. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học thơ Đường
• 2.7.1. Công nghệ thông tin với việc tạo hứng thú học tập cho HS trong dạy học thơ Đường
• 2.7.2. Một số biện pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy thơ Đường
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Phương pháp tiến hành
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.5.1. Kết quả bài kiểm tra mức độ nhận thức của HS sau bài học
• 3.5.2. Kết quả sản phẩm nhóm của HS tại lớp thực nghiệm (sau một tuần)
• 3.5.3. Kết quả bài trắc nghiệm về mức độ hứng thú của HS sau khi học bài “Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng” tại lớp thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 10

Việc tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 10 trong dạy học thơ Đường là một nhiệm vụ quan trọng. Thơ Đường không chỉ là một phần của chương trình Ngữ văn mà còn là cầu nối giữa văn hóa Việt Nam và văn hóa Trung Hoa. Để học sinh có thể tiếp cận và yêu thích thể loại thơ này, cần có những biện pháp cụ thể nhằm khơi dậy sự tò mò và hứng thú của các em.

1.1. Hứng thú học tập và vai trò của nó trong dạy học

Hứng thú học tập là yếu tố quan trọng quyết định đến sự thành công trong quá trình học tập. Nó không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn tạo động lực cho các em trong việc khám phá và tìm hiểu sâu hơn về các tác phẩm văn học, đặc biệt là thơ Đường.

1.2. Đặc điểm của thơ Đường và thách thức trong dạy học

Thơ Đường có ngôn ngữ hàm súc, ý tứ sâu xa và nhiều điển tích, điển cố. Điều này tạo ra thách thức lớn cho giáo viên trong việc truyền đạt nội dung và cho học sinh trong việc tiếp nhận. Cần có những biện pháp phù hợp để giúp học sinh vượt qua những khó khăn này.

II. Phương pháp dạy học hiệu quả để tạo hứng thú cho học sinh

Để tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 10 trong dạy học thơ Đường, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng mà còn khuyến khích các em tham gia tích cực vào giờ học.

2.1. Phương pháp đọc sáng tạo trong dạy học thơ Đường

Phương pháp đọc sáng tạo khuyến khích học sinh tự do diễn đạt cảm xúc và suy nghĩ của mình về các bài thơ. Điều này không chỉ giúp các em hiểu sâu hơn về nội dung mà còn phát triển khả năng tư duy sáng tạo.

2.2. Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học

Công nghệ thông tin có thể được sử dụng để tạo ra các bài giảng sinh động và hấp dẫn hơn. Việc sử dụng video, hình ảnh và các tài liệu trực tuyến sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về thơ Đường.

III. Tăng cường sự tham gia của học sinh trong giờ học

Sự tham gia của học sinh trong giờ học là yếu tố quan trọng để tạo hứng thú học tập. Giáo viên cần tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh cảm thấy thoải mái khi chia sẻ ý kiến và cảm xúc của mình.

3.1. Hoạt động nhóm trong dạy học thơ Đường

Hoạt động nhóm giúp học sinh trao đổi ý kiến và học hỏi lẫn nhau. Qua đó, các em có thể cùng nhau phân tích và thảo luận về các bài thơ, từ đó tạo ra sự hứng thú và khơi dậy niềm đam mê với thơ Đường.

3.2. Tổ chức các trò chơi học tập

Trò chơi học tập là một cách hiệu quả để tạo hứng thú cho học sinh. Các trò chơi có thể liên quan đến nội dung bài học, giúp học sinh vừa học vừa chơi, từ đó tăng cường sự tham gia và hứng thú trong giờ học.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 10 trong dạy học thơ Đường đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều học sinh đã thể hiện sự yêu thích và hứng thú hơn với môn Ngữ văn.

4.1. Kết quả thực nghiệm từ lớp học

Kết quả thực nghiệm cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học mới đã giúp học sinh tăng cường khả năng tiếp thu và yêu thích môn học. Nhiều em đã chủ động tham gia vào các hoạt động học tập và thể hiện sự sáng tạo trong việc phân tích thơ Đường.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy rằng các em cảm thấy hứng thú hơn với các bài học thơ Đường. Giáo viên cũng nhận thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của học sinh, từ đó khuyến khích họ tiếp tục áp dụng các biện pháp này.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Việc tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 10 trong dạy học thơ Đường là một nhiệm vụ cần thiết và quan trọng. Các biện pháp đã được đề xuất không chỉ giúp học sinh yêu thích môn học mà còn phát triển khả năng tư duy và sáng tạo của các em.

5.1. Tương lai của việc dạy học thơ Đường

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các biện pháp dạy học mới nhằm tạo hứng thú cho học sinh. Việc áp dụng công nghệ và các phương pháp dạy học tích cực sẽ là chìa khóa để nâng cao chất lượng dạy học.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật các phương pháp dạy học mới và linh hoạt trong việc áp dụng chúng vào thực tiễn. Sự sáng tạo và đổi mới trong dạy học sẽ giúp học sinh yêu thích và hứng thú hơn với môn Ngữ văn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng tiếp nhận văn học cổ điển nước ngoài trong trường phổ thông hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức lớn, thể hiện rõ nét qua các số liệu khảo sát học đường. Theo điều tra thực tế tại các trường trung học phổ thông, có tới 41,1% học sinh không có hứng thú với các tiết học thơ Đường, trong khi 83,5% giáo viên e ngại lựa chọn nội dung này cho các tiết thao giảng chuyên môn. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ mâu thuẫn giữa giá trị nghệ thuật nhân loại mẫu mực của Đường thi với tâm lý thờ ơ, thụ động của học sinh lớp 10 trước rào cản ngôn ngữ và khoảng cách thời gian hơn 1.000 năm lịch sử.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận về tâm lý hứng thú học tập, đánh giá toàn diện thực trạng dạy học thơ Đường tại trường trung học phổ thông, từ đó đề xuất và thực nghiệm hệ thống biện pháp sư phạm tích cực nhằm khơi dậy niềm say mê, nâng cao năng lực cảm thụ văn học cổ điển cho học sinh. Phạm vi nghiên cứu được triển khai tập trung vào chương trình Ngữ văn 10 chuẩn với 5 tác phẩm thơ Đường tiêu biểu, thực hiện khảo sát trên địa bàn thành phố Hà Nội tại 3 trường trung học phổ thông gồm Hoàng Văn Thụ, Đông Kinh và Cao Bá Quát, kết hợp thực nghiệm trực tiếp tại lớp 10A4 trường Trung học phổ thông Hoàng Văn Thụ trong năm học 2011 - 2012.

Ý nghĩa của đề tài được khẳng định thông qua việc hiện thực hóa tinh thần đổi mới phương pháp dạy học theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/6/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nghiên cứu không chỉ giúp học sinh lớp 10 tiếp cận trọn vẹn tinh hoa văn hóa nhân loại mà còn nâng cao rõ rệt các chỉ số kết quả học tập, đưa tỷ lệ học sinh hứng thú học tập sau can thiệp đạt trên 80%, đồng thời tạo tiền đề phương pháp luận vững chắc để học sinh tiếp nhận các tác phẩm thơ Đường luật của văn học trung đại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa lý thuyết tâm lý học giáo dục và lý thuyết thi pháp học văn học trung đại. Trọng tâm là lý thuyết về hứng thú của nhà tâm lý học A. G. Cô-va-li-nôp, xác định hứng thú học tập là thái độ lựa chọn đặc biệt của chủ thể đối với đối tượng nhận thức, kết hợp nhuần nhuyễn giữa quá trình nhận thức lý trí và rung cảm tình cảm sâu sắc. Bên cạnh đó, luận văn kế thừa quan điểm giáo dục phát triển của V. Dan-cốp và Sin-xki, khẳng định sự phát triển trí tuệ không thể đạt được bằng kỷ luật cưỡng bức mà phải thông qua việc kích thích động cơ nội tại và lòng ham muốn hiểu biết tự thân của học sinh.

Về phương diện văn học, khung lý thuyết thi pháp thơ Đường làm sáng tỏ các đặc trưng cốt lõi của một di sản đồ sộ với hơn 48.000 bài thơ của 2.300 tác giả. Bốn khái niệm chính được định hình xuyên suốt gồm: quan niệm nghệ thuật về con người (sự đan xen giữa con người vũ trụ hào sảng và con người xã hội đầy trăn trở nhân sinh); không gian nghệ thuật (sự tương phản giữa không gian vũ trụ vô biên và không gian đời thường bi ai); thời gian nghệ thuật (thời gian hoài cổ, dòng ký ức hòa quyện thời gian hiện tại); và đặc trưng thể loại cách luật chặt chẽ. Hệ thống thi luật nghiêm ngặt với 6 quy tắc bắt buộc gồm niêm, luật, vận, đối, tiết tấu và bố cục được phân tích cụ thể qua cấu trúc 56 chữ của thể thất ngôn bát cú và 20 chữ của thể ngũ ngôn tứ tuyệt, tạo cơ sở khoa học để thiết kế các hoạt động sư phạm phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học, nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa dạng từ khảo sát thực tế 200 khách thể, bao gồm 15 giáo viên giảng dạy Ngữ văn và 185 học sinh lớp 10. Mẫu nghiên cứu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng, đại diện cho cả hai khối trường công lập (Trung học phổ thông Hoàng Văn Thụ, Trung học phổ thông Cao Bá Quát) và ngoài công lập (Trung học phổ thông Đông Kinh), bao quát đầy đủ các nhóm đối tượng học sinh có học lực giỏi, khá, trung bình và yếu.

Phương pháp phân tích kết hợp chặt chẽ giữa định lượng và định tính. Về định lượng, tác giả sử dụng các công cụ thống kê mô tả, phân tích tần số và tỷ lệ phần trăm từ các phiếu hỏi trắc nghiệm, bài kiểm tra nhận thức 15 phút và 45 phút. Về định tính, nghiên cứu áp dụng phương pháp quan sát sư phạm thông qua phiếu nhật ký quan sát giờ dạy, phỏng vấn sâu giáo viên bộ môn và tổ chức thảo luận chuyên đề tại tổ chuyên môn Ngữ văn. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích hỗn hợp này là nhằm đối chiếu chính xác mối tương quan giữa sự thay đổi trong phương pháp giảng dạy của giáo viên với mức độ chuyển biến tâm lý, nhận thức và kết quả học tập của học sinh. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong năm học 2011 - 2012, chia thành các giai đoạn: khảo sát thực trạng đầu năm, xây dựng đề xuất giải pháp, tổ chức thực nghiệm sư phạm đối chứng tại lớp 10A4 và tổng kết, xử lý dữ liệu cuối kỳ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu khảo sát 185 học sinh lớp 10 trước khi áp dụng biện pháp mới đã chỉ ra 3 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, mức độ hứng thú của học sinh đối với phần thơ Đường ở mức rất thấp. Chỉ có 11,3% học sinh (21 em) cảm thấy rất hứng thú với bài học; 39,5% học sinh (73 em) hứng thú vừa phải; trong khi có tới 41,1% học sinh (76 em) hoàn toàn không có hứng thú và 8,1% (15 em) không đưa ra ý kiến. Điều này cho thấy đa số học sinh bước vào giờ học Đường thi với tâm thế thụ động, xem đây là môn học khô khan, xa lạ.

Thứ hai, học sinh gặp rào cản nghiêm trọng về tri thức thể loại và ngôn ngữ cổ. Khi thực hiện bài tập nhận diện thể loại với 5 tác phẩm kết hợp giữa thơ Đường nguyên bản và thơ Đường luật Việt Nam, có tới 51,9% học sinh (96 em) trả lời sai. Khoảng cách ngôn ngữ Hán Việt cùng các hệ thống điển tích phức tạp khiến học sinh không thể tự giải mã văn bản nếu chỉ dựa vào phương pháp đọc thụ động thông thường.

Thứ ba, từ phía giáo viên, phương pháp giảng dạy còn nặng tính thuyết trình một chiều hoặc diễn nôm cơ học. Có 83,5% giáo viên được hỏi cho biết không chọn bài thơ Đường để dạy thao giảng vì e ngại độ khó của văn bản. Đồng thời, 70,5% giáo viên nhận định khung thời lượng 45 phút cho 1 bài thơ chính khóa và 1 tiết dành cho 3 bài đọc thêm là quá ngắn, khiến họ khó có thể tổ chức các hoạt động phát huy tính tích cực của người học.

Sau khi tiến hành dạy thực nghiệm bài "Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng" của Lý Bạch tại lớp thực nghiệm 10A4 (42 học sinh) so sánh với lớp đối chứng (43 học sinh), kết quả có sự chuyển biến vượt bậc: tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi trong bài kiểm tra nhận thức ở lớp thực nghiệm đạt 78,5% (lớp đối chứng chỉ đạt 45,2%), và tỷ lệ học sinh hào hứng, tích cực tham gia phát biểu xây dựng bài tăng lên 82,4%.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch rõ rệt giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng bắt nguồn từ việc giải tỏa được các ức chế nhận thức và kích hoạt được cảm xúc thẩm mĩ của học sinh. Nguyên nhân của sự thờ ơ trước đây không phải do bản thân thơ Đường thiếu giá trị, mà do phương pháp giảng dạy truyền thống chưa tạo ra được cầu nối trực quan giúp học sinh 16 tuổi vượt qua khoảng cách thời gian và ngôn ngữ. Khi giáo viên áp dụng các biện pháp đọc sáng tạo, đàm thoại gợi mở và ứng dụng công nghệ thông tin, học sinh được trực tiếp thâm nhập vào cấu tứ, hình tượng của tác phẩm, từ đó chuyển hóa nhu cầu học tập từ bị động sang chủ động.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự thay đổi tích cực có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột kép so sánh mức độ hứng thú trước và sau thực nghiệm (mức độ rất hứng thú tăng từ 11,3% lên 82,4%) và bảng phân phối tần số điểm kiểm tra (tỷ lệ điểm giỏi từ 8 đến 10 điểm tăng thêm 33,3% tại lớp thực nghiệm). Khi so sánh với các công trình trước đây của Nguyễn Thị Tuyết (1981) và Bùi Quốc Đạt về hứng thú học văn của học sinh trung học phổ thông, luận văn này đã tiến xa hơn một bước khi không chỉ dừng lại ở việc mô tả thực trạng hay đưa ra các thủ pháp nhỏ lẻ, mà đã thiết lập được một hệ thống giải pháp sư phạm đồng bộ, gắn liền với đặc trưng thi pháp của từng bài học cụ thể trong sách giáo khoa Ngữ văn 10.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các tồn tại trong thực tiễn giảng dạy thơ Đường, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

Thứ nhất, đổi mới phương pháp dạy học đặc thù bộ môn bằng kỹ thuật đọc sáng tạo kết hợp vấn đáp đàm thoại có định hướng. Giáo viên bộ môn Ngữ văn cần hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm, ngâm thơ đúng nhịp điệu nguyên tác chữ Hán và bản dịch thơ, tổ chức phân tích đối chiếu từ ngữ để làm nổi bật cái thần của ngôn từ cô đọng. Mục tiêu hướng tới là nâng tỷ lệ học sinh hiểu đúng cấu tứ và thi luật lên trên 85% trong mỗi học kỳ.

Thứ hai, ứng dụng triệt để công nghệ thông tin và phương tiện đa phương tiện vào bài giảng. Tổ chuyên môn Ngữ văn phối hợp cùng Ban giám hiệu nhà trường trang bị hệ thống máy chiếu, tư liệu hình ảnh về lầu Hoàng Hạc, sông Trường Giang, chân dung các thi nhân Lý Bạch, Đỗ Phủ cùng các đoạn ngâm thơ Đường chuẩn mực. Thời gian hoàn thành việc số hóa hệ thống tư liệu giảng dạy 5 tác phẩm thơ Đường lớp 10 được xác định trong vòng 6 tháng đầu năm học.

Thứ ba, đẩy mạnh phương pháp dạy học theo nhóm và tổ chức trò chơi học tập tương tác. Giáo viên thiết kế các dự án học tập nhỏ như vẽ tranh minh họa thơ, sân khấu hóa cảnh tiễn biệt, giải ô chữ văn học Đường thi. Mục tiêu tạo điều kiện cho 100% học sinh tham gia hoạt động nhóm, giúp cải thiện 30% kỹ năng hợp tác và khả năng tự tin trình bày quan điểm cá nhân sau 1 năm học.

Thứ tư, điều chỉnh phân phối thời lượng chương trình và đa dạng hóa hình thức kiểm tra đánh giá. Khuyến nghị Sở Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo xem xét tăng thời lượng giảng dạy phần thơ Đường từ 1 tiết lên 2 tiết cho các bài trọng tâm, đồng thời đưa các câu hỏi phân tích, cảm thụ văn học nước ngoài vào đề thi học kỳ định kỳ nhằm xóa bỏ tâm lý xem nhẹ môn học của học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Giáo viên Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp hệ thống giáo án thực nghiệm mẫu, các phiếu học tập và quy trình tổ chức trò chơi văn học để áp dụng ngay vào các tiết dạy thơ Đường trên lớp, giúp biến các giờ học văn cổ điển vốn khô khan trở nên sinh động, cuốn hút.

Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn: Sử dụng luận văn như một tài liệu nghiên cứu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu sư phạm, cách thức xây dựng bảng hỏi điều tra 200 mẫu và kỹ thuật thiết kế thực nghiệm đối chứng trong nghiên cứu giáo dục.

Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên biên soạn chương trình: Tiếp cận các số liệu khảo sát thực tế khách quan (như con số 70,5% giáo viên phản ánh bất cập về thời lượng) để làm căn cứ điều chỉnh khung phân phối chương trình, chuẩn kiến thức kỹ năng và ngân hàng đề thi môn Ngữ văn cấp trung học phổ thông.

Học sinh lớp 10 yêu thích văn học cổ điển: Tham khảo phương pháp tiếp cận thi pháp thơ Đường theo đặc trưng thể loại, nắm vững các quy tắc niêm luật, nghệ thuật đối và cấu tứ bài thơ để tự học, tự đọc hiểu và nâng cao năng lực cảm thụ văn học của bản thân.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao học sinh lớp 10 thường cảm thấy thơ Đường xa lạ và khó tiếp thu? Học sinh lớp 10 thường gặp khó khăn do khoảng cách lịch sử hơn 1.000 năm, sự khác biệt về văn hóa thời Đường và rào cản từ ngữ Hán Việt. Hơn 51,9% học sinh được khảo sát không phân biệt được thơ Đường và thơ Đường luật, dẫn đến việc không cảm nhận được vẻ đẹp hàm súc, ước lệ của tác phẩm.

Phương pháp đọc sáng tạo giúp ích như thế nào trong việc tạo hứng thú học tập? Đọc sáng tạo giúp học sinh thâm nhập trực tiếp vào nhạc điệu, âm thanh và nhịp thơ thất ngôn bát cú hoặc tứ tuyệt. Qua việc ngâm thơ và đọc diễn cảm các bài thơ như "Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng", học sinh dễ dàng rung cảm với tâm trạng chia ly của tác giả Lý Bạch.

Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy thơ Đường có làm giảm đi tính chất văn chương không? Hoàn toàn không, công nghệ thông tin đóng vai trò trực quan hóa các không gian nghệ thuật xa xưa như dòng Trường Giang hay lầu Hoàng Hạc. Khi kết hợp hình ảnh, âm nhạc cổ điển với lời bình của giáo viên, học sinh lớp thực nghiệm đạt mức độ hào hứng lên tới 82,4%.

Dạy học theo nhóm có phù hợp với đặc thù cảm thụ cá nhân của môn Ngữ văn không? Dạy học nhóm kích thích sự trao đổi, tranh biện về các tầng ý nghĩa sâu xa của thi phẩm. Sau khi thảo luận tập thể, mỗi cá nhân tự rút ra bài học nhân sinh cho riêng mình, giúp kết quả bài kiểm tra nhận thức đạt loại khá giỏi lên tới 78,5% tại lớp thực nghiệm 10A4.

Cần làm gì để khắc phục tình trạng giáo viên e ngại dạy thao giảng phần thơ Đường? Cần tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn chuyên sâu, cung cấp tài liệu giảng dạy đa phương tiện và điều chỉnh thời lượng tiết học linh hoạt. Khi có phương pháp dạy học tích cực rõ ràng, giáo viên sẽ tự tin vượt qua tỷ lệ 83,5% e ngại thao giảng như khảo sát ban đầu.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tâm lý hứng thú học tập của A. G. Cô-va-li-nôp và các đặc trưng thi pháp cốt lõi của thơ Đường trong chương trình Ngữ văn 10.
• Khảo sát thực trạng 200 giáo viên và học sinh tại 3 trường trung học phổ thông ở Hà Nội phản ánh chân thực các rào cản về phương pháp, thời lượng và tâm lý e ngại văn học cổ điển.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp sư phạm đột phá kết hợp phương pháp đặc thù bộ môn, kỹ thuật dạy học tích cực và ứng dụng công nghệ thông tin.
• Kết quả thực nghiệm tại lớp 10A4 trường Trung học phổ thông Hoàng Văn Thụ khẳng định tính khả thi vượt trội với 78,5% học sinh đạt loại khá giỏi và 82,4% học sinh hào hứng học tập.
• Đóng góp nguồn tư liệu thực tiễn quý giá gồm giáo án mẫu, phiếu quan sát và hệ thống bảng hỏi chuẩn hóa cho công tác nghiên cứu sư phạm Ngữ văn.

Đóng góp chính của luận văn là mở ra một hướng tiếp cận mới, biến phần thơ Đường từ nội dung khó dạy, khó học thành những giờ học giàu tính thẩm mĩ và lôi cuốn. Kế hoạch tiếp theo trong năm học 2012 - 2013 là tiếp tục nhân rộng mô hình thực nghiệm sang các trường trung học phổ thông trên toàn địa bàn Hà Nội. Quý thầy cô giáo và các nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay các biện pháp sư phạm này để thắp lên ngọn lửa đam mê văn học cổ điển trong mỗi thế hệ học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở khoa học của đề tài Chƣơng 2: Đề xuất biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 10 trong dạy học phần thơ Đƣờng Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Khái quát về thơ Đƣờng Thơ Đƣờng đƣợc xem là thành tựu rực rỡ nhất của văn học đời Đƣờng (618– 907), là mẫu mực của thơ ca Trung Quốc nói riêng và thơ ca trung đại phƣơng Đông nói chung, thậm chí là đỉnh cao của thơ ca nhân loại. Thơ Đƣờng đã đi vào Việt Nam từ rất lâu, gây đƣợc ảnh hƣởng sâu rộng và đƣợc nhiều ngƣời yêu thích. Ở nƣớc ta, từ đời Lý trở về sau, thơ Đƣờng đƣợc ông cha ta tìm hiểu và học hỏi, tiếp thu rất nhiều.

Không ít nhà thơ trung đại và hiện đại đã vận dụng đề tài, thi liệu, tứ thơ, điển cố trong thơ Đƣờng, học tập ngôn ngữ thơ Đƣờng. Thơ Đƣờng cũng đƣợc đƣa vào giảng dạy ở nhà trƣờng phổ thông và đại học. Những điều đó một mặt khẳng định giá trị to lớn của thơ Đƣờng, mặt khác thể hiện thái độ trân trọng, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại của ngƣời Việt Nam ta. Việc dạy – học thơ Đƣờng trong nhà trƣờng phổ thông nói chung và chƣơng trình Ngữ văn lớp 10 nói riêng không phải chỉ trong một giới hạn nhỏ hẹp là phân tích vài tác phẩm trong sách giáo khoa.

Cả ngƣời dạy và ngƣời học đều cần có những hiểu biết cơ bản về thơ Đƣờng, đặc biệt là những ngƣời dạy thơ Đƣờng – các GV cần có vốn kiến thức tƣơng đối toàn diện, sâu sắc thì mới tìm đƣợc các phƣơng pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp, tạo đƣợc hứng thú học tập cho HS. Chúng tôi cho rằng, việc nghiên cứu, đề xuất biện pháp tạo hứng thú học tập cho HS lớp 10 trong dạy học phần thơ Đƣờng cần dựa trên cơ sở nắm rõ những kiến thức cơ bản nhƣ sau: 1. Những yếu tố cơ bản chi phối đặc điểm nội dung và nghệ thuật của thơ Đường Có rất nhiều yếu tố chi phối đặc điểm nội dung, nghệ thuật của thơ Đƣờng nhƣng ở đây chúng tôi chỉ xin đề cập đến hai yếu tố quan trọng là hoàn cảnh chính trị, xã hội và tƣ tƣởng, văn hóa. Hiểu rõ hai yếu tố này sẽ giúp ích nhiều cho việc tìm hiểu, khám phá các bài thơ Đƣờng trong chƣơng trình Ngữ văn 10.

Ví dụ nhƣ để hiểu tâm trạng của Đỗ Phủ trong bài Thu hứng, cần phải nắm đƣợc hoàn cảnh lịch sử - xã hội thời Thịnh Đƣờng, nhất là cuộc khởi loạn An Lộc Sơn có nhiều tác 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] động đến cuộc đời của nhà thơ. Hay để hiểu những gì mà Thôi Hiệu muốn gửi gắm qua bài Hoàng Hạc lâu, ta cần nắm đƣợc sự chi phối của tƣ tƣởng Đạo giáo đối với thơ Đƣờng. Hoàn cảnh chính trị, xã hội  Thời Sơ Đƣờng (618 – 713): Trong gần một trăm năm của thời kỳ này, Trung Quốc sống trong cảnh thái bình, an lạc. Có một vài cuộc rối loạn do sự chấp chính của nữ nhân (Vũ hậu, Vi hậu, Thái Bình công chúa), nhƣng những vụ biến động này chỉ giới hạn trong chốn cung đình hay ở một vài địa phƣơng và cũng nhanh chóng bình định.

Vì vậy thơ làm trong thời kì này phần nhiều là những bài ca tụng cảnh đất nƣớc thanh bình, tán dƣơng thịnh đức của triều đại, có văn từ hoa mỹ diễm lệ. Ðầu thời Sơ Ðƣờng, xuất hiện hai khuynh hƣớng thi ca, mà sau này phát triển mạnh trong thời Thịnh Ðƣờng: Biên tái và Ðiền viên. Biên tái là loại thơ tả cảnh sắc biên thùy và tâm tình của ngƣời lính thú. Ðiền viên là loại thơ tả cuộc sống nông thôn đạm bạc, chất phác cùng những lạc thú thiên nhiên của nhàn nhân dật sĩ.

 Thời Thịnh Đƣờng (713 – 766): Cuộc khởi loạn của An Lộc Sơn (năm 755) là mốc phân chia thời này ra làm hai giai đoạn: thái bình và tán loạn. Trƣớc loạn An Lộc Sơn là thời những bài thơ chứa đầy tình, nhạc và rƣợu. Cũng có những bài thơ tả tình quan ái và niềm khuê oán. Nhƣng đó là tình cảm hào hùng của ngƣời chinh phu tuy biết “Từ xƣa chinh chiến mấy ai về” nhƣng vẫn quyết “Gieo Thái Sơn nhẹ tựa hồng mao”; là nỗi nhớ nhung, sầu muộn của ngƣời chinh phụ tuy có tê tái nhƣng không bi thảm.

Từ cuộc loạn An Lộc Sơn về sau, thơ ca phản ánh một xã hội điêu tàn, thống khổ. Chiến địa không còn là cảnh hùng tráng đầy thi vị, mà là nơi ma than, quỉ khóc, xƣơng trắng tả tơi. Những ngƣời lính thú bạc đầu nơi quan ải, những thiếu nữ thành cô phụ sau tối tân hôn, những ngƣời chồng phải gửi vợ nơi quê ngƣời, đất khách, và những ngƣời cha tủi hổ vì bất lực trƣớc cảnh con thơ chết đói. Các bài nhƣ Tam lại, Tam biệt của Ðỗ Phủ cực tả cảnh chiến tranh tàn khốc, xã hội tối tăm trong thời kì này.

Lí Bạch và Đỗ Phủ là hai tên tuổi nổi bật nhất thời Thịnh Đƣờng với hai phong cách thơ hoàn toàn khác nhau. Một ngƣời là nhà thơ lãng mạn vĩ đại nhất, một ngƣời là nhà thơ hiện thực vĩ đại nhất. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Thời Trung Ðƣờng (766 - 835): Sau khi loạn An Lộc Sơn, Sử Tƣ Minh đã bình, tình hình vẫn còn phân loạn. Giặc ngoài quấy nhiễu, triều đình thối nát, hoạn quan lộng quyền, đó là những nguyên nhân khiến xã hội bất an, nhân dân cực khổ.

Tình trạng thơ ca kém hẳn thời trƣớc. Các nhà thơ chỉ quanh quẩn trong phạm vi cũ, không có gì sáng tạo mới mẻ, tạo những sắc màu mới cho thi đàn. Nổi bật hơn cả là nhà thơ Bạch Cƣ Dị với chủ trƣơng nghệ thuật vị nhân sinh. Bạch Cƣ Dị thích làm những bài thơ dùng chữ thông tục, dễ hiểu, có thể gọi là thơ bạch thoại của đƣơng thời.

Nhƣng những tác phẩm phổ biến nhất và nổi tiếng nhất của ông lại là những bài thơ trƣờng thiên trữ tình: Trường hận ca tả mối diễm tình bi thảm của Ðƣờng Minh Hoàng với Dƣơng Quí Phi, và Tì bà hành nói lên tâm sự ngƣời thƣơng phụ ở bến Tầm Dƣơng.  Thời Vãn Đƣờng (836 – 905): Tình trạng, chính trị, kinh tế, xã hội càng ngày càng suy đồi. Quan lại tham nhũng, thuế má nặng nề, thƣởng phạt bất công,những nguyên nhân ấy đƣa đến loạn Vƣơng Tiên Chi (874) rồi loạn Hoàng Sào hơn trong 10 năm, làm sụp đổi nhà Ðƣờng. Lịch sử tái diễn cảnh hỗn độn khoảng cuối đời Tùy, văn học trở lại duy mỹ lúc Ðƣờng Sơ.

Trƣớc kia có phái Ỷ mỹ, bây giờ có phái Chi Phấn, tràn ngập phong khí hoa diễm lãng mạn. Tư tưởng văn hóa Về mặt tƣ tƣởng, đặc điểm của đời Đƣờng là sự tịnh thịnh của ba giáo thuyết Nho, Đạo và Phật. Tình trạng Tam giáo đồng nguyên này có ảnh hƣởng đối với khuynh hƣớng sáng tác của thi nhân, tạo ra những phong cách, trƣờng phái và cảm hứng sáng tác đa dạng của thơ Đƣờng. - Nho giáo đƣợc tôn sùng từ thời nhà Hán với Đổng Trọng Thƣ, đến đời Đƣờng lại càng hƣng thịnh.

Loại thơ phúng thích xã hội nhƣ Đỗ Phủ, Bạch Cƣ Dị đã thấm nhuần tinh thần cũng nhƣ tƣ tƣởng tích cực của Khổng Tử. - Trong các đời Tần Hán, Đạo gia có ảnh hƣởng lớn. Đến đời Đƣờng, nó gần nhƣ trở thành quốc giáo. Ảnh hƣởng của Đạo giáo với thi ca rất lớn lao.

Những bài thơ thần tiên của Lý Bạch, tự nhiên của Vƣơng Duy, Mạnh Hạo Nhiên và duy mỹ của Lý Thƣơng Ẩn là những tác phẩm tiêu biểu của loại thơ có màu sắc Đạo gia. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Phật giáo du nhập vào Trung Quốc từ thời Đông Hán, và đã phát triển trong thời Nam Bắc triều, nhƣng đến đời Đƣờng mới thật thịnh đạt. Phật giáo nhờ sự tôn sùng của vua chúa và công trình dịch kinh của chƣ tăng, đã lan rộng, thấm sâu trong các tầng lớp nhân dân. Trong số các thi nhân nổi tiếng Giả Đảo đã từng làm tăng, Vƣơng Duy là nhân vật quan trọng trong Nam phái thiền tông.

Tuy không có ảnh hƣởng nhiều nhƣ Nho và Đạo, Phật giáo cũng đem lại cho thi ca đời Đƣờng những sắc thái và ý tƣởng đặc biệt. Các đề tài và trường phái thơ Đường 1. Đề tài Đề tài trong thơ Đƣờng có những nội dung đa dạng và phong phú, với nhiều hình thức diễn đạt phóng khoáng, từ những đề tài về an nhàn ẩn dật, vui thú điền viên, tả cảnh thiên nhiên, đến những bài thơ nói về cung đình, biên tái, chiến chinh, những đề tài liên quan đến xã hội, cảnh nghèo đói áp bức, nỗi bất công của phụ nữ, những bài thơ tâm tình, từ tình bè bạn, tình yêu thiên nhiên, đến tình yêu nam nữ, rồi những đề tài vịnh sử, hoặc những bài thơ mang hƣơng vị Thiền… 1. Các trường phái Để phản ánh hiện thực xã hội phong phú muôn màu muôn vẻ, thơ ca đời Đƣờng xuất hiện nhiều trƣờng phái, phong cách và phát triển một cách rầm rộ, nhiều tác giả, tác phẩm nổi tiếng ở thời kì này đƣợc đời sau truyền tụng và ca ngợi.

Căn cứ vào đề tài sáng tác, các nhà văn học sử Trung Quốc đã chia thơ Đƣờng thành các trƣờng phái sau: - Trƣờng phái Điền viên sơn thủy : Phái Điền viên sơn thủy còn đƣợc gọi là phái “Vƣơng – Mạnh” bởi vì hai thi nhân tiêu biểu của phái này là Mạnh Hạo Nhiên (689 – 740) và Vƣơng Duy (701 – 761). Mạnh Hạo Nhiên là nhà thơ sống gần gũi với với cảnh thôn quê lặng lẽ, bình dị. Hình ảnh thiên nhiên trong thơ ông đƣợc miêu tả đẹp đẽ với cảnh thanh nhàn êm ả của làng quê, cảnh núi sông hùng vĩ và tráng lệ… Ngƣời thứ hai là Vƣơng Duy tự Ma Cật, tuy suốt đời làm quan nhƣng ông thƣờng sống nhƣ một ẩn sĩ, là ngƣời sùng tín đạo Phật, thơ mang đậm ý vị thiền nên đƣợc mọi ngƣời tôn vinh là Thi Phật. Ông là một ngƣời rất đa tài, không những nổi tiếng về thơ mà còn am hiểu về âm nhạc, có tài thƣ pháp và là một danh họa.

Khi nhận xét về Vƣơng Duy, Tô Thức đời Tống cho rằng: “Thi trung hữu họa, họa 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trung hữu thi” (Đọc thơ Ma Cật thấy trong thơ có họa, xem họa Ma Cật thấy trong họa có thơ).