Mở đầu Chƣơng 1: Cơ sở lí luận về sƣ phạm tƣơng tác Chƣơng 2: Thực trạng dạy học môn Autocad tại trƣờng Cao đẳng Cần Thơ Chƣơng 3: Tổ chức dạy học theo quan điểm sƣ phạm tƣơng tác môn Autocad tại trƣờng Cao đẳng Cần Thơ Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục 4 PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SƢ PHẠM TƢƠNG TÁC 1. SƠ LƢỢC LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM 1. Trên thế giới Ở Nhật, nhà giáo dục T.
Makiguchi trong tác phẩm “Giáo dục vì cuộc sống sáng tạo” đã giới thiệu tƣ tƣởng “Dạy học hƣớng vào ngƣời học, dạy học tích cực, biến quá trình dạy học thành quá trình tự học. Tác giả phân tích ảnh hƣởng của mối quan hệ tƣơng tác giữa giáo viên, học sinh và yếu tố môi trƣờng trong dạy học hiện đại. Tác giả khẳng định ngƣời thầy vẫn giữ vai trò chủ đạo, vì chính ngƣời thầy là ngƣời xác định mục tiêu, nội dung dạy học, thiết kế và tổ chức hoạt động; dự kiến các tình huống có thể xảy ra và dự kiến phƣơng hƣớng hay cách giải quyết tƣơng ứng. Còn yếu tố môi trƣờng theo tác giả có nghĩa rất rộng bao gồm SGK, tài liệu học tập đƣợc biên soạn theo tinh thần gắn với thực tiễn.
Ở Pháp, Lý thuyết tình huống đƣợc Guy Brousseau - Viện Đại học đào tạo giáo viên ở Gremnoble - Pháp phát triển từ những năm 1990. Lý thuyết này đã trở thành công cụ đắc lực cho việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến ngành giáo dục Toán học dựa trên cơ sở phân tích mối quan hệ của các nhân tố: giáo viên, học sinh, tri thức và môi trƣờng [22, 115]. Ở Ruanda, Châu Phi, hai tác giả Jean Marc Denommé & Madeleine Roy đã xây dựng một phƣơng pháp sƣ phạm cơ bản dựa trên việc mô tả vai trò riêng của ba nhân tố chính trong hoạt động sƣ phạm là học sinh, giáo viên và môi trƣờng, các tác nhân chính tham gia vào quá trình học tập, hai tác giả gọi phƣơng pháp này là sƣ phạm tƣơng tác. Thông qua năm khóa học tăng cƣờng về đào tạo sƣ phạm, họ đã thử nghiệm để kiểm tra tính chất có căn cứ của các nguyên tắc sƣ phạm.
Từ đó, hai tác giả đƣa ra kết luận về những thay đổi ở giáo viên và học sinh nhƣ sau: Đối với giáo viên, thái độ đối với học sinh đã có những cải thiện rõ rệt nhƣ biểu lộ sự quan tâm lo lắng khi giúp đỡ, khuyến khích và giúp học sinh của mình thành công; Đối với học sinh, thể hiện thái độ có trách nhiệm hơn trong quá trình học vì giáo viên giúp họ nhận ra sự tham gia của họ và sự quan tâm của họ không ngừng đƣợc động viên [12, 13]. 5 Trong sách “Giáo dục - của cải nội sinh” của Ủy ban giáo dục UNESCO, tác giả Giắc Đờ - lo đƣa ra nhận định về cải cách phƣơng pháp sƣ phạm trong nhà trƣờng ở thế kỷ XXI sẽ theo hƣớng SPTT, một đƣờng hƣớng trong đổi mới sƣ phạm ngày nay. Trong đó, tác giả khẳng định phƣơng pháp tƣơng tác GV - HS giữ vai trò trung tâm trong nhà trƣờng hiện đại. Nội dung của tác phẩm phân tích rõ vai trò, vị trí của HS - GV - môi trƣờng và nhấn mạnh tƣơng tác của ba nhân tố này trong hoạt động dạy học.
Cuốn sách này đƣợc các nhà LLDH đánh giá là bổ ích, giúp giáo viên có thêm vốn liếng sƣ phạm, góp phần nâng cao chất lƣợng công việc “trồng ngƣời” cao quý của nghề nhà giáo [12, 11]. Ở Việt Nam GS. TSKH Hồ Ngọc Đại đã đƣa tƣ tƣởng khoa học hiện đại của các Viện sĩ Liên Xô V. Đavƣđốp và D.
Encônhin vào trong điều kiện Việt Nam, trong đó tập trung vào hai thành tố của quá trình dạy học là nội dung và phương pháp. Nội dung đƣợc cấu trúc theo hƣớng từ trừu tượng tới cụ thể, chú trọng việc hình thành phƣơng pháp suy diễn cho học sinh. Phƣơng pháp triển khai theo hƣớng thầy thiết kế, trò thi công, coi trọng việc tự học, tự hoạt động của học sinh [22, 25]. Trong thời gian gần đây, các nhà giáo Việt Nam trao đổi nhiều về một tƣ tƣởng sƣ phạm mới đƣợc gọi là “Sƣ phạm học tƣơng tác”.
Margolinas và các cộng sự đã nghiên cứu sự tƣơng tác giữa các yếu tố của hoạt động dạy học trong lí thuyết tình huống môn Toán và phổ biến ở Việt Nam vào năm 1992 tại Huế. Năm 1995 tại trƣờng Đại học Sƣ phạm Tp.HCM trong hội thảo didactic (thuật ngữ tiếng Pháp didactic đƣợc dịch là “sƣ phạm”, cũng có tác giả dịch là “dạy học”) của những nƣớc nói tiếng Pháp. Khi đó thuật ngữ sƣ phạm học tƣơng tác là một thuật ngữ mới ở Việt Nam. Bên cạnh đó việc nghiên cứu didactic đƣợc công bố qua các công trình nghiên cứu của các tác giả nhƣ Nguyễn Bá Kim, Lê Thị Hoài Châu, Lê Văn Tiến.
Từ năm 2001, trong chƣơng trình đào tạo Thạc sỹ "Phƣơng pháp dạy học bộ môn Toán" của Trƣờng ĐH Sƣ phạm Tp. HCM đã tích hợp nhiều môdun nghiên cứu về Didactic Toán. Tuy nhiên, nghiên cứu Didactic Toán vẫn chƣa đƣợc giới thiệu nhiều tại các trƣờng cũng nhƣ các cơ sở nghiên cứu và đào tạo giáo viên tại miền Bắc [22, 115]. Thông qua con đƣờng hợp tác quốc tế các tƣ tƣởng mới về PPDH ở các nƣớc phát triển đã đƣợc phổ biến vào Việt Nam.
Nhiều tài liệu, sách đƣợc dịch nhƣ: Sự phát 6 triển nhận thức học tập và giảng dạy (F. Neinert, “GD” HN, 1996); Các phƣơng pháp sƣ phạm (Guy Palmade, “Thế giới”, 1999)…[22, 28]. Năm 2000, tƣ tƣởng sƣ phạm học tƣơng tác đƣợc giới thiệu lần đầu tiên ở nƣớc ta trong tác phẩm “Tiến tới một phương pháp sư phạm tương tác”, của hai tác giả Jean Marc Denommé & Madeleine Roy (do GS. Nguyễn Quang Thuấn và TS.
Tống Văn Quân dịch từ tiếng Pháp). Tác phẩm đã đề cập đến một trƣờng phái sƣ phạm học tƣơng tác cùng nền tảng lí luận của nó. VS Phạm Minh Hạc, phƣơng pháp SPTT là một hƣớng mới trong đổi mới sƣ phạm ngày nay. Nội dung nêu rõ vai trò, vị trí của học sinh, giáo viên và môi trƣờng, cùng các tƣơng tác của ba yếu tố này.
Và khẳng định là phải nhấn mạnh tƣơng tác, hỗ trợ, cùng nhau hợp tác đi vào con đƣờng tiếp thu, lĩnh hội các tri thức, kỹ năng, thái độ thành vốn sống, ăn nhập vào vốn kinh nghiệm của bản thân tạo nên một tiềm năng và tiếp đó thành nhân cách, thành năng lực hoạt động của từng ngƣời [12, 11]. Một số nhà nghiên cứu ở Việt Nam trong những năm gần đây đã phát triển tƣ tƣởng này thành luận văn thạc sĩ. Các công trình nghiên cứu đã công bố đều thực hiện theo hƣớng vận dụng QĐSPTT vào dạy học các môn học cụ thể nhƣ: môn Hình học 11 nâng cao, môn Anh văn căn bản, môn Quản trị mạng và môn Quản trị mạng 1. Qua việc tham khảo các công trình nghiên cứu nêu trên, có thể tóm tắt kết quả nghiên cứu của các đề tài nhƣ sau: Trên cơ sở phân tích và hệ thống hóa một số vấn đề về lí luận của QĐSPTT, tác giả Vũ Văn Công đã đề xuất quy trình dạy học theo QĐSPTT và một số định hƣớng vận dụng QĐSPTT vào quá trình dạy học cụ thể nội dung “Phép dời hình và phép đồng dạng trong mặt phẳng” hình học 11 nâng cao trƣờng THPT, tại trƣờng THPT Hòa Hiệp số 2, tỉnh Bắc Giang.
Kết quả thực nghiệm khẳng định đƣợc tính khả thi và hiệu quả trong dạy học môn Toán, bƣớc đầu khẳng định quy trình dạy học và các biện pháp đã đề xuất trong luận văn là có hiệu quả vì nó đã tạo đƣợc không khí lớp học sôi nổi, thu hút sự tham gia của tất cả HS trong lớp vào quá trình dạy học do giáo viên hƣớng dẫn, tổ chức [2]. Dựa vào sự phân tích cơ sở lí luận về dạy học tƣơng tác và kết quả khảo sát thực trạng việc nghiên cứu lí luận tác giả Ngô Ngọc Minh đã đề xuất ứng dụng một số PPDH theo hƣớng tƣơng tác với kỹ năng Nói cho môn học Anh văn căn bản, áp dụng cho hệ trung cấp tại trƣờng Cao đẳng Nghề Bạc Liêu. Kết quả thực nghiệm của đề tài 7 đã chứng minh đƣợc việc kết hợp các PPDH nhƣ: PPDH giải quyết vấn đề; phƣơng pháp vấn đáp tìm tòi; phƣơng pháp thảo luận và làm việc theo nhóm nhỏ; phƣơng pháp trực quan đã tạo đƣợc kết quả tốt trong dạy học nhƣ: sự hứng thú, thái độ học tập tích cực, ý thức học tập đƣợc nâng lên, không khí lớp học sôi động hơn,. đặc biệt là ngƣời học có ý thức trách nhiệm hơn với việc học của mình và tạo đƣợc thông tin phản hồi hai chiều, giúp GV và HS kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy và hoạt động học.
Chứng minh các PPDH mà tác giả đề xuất rất có ý nghĩa trong thực tiễn, có tính khả thi và hiệu quả cao hơn so với các PPDH đã và đang đƣợc áp dụng tại trƣờng Cao đẳng Nghề Bạc Liêu [13]. Từ sự nghiên cứu CSLL và công nghệ dạy học tƣơng tác tác giả Trần Thị Ngân góp phần làm sáng tỏ về lí luận dạy học tƣơng tác qua sự phân tích các vấn đề lúc, chỗ và độ của tƣơng tác; phân tích đƣợc sự tƣơng tác giữa các phần tử trong nội bộ tác nhân các tác nhân người dạy - người học - môi trường và ảnh hƣởng của chúng trong bối cảnh xã hội hiện nay, trong đó nhấn mạnh tương tác người - máy. Từ đó, đề xuất mô hình, qui trình và các biện pháp sƣ phạm để tổ chức quá trình dạy học môn Quản trị mạng tại trƣờng Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội. Và đề xuất qui trình xây dựng bài giảng điện tử cho môn học này theo công nghệ dạy học tƣơng tác.
Kết quả thực nghiệm đã khẳng định vấn đề nghiên cứu của tác giả có tính khả thi và hiệu quả trong dạy và học, cụ thể là ngƣời học phát huy đƣợc tính tích cực, chủ động học tập, học tập hứng thú và sáng tạo. Chứng minh đƣợc sự cần thiết phải đổi mới phƣơng pháp giảng dạy một cách toàn diện trong nhà trƣờng và xã hội [14].