MỤC LỤC CHƢƠNG I: VAI TRÕ CỦA KHU VỰC CÔNG TRONG NỀN KINH TẾ .1 Đối tƣợng và mục tiêu nghiên cứu của kinh tế học công cộng .1 Đối tƣợng nghiên cứu.2 Mục tiêu và phƣơng pháp nghiên cứu của Kinh tế học công cộng .2 Tính hiệu quả của thị trƣờng .1 Phân biệt giữa Chính phủ và các cơ quan tƣ nhân? .2 Hiệu quả Pareto của nền kinh tế thị trƣờng.3 Những khuyết tật (thất bại) thị trƣờng và hành vi của Chính phủ .4 Những khuyết tật (thất bại) của Chính phủ trong nền kinh tế. 8 Bốn lý do cơ bản gây ra các thất bại của chính phủ đó là:.5 Sự thay đổi vai trò của chính phủ trong quá trình phát triển và các giai đoạn phát triển khu vực công ở Việt Nam. 8 Chƣơng II: HÀNG HÓA CÔNG CỘNG – SẢN XUẤT CÔNG CỘNG-VÀ BỘ MÁY HÀNH CHÍNH. Hàng hóa công cộng – Hàng hóa tƣ nhân đƣợc cung cấp công cộng .1 Khái niệm và phân loại Hàng hóa công cộng .1 Khái niệm và đặc điểm của hàng hóa công cộng .2 Phân loại hàng hóa công công.
Sản xuất hàng hóa công cộng và bộ máy hành chính.1 Sản xuất hàng hóa công cộng .1 Đƣờng cầu về hàng hóa công cộng .2 Bộ máy hành chính nhà nƣớc. 22 Vai trò quan trọng của chính phủ với tƣ cách là HHCC thuần tuý. 23 CHƢƠNG III: TÁC ĐỘNG NGOẠI VI. Yếu tố ngoại vi và phân loại .1 Khái niệm và đặc điểm .2 Phân loại ngoại ứng.1 Tính hiệu quả của sự tác động (tính chất ngoại vi) .2 Theo mức độ tác động.
Tác động ngoại vi dƣới góc độ quan điểm xã hội .1 Sự phi hiệu quả của ngoại ứng tiêu cực .2 Sự phi hiệu quả của ngoại ứng tích cực. Các giải pháp đối với tác động ngoại vi .1 Các giải pháp của tƣ nhân đối với tác động ngoại vi.2 Giải pháp của chính phủ đối với tác động ngoại vi .1 Giải pháp đánh thuế và trợ cấp .2 Giải pháp hành chính, luật pháp .3 Sự lựa chọn giữa các giải pháp. 36 CHƢƠNG IV: CÁC CHƢƠNG TRÌNH CHI TIÊU CỦA CHÍNH PHỦ. Phân tích chính sách chi tiêu cho các công trình công cộng.
Điều tra về sự cần thiết phải có chƣơng trình .2 Những hình thức can thiệp của chính phủ để sản xuất hàng hóa công cộng 39 1.3 Những kết quả (hậu quả) của các chƣơng trình chi tiêu .1 Những phản ứng của khu vực kinh tế tƣ nhân với các chƣơng trình của chính phủ (lách luật).2 Tác động thu nhập, thay thế nảy sinh phi hiệu quả .4 Những hậu quả của việc phân phối lại .1 Ai đƣợc lợi .2 Đánh giá các ảnh hƣởng của việc phân phối .5 Công bằng và hiệu quả hai mục đích chọn lựa.1 Vì sao giáo dục lại nên do công cộng đài thọ và cấp kinh phí. 42 Thị trƣờng vốn trong giáo dục không hoàn hảo do: .2 Những vấn đề hiện tại của giáo dục .1 Kinh phí giáo dục công nên phân bổ thế nào? .2 Hỗ trợ của công cộng cho các trƣờng tƣ .3 Trợ giúp cho giáo dục đại học. Chế độ chăm sóc sức khoẻ .2 Chi tiêu qua thuế (hỗ trợ chăm sóc sức khoẻ thông qua thuế) .3 Cơ sở của chính phủ trong việc cung cấp tài chính, điều tiết chăm sóc sức khoẻ .1 Sự mất công bằng và tài trợ của chính phủ đối với dịch vụ y tế .2 Thị trƣờng y tế không đáp ứng các điều kiện cho một thị trƣờng cạnh tranh hoàn hảo.4 Bảo hiểm xã hội (BHXH) .2Những vấn đề của bảo trợ xã hội phải đối mặt .5 Chƣơng trình phúc lợi và phân phối lại thu nhập. 47 ii CHƢƠNG V: LỰA CHỌN CÔNG CỘNG.
49 1 Lợi ích của lựa chọn công cộng .1 Khái niệm lựa chọn công cộng.2 Lợi ích của Lựa chọn công cộng. 49 2 Các hình thức của Lựa chọn công cộng .1 Lựa chọn công cộng trong cơ chế dân chủ trực tiếp .1 Các nguyên tắc lựa chọn công cộng .2 Các phiên bản khác của nguyên tắc biểu quyết theo đa số .3 Định lý bất khả thi của Arrow .2 Lựa chọn công cộng trong có chế dân chủ đại diện .1 Hạn chế của chính phủ đại diện. 60 Chƣơng VI: THUẾ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG. Lý thuyết cơ bản về thuế .1 Khái niệm và tính chất cơ bản của thuế .1 Khái niệm và đặc trưng về thuế .2 Phân loại thuế .3 Tính chất cơ bản của thuế .4 Quan điểm về các chỉ tiêu đánh thuế.
Hiệu ứng của thuế đến ngƣời sản xuất, ngƣời tiêu dùng và thị trƣờng lao động 68 2.1 Ảnh hƣởng của thuế đến ngƣời sản xuất (thuế đánh vào bên cung) .2 Thuế đánh vào bên cầu .3 Ảnh hƣởng cuả thuế thu nhập và thuế lƣơng đến cung của lao động. Khái quát một số sắc thuế ở Việt Nam .1 Quá trình phát triển thuế tại Việt Nam .2 Các yếu tố cơ bản cấu thành một sắc thuế .3 Một số loại thuế tại Việt Nam .2 Thuế thu nhập. 84 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 87 iii CHƢƠNG I VAI TRÕ CỦA KHU VỰC CÔNG TRONG NỀN KINH TẾ 1.1 Đối tƣợng và mục tiêu nghiên cứu của kinh tế học công cộng 1.1 Đối tƣợng nghiên cứu Kinh tế học nghiên cứu cách thức lựa chọn, sử dụng các nguồn lực khan hiếm của xã hội để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng lên của con ngƣời trong xã hội.
Kinh tế công cộng là một nhánh của Kinh tế học, nó cũng xem xét việc trả lời các câu hỏi cơ bản của Kinh tế học đó là: Sản xuất cái gì? Sản xuất nhƣ thế nào? Sản xuất cho ai? Và các quyết định kinh tế đƣợc đƣa ra nhƣ thế nào? Sản xuất cái gì? Cơ chế thị trƣờng, tƣ nhân (do bàn tay vô hình) Cơ chế công cộng (thông qua chọn lựa công cộng – bầu, biểu quyết) HHTN D B Đƣờng khả năng SX PPF E C A HHCC Hình 1.1: Đƣờng giới hạn năng lực SX giữa HHCC và HHTN Quan điểm cũ ai là người sản xuất cái gì: Doanh nghiệp nhà nƣớc nên sản xuất ra (dịch vụ điện thoại, thép, điện) bán cho các cá nhân và chừng nào số hàng hóa này không do các DN nhà nƣớc sản xuất ra thì ngƣời tiêu dùng còn bị bóc lột; (quan điểm cổ điển không thịnh hành) Quan điểm mới ai là người sản xuất cái gì: Doanh nghiệp nhà nƣớc (DNNN) cồng kềnh kém hiệu quả 1 hơn nhiều so với các hãng tƣ nhân, chính vì vậy nên hợp đồng hoặc để cho tƣ nhân sản xuất các loại hàng hóa dịch vụ (HH-DV) này và chính phủ dùng ngân sách mua các loại hàng hóa này từ các hãng tƣ nhân. Phân phối cho ai? Ai sẽ là ngƣời đƣợc hƣởng lợi từ các công trình do chính phủ xây dựng? Thuế, chƣơng trình phúc lợi có tác động nhƣ thế nào đến khoản tiền thu nhập mà các cá nhân? Chính phủ phải quyết định nên sản xuất hàng hóa công cộng (HHCC) nào? ai sẽ có lợi từ một số HHCC này và ngƣợc lại? Chọn lựa tập thể nhƣ thế nào? Chọn lựa tập thể là một lĩnh vực kinh tế học công cộng CP ra đƣợc quyết định: + Phức tạp + Khó hơn nhiều trong lĩnh vực hàng hóa tƣ nhân. + Thông qua biểu quyết tập thể từ Quốc hội và các cơ quan chức năng của chính phủ. + Không thể tránh khỏi những ý định riêng của một nhóm cá nhân, tập đoàn.
+ Hạn chế của bầu cử (chúng ta sẽ nghiên cứu vấn đề này trong phần sau). Tuy nhiên các câu hỏi này đƣợc đƣa ra và trả lời với góc nhìn từ phía chính phủ trong đó tập trung nghiên cứu. Nghiên cứu những hoạt động của khu vực công cộng(KVCC) và tổ chức những hoạt động kinh tế công cộng. - Nghiên cứu các hoạt động kinh tế của KVCC (chủ yếu là các chƣơng trình chi tiêu của chính phủ), - Tổ chức các hoạt động, chi tiêu của chính phủ (hiệu quả - công bằng dƣới góc độ toàn xã hội) - Khắc phục những thất bại của nền kt thị trƣờng.
Tìm hiểu, dự đoán những hậu quả của các chính sách và hành động của CP có thể gây ra - Trên tầm vĩ mô, đa dạng, đa mục tiêu - Chính sách không thể thoả mãn mọi độ của xã hội. Đặc biệt là vấn đề công bằng trong phân phối thu nhập và hiệu quả. 2 - Khó đánh giá kết quả chính xác. - Hậu quả trong ngắn hạn, trung hạn, dài hạn, ngƣời sản xuất, ngƣời tiêu dùng, cân bằng từng phần và cân bằng tổng thể.
Đánh giá các phƣơng án chính sách Cần biết: hậu quả và đƣa ra các chuẩn mực để đánh giá. Các bước: + Xác định mục tiêu chủ yếu của các chính sách là gì? trong giai đoạn nào? + Xác định mức độ các phƣơng án đáp ứng đựơc mục tiêu, tiêu chuẩn của chính sách. + Dự đoán, đánh giá hậu quả và ảnh hưởng xã hội- kinh tế- môi trường đặc biệt là giữa sự công bằng xã hội và hiệu quả kinh tế.2 Mục tiêu và phƣơng pháp nghiên cứu của Kinh tế học công cộng 1.1 Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu của học phần này nhằm phát triển khả năng của ngƣời học trong việc nghiên cứu vai trò khách quan của chính phủ can thiệp vào nền kinh tế nhằm khắc phục các thất bại thị trƣờng. Học phần đề cập tới nội dung phân tích các dạng thất bại của nền kinh tế thị trƣờng, và sự can thiệp bằng các chính sách, công cụ của chính phủ nhằm đạt đƣợc tối đa hóa phúc lợi xã hội.
Khi học xong học phần này, ngƣời học sẽ: (1) Hiểu đƣợc các dạng thất bại thị trƣờng; (2) Hiểu đƣợc vai trò can thiệp của chính phủ để làm giảm thiểu các thất bại thị trƣờng; (3) Phân tích sự phù hợp của các chính sách của chính phủ; (4) Triển khai và đánh giá sự hợp lý của các chính sách trong thực tế 1.2 Phương pháp nghiên cứu Học phần Kinh tế công cộng lấy phƣơng pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm các phƣơng pháp nghiên cứu chủ đạo. Do yêu cầu nặng về phân tích nên hai phƣơng pháp phân tích đƣợc sử dụng chính đó là: - Phân tích thực chứng: là phƣơng pháp phân tích khoa học nhằm tìm ra mối quan hệ nhân quả giữa các biến số kinh tế. Nó chỉ đơn thuần là tạo ra những giả thuyết dƣới dạng “nếu…thì…” và các giả thuyết này có thể kiểm chứng trong thực tế.