phần Mở đầu và Kết luận, luận án chứa đựng các Chƣơng sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài Chƣơng 2: Những vấn đề lý luận về phân tích chính sách trong hoạt động lập pháp Chƣơng 3: Phân tích chính sách trong hoạt động lập pháp của một số nƣớc trên thế giới Chƣơng 4: Phân tích chính sách trong hoạt động lập pháp ở Việt Nam và phƣơng hƣớng, giải pháp hoàn thiện từ kinh nghiệm của một số nƣớc trên thế giới 7 luan an CHƢƠNG I TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.Những công trình khoa học có liên quan đến đề tài Để một chính sách có thể đạt đƣợc mục đích mong muốn bằng cách thức đo lƣờng hiệu quả - chi phí thì đòi hỏi quá trình phân tích chính sách phải thực sự tốt. Vì vậy, phân tích chính sách trở thành mối quan tâm chung của bất kỳ chính quyền nào và luôn là vấn đề thời sự của các quốc gia. Nhiều công trình khoa học đã nghiên cứu và tìm hiểu về vai trò, quy trình thực hiện, phƣơng pháp tiến hành, các yếu tố ảnh hƣởng của phân tích chính sách trong hoạt động lập pháp cũng nhƣ xây dựng pháp luật. Các công trình nghiên cứu khoa học bao gồm: sách tham khảo, đề tài khoa học, kỷ yếu hội thảo, luận văn, bài viết đăng trên các tạp chí khoa học… đề cập tới nhiều khía cạnh khác nhau của phân tích chính sách trong hoạt động lập pháp.
Những công trình nghiên cứu lý luận về phân tích chính sách trong hoạt động lập pháp - Sách Chính sách công của Hoa Kỳ: Giai đoạn 1935 -2001 của Lê Vinh Danh, NXB thống kê 2001. Trong công trình nghiên cứu này, một định nghĩa ngắn gọn nhƣng khúc chiết, sâu sắc về chính sách công đã đƣợc đƣa ra. Triết lý này đƣợc tác giả sử dụng làm cơ sở khoa học để triển khai những vấn đề liên quan đến phân tích chính sách bởi vì muốn làm rõ phân tích chính sách thì vấn đề về chính sách công không thể xem nhẹ hay bỏ qua. Sau khi xác định đƣợc nội hàm của chính sách công, các vấn đề khác cũng đƣợc bàn luận thoả đáng (mục tiêu của chính sách, các cách xác định mục tiêu và dựa trên nguyên tắc nào).
Phải nói rằng, mặc dù công trình không trực tiếp nói đến phân tích chính sách nhƣng các vấn đề mà tác giả nêu liên quan tới chính sách công đã giúp ích rất nhiều cho luận án. 8 luan an - Sách Chính sách công và phát triển bền vững của Trƣờng Đại học kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, NXB Chính trị quốc gia – sự thật năm 2012. Chính sách công nhận đƣợc sự quan tâm của mọi quốc gia trên thế giới do chức năng quan trọng của nó mang lại đối với nền kinh tế - xã hội của các quốc gia. Nhận thức rõ về vai trò của chính sách công đặt trong bối cảnh phát triển bền vững, cuốn sách ra đời trở thành tài liệu tham khảo quý báu cho mỗi ai muốn nghiên cứu về lĩnh vực chính sách công và phân tích chính sách.
Phần một cuốn sách nhắc tới cán cân thanh toán và sự phát triển kinh tế cũng nhƣ các vấn đề về tỷ giá, lạm phát. Phần hai là đầu tƣ công và nợ công: vai trò của đầu tƣ công, những yếu tố tác động đến quy mô và chất lƣợng của đầu tƣ công, vấn đề chi tiêu công, nợ công và phát triển bền vững. Công trình đã rút ra nhiều kết luận, kiến nghị chính sách có cơ sở khoa học và thực tiễn cao. Đó sẽ là những ý nghĩa to lớn giúp cho tác giả triển khai thành công đề tài luận án của mình.
- Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam - Viện Khoa học xã hội tổ chức Hội thảo ―Một số vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn cấp bách về chính sách pháp luật‖ – tháng 12/2013. Trƣớc bối cảnh mới về lý luận cũng nhƣ thực tiễn của chính sách cũng nhƣ phân tích chính sách ở Việt Nam, Hội thảo của Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam tổ chức đã phần nào đáp ứng bối cảnh đó. Hội thảo chỉ ra đƣợc sự khác biệt giữa chính sách và chính sách công, nội hàm của chính sách, các cấp chính sách và cũng nhắc tới phân tích chính sách với tính cách là một giai đoạn quan trọng của quy trình tạo ra pháp luật. Thông qua Hội thảo đã trang bị cho tác giả luận án một số khái niệm quan trọng giúp cho tác giả triển khai nội dung của đề tài thuận lợi hơn.
- Sách Chính sách công của Phạm Quý Thọ và Nguyễn Xuân Nhật, NXB Thông tin và truyền thông năm 2014. Công trình bàn luận khá toàn diện về chính sách công, mọi khía cạnh của chính sách công đã đƣợc hai nhà nghiên cứu đề cập chi tiết (gồm cả các vấn đề lý luận và minh hoạ thực tiễn). Tám chƣơng trong cuốn sách vẽ ra nhiều mảng khác nhau trong bức vẽ tổng thể về 9 luan an chính sách công (chính sách công và hệ thống chính sách công, các chủ thể hoạt động chính sách công, công cụ chính sách công, hoạch định chính sách công, thực thi chính sách công, đánh giá chính sách công, kết thúc chính sách công và chu kỳ chính sách công, một số chính sách công tại Việt Nam). - Sách Chính sách công – Những vấn đề cơ bản của tác giả Nguyễn Hữu Hải NXB Chính trị quốc gia – Sự thật, năm 2014.
Cuốn sách là công trình khoa học quan trọng giúp hiểu sâu sắc về phân tích chính sách bởi cuốn sách ngoài cung cấp những kiến thức cơ bản về chính sách công thì tác phẩm còn dành một chƣơng đề cập tới các nội dung của phân tích chính sách. Trong công trình này, tác giả đã sử dụng thuật ngữ ―phân tích chính sách công‖. Tác giả đƣa ra khái niệm ―phân tích chính sách công là quá trình xem xét toàn diện các yếu tố hợp thành chính sách nhằm cung cấp cơ sở cho việc hoạch định, thực thi và đánh giá một chính sách nhằm hoàn thiện các chính sách hiện hành‖, đây là quan điểm cần đƣợc bàn luận kỹ lƣỡng và chi tiết hơn. Công trình cũng chỉ rõ những chức năng quan trọng của phân tích chính sách nhƣ: chức năng cung cấp thông tin, chức năng tạo động lực, chức năng kiểm soát.
Một khía cạnh quan trọng của phân tích chính sách đƣợc tác giả nêu ra trong cuốn sách là ý nghĩa của phân tích chính sách, trong đó đề cập rằng ―phân tích chính sách để đánh giá đƣợc tính khả thi của chính sách công‖ luận điểm này sẽ là cơ sở để tác giả tiếp tục nghiên cứu mở rộng. Các nguyên tắc, các yêu cầu, các yếu tố ảnh hƣởng tới phân tích chính sách công cũng là những nội dung đƣợc tác giả giải quyết thấu đáo trong tác phẩm này. Hai vấn đề quan trọng của phân tích chính sách đƣợc làm rõ là quy trình phân tích chính sách và công cụ phân tích chính sách. Đây là những đóng góp có ý nghĩa khoa học rất lớn cho tác giả luận án, gợi mở cho tác giả luận án nhiều vấn đề cần phải giải quyết triệt để hơn, đặc biệt trong thời điểm hiện nay, khi phân tích chính sách là bƣớc thiết yếu của quy trình ban hành ra các văn bản luật theo Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015.
10 luan an - Sách A Pre-view of policy sciences (1971) của Harold D. Đây là tác phẩm bàn về khoa học chính sách khá đầy đủ và hoàn chỉnh (Định hƣớng vấn đề: mục tiêu, nguyên tắc, nhận thức, cơ sở giá trị, hiệu quả, xu hƣớng…). Cuốn sách là công trình ―gối đầu‖ của bất kỳ nhà khoa học, chuyên gia, công chức khi muốn tìm hiểu sâu về chính sách và chính sách công. Vì vậy, những tri thức về chính sách công mà Harold đề cập đóng vai trò quan trọng đối với nghiên cứu về phần khái niệm chính sách trong luận án.
- Sách Policy analysis for the real world của Brian W. Hogwood và Lewis A. Gunn, NXB Oxford University Press năm 1984. Trong phần một của cuốn sách đƣa ra một cách tiếp cận về phân tích chính sách (khung cho phân tích – chỉ ra quy trình của phân tích chính sách cùng mối quan hệ giữa các bƣớc của quy trình đó, xu hƣớng chính sách, phƣơng pháp phân tích chính sách).
Phần hai nêu ra nhiều vấn đề trọng tâm (xác định vấn đề chính sách, đƣa ra phƣơng án, đánh giá phƣơng án và lựa chọn phƣơng án). Xét về nội dung của cuốn sách không có quá nhiều nét mới so với các công trình đã đƣợc nói tới ở trên nhƣng khi tiếp cận công trình này chúng ta nhƣ đƣợc nhìn vào thế giới thực của phân tích chính sách do những ví dụ, tình huống mà cuốn sách nhắc tới. Và vì vậy, ―bức vẽ sống động‖ này sẽ giúp tác giả luận án biết thêm những kinh nghiệm thực về phân tích chính sách ở Anh những năm 80 của thế kỷ trƣớc. - Sách Policy making in China: Leaders, Structures and Processes của Kenneth Lieberthal, Michel Oksenberg, NXB Princeton University Press năm 1988.
Cuốn sách này làm sáng tỏ cấu trúc chính trị của nhà nƣớc, các quy trình chính sách và kết quả có liên quan đến nhau ở Trung Quốc đƣơng đại. Quá trình chính sách để đạt đƣợc sự đồng thuận của các đối tƣợng chịu sự tác động là khá rời rạc và kéo dài. Cuốn sách cũng đề cập đến sự ảnh hƣởng mạnh mẽ của yếu tố chính trị trong xây dựng chính sách (phân tích chính sách) ở Trung Quốc – một nhƣợc điểm của hoạt động phân tích chính sách ở Trung Quốc ngày nay. 11 luan an - Sách Policy analysis: Concept and practice của David L.Weimer và Aidan R.Vining, (ED2, NXB Prentice Hall 1992) đã khái quát đầy đủ về phân tích chính sách gồm cả mảng khái niệm và thực tiễn.
Phần một của cuốn sách giới thiệu khái quát về phân tích chính sách công trong đó đặt phân tích chính sách với các lĩnh vực có liên quan nhƣ nghiên cứu chính sách, báo chí, kế hoạch cổ điển… Để sâu hơn về phân tích chính sách, các tác giả còn đề cập tới khía cạnh phân tích chính sách nhƣ một nghề, chức năng phân tích chính sách, sự chuẩn bị cơ bản cho phân tích chính sách. Trong phần hai, nền tảng khái niệm để phân tích vấn đề đƣợc làm rõ, hai tác giả của cuốn sách đã chỉ ra các lý do cơ bản của chính sách công tức là khi nào một vấn đề của thực tiễn cuộc sống cần sự điều chỉnh bởi chính sách từ nhà nƣớc.