Vai trò của các khu công nghiệp và khu chế xuất trong sự phát triển của TP. Hồ Chí Minh

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp giáo dục chính trị vai trò các khu công nghiệp khu chế xuất trong sự phát triển của tp, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Đỗ Xuân Toàn
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đăng Thịnh
• Trường học: Đại học Sư Phạm TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục chính trị
• Đề tài: Vai Trò Của Các Khu Công Nghiệp Và Khu Chế Xuất Trong Sự Phát Triển Của TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• ĐÓNG GÓP CỦA KHÓA LUẬN
• BỐ CỤC CỦA KHÓA LUẬN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH CÁC KHU CÔNG NGHIỆP - KHU CHẾ XUẤT
• 1.1. Một số khái niệm liên quan đến KCN-KCX
• 1.2. Khu công nghiệp (KCN)
• 1.3. Khu công nghệ cao (KCNC)
• 1.4. Khu chế xuất (KCX)
• 1.5. Khái niệm vùng kinh tế
• 1.6. Doanh nghiệp chế xuất và doanh nghiệp khu công nghiệp
• 1.7. Quan điểm và một số chính sách của Đảng về hình thành, phát triển các KCN-KCX
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC KCN - KCX TRONG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TP. HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Thực trạng hoạt động của các KCN - KCX
• 2.2. Vai trò của các KCN - KCX trong sự phát triển của TP. Hồ Chí Minh
• 2.3. Đánh giá chung và những vấn đề đặt ra
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT TRIỂN CÁC KCN - KCX TP. HCM ĐẾN NĂM 2010
• 3.1. Một số định hướng
• 3.2. Một số giải pháp thực hiện
• 3.3. Những bài học kinh nghiệm và một số kiến nghị
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của khu công nghiệp và khu chế xuất tại TP

Khu công nghiệp (KCN) và khu chế xuất (KCX) đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của TP. Hồ Chí Minh. Chúng không chỉ tạo ra việc làm mà còn thu hút đầu tư nước ngoài, góp phần vào sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Theo số liệu từ các cơ quan chức năng, KCN và KCX đã tạo ra hàng triệu việc làm cho người lao động, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp phụ trợ.

1.1. Khái niệm và phân loại khu công nghiệp khu chế xuất

KCN và KCX được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau. KCN thường được hiểu là khu vực tập trung các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, trong khi KCX là khu vực chuyên sản xuất hàng xuất khẩu. Sự khác biệt này tạo ra những lợi thế riêng cho từng loại hình khu vực.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của KCN KCX tại TP. Hồ Chí Minh

KCN và KCX tại TP. Hồ Chí Minh đã hình thành từ những năm 1990, với sự ra đời của KCX Tân Thuận. Qua thời gian, nhiều KCN và KCX khác đã được thành lập, tạo nên một mạng lưới sản xuất công nghiệp đa dạng và phong phú.

II. Những thách thức trong phát triển khu công nghiệp và khu chế xuất tại TP

Mặc dù KCN và KCX đã đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, hạ tầng giao thông chưa đồng bộ và sự cạnh tranh từ các khu vực khác đang đặt ra áp lực lớn cho TP. Hồ Chí Minh.

2.1. Ô nhiễm môi trường và tác động đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm từ các hoạt động sản xuất trong KCN và KCX đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống của người dân. Các chất thải công nghiệp chưa được xử lý đúng cách, dẫn đến tình trạng ô nhiễm không khí và nguồn nước.

2.2. Hạ tầng giao thông chưa đáp ứng nhu cầu phát triển

Hạ tầng giao thông tại TP. Hồ Chí Minh chưa đủ mạnh để hỗ trợ cho sự phát triển của KCN và KCX. Tình trạng ùn tắc giao thông thường xuyên xảy ra, gây khó khăn cho việc vận chuyển hàng hóa và di chuyển của người lao động.

III. Phương pháp phát triển bền vững cho khu công nghiệp và khu chế xuất

Để phát triển bền vững, TP. Hồ Chí Minh cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và công nghệ tiên tiến trong các KCN và KCX. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

3.1. Ứng dụng công nghệ xanh trong sản xuất

Việc áp dụng công nghệ xanh trong sản xuất sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và tiết kiệm tài nguyên. Các doanh nghiệp cần được khuyến khích đầu tư vào công nghệ sạch và quy trình sản xuất thân thiện với môi trường.

3.2. Tăng cường quản lý chất thải và bảo vệ môi trường

Cần có các chính sách nghiêm ngặt về quản lý chất thải công nghiệp. Các KCN và KCX phải thực hiện các biện pháp xử lý chất thải hiệu quả, đảm bảo không gây hại cho môi trường xung quanh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về khu công nghiệp khu chế xuất

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng KCN và KCX không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần vào sự phát triển xã hội. Các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ doanh nghiệp đã giúp nâng cao tay nghề cho người lao động, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống.

4.1. Tác động tích cực đến thị trường lao động

KCN và KCX đã tạo ra hàng triệu việc làm, giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh. Người lao động có cơ hội tiếp cận với các chương trình đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng và thu nhập.

4.2. Đóng góp vào ngân sách nhà nước

Các KCN và KCX đóng góp một phần lớn vào ngân sách nhà nước thông qua thuế và các khoản phí khác. Điều này giúp chính quyền địa phương có thêm nguồn lực để đầu tư vào hạ tầng và dịch vụ công cộng.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho khu công nghiệp khu chế xuất tại TP

KCN và KCX sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của TP. Hồ Chí Minh. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng.

5.1. Định hướng phát triển các KCN KCX trong tương lai

TP. Hồ Chí Minh cần xây dựng các chính sách phát triển KCN và KCX theo hướng bền vững, chú trọng đến bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong phát triển công nghiệp

Hợp tác quốc tế sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh tiếp cận công nghệ mới và thu hút đầu tư nước ngoài. Các KCN và KCX cần mở rộng quan hệ hợp tác với các đối tác quốc tế để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Vai trò các khu công nghiệp - khu chế xuất trong sự phát triển của TP. Hồ Chí Minh" do sinh viên Đỗ Xuân Toàn thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Đăng Thịnh tại Khoa Giáo dục Chính trị, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu được triển khai trong bối cảnh Việt Nam thực hiện đường lối Đổi mới từ năm 1986, kinh tế giai đoạn 1991–2000 đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 7,5%/năm và sản xuất công nghiệp tăng bình quân 13,6%/năm. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảng Cộng sản Việt Nam xác định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001–2010 nhằm đưa đất nước ra khỏi tình trạng kém phát triển, tạo nền tảng đến năm 2020 cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Trong tiến trình này, TP. Hồ Chí Minh giữ vị thế trung tâm kinh tế, công nghiệp và thu hút đầu tư lớn nhất cả nước, được giao nhiệm vụ đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH) nhằm trở thành trung tâm công nghiệp vào năm 2015. Mô hình khu công nghiệp (KCN) và khu chế xuất (KCX) được thành phố thí điểm và nhân rộng từ năm 1991 nhằm huy động vốn, đổi mới công nghệ và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng hoạt động và làm rõ vai trò, tác động của hệ thống KCN, KCX đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của TP. Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp đến năm 2010. Tác giả xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tìm hiểu một số vấn đề lý luận và chính sách trong quá trình phát triển các KCN, KCX.
2. Tìm hiểu quá trình hoạt động thực tế của các KCN, KCX trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.
3. Đánh giá lại quá trình phát triển, từ đó nêu bật vai trò cùng các tác động kinh tế - xã hội của các KCN, KCX đối với thành phố.
4. Đề xuất một số định hướng và giải pháp hoạt động nhằm phát triển các KCN, KCX đến năm 2010.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình hoạt động cùng vai trò, tác động kinh tế - xã hội của các KCN, KCX trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa lý hành chính của TP. Hồ Chí Minh trong khung thời gian từ khi thành lập khu chế xuất đầu tiên (năm 1991) đến giai đoạn 2004, đồng thời xác định tầm nhìn định hướng phát triển đến năm 2010.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý luận, đề tài dựa trên nền tảng Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối phát triển kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam thể hiện qua văn kiện Đại hội VI, Hội nghị Trung ương 7 khóa VII và Đại hội IX. Khóa luận tiếp thu các lý thuyết tổ chức không gian lãnh thổ công nghiệp:

• Lý thuyết "Phát triển tổng hợp sản xuất lãnh thổ" của nhà khoa học N. Kolosovskiy (Liên Xô), ứng dụng trong phân bố lực lượng sản xuất và quy hoạch công nghiệp.
• Lý thuyết vị trí phân bố công nghiệp của Alfred Weber, giải thích sự tập trung không gian công nghiệp dựa trên nguyên tắc cực đại hóa lợi nhuận và cực tiểu hóa chi phí (tối ưu chi phí vận chuyển, chi phí nhân công và tận dụng phế liệu/nguyên liệu tập trung).
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước: Nghị định số 322/HĐBT ngày 18/10/1991 ban hành Quy chế KCX; Nghị định số 192/CP ngày 28/12/1994 ban hành Quy chế KCN; Nghị định số 36/CP ngày 24/4/1997 ban hành Quy chế KCN, KCX, Khu công nghệ cao (KCNC); Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1987 (sửa đổi các năm 1990, 1992, 1993); Luật Khuyến khích đầu tư trong nước, Luật Doanh nghiệp Nhà nước, Luật Đất đai, Luật Thương mại và Bộ luật Lao động.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết, văn bản chính sách.
• Phương pháp thống kê, thu thập và xử lý chuỗi số liệu kinh tế.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu số liệu theo thời gian và cơ cấu ngành/quốc gia.
• Phương pháp logic kết hợp nghiên cứu tài liệu thực tiễn.

Nguồn dữ liệu của khóa luận được thu thập và tổng hợp từ Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA), Niên giám Thống kê TP. Hồ Chí Minh, Cục Thống kê TP. Hồ Chí Minh, các báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội của Thành ủy và UBND TP. Hồ Chí Minh, tài liệu lưu trữ tại Thư viện Khoa học Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh và Thư viện Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở hình thành các khu công nghiệp - khu chế xuất

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm, quan điểm chỉ đạo của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước liên quan đến KCN và KCX. Tác giả phân tích các khái niệm học thuật và pháp lý:

• Khu công nghiệp (KCN): Phân tích định nghĩa theo Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô (nhóm trung tâm công nghiệp phân bố gần nhau, liên kết bởi chuyên môn hóa và mạng lưới vận tải) và định nghĩa pháp lý tại Nghị định 36/CP (khu tập trung các doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện dịch vụ hỗ trợ sản xuất, có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống).
• Khu chế xuất (KCX): Khái niệm theo Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hiệp Quốc (UNIDO), Hiệp hội các Khu chế xuất thế giới (WEPZA) và Điều 2 Quy chế ban hành kèm Nghị định 36/CP (KCN tập trung các doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng xuất khẩu và thực hiện dịch vụ phục vụ xuất khẩu).
• Khu công nghệ cao (KCNC), Vùng kinh tế và Vùng kinh tế trọng điểm: Khái niệm về liên kết không gian kinh tế giữa trung ương và địa phương, ranh giới cứng (hành chính) và ranh giới mềm (đô thị hóa và phạm vi ảnh hưởng).
• Chính sách phát triển: Tác giả làm rõ chính sách kinh tế vùng (vùng đô thị, đồng bằng, miền núi, vùng kinh tế trọng điểm); chính sách ngoại thương quốc tế và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (các hình thức FDI: liên doanh, 100% vốn nước ngoài, hợp đồng hợp tác kinh doanh BCC, hợp đồng BOT); chính sách tài chính - ngoại hối theo Chương V Nghị định 36/CP (thuế suất thuế thu nhập/lợi tức 10% đối với KCNC được miễn 8 năm; 10% đối với KCX sản xuất được miễn 4 năm; 15% đối với KCX dịch vụ được miễn 2 năm; 10%–15%–20% đối với doanh nghiệp KCN tùy theo tỷ lệ xuất khẩu; thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài 5%; ưu đãi thuế quan CEPT/ASEAN khi hàm lượng nội khối đạt từ 40% trở lên).

Chương 2: Thực trạng và vai trò của các KCN - KCX trong sự phát triển của TP. Hồ Chí Minh

Chương 2 trình bày chi tiết bức tranh hoạt động thực tiễn và lượng hóa vai trò của các KCN, KCX đối với các chỉ tiêu kinh tế - xã hội của thành phố.

1. Thực trạng hoạt động của các khu chế xuất

• KCX Tân Thuận: Thành lập theo Giấy phép đầu tư số 245/GPĐT ngày 24/9/1991 và Quyết định số 394/CT ngày 28/11/1991 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, quy hoạch 300 ha (210 ha đất xây dựng công nghiệp) tại bán đảo Tân Thuận, Quận 7. Công ty Liên doanh Tân Thuận đầu tư hạ tầng 89 triệu USD, kết nối đường cao tốc dài 17,8 km rộng 60 m (~50 triệu USD), hệ thống cấp nước 12.000 m³/ngày (Cát Lái) và 35.000 m³/ngày (Thủ Đức), trạm điện diesel Hiệp Phước 20 MW, trạm khám đa khoa (1999) và trạm xử lý nước thải. Đến 30/6/2000, KCX thu hút 151 nhà đầu tư với tổng vốn 622 triệu USD; đến tháng 6/2002 đạt 631 triệu USD vốn đầu tư. Tháng 10/2004, KCX thu hút dự án thiết kế vi mạch bán dẫn của Renesas Corporation (Hitachi và Mitsubishi). Về xuất nhập khẩu, kim ngạch năm 1998 đạt 612,667 triệu USD (xuất siêu 39,981 triệu USD), năm 1999 đạt 747,702 triệu USD (xuất siêu 69 triệu USD), xuất khẩu sang 40 quốc gia và chiếm 16% kim ngạch xuất khẩu FDI toàn quốc năm 1999. Đến tháng 12/2003, KCX giải quyết việc làm cho 34.000 lao động trực tiếp, được WEPZA xếp thứ 3/43 khu chế xuất tiêu biểu khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Cơ cấu vốn đầu tư tại KCX Tân Thuận theo đối tác (đến 31/12/1997)	Số GPĐT	Số vốn đăng ký (triệu USD)	Tỷ trọng vốn (%)
Nhật Bản	46	215,820	45,61
Đài Loan	49	179,350	37,90
Hồng Kông	12	45,132	9,54
Hàn Quốc	5	18,200	3,85
Hoa Kỳ	1	14,000	2,96

• KCX Linh Trung: Thành lập theo Giấy phép điều chỉnh số 412/GPĐC ngày 22/12/1994, liên doanh giữa Công ty KCX Sài Gòn và China United Electric Import and Export Corp (Trung Quốc), diện tích 60 ha tại phường Linh Trung, quận Thủ Đức (khởi công đầu năm 1995), vốn ban đầu 26,5 triệu USD (vốn pháp định 6 triệu USD). Hạ tầng gồm trạm điện 110 kV, nhà máy điện 30 MW, 3 giếng ngầm, 1.000 đường dây điện thoại. Đến 30/8/2002, KCX cấp phép 50 dự án, cho thuê 47,635 ha đất, tổng vốn đầu tư 335 triệu USD; mở rộng KCX Linh Trung 2 quy mô 62 ha. Năm 1999, xuất khẩu đạt 144,341 triệu USD, nhập khẩu 129,705 triệu USD, xuất siêu 14,636 triệu USD; lũy kế kim ngạch XNK đến tháng 8/2002 đạt 946,380 triệu USD.

2. Tình hình hoạt động của các khu công nghiệp

Quy hoạch KCN TP. Hồ Chí Minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 10/12/1995. Hệ thống hạ tầng giao thông được đầu tư hoàn chỉnh: KCN Tân Bình (13,2 km đường nội bộ, lộ giới 16–32 m), KCN Tân Thới Hiệp (10 km đường bê tông nhựa, chịu tải trọng xe container 40 tấn), KCN Tân Tạo. Ngày 24/4/2000, triển khai dự án lưới điện trung thế vào các KCN Tây Bắc Củ Chi, Lê Minh Xuân, Tân Thới Hiệp, Bình Chiểu. Đến tháng 6/2002, các KCN thành phố thu hút 470 GPĐT (153 dự án nước ngoài với 452,482 triệu USD; 317 dự án trong nước với 6.472,44 tỷ đồng). Ba KCN hoàn thành lấp đầy 100% diện tích gồm Bình Chiểu, Cát Lái IV và Tân Bình; các KCN còn lại đạt tỷ lệ lấp đầy trên 50%.

Số liệu thu hút đầu tư tại một số KCN TP. Hồ Chí Minh (đến 31/12/1999)	Diện tích đất cho thuê lũy kế (ha)	Vốn đăng ký nước ngoài (triệu USD)	Vốn đăng ký trong nước (tỷ VNĐ)
KCN Bình Chiểu	18,34	12,85	118,50
KCN Tân Tạo	67,88	11,28	496,25
KCN Lê Minh Xuân	54,45	10,21	387,40
KCN Tân Bình	44,52	8,50	258,10
KCN Tân Thới Hiệp	18,12	14,50	95,60

3. Vai trò của KCN, KCX đối với sự phát triển của thành phố

• Tăng trưởng kinh tế và thu hút vốn: TP. Hồ Chí Minh thu hút khoảng 40% tổng vốn FDI cả nước. Đến tháng 6/2004, toàn thành phố thu hút 935 dự án KCN-KCX (426 FDI) với tổng vốn 1,5 tỷ USD và hơn 1.600 tỷ đồng vốn trong nước. Riêng năm 2004, thu hút đầu tư KCN-KCX đạt 473 triệu USD (trong nước gần 337 triệu USD, FDI đạt 136 triệu USD).
• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Giai đoạn 1991–1995 GDP thành phố tăng bình quân 12,6%/năm, giai đoạn 1996–2000 đạt 10,2%/năm, năm 2004 đạt 11,5%. Cơ cấu kinh tế năm 2004 chuyển dịch theo hướng: công nghiệp - xây dựng chiếm 51%, dịch vụ 47,4%, nông nghiệp 1,6%. Hệ thống KCN-KCX đã chuyển đổi hàng nghìn hecta đất nông nghiệp năng suất thấp, bạc màu tại Bình Chánh, Củ Chi, Nhà Bè, Thủ Đức thành mặt bằng sản xuất công nghiệp với gần 600 nhà máy.
• Đóng góp ngân sách và xuất khẩu: Từ năm 1999 đến giữa năm 2004, các KCN-KCX nộp ngân sách 1.002,811 tỷ đồng (riêng 6 tháng đầu năm 2004 nộp 302,671 tỷ đồng). Kim ngạch xuất khẩu của KCN-KCX đóng góp bình quân 10% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn thành phố.
• Giải quyết việc làm và hình thành lực lượng lao động công nghiệp: TP. Hồ Chí Minh tạo việc làm trực tiếp cho 11 vạn lao động KCN-KCX trong tổng số 387.000 lao động KCN-KCX của vùng Đông Nam Bộ (chiếm 75,72% cả nước). KCX Tân Thuận giải quyết việc làm cho 34.000 lao động trực tiếp và thúc đẩy dịch vụ thương mại giải quyết việc làm cho khoảng 20.000 lao động tại Quận 7.
• Thúc đẩy công nghệ cao: Thành phố đưa Công viên Phần mềm Quang Trung (Quận 12) vào hoạt động ngày 16/3/2001, thu hút 65 doanh nghiệp, tăng vốn từ 2,4 triệu USD lên 22,97 triệu USD giai đoạn 2001–2004; đồng thời triển khai xây dựng Khu công nghệ cao TP.HCM tại Quận 9.

Chương 3: Một số định hướng và giải pháp để phát triển các KCN - KCX TP. HCM đến năm 2010

Chương 3 trình bày các định hướng và nhóm giải pháp phát triển KCN, KCX theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh lần thứ VII:

• Định hướng phát triển: Chuyển dịch mô hình KCN từ các ngành thâm dụng lao động phổ thông (may mặc, giày da) sang các ngành công nghiệp mũi nhọn có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao (điện tử, viễn thông, cơ khí chính xác, công nghệ phần mềm); phân bố lại không gian công nghiệp gắn liền với quy hoạch đô thị hóa ngoại thành và bảo vệ môi trường.
• Nhóm giải pháp thực hiện: Hoàn thiện kết cấu hạ tầng kỹ thuật (giao thông vành đai, nguồn cấp nước, trạm điện, hệ thống xử lý chất thải tập trung); đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế "một cửa - một dấu" tại Ban Quản lý HEPZA; hoàn thiện cơ chế cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền trên đất cho doanh nghiệp thuê; nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho công nhân kỹ thuật; phát triển mạng lưới dịch vụ nhà ở, trạm y tế và tiện ích xã hội cho công nhân KCN.
• Bài học kinh nghiệm và kiến nghị: Bài học về công tác giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sạch, thu hút vốn phát triển hạ tầng và ban hành khung pháp lý đồng bộ, minh bạch cho nhà đầu tư.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng kết các kết quả thực tiễn và xác lập các đóng góp khoa học chính:

• Hệ thống hóa toàn diện quá trình hình thành, phát triển của 2 khu chế xuất đầu tiên (Tân Thuận, Linh Trung) cùng mạng lưới các KCN tập trung trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh từ năm 1991 đến năm 2004.
• Làm rõ vai trò trụ cột của các KCN, KCX đối với sự phát triển kinh tế TP. Hồ Chí Minh thông qua các chỉ số cụ thể: đóng góp bình quân 10% kim ngạch xuất khẩu toàn thành phố; đóng góp 1.002,811 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước (1999–6/2004); thu hút 473 triệu USD vốn đầu tư trong năm 2004; tạo việc làm trực tiếp cho 11 vạn lao động kỹ thuật và công nghiệp.
• Khẳng định vai trò của KCN, KCX trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố theo hướng công nghiệp hóa (công nghiệp - xây dựng đạt 51% năm 2004) và chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả thấp sang phát triển hạ tầng công nghiệp, đô thị mới.
• Khóa luận kế thừa, phát triển và cập nhật dữ liệu từ các đề tài quy hoạch kinh tế - xã hội TP.HCM đến năm 2010 và các công trình nghiên cứu mô hình KCN tập trung giai đoạn 1994–2010.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được thực hiện bởi sinh viên bậc đại học với phạm vi không gian bao quát trên toàn địa bàn TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn hơn 10 năm phát triển. Tác giả tự nhận định nghiên cứu không tránh khỏi những hạn chế do điều kiện thời gian và năng lực nghiên cứu cá nhân.

Về hướng nghiên cứu tiếp, văn bản đề xuất:

• Tiếp tục theo dõi, đánh giá sự chuyển dịch cơ cấu ngành nghề trong các KCN, KCX theo hướng phát triển công nghệ cao (vi mạch, bán dẫn, phần mềm) giai đoạn sau năm 2005 đến năm 2010 và 2015.
• Nghiên cứu sâu hơn các chính sách giải quyết vấn đề xã hội của công nhân KCN (nhà ở, y tế, nâng cao kỷ luật và tay nghề lao động) và giải pháp xử lý nước thải, bảo vệ môi trường sinh thái công nghiệp.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo chuyên đề cho sinh viên, giảng viên ngành Giáo dục Chính trị, Kinh tế chính trị, Địa lý kinh tế và Quản lý kinh tế khi nghiên cứu về quá trình CNH-HĐH tại TP. Hồ Chí Minh. Nội dung các bảng biểu thống kê về cơ cấu đối tác đầu tư, tiến độ cho thuê đất và khung chính sách ưu đãi thuế theo Nghị định 36/CP có giá trị tham khảo tốt cho các đề tài nghiên cứu lịch sử phát triển kinh tế vùng kinh tế trọng điểm phía Nam giai đoạn 1991–2004.

Câu hỏi thường gặp

1. Khu chế xuất đầu tiên của TP. Hồ Chí Minh và cả nước là khu nào, được thành lập khi nào?
KCX Tân Thuận là khu chế xuất đầu tiên, được cấp Giấy phép đầu tư số 245/GPĐT ngày 24/9/1991 và phê duyệt thành lập theo Quyết định số 394/CT ngày 28/11/1991 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. KCX tọa lạc tại bán đảo Tân Thuận, Quận 7 với quy mô quy hoạch 300 ha (210 ha đất xây dựng công nghiệp).

2. Quốc gia và vùng lãnh thổ nào chiếm tỷ trọng vốn đầu tư lớn nhất tại KCX Tân Thuận tính đến cuối năm 1997?
Tính đến ngày 31/12/1997, Nhật Bản dẫn đầu với 46 giấy phép đầu tư, tổng vốn 215,820 triệu USD, chiếm 45,61% tổng vốn đăng ký; đứng thứ hai là Đài Loan với 49 giấy phép đầu tư, tổng vốn 179,350 triệu USD, chiếm 37,90%.

3. Khung ưu đãi thuế lợi tức đối với doanh nghiệp trong KCN, KCX theo Nghị định 36/CP được quy định như thế nào?
Theo Chương V Nghị định 36/CP ngày 24/4/1997: Doanh nghiệp chế xuất sản xuất chịu thuế suất 10% lợi nhuận và miễn 4 năm từ khi có lãi; doanh nghiệp chế xuất dịch vụ chịu thuế suất 15% và miễn 2 năm; doanh nghiệp KCN có tỷ lệ xuất khẩu trên 80% chịu thuế 10%, miễn 2 năm và giảm 50% trong 2 năm tiếp theo; doanh nghiệp KCNC chịu thuế 10% và miễn 8 năm. Thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài là 5%.

4. Những KCN nào tại TP. Hồ Chí Minh đã lấp đầy 100% diện tích đất cho thuê tính đến năm 2000?
Ba khu công nghiệp đã hoàn thành lấp đầy diện tích đất và dừng chỉ tiêu thu hút đầu tư mới từ năm 2000 gồm KCN Bình Chiểu (18,34 ha), KCN Cát Lái IV và KCN Tân Bình (44,52 ha).

5. Dự án công nghệ cao tiêu biểu nào được thu hút vào KCX Tân Thuận vào tháng 10/2004?
Tháng 10/2004, KCX Tân Thuận đã thu hút dự án của tập đoàn Renesas Corporation (liên doanh giữa Hitachi và Mitsubishi của Nhật Bản), thành lập công ty thiết kế vi mạch và bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đỗ Xuân Toàn đã hệ thống hóa và phân tích sâu sắc thực tiễn 14 năm xây dựng, phát triển các KCN, KCX tại TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 1991–2004. Các số liệu và luận cứ trong công trình chứng minh hệ thống KCN, KCX đóng vai trò động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu ngành và giải quyết việc làm cho hàng chục vạn lao động. Các giải pháp và định hướng nêu ra trong khóa luận bám sát mục tiêu phát triển công nghiệp của thành phố đến năm 2010, tạo cơ sở dữ liệu học thuật hữu ích cho nghiên cứu kinh tế phát triển địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở hình thành các khu công nghiệp -khu chế xuất. Chương 2: Thực trạng và vai trò của các KCN, KCX trong sự phát triển của TP.Hồ Chí Minh. Chương 3: Một số định hướng và giải pháp để phát triển các KCN, KCX Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2010. SVTH: ĐỖ XUAN TOAN Trang 6 HDKII : TS: TRAN DANG THỊNH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC SƯ PHAM PHẦN NỘI DUNG SVTH: DO XUAN TOAN Trang 7 HUNI! TS: TRẤN BANG THỊNH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC SƯ PHAM CHƯƠNG ! CƠ SỞ HÌNH THÀNH CÁC KHU CÔNG NGHIỆP-KHU CHẾ XUẤT (KCN, KCX) 1.

MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIEN QUAN ĐẾN KCN-KCX. Khu công nghiệp (Entes prisze- zone) Có rất nhiều quan điểm khác nhau khi đưa ca khái niệm về khu công nghiệp (KCN) và chưa đi đến một khái niệm thống nhất. Có quan điểm coi KCN là một hình thái phân bố công nghiệp lớn hơn và phức tạp hơn một trung tâm công nghiệp, gồm nhiều trung tâm công nghiệp phân bố tương đối gần nhau. Nhung theo các nhà khoa học thuộc Viện hàn lâm Khoa học Liên Xô trước đây thì KCN được hiểu như sau: “KCN là một nhóm trung tâm công ngiệp, phân bổ gần nhau.

kết hợp với nhau bởi sự chuyên môn hóa chung, bởi một mạng lưới vận tải thống nhất và những mối liên hệ chặt chẽ ” [52,263] Nhằm khuyến khích các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đấu tư vào KCN, tuỳ thuộc vào diéu kiện, hoàn cảnh thực tế của Việt Nam. Nghị định 192/CP của Chính phủ Việt Nam xác định: “Khu công nghiệp do Chính phủ quyết định thành lập, có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất công nghiệp và thực hiện các dịch vụ hỗ trợ cho sản xuất công nghiệp, không có dân cư sinh sống. Trong KCN có thể có KCX, xí nghiệp chế xuất, Kho ngoại quan thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật Việt Nam" [52,263]. Vì vậy trong Quy chế KCN, KCX , Khu công nghệ cao ban hành theo Nghị định số 36/CP ngày 24/4/1997 của Chính phủ thi KCN được hiểu như sau: “KCN là khu tập trung các doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống, do Chính phủ hoăc Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập.

Trong KCN có thể có doanh nghiệp Khu chế xuất”. SVTH: DO NUAN TOAN Trang 8 HUKII: TS TRAN DANG THỊNH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI H Vì KCN là một hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp, luôn gắn lién phát triển với xảy dựng kết cấu hạ tẳng và hình thành mạng lưới đô thị, phân bố dân cư. Cho nền việc phân bố các KCN phải đảm bảo các điều kiện về: khả nang cung cấp nguyên liệu và cự ly vận tải thích hợp. có thị trường tiêu thụ sản phẩm.

có khả năng đáp ứng nhu cầu lao động, tiền lương, kết hợp phát triển công nghiệp với quy hoạch đô thị, đảm báo quốc phòng an ninh. Vì vậy việc xây dựng và phát triển các KCN phải đảm bảo khai thác có hiệu quả cao nhất tiềm năng và thế mạnh của từng vùng kinh tế và đất nước {45,120-121] 1. Khu công nghệ cao (KCNC) Trong Quy chế KCN, KCX, KCNC của Thủ tướng Chính phủ ban hành thì KCNC được hiểu như sau: “KCNC là khu tập trung các doanh nghiệp kỹ thuật cao và cúc đơn vị phục vụ cho phát triển công nghệ cao bao gồm: nghiên cứu- triển khai khoa học - công nghệ, đào tạo và các dịch vụ liên quan, có ranh giới địa lý xác định, do Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập. Trong KCNC có thể có doanh nghiệp chế xuất” |55] 1.