Tình Hình Tội Giết Người Trên Địa Bàn Thành Phố Hồ Chí Minh

Tình hình tội giết người tại Thành phố Hồ Chí Minh đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến an… 82 trang · Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam · 2016.

• Tác giả: Uông Văn Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Sỹ Sơn
• Trường học: Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Tội Phạm Học và Phòng Ngừa Tội Phạm
• Đề tài: Tình Hình Tội Giết Người Tại Thành Phố Hồ Chí Minh: Thực Trạng và Giải Pháp Phòng Ngừa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÌNH HÌNH TỘI GIẾT NGƯỜI
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của tình hình tội giết người
• 1.2. Tình hình tội giết người
• 1.3. Những yếu tố tác động đến tình hình tội giết người
• 1.4. Mối quan hệ giữa tình hình tội giết người với nhân thân người phạm tội giết người và nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội giết người
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH TỘI GIẾT NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Tổng quát về thực trạng tình hình tội giết người trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Thực trạng tình hình tội phạm hiện của tội giết người trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3. Thực trạng tình hình tội phạm ẩn của tội giết người
• 2.4. Dự báo về tình hình tội giết người trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH TỘI GIẾT NGƯỜI VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI GIẾT NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Tình hình tội giết người và việc tăng cường nhận thức lý luận về tình hình tội phạm và phòng ngừa tội phạm
• 3.2. Thực trạng tình hình tội giết người và việc hoàn thiện các giải pháp phòng ngừa
• 3.3. Thực trạng tình hình tội giết người và việc hoàn thiện tổ chức phòng ngừa tình hình tội giết người
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Hình Tội Giết Người Tại Thành Phố Hồ Chí Minh

Tình hình tội giết người tại Thành phố Hồ Chí Minh đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến an ninh trật tự và đời sống của người dân. Theo thống kê, số vụ án giết người có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây, với nhiều phương thức thực hiện ngày càng tinh vi và tàn bạo. Việc hiểu rõ tình hình này là cần thiết để có những giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm Của Tình Hình Tội Giết Người

Tình hình tội giết người được định nghĩa là tổng thể các vụ án giết người xảy ra trong một khoảng thời gian và không gian nhất định. Đặc điểm của tình hình này bao gồm tính chất xã hội tiêu cực, ảnh hưởng đến sự phát triển của xã hội và có tính giai cấp rõ rệt.

1.2. Ý Nghĩa Của Việc Nghiên Cứu Tình Hình Tội Giết Người

Nghiên cứu tình hình tội giết người không chỉ giúp nhận diện các yếu tố tác động mà còn cung cấp cơ sở cho việc xây dựng các chính sách phòng ngừa hiệu quả. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ an ninh trật tự và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

II. Thực Trạng Tình Hình Tội Giết Người Tại Thành Phố Hồ Chí Minh

Thực trạng tội giết người tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy sự gia tăng đáng kể về số vụ án trong những năm qua. Các vụ án thường xảy ra trong bối cảnh xã hội phức tạp, với nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc phân tích thực trạng này là cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1. Thống Kê Về Tình Hình Tội Giết Người

Theo số liệu từ các cơ quan chức năng, số vụ án giết người tại Thành phố Hồ Chí Minh đã tăng lên đáng kể, với nhiều vụ án gây chấn động dư luận. Các số liệu này phản ánh rõ nét tình hình an ninh trật tự tại địa phương.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Tình Hình Tội Giết Người

Nhiều nguyên nhân dẫn đến tình hình tội giết người, bao gồm mâu thuẫn trong cuộc sống, bạo lực gia đình, và các yếu tố xã hội như thất nghiệp, nghèo đói. Những yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

III. Các Giải Pháp Phòng Ngừa Tình Hình Tội Giết Người

Để giảm thiểu tình hình tội giết người, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các biện pháp này không chỉ tập trung vào việc xử lý tội phạm mà còn cần chú trọng đến công tác phòng ngừa từ gốc rễ.

3.1. Tăng Cường Nhận Thức Cộng Đồng Về Tội Giết Người

Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tội giết người là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về hậu quả của bạo lực và tội phạm.

3.2. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật và Chính Sách

Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến tội giết người, đảm bảo tính nghiêm minh và công bằng trong xử lý các vụ án. Điều này sẽ tạo ra rào cản mạnh mẽ đối với các hành vi phạm tội.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Các giải pháp phòng ngừa tội giết người cần được áp dụng thực tiễn để đánh giá hiệu quả. Việc theo dõi và đánh giá kết quả sẽ giúp điều chỉnh các chính sách cho phù hợp với tình hình thực tế.

4.1. Kết Quả Thực Hiện Các Giải Pháp Phòng Ngừa

Các giải pháp đã được triển khai trong thời gian qua đã mang lại một số kết quả tích cực, giảm thiểu số vụ án giết người. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện và điều chỉnh để đạt hiệu quả cao hơn.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Trong Công Tác Phòng Ngừa

Các bài học kinh nghiệm từ những mô hình phòng ngừa thành công có thể được áp dụng rộng rãi. Việc học hỏi từ các địa phương khác cũng là một cách để nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Tình Hình Tội Giết Người

Tình hình tội giết người tại Thành phố Hồ Chí Minh đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác phòng ngừa. Tuy nhiên, với sự quyết tâm và các giải pháp đồng bộ, có thể hy vọng vào một tương lai an toàn hơn cho cộng đồng.

5.1. Tương Lai Của Tình Hình Tội Giết Người

Dự báo tình hình tội giết người trong tương lai có thể sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp nếu không có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Dài Hạn

Các giải pháp dài hạn cần được xây dựng dựa trên nghiên cứu thực tiễn và các yếu tố xã hội. Việc đầu tư vào giáo dục và phát triển kinh tế sẽ góp phần giảm thiểu tình hình tội giết người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, văn hóa và xã hội lớn nhất cả nước, có tốc độ đô thị hóa nhanh chóng cùng quy mô dân số thực tế vượt mốc 10 triệu người, trong đó tỷ lệ gia tăng dân số cơ học đạt khoảng 2,5% mỗi năm. Sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp, khu chế xuất và dòng người nhập cư đông đảo đã mang lại nhiều tiềm năng kinh tế, nhưng đồng thời làm nảy sinh nhiều xung đột xã hội phức tạp. Trong giai đoạn 2011 - 2015, tình hình trật tự trị an diễn biến phức tạp khi Tòa án nhân dân thành phố đã đưa ra xét xử sơ thẩm tới 894 vụ án giết người với 1.778 bị cáo, bình quân mỗi năm xảy ra gần 180 vụ án mạng đặc biệt nghiêm trọng. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện toàn diện thực trạng, động thái, cơ cấu và các yếu tố tác động đến tội giết người, đồng thời bóc tách phần tội phạm ẩn còn tồn tại trên địa bàn.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận tội phạm học về tội giết người, khảo sát sâu thực tiễn xét xử tại 24 quận, huyện của thành phố trong mốc thời gian 5 năm từ năm 2011 đến năm 2015, từ đó đưa ra các dự báo khoa học và hệ thống giải pháp chuyên biệt. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua các chỉ số mục tiêu rõ ràng: cung cấp luận cứ thực tiễn nhằm phấn đấu kiềm chế và kéo giảm từ 10% đến 15% số vụ án giết người trong giai đoạn tiếp theo, nâng cao tỷ lệ xử lý tin báo tố giác tội phạm đạt trên 95%, và khắc phục căn bản các lỗ hổng quản lý dân cư tại các địa bàn giáp ranh trọng điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với các lý thuyết nền tảng của Tội phạm học hiện đại:

• Thuyết kiểm soát xã hội (Social Control Theory): Luận giải mối quan hệ giữa sự suy giảm các thiết chế liên kết xã hội (gia đình, nhà trường, cộng đồng) với xu hướng gia tăng hành vi lệch chuẩn bạo lực ở thanh thiếu niên.
• Thuyết xung đột văn hóa và biến tổ xã hội (Social Disorganization Theory): Giải thích áp lực đô thị hóa, phân hóa giàu nghèo và tình trạng bần cùng hóa dẫn đến các xung đột lợi ích bộc phát, đẩy cá nhân vào con đường phạm tội.
• Mô hình cấu trúc tình hình tội phạm: Xem xét tình hình tội giết người như một chỉnh thể thống nhất gồm 4 thông số: Thực trạng (mức độ), Diễn biến (động thái), Cơ cấu và Tính chất.
• Các khái niệm cốt lõi: Luận văn làm rõ 4 khái niệm trung tâm bao gồm: Tình hình tội giết người (trạng thái và xu thế vận động của tổng thể các tội phạm giết người), Tội phạm hiện (các vụ việc đã được phát hiện, khởi tố, xét xử), Tội phạm ẩn (hành vi giết người đã xảy ra trên thực tế nhưng chưa bị xử lý hình sự vì lý do khách quan, chủ quan hoặc sai số thống kê), và Nhân thân người phạm tội giết người (hệ thống các đặc điểm sinh học, xã hội, tâm lý quy định hành vi phạm tội).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn khai thác hệ thống số liệu thống kê chính thống từ Tòa án nhân dân Tối cao, Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Viện kiểm sát nhân dân thành phố và Công an thành phố trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2015.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu phân tích tổng thể toàn bộ 894 vụ án đã xét xử sơ thẩm, kết hợp chọn mẫu khảo sát chuyên sâu 200 bản án hình sự sơ thẩm tiêu biểu với 266 bị cáo. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified Random Sampling) theo tiêu chí địa bàn nội thành và ngoại thành, đảm bảo tính đại diện cao cho các dạng hành vi giết người do mâu thuẫn sinh hoạt, giết người cướp tài sản và thanh trừng băng nhóm.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh định lượng (lấy năm 2011 làm năm gốc so sánh), phương pháp tổng hợp phân tích hồ sơ vụ án và phương pháp chuyên gia. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, lượng hóa chính xác các biến động tội phạm và tìm ra mối liên hệ nhân quả giữa điều kiện kinh tế - xã hội với nhân thân người phạm tội.
• Timeline nghiên cứu: Khảo sát dữ liệu thực chứng 5 năm (2011 - 2015) và thực hiện đánh giá, tổng kết hoàn thiện vào năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Động thái diễn biến phức tạp và chiếm tỷ trọng áp đảo trong khu vực: Giai đoạn 2011 - 2015, Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã xét xử 894 vụ án với 1.778 bị cáo. Năm 2012 ghi nhận số lượng cao nhất với 201 vụ (tăng 119% so với mốc gốc năm 2011) và 437 bị cáo (tăng 118%). So với 5 tỉnh lân cận thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (Đồng Nai 193 vụ, Bình Dương 119 vụ, Bà Rịa - Vũng Tàu 90 vụ, Bình Phước 85 vụ, Tây Ninh 72 vụ), Thành phố Hồ Chí Minh chiếm tới 61,8% tổng số vụ án giết người của toàn khu vực.
• Phân bố địa bàn ngoại thành và không gian sinh hoạt: Khảo sát 200 vụ án cho thấy 153 vụ xảy ra tại khu vực ngoại thành, nông thôn (chiếm 76,15%), trong khi khu vực nội thành chiếm 23,85% (47 vụ). Xét theo địa điểm gây án cụ thể, 56,5% số vụ diễn ra trong nhà ở hoặc quán nhậu (113 vụ), 41,5% diễn ra ngoài đường phố hoặc ngõ hẻm (83 vụ). Về thời gian, các vụ án ban đêm chiếm 68,5% (137 vụ), cao gấp 2,17 lần so với ban ngày (63 vụ, chiếm 31,5%). Đặc biệt, có tới 34% số vụ án (68 vụ) bộc phát sau khi các bên sử dụng rượu bia tại các cuộc nhậu hoặc tiệc tùng.
• Đặc điểm nhân thân người phạm tội mang tính đặc thù cao: Phân tích 266 bị cáo cho thấy nam giới chiếm tuyệt đối 94,7% (252 bị cáo), nữ giới chỉ chiếm 5,3% (14 bị cáo). Độ tuổi phạm tội tập trung cao độ ở nhóm thanh niên từ 18 đến dưới 30 tuổi với 180 bị cáo (chiếm 67,7%), nhóm từ 30 đến dưới 45 tuổi chiếm 19,2%, trong khi người dưới 18 tuổi chiếm 8,3%. Về trình độ học vấn, 72,9% chỉ học hết tiểu học hoặc trung học cơ sở (194 bị cáo), mù chữ chiếm 7,5%, trong khi trình độ cao đẳng, đại học chỉ chiếm 1,6%. Về nghề nghiệp, nhóm lao động tự do không ổn định chiếm 48,9% (130 bị cáo) và thất nghiệp chiếm 29,3% (78 bị cáo), tổng cộng nhóm có việc làm bấp bênh chiếm tới 78,2%. Về môi trường giáo dục, 70,7% bị cáo lớn lên trong gia đình không hòa thuận, thiếu sự quan tâm chăm sóc (188 bị cáo) và 23,7% có hoàn cảnh mồ côi, khuyết thiếu cha mẹ (63 bị cáo).
• Tính chất manh động và phương thức gây án nguy hiểm: 75,5% số vụ án có sự chuẩn bị công cụ từ trước (151 vụ). Hung khí sử dụng chủ yếu là vũ khí lạnh như dao, mã tấu, côn gỗ với 152 vụ (chiếm 76%), vũ khí nóng quân dụng hoặc tự chế chiếm 3% (6 vụ), và hóa chất/axit chiếm 1% (2 vụ). Trong 5 năm, toàn thành phố ghi nhận 108 vụ giết người cướp tài sản, gây thiệt hại nghiêm trọng với 87 món trang sức quý giá (trị giá giám định 457 triệu đồng), 56 điện thoại di động (ước tính 245 triệu đồng) cùng nhiều phương tiện xe máy, máy tính trị giá trên 456 triệu đồng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng gia tăng tội phạm giết người tại các huyện ngoại ô và khu vực giáp ranh bắt nguồn từ sự hình thành dồn dập các khu công nghiệp, thu hút hàng triệu lao động nhập cư có trình độ văn hóa hạn chế, thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc và dễ bị kích động khi có xung đột nhỏ nhặt. Khi so sánh với các nghiên cứu tương tự tại tỉnh Nghệ An hoặc thành phố Hải Phòng, tính chất tội phạm tại Thành phố Hồ Chí Minh mang nét đặc thù rõ nét của một đô thị siêu lớn: mức độ ẩn giấu danh tính cao, tính chất thanh trừng băng nhóm bảo kê kinh doanh và xu hướng di biến động phức tạp của đối tượng sau khi gây án qua hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy và đường hàng không.

Để tối ưu hóa tính trực quan, các phát hiện này nên được hệ thống hóa qua:

• Biểu đồ đường (Line Chart) mô tả xu hướng biến động số vụ án và số bị cáo giai đoạn 2011 - 2015.
• Biểu đồ tròn (Pie Chart) biểu diễn cơ cấu nhân thân theo độ tuổi và trình độ học vấn của người phạm tội.
• Bảng ma trận đối sánh tỷ lệ tội phạm giết người giữa Thành phố Hồ Chí Minh và 5 tỉnh lân cận phía Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh, phòng ngừa tội giết người trong tình hình mới, hệ thống 4 giải pháp trọng tâm cần được triển khai đồng bộ:

• Tăng cường tuần tra vũ trang và kiểm soát không gian công cộng ban đêm:
  • Hành động: Công an Thành phố Hồ Chí Minh chủ trì, phối hợp với lực lượng Cảnh sát cơ động và Dân quân tự vệ thiết lập các chốt kiểm tra lưu động tại các tuyến đường vắng, khu vực tập trung quán nhậu bình dân và các điểm đen giáp ranh vùng ven từ 22h đêm đến 5h sáng.
  • Mục tiêu: Giảm ít nhất 20% số vụ án giết người cướp tài sản và ẩu đả ban đêm trong giai đoạn 2017 - 2020.
• Xây dựng mạng lưới hòa giải cơ sở và quản trị rủi ro mâu thuẫn xã hội:
  • Hành động: Ủy ban nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp chỉ đạo tổ dân phố, công an khu vực lập hồ sơ theo dõi, kịp thời can thiệp, hòa giải các mâu thuẫn đất đai, nợ nần, ghen tuông tình cảm và tranh chấp kinh doanh ngay từ cơ sở.
  • Mục tiêu: Giải quyết dứt điểm trên 85% mâu thuẫn phát sinh trong cộng đồng dân cư, ngăn chặn nguy cơ chuyển hóa thành trọng án.
• Siết chặt quản lý vũ khí thô sơ, hung khí tự chế và hóa chất độc hại:
  • Hành động: Sở Công thương phối hợp với lực lượng Quản lý thị trường và Công an các quận, huyện thanh tra định kỳ 100% các cơ sở rèn đúc kinh doanh dao kéo, cửa hàng kinh doanh kim khí và hóa chất công nghiệp (axit); xử lý nghiêm các hành vi tàng trữ mã tấu, súng tự chế.
  • Mục tiêu: Triệt tiêu nguồn cung hung khí tự chế, giảm tỷ lệ sử dụng vũ khí lạnh gây án xuống dưới mức 60% vào năm 2020.
• Hoàn thiện hệ thống dữ liệu tội phạm và giảm thiểu tội phạm ẩn:
  • Hành động: Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân thành phố chuẩn hóa quy trình liên thông thụ lý tin báo tội giác tội phạm, tăng cường công tác giám sát điều tra đối với các vụ việc tạm đình chỉ hoặc đình chỉ điều tra, kiên quyết xử lý trách nhiệm cán bộ e ngại oan sai dẫn đến bỏ lọt tội phạm.
  • Mục tiêu: Nâng cao độ chính xác thống kê hình sự, bảo đảm 100% nguồn tin tố giác về hành vi xâm phạm tính mạng được điều tra, xác minh minh bạch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án các cấp: Nắm bắt quy luật biến động động thái, các thủ đoạn che giấu tội phạm và nguyên nhân phát sinh tội phạm ẩn để nâng cao tỷ lệ phá án và định khung hình phạt chuẩn xác.
• Lực lượng Công an cơ sở (Cảnh sát khu vực, Công an xã, phường): Ứng dụng các phân tích về khung giờ, địa bàn trọng điểm và đặc điểm nhân thân để tối ưu hóa kế hoạch tuần tra, quản lý chặt chẽ đối tượng tạm trú và lao động tự do tại các khu nhà trọ.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật, Tội phạm học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu với hệ thống số liệu thực chứng phong phú, phương pháp luận nghiên cứu xã hội học pháp luật và phân tích nhân thân học tội phạm bài bản.
• Cán bộ quản lý chính quyền đô thị và hoạch định chính sách an sinh: Xây dựng các chương trình đào tạo nghề, tạo việc làm cho thanh niên vùng ven, cải thiện đời sống văn hóa tinh thần tại các khu công nghiệp nhằm giải quyết tận gốc nguyên nhân xã hội của tội phạm.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao tội giết người trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh lại tập trung cao ở khu vực ngoại thành?
  Khu vực ngoại thành tập trung nhiều khu chế xuất, khu công nghiệp với lượng lớn lao động nhập cư sống tại các khu nhà trọ tạm bợ. Áp lực mưu sinh, trình độ học vấn thấp và sự thiếu vắng các thiết chế kiểm soát xã hội chặt chẽ khiến các xích mích sinh hoạt dễ leo thang thành hành vi bạo lực tước đoạt sinh mạng.

• Đặc điểm nhân thân nổi bật nhất của người phạm tội giết người trong nghiên cứu là gì?
  Nghiên cứu chỉ ra rằng người phạm tội chủ yếu là nam giới (94,7%), nằm trong độ tuổi thanh niên từ 18 đến dưới 30 tuổi (67,7%), học vấn dưới trung học phổ thông (80,4%) và có nghề nghiệp bấp bênh hoặc thất nghiệp (78,2%). Đa số các đối tượng này đều thiếu sự giáo dục nền tảng từ gia đình.

• Yếu tố rượu bia đóng vai trò như thế nào trong các vụ án giết người khảo sát?
  Rượu bia là chất xúc tác tâm lý cực kỳ nguy hiểm làm tê liệt khả năng tự kiềm chế. Thống kê từ 200 bản án cho thấy có tới 34% số vụ án mạng bộc phát trực tiếp ngay tại các bàn nhậu, tiệc cưới hoặc tiệc sinh nhật do những lời qua tiếng lại hoặc mâu thuẫn nhất thời.

• Tội phạm ẩn trong nhóm tội giết người xuất hiện dưới những dạng thức nào?
  Tội phạm ẩn của tội giết người tồn tại dưới dạng ẩn tự nhiên (hung thủ phi tang thi thể tinh vi, người làm chứng bị đe dọa không dám tố giác) và ẩn nhân tạo/thống kê (cơ quan thụ lý tạm đình chỉ điều tra kéo dài, thiếu nhân lực điều tra hoặc sai số trong quy trình báo cáo số liệu liên ngành).

• Làm thế nào để ứng dụng kết quả nghiên cứu này vào công tác phòng ngừa thực tiễn?
  Các đơn vị nghiệp vụ có thể áp dụng trực tiếp mô hình phân tầng rủi ro để bố trí lực lượng tuần tra vào khung giờ cao điểm ban đêm (chiếm 68,5% số vụ), đồng thời chính quyền địa phương cần tập trung nguồn lực hòa giải vào các hộ gia đình có xung đột kéo dài và các tụ điểm kinh doanh dịch vụ ăn uống ban đêm.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 894 vụ án giết người với 1.778 bị cáo bị xét xử tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2011 - 2015, làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh về thực trạng và động thái tội phạm.
• Xác định rõ nét các quy luật mang tính đặc thù của siêu đô thị: tỷ trọng tội phạm chiếm 61,8% toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tập trung 76,15% tại vùng ven và 68,5% xảy ra vào ban đêm.
• Bóc tách chi tiết chân dung nhân thân tội phạm với tỷ lệ thanh niên chiếm 67,7%, học vấn thấp và nghề nghiệp bấp bênh chiếm 78,2%, xuất phát điểm từ các gia đình thiếu sự chăm sóc, giáo dục chiếm 70,7%.
• Đóng góp quan trọng vào hệ thống lý luận Tội phạm học về tội phạm ẩn, đồng thời đề xuất 4 nhóm giải pháp phòng ngừa xã hội và phòng ngừa nghiệp vụ khả thi, gắn liền với các mốc thời gian và chủ thể thực hiện cụ thể.
• Kêu gọi sự phối hợp đồng bộ, liên ngành giữa cơ quan tiến hành tố tụng, chính quyền đô thị và cộng đồng xã hội nhằm triển khai quyết liệt các biện pháp quản lý địa bàn, từng bước kiềm chế và đẩy lùi tội phạm giết người, giữ vững an ninh trật tự cho thành phố.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÌNH HÌNH TỘI GIẾT NGƯỜI 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của tình hình tội giết người 1. Khái niệm tình hình tội giết người - Trước khi đi sâu tìm hiểu khái niệm về tình hình tội giết người, chúng ta cần nhận thức thế nào là tình hình tội phạm. Hiện nay trong tội phạm học Việt Nam có khá nhiều cách định nghĩa về tình hình tội phạm, theo đó: “ Tình hình tội phạm là trạng thái, xu thế vận động của (các) tội phạm (hoặc nhóm tội phạm hoặc một loại tội phạm) đã xảy ra trong một đơn vị không gian và thời gian nhất định” [6, tr.

“ Tình hình tội phạm là hiện tượng tâm – sinh lý – xã hội tiêu cực, vừa mang tính lịch sử và lịch sử cụ thể, vừa mang tính pháp lý hình sự với hạt nhân là tính giai cấp được biểu hiện thông qua tổng thể các hành vi phạm tội cùng chủ thể thực hiện các hành vi đó trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định” [11, tr. “ Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội, pháp lý – hình sự được thay đổi về mặt lịch sử, mang tính giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất (hệ thống) các tội phạm thực hiện trong một xã hội (quốc gia) nhất định” [26, tr. Mặc dù có cách thể hiện khác nhau nhưng các quan điểm nêu trên đều thống nhất rằng, tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực, chống lại các chuẩn mực đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển của xã hội, cần phải được kiểm soát, hạn chế, đẩy lùi. Hậu quả của hiện tượng tội phạm để lại cho xã 8 hội rất lớn, đó không chỉ là thiệt hại về mặt vật chất, tính mạng, sức khỏe, tinh thần của con người mà còn phá vỡ cấu trúc, làm đảo lộn trật tự xã hội.

Tất cả các quan điểm nêu trên đều nêu lên bản chất của tội phạm là hành vi xã hội tiêu cực, hành vi cá thể này là kết quả tiêu cực của sự tương tác giữa môi trường xã hội bên ngoài như các yếu tố tâm lý, xã hội và các quá trình tâm – sinh lý bên trong giữ vai trò điều chỉnh lối xử sự của chủ thể. Xã hội luôn thay đổi, tình hình tội phạm luôn phải chịu tác động của các quá trình xã hội, hiện tượng xã hội khác nhau. Trong những thời điểm, hoàn cảnh cụ thể khác nhau, tình hình tội phạm cũng khác nhau. Điều này được thể hiện thông qua các nội dung của tình hình tội phạm như: Động thái, cơ cấu và tính chất của tình hình tội phạm.

Trong số những quan điểm đã phân tích trên đây, xét trên nhiều phương diện khác nhau, theo tác giả luận văn này, quan điểm của GS.TS Võ Khánh Vinh mang tính toàn diện và đầy đủ hơn cả. Quan điểm này chẳng những nêu được bản chất của tình hình tội phạm như một hiện tượng xã hội, diễn ra trong xã hội, mà còn phản ánh được nội dung của hiện tượng xã hội này gồm các nội dung cấu thành cái tổng thể tình hình tội phạm và các mối liên hệ bên ngoài của tình hình tội phạm với quá trình hiện tượng xã hội khác. Đặc điểm của tình hình tội giết người Như trên đã trình bày, tình hình tội giết người là hiện tượng xã hội. Đặc điểm này của tình hình tội giết người nói lên rằng nó là hiện tượng xã hội chứ không phải là hiện tượng nào khác.

Nó có nguồn gốc từ xã hội, nói chính xác hơn là từ xã hội có giai cấp, khi Nhà nước và pháp luật, trong đó có pháp luật hình sự ra đời. Nó tồn tại trong xã hội.