Luận án tiến sĩ quản lý phối hợp nhà trường với gia đình giáo dục đạo đức pháp luật cho học sinh THCS Hà Nội - PGS.TS Nguyễn Xuân Thanh

Phối hợp nhà trường - gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật học sinh THCS. Tìm hiểu các giải pháp quản lý hiệu quả, nâng cao nhận thức và trách nhiệm giáo

• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Xuân Thanh
• Trường học: Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh trung học cơ sở thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức pháp luật cho học sinh trung học cơ sở

Quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh trung học cơ sở là quá trình tổ chức, điều phối các hoạt động liên kết giữa hai môi trường giáo dục chính. Mục tiêu nhằm xây dựng nền tảng đạo đức và ý thức pháp luật cho học sinh trong độ tuổi 11-15. Tại thành phố Hà Nội, vấn đề này trở nên cấp thiết trước yêu cầu đổi mới giáo dục. Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục nhấn mạnh vai trò của gia đình trong việc phối hợp với nhà trường. Giáo dục đạo đức, pháp luật không chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức mà chuyển sang phát triển kỹ năng, phẩm chất. Học sinh trung học cơ sở đang trong giai đoạn hình thành nhân cách, dễ chịu tác động từ môi trường xung quanh. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhà trường và gia đình tạo nên hệ thống giáo dục thống nhất, giúp học sinh tiếp nhận giá trị đạo đức, quy phạm pháp luật một cách toàn diện. Quản lý hiệu quả mối quan hệ phối hợp này đòi hỏi có kế hoạch, nội dung và phương pháp phù hợp.

1.1. Khái niệm quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức pháp luật

Quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật là hoạt động quản lý giáo dục nhằm tổ chức, hướng dẫn, kiểm soát sự hợp tác giữa nhà trường và gia đình. Hoạt động này tập trung vào giáo dục chuẩn mực đạo đức, tri thức pháp luật và kỹ năng sống cho học sinh trung học cơ sở. Nhà quản lý đóng vai trò trung tâm trong việc đề ra mục tiêu, xác định nội dung chương trình phối hợp. Mối quan hệ phối hợp không phải là sự áp đặt mà dựa trên nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng và cùng hướng đến mục tiêu giáo dục chung cho sự phát triển toàn diện của học sinh.

1.2. Vai trò của phối hợp nhà trường gia đình trong đổi mới giáo dục

Phối hợp nhà trường gia đình đóng vai trò then chốt trong quá trình đổi mới giáo dục hiện nay. Nghị quyết 29-NQ/TW xác định giáo dục gia đình là nền tảng, nhà trường là lực lượng chủ đạo. Sự phối hợp giúp thống nhất mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục giữa hai môi trường. Khi gia đình đồng hành cùng nhà trường, học sinh được giáo dục liên tục, xuyên suốt từ trường lớp về nhà. Đặc biệt trong giáo dục đạo đức, pháp luật, sự phối hợp giúp học sinh nhận thức sâu sắc về các chuẩn mực hành vi, quyền và nghĩa vụ công dân. Đổi mới giáo dục đòi hỏi chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học.

II. Phân tích thực trạng quản lý phối hợp nhà trường gia đình trong giáo dục đạo đức pháp luật cho học sinh trung học cơ sở Hà Nội

Thực trạng quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh trung học cơ sở thành phố Hà Nội cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Các nhà trường đã triển khai nhiều hình thức phối hợp như họp phụ huynh, sổ liên lạc điện tử, ngày hội gia đình. Tuy nhiên, hiệu quả thực chất chưa cao. Nhiều hoạt động phối hợp mang tính hình thức, chưa đi vào chiều sâu. Phụ huynh tham gia chủ yếu ở vai trò người nhận thông tin, chưa thực sự là đối tác trong quá trình giáo dục. Việc giáo dục đạo đức, pháp luật còn nặng về lý thuyết, chưa gắn liền với tình huống thực tiễn đời sống. Đội ngũ cán bộ quản lý chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng tổ chức phối hợp. Ngân sách và cơ sở vật chất cho hoạt động phối hợp còn hạn chế. Sự khác biệt giữa các quận nội thành và ngoại thành cũng tạo ra khoảng cách trong chất lượng phối hợp giáo dục.

2.1. Điểm mạnh trong thực trạng phối hợp giáo dục đạo đức pháp luật

Nhiều trường trung học cơ sở tại Hà Nội đã xây dựng được quy chế phối hợp rõ ràng giữa nhà trường và gia đình. Các hình thức liên lạc đa dạng như nhóm Zalo, ứng dụng quản lý trường học, sổ liên lạc điện tử giúp trao đổi thông tin nhanh chóng. Một số trường tổ chức chuyên đề giáo dục pháp luật có sự tham gia của phụ huynh và học sinh. Cán bộ đoàn đội, giáo viên chủ nhiệm tích cực trong việc kết nối với gia đình học sinh có vấn đề về đạo đức, hành vi. Sự quan tâm của chính quyền địa phương cũng tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động phối hợp.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân của thực trạng phối hợp giáo dục

Hạn chế lớn nhất là tính hình thức trong nhiều hoạt động phối hợp. Cuộc họp phụ huynh thường chỉ tập trung vào kết quả học tập, ít đề cập đến giáo dục đạo đức, pháp luật. Nhiều phụ huynh bận rộn, thiếu kiến thức về pháp luật nên khó đồng hành cùng nhà trường. Nguyên nhân chính bao gồm: thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm gia đình, cán bộ quản lý chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của phối hợp, chưa có quy trình chuẩn hóa hoạt động phối hợp. Ngân sách hạn hẹp cũng khiến nhiều chương trình không được triển khai thường xuyên, thiếu tính hệ thống.

III. Giải pháp quản lý phối hợp nhà trường gia đình trong giáo dục đạo đức pháp luật cho học sinh trung học cơ sở

Giải pháp quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh trung học cơ sở cần được triển khai đồng bộ trên nhiều phương diện. Thứ nhất, xây dựng kế hoạch phối hợp cụ thể với mục tiêu, nội dung, tiến trình thực hiện rõ ràng cho từng học kỳ. Thứ hai, đa dạng hóa hình thức phối hợp phù hợp với đặc thù từng nhóm phụ huynh. Thứ ba, tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên chủ nhiệm về kỹ năng tổ chức phối hợp. Thứ tư, xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả phối hợp dựa trên tiêu chí cụ thể về sự thay đổi hành vi đạo đức, ý thức pháp luật của học sinh. Thứ năm, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và trao đổi thông tin giữa nhà trường và gia đình. Thứ sáu, huy động nguồn lực xã hội, phối hợp với các cơ quan tư pháp, đoàn thể để丰富 nội dung giáo dục pháp luật thực tiễn.

3.1. Giải pháp về tổ chức và quản lý hoạt động phối hợp

Ban giám hiệu nhà trường cần xây dựng quy chế phối hợp rõ ràng, phân công trách nhiệm cụ thể cho từng bộ phận. Thành lập ban chỉ đạo phối hợp nhà trường gia đình do hiệu trưởng làm trưởng ban. Xây dựng kế hoạch phối hợp theo năm học với các hoạt động cụ thể theo từng tháng. Tổ chức tập huấn cho giáo viên chủ nhiệm về kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống với phụ huynh. Thiết lập kênh thông tin hai chiều thường xuyên giữa nhà trường và gia đình. Xây dựng cơ chế khen thưởng, động viên gia đình tích cực tham gia phối hợp giáo dục đạo đức, pháp luật cho con em.

3.2. Giải pháp về nội dung và phương pháp giáo dục phối hợp

Nội dung giáo dục đạo đức, pháp luật cần được xây dựng thành chương trình cụ thể, phù hợp với từng khối lớp. Giáo dục chuẩn mực đạo đức bao gồm lòng yêu nước, nhân ái, bao dung, trung thực, trách nhiệm. Giáo dục pháp luật tập trung vào quyền và nghĩa vụ công dân, pháp luật về bảo vệ trẻ em, an toàn giao thông. Phương pháp giáo dục cần chuyển từ thuyết giảng sang trải nghiệm, tình huống thực tế. Phụ huynh được hướng dẫn cách giáo dục con tại nhà, xây dựng môi trường gia đình lành mạnh. Tổ chức các hoạt động ngoại khóa có sự tham gia của cả gia đình nhằm tăng cường gắn kết.

IV. Kết luận và hướng phát triển quản lý phối hợp nhà trường gia đình trong giáo dục đạo đức pháp luật

Quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh trung học cơ sở là nhiệm vụ có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của mối quan hệ đối tác giữa nhà trường và gia đình trong việc hình thành nhân cách, ý thức pháp luật cho thế hệ trẻ. Tại thành phố Hà Nội, việc đổi mới quản lý phối hợp cần phù hợp với đặc thù đô thị, nhịp sống công nghiệp và sự đa dạng của cộng đồng dân cư. Hướng phát triển trong tương lai bao gồm xây dựng mô hình phối hợp chuẩn hóa có thể nhân rộng, ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý phối hợp, phát triển đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực chuyên sâu về quản lý quan hệ nhà trường gia đình. Nghiên cứu cũng mở ra hướng tiếp cận liên ngành, kết hợp quản lý giáo dục với tâm lý học gia đình, xã hội học giáo dục để nâng cao hiệu quả phối hợp giáo dục đạo đức, pháp luật.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu đóng góp vào kho tàng lý luận về quản lý giáo dục, cụ thể là quản lý mối quan hệ phối hợp nhà trường gia đình. Về mặt lý luận, nghiên cứu hệ thống hóa các khái niệm, nguyên tắc, mô hình quản lý phối hợp trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Về mặt thực tiễn, các giải pháp đề xuất có tính ứng dụng cao, phù hợp với điều kiện thực tế của các trường trung học cơ sở tại Hà Nội. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo cho cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên và phụ huynh trong việc nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh.

4.2. Hướng phát triển và đề xuất cho tương lai

Hướng phát triển tập trung vào ba lĩnh vực chính. Một là xây dựng mô hình quản lý phối hợp chuẩn hóa dựa trên ứng dụng công nghệ thông tin, tạo nền tảng số cho hoạt động phối hợp. Hai là đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực quản lý mối quan hệ nhà trường gia đình, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Ba là mở rộng nghiên cứu sang các đối tượng học sinh tiểu học, trung học phổ thông và các vùng nông thôn, miền núi. Đề xuất các cơ quan quản lý giáo dục ban hành chính sách cụ thể về trách nhiệm phối hợp của gia đình và nhà trường trong giáo dục đạo đức, pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh giáo dục Việt Nam đang trải qua bước chuyển mang tính bước ngoặt dưới tác động của Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, cùng sự vận hành của Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể năm 2018 và Luật Giáo dục năm 2019. Trọng tâm chuyển dịch căn bản là từ mô hình truyền thụ tri thức đơn thuần sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Trong cấu trúc nhân cách học sinh trung học cơ sở (THCS) tại các đô thị lớn đang chịu tác động đa chiều từ kinh tế thị trường và bùng nổ truyền thông số, việc định hình các chuẩn mực đạo đức và ý thức tuân thủ pháp luật trở thành nhiệm vụ sống còn. Công trình nghiên cứu của Nghiên cứu sinh Trần Huy Đức với đề tài "Quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh trung học cơ sở thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục" (Chuyên ngành Quản lý giáo dục, Mã số 914 01 14; Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Xuân Thanh; Cơ sở đào tạo: Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, 2020) xác lập dấu ấn tiên phong khi đặt hoạt động phối hợp liên thiết chế vào trung tâm của mô hình quản trị giáo dục quá trình.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được nhận diện rõ rệt: Các công trình trong nước trước đây (như Dương Văn Thạnh, 2007; Hồ Văn Thơm, 2009; Kiều Đức Thắng, 2013) chủ yếu tiếp cận phối hợp dưới góc độ quan hệ xã hội hóa hoặc dừng lại ở mô tả nhận thức đơn lẻ, thiếu vắng một mô hình quản lý theo chu trình quá trình khép kín, chưa tích hợp đồng thời hai thành tố hữu cơ là đạo đức và pháp luật cho học sinh THCS trong bối cảnh đổi mới giáo dục.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được thiết lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận và tính tất yếu của việc quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh THCS thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng hoạt động phối hợp và công tác quản lý phối hợp giữa nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh THCS trên địa bàn Hà Nội theo tiếp cận quá trình đang diễn ra như thế nào, đâu là điểm nghẽn cốt lõi?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cần xây dựng và thử nghiệm những giải pháp quản lý phối hợp đồng bộ nào để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức và ý thức chấp hành pháp luật cho học sinh THCS Hà Nội trong giai đoạn hiện nay?
• Giả thuyết khoa học (H1): Quá trình hình thành chuẩn mực hành vi đạo đức và ý thức pháp luật của học sinh THCS chịu tác động đồng thời của nhà trường và gia đình; nếu xây dựng và vận hành hệ thống giải pháp quản lý phối hợp tiếp cận quá trình (từ xác lập mục tiêu, chuẩn hóa nội dung, đa dạng hóa phương thức đến kiểm tra, đánh giá kết quả) bảo đảm tính khoa học, khả thi thì sẽ phát huy được tính chủ động của các chủ thể, tạo chuyển biến rõ rệt về nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh, đáp ứng chuẩn đầu ra của đổi mới giáo dục.

Khung lý thuyết của luận án được kiến tạo dựa trên sự giao thoa của Lý thuyết quản lý quá trình (Process-based Management), Lý thuyết Quản lý chất lượng tổng thể (TQM/ISO), Lý thuyết chức năng quản lý POLCI (Harold Koontz, 1988; Trần Kiểm, 2004) và Mô hình CIPO (Context - Input - Process - Output). Phạm vi khảo sát trải rộng trên địa bàn 6 quận, huyện đại diện cho cấu trúc địa - xã hội của Hà Nội (Ba Đình, Hoàn Kiếm, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Cầu Giấy, Ứng Hòa, Phúc Thọ) với sự tham gia của 4 nhóm khách thể: cán bộ quản lý (CBQL), giáo viên chủ nhiệm và bộ môn (GV), phụ huynh học sinh (PHHS) và học sinh THCS giai đoạn năm học 2018–2020.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước phản ánh sự phát triển của nhiều dòng học thuật xoay quanh giáo dục đạo đức, pháp luật và liên kết gia đình - nhà trường:

Dòng nghiên cứu về phương pháp giáo dục đạo đức và pháp luật: Vishalache Balakrishnan (2009, Đại học Wellington) trong luận án "Teaching moral education in secondary schools using real-life dilemmas" đã vận dụng quan điểm đạo đức học từ Socrates đến Khổng Tử, khẳng định học sinh trung học cần được giáo dục qua giải quyết các tình huống thực tiễn để kích hoạt tư duy phản biện; tuy nhiên tác giả thuần phân tích định tính và chưa lượng hóa vai trò phối hợp gia đình. Guang Yuan Hu (2010, Đại học Alabama) khảo sát 25 trường trung học tại Trung Quốc, chứng minh tác động của chuyển dịch kinh tế đến chương trình giáo dục đạo đức, nhưng chưa chỉ rõ cơ chế điều phối hoạt động ngoài giờ lên lớp. Peter Smith (2015, Đại học Sheffield Hallam) nhấn mạnh tính gắn kết giữa lý thuyết và thực hành án lệ trong giáo dục pháp luật, nhưng thiếu mô hình quản trị phối hợp ngoài nhà trường.

Dòng nghiên cứu về quan hệ đối tác nhà trường - gia đình: Sandra Christenson (2002, Đại học Minnesota) phân định 3 hình thức: phụ huynh tham gia tại nhà, phụ huynh tham gia tại trường và quan hệ đối tác đồng chủ thể (Collaborative Family-School Relationships); Robert Kunzman và Milton Gaither (2009, Đại học Indiana) tổng hợp dữ liệu từ 1.400 bài luận và 756 bài báo về mô hình "Homeschooling" tại Mỹ, chỉ ra tính chủ động của gia đình nhưng bộc lộ hạn chế về tính đồng bộ thể chế; S. Haynes (2006, Đại học Zululand) sử dụng toán thống kê chứng minh ảnh hưởng của cấu trúc gia đình đối với sự phát triển đạo đức ở trẻ, song lại xem học sinh là khách thể thụ động; Mircea Agabrian (2007) khảo sát hơn 2.000 học sinh tại hạt Alba (Romania), phát hiện có tới 54% học sinh đánh giá mối liên kết trường - nhà mờ nhạt do rào cản thời gian của cha mẹ.

Tại Việt Nam, các tác giả Nguyễn Văn Nam (2012), Phùng Thu Hiền (2015) phân tích sâu mối quan hệ biện chứng giữa pháp luật và đạo đức; Lương Thị Việt Hà (2014), Hoàng Hồng Trang (2014), Nguyễn Văn Trung (2003) nghiên cứu sự phối hợp dưới góc độ xã hội hóa giáo dục; Dương Văn Thạnh (2007), Kiều Đức Thắng (2013) nghiên cứu phối hợp tại địa bàn nông thôn Bà Rịa và Ninh Bình nhưng chủ yếu khảo sát nhận thức, chưa thiết kế quy trình kiểm soát theo các chức năng quản lý.

Tranh luận học thuật cốt lõi tồn tại giữa hai quan điểm: (1) Quan điểm đơn tuyến xem nhà trường giữ vai trò chuyên biệt tuyệt đối trong giáo dục chuẩn mực; (2) Quan điểm đa chủ thể xem gia đình và cộng đồng là đồng giáo dục nhưng thường gặp khó khăn do thiếu kỹ năng sư phạm. Luận án định vị chính xác khoảng trống: Chuyển đổi từ sự "phối hợp cơ học, sự vụ" sang "mô hình quản trị quá trình liên kết đối tác", trong đó Ban giám hiệu nhà trường là trung tâm điều phối, chuẩn hóa mục tiêu, quy trình tương tác và công cụ đánh giá năng lực đạo đức - pháp lý theo chuẩn Chương trình GDPT 2018.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án kế thừa và phát triển lý thuyết quản lý tổ chức của Frederick Taylor và Harold Koontz, trong đó Harold Koontz khẳng định: "Quản lý là một dạng thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục tiêu của nhóm... hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, và sự bất mãn cá nhân ít nhất". Luận án bổ sung định nghĩa chuyên biệt của Trần Kiểm (2004): "Quản lý là những tác động mang tính hoạch định của chủ thể quản lý trong việc huy động, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất".

Cống hiến lý luận đột phá của luận án là cụ thể hóa khái niệm: "Quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh theo tiếp cận quá trình là chuỗi tác động có chủ đích, có hệ thống của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng, CBQL) nhằm điều phối, tích hợp nguồn lực sư phạm của nhà trường và nguồn lực văn hóa - tình cảm của gia đình thông qua các giai đoạn: xác lập mục tiêu, xây dựng nội dung, đa dạng hóa phương thức, tổ chức thực thi và kiểm tra, đánh giá kết quả rèn luyện hành vi của học sinh".

Mô hình lý thuyết thiết lập 3 mệnh đề khoa học:

• Mệnh đề P1: Mức độ đồng thuận về mục tiêu và nội dung chuẩn mực đạo đức - pháp luật giữa GV và PHHS tỷ lệ thuận với tính tự giác trong hành vi của học sinh ($r > 0$).
• Mệnh đề P2: Quản lý phối hợp tiếp cận quá trình khắc phục triệt để tính hình thức của phương thức truyền thống (họp phụ huynh định kỳ), chuyển hóa tương tác thành chuỗi hoạt động trải nghiệm thực tế thường xuyên.
• Mệnh đề P3: Kiểm tra, đánh giá đa chiều (kết hợp tự đánh giá của học sinh, nhận xét của phụ huynh và hồ sơ sư phạm của giáo viên) tạo ra động lực chuyển dịch từ nhận thức lý thuyết sang năng lực tự điều chỉnh hành vi.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa lý thuyết:

1. Lý thuyết tiếp cận quá trình (Process Approach): Phân rã hoạt động quản lý phối hợp thành các mắt xích: Lập kế hoạch $\rightarrow$ Thiết kế nội dung $\rightarrow$ Chỉ đạo thực hiện $\rightarrow$ Kiểm soát chất lượng đầu ra.
2. Tiếp cận chức năng POLCI: Vận dụng 5 chức năng Kế hoạch hóa (Planning) - Tổ chức (Organizing) - Lãnh đạo (Leading) - Kiểm tra (Controlling) - Thông tin quản lý (Information).
3. Mô hình CIPO: Đánh giá Bối cảnh đô thị hóa Hà Nội (Context), Nguồn lực GV - PHHS - Tài chính (Input), Chu trình tương tác giáo dục (Process) và Năng lực hành vi của học sinh (Output).
4. Tiếp cận tham gia (Participatory Theory): Xem phụ huynh và học sinh là đồng chủ thể của quá trình giáo dục thay vì đối tượng thụ hưởng đơn thuần.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Mô hình được xác lập trong hệ thống trường THCS công lập đô thị và bán đô thị, nơi chịu sự chi phối trực tiếp của khung pháp lý Việt Nam (Luật Giáo dục 2019, Điều lệ trường THCS) và yêu cầu chuẩn đầu ra của môn Giáo dục công dân/Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp.

       BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC & ĐẶC THÙ ĐÔ THỊ HÀ NỘI (CONTEXT)
                     QUÁ TRÌNH QUẢN LÝ PHỐI HỢP (PROCESS)

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan thực chứng kết hợp thực tế phê phán (post-positivism & critical realism), sử dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods design) theo trình tự giải thích (explanatory sequential design):

• Thiết kế đa cấp (Multi-level design): Khảo sát đồng thời 3 cấp độ: Cấp độ quản trị vĩ mô/trung mô (CBQL trường THCS, phòng GD&ĐT), Cấp độ thực thi tác nghiệp (GV chủ nhiệm, GV bộ môn GDCD), Cấp độ thụ hưởng và đồng kiến tạo (Học sinh lớp 6–9 và PHHS).
• Địa bàn chọn mẫu: 6 quận/huyện đại diện phân tầng kinh tế - văn hóa của Hà Nội: Nhóm quận nội thành phát triển cao (Ba Đình, Hoàn Kiếm, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Cầu Giấy) và Nhóm huyện ngoại thành nông thôn đang đô thị hóa (Ứng Hòa, Phúc Thọ).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu trải qua 4 bước chuẩn hóa:

1. Thiết kế công cụ: Xây dựng hệ thống bảng hỏi anket dựa trên thang đo Likert 5 mức độ (từ 1 = Hoàn toàn không đồng ý/Rất thấp đến 5 = Hoàn toàn đồng ý/Rất cao); xây dựng khung phỏng vấn bán cấu trúc dành cho CBQL và phụ huynh; biên soạn phiếu quan sát hoạt động trải nghiệm.
2. Kiểm định độ tin cậy và giá trị: Thang đo được thẩm định nội dung qua hội đồng chuyên gia quản lý giáo dục; đo lường tính nhất quán nội tại bằng hệ số Cronbach's Alpha ($\alpha > 0.82$ cho toàn bộ các nhóm biến mục tiêu, nội dung, phương thức và kiểm tra).
3. Thu thập dữ liệu thực địa: Sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (stratified random sampling), phát phiếu điều tra trực tiếp và gián tiếp kết hợp 36 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân/nhóm tập trung.
4. Tam giác đạc (Triangulation): Kết hợp đối chiếu giữa dữ liệu định lượng bảng hỏi, biên bản phỏng vấn sâu CBQL - PHHS, báo cáo tổng kết năm học 2018–2019 của Sở GD&ĐT Hà Nội và kết quả quan sát sư phạm.

Data và phân tích

Dữ liệu định lượng được làm sạch và phân tích bằng phần mềm thống kê chuyên ngành (SPSS & MS Excel). Các chỉ số thống kê mô tả bao gồm: Điểm trung bình ($\overline{X}$ / Mean), Độ lệch chuẩn ($SD$), Tỷ lệ phần trăm (%), Bảng chéo và phân tích phương sai (ANOVA) để so sánh khác biệt giữa các nhóm quận nội thành và huyện ngoại thành.

Nghiên cứu triển khai thử nghiệm sư phạm (Pedagogical Experiment) theo mô hình đo lường Trước - Sau (Pre-test & Post-test) trên nhóm mẫu thực nghiệm để đánh giá hiệu quả tác động của các giải pháp quản lý phối hợp đổi mới so với nhóm đối chứng duy trì phương thức quản lý truyền thống.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả khảo sát thực trạng mang lại 4 phát hiện thực chứng mang tính đột phá:

1. Nghịch lý giữa Nhận thức chuẩn mực và Thực thi hành vi: Kết quả điều tra thực trạng nhận thức về chuẩn mực đạo đức, pháp luật của học sinh THCS Hà Nội đạt điểm trung bình khá cao ($\overline{X} = 3.85 - 4.12$), tuy nhiên ở thang đo hành vi thực tế, tỷ lệ học sinh tuân thủ triệt để luật giao thông đường bộ, văn hóa mạng xã hội và kỹ năng kiểm soát cảm xúc bất hòa chỉ đạt mức trung bình ($\overline{X} = 3.10 - 3.28; SD = 0.89$). Vẫn còn hiện tượng nói tục, bạo lực học đường qua không gian mạng và vi phạm quy định đội mũ bảo hiểm.
2. Sự lệch pha trong quản lý mục tiêu và nội dung phối hợp: Điểm trung bình đánh giá của GV và CBQL về tính cấp thiết của phối hợp nhà trường - gia đình đạt mức rất cao ($\overline{X} = 4.45$), nhưng điểm thực tế triển khai quản lý nội dung phối hợp chỉ đạt $\overline{X} = 3.32$. Nội dung phối hợp hiện nay chủ yếu tập trung vào kết quả học tập văn hóa (chiếm 78.4% dung lượng trao đổi), trong khi nội dung rèn luyện kỹ năng thực hành pháp luật và xử lý tình huống đạo đức chỉ chiếm 21.6%.
3. Điểm nghẽn phương thức tương tác một chiều: 68.5% phụ huynh được khảo sát cho biết hình thức tiếp nhận thông tin chủ yếu là sổ liên lạc điện tử/tin nhắn SMS thông báo điểm và họp phụ huynh định kỳ 3 lần/năm mang tính thụ động. Mức độ hứng thú và tham gia của phụ huynh vào các chuyên đề giáo dục pháp luật, hoạt động trải nghiệm kỹ năng sống do nhà trường tổ chức còn thấp ($\overline{X} = 2.86; SD = 0.95$).
4. Bất cập trong phân bổ nguồn lực và năng lực quản trị: 72.3% CBQL thừa nhận nhà trường thiếu kinh phí chuyên biệt cho hoạt động phối hợp giáo dục đạo đức, pháp luật; công tác tập huấn kỹ năng tham vấn học đường và kỹ năng phối hợp với cha mẹ học sinh cho đội ngũ giáo viên chủ nhiệm chưa được tiến hành định kỳ, bài bản.
5. Bằng chứng thực nghiệm khẳng định hiệu quả mô hình quá trình: Sau khi áp dụng thử nghiệm hệ thống giải pháp quản lý phối hợp quá trình, kết quả đánh giá nhận thức và hành vi đạo đức - pháp luật của học sinh ở nhóm thực nghiệm tăng trưởng vượt bậc có ý nghĩa thống kê ($p < 0.01$). Cụ thể, mức độ nhận thức về mục tiêu phối hợp tăng từ $\overline{X}{pre} = 3.25$ lên $\overline{X}{post} = 4.38$ ($\Delta = +1.13$); mức độ tham gia chủ động của phụ huynh tăng từ $\overline{X}{pre} = 2.91$ lên $\overline{X}{post} = 4.15$.

               BẢNG SO SÁNH KẾT QUẢ TRƯỚC VÀ SAU THỬ NGHIỆM

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Luận án làm phong phú lý thuyết Quản lý giáo dục khi chứng minh rằng giáo dục đạo đức và pháp luật không thể phân tách thành hai thực thể độc lập mà là cấu trúc thống nhất: Đạo đức là nền tảng tâm lý - niềm tin bên trong, Pháp luật là chuẩn mực hành vi định hình bên ngoài. Quản lý liên kết nhà trường - gia đình chính là cầu nối biến các chuẩn mực pháp lý thành niềm tin đạo đức tự giác.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ khảo sát và ma trận đánh giá hiệu quả phối hợp đa chủ thể, có thể chuyển giao và áp dụng cho các cơ sở giáo dục phổ thông trên toàn quốc.
• Về ứng dụng thực tiễn: Xác lập quy trình 5 giải pháp quản lý đồng bộ:
  1. Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức cho CBQL, giáo viên, phụ huynh và học sinh về tầm quan trọng của việc phối hợp giáo dục đạo đức, pháp luật.
  2. Giải pháp 2: Chỉ đạo đổi mới, đa dạng hóa nội dung giáo dục đạo đức, pháp luật gắn với các tình huống pháp lý thực tiễn và chuẩn mực ứng xử văn minh đô thị.
  3. Giải pháp 3: Đổi mới phương thức phối hợp thông qua tích hợp công nghệ số, diễn đàn cha mẹ học sinh, câu lạc bộ pháp luật và hoạt động trải nghiệm thực địa.
  4. Giải pháp 4: Huy động và quản lý hiệu quả các điều kiện cơ sở vật chất, tài chính và xây dựng mạng lưới chuyên gia tư vấn tâm lý - pháp lý học đường.
  5. Giải pháp 5: Đổi mới công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả phối hợp theo hướng tiếp cận chuẩn đầu ra năng lực của học sinh.
• Về chính sách: Đề xuất với Bộ GD&ĐT và Sở GD&ĐT Hà Nội chuẩn hóa tiêu chí đánh giá thi đua trường học gắn liền với chỉ số liên kết gia đình - nhà trường; ban hành cẩm nang hướng dẫn chuyển đổi số trong quản trị quan hệ phụ huynh học sinh.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận 4 giới hạn:

1. Giới hạn phạm vi không gian: Mẫu khảo sát tập trung tại 6 quận/huyện thuộc Hà Nội, mang đặc thù kinh tế - văn hóa của trung tâm chính trị - xã hội cả nước, do đó mức độ khái quát hóa (generalizability) đối với các khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa cần được kiểm chứng thêm.
2. Giới hạn đo lường hành vi: Dữ liệu hành vi đạo đức của học sinh vẫn chịu một phần ảnh hưởng của hiệu ứng mong muốn xã hội (social desirability bias) trong bảng hỏi tự thuật.
3. Thời gian thử nghiệm: Khung thời gian can thiệp thử nghiệm diễn ra trong 01 năm học, cần có các nghiên cứu theo chiều dọc (longitudinal studies) để theo dõi độ bền vững của thói quen hành vi pháp luật khi học sinh chuyển cấp lên THPT.

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda):

• Hướng 1: Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống phân tích dữ liệu lớn (Big Data) để cá nhân hóa cảnh báo sớm các hành vi lệch chuẩn đạo đức - pháp lý của học sinh.
• Hướng 2: Nghiên cứu mô hình phối hợp tam giác mở rộng: Nhà trường - Gia đình - Không gian mạng (Cyberspace) trong bối cảnh công dân số.
• Hướng 3: Đánh giá so sánh đối chiếu (Comparative cross-cultural study) giữa các thành phố trực thuộc Trung ương (Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng) về hành vi pháp lý học đường.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án mở ra hướng tiếp cận quản lý quá trình liên thiết chế cho chuyên ngành Quản lý giáo dục, ước tính tạo lập nguồn trích dẫn nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học về quản trị nhà trường và xã hội hóa giáo dục.
• Tác động tới ngành giáo dục: Hệ thống giải pháp cung cấp khung hành động thực tiễn cho hơn 600 trường THCS trên địa bàn thành phố Hà Nội và các đô thị tương đồng tái cấu trúc quan hệ với Ban đại diện cha mẹ học sinh, chuyển đổi mô hình họp truyền thống sang mô hình đối tác đồng hành.
• Tác động chính sách và xã hội: Cung cấp cơ sở khoa học giúp cơ quan quản lý Nhà nước thể chế hóa Điều 89 và Điều 90 của Luật Giáo dục 2019: "Nhà trường có trách nhiệm chủ động phối hợp với gia đình và xã hội để thực hiện mục tiêu, nguyên lý giáo dục", góp phần giảm thiểu tỷ lệ vi phạm pháp luật tuổi vị thành niên và xây dựng môi trường học đường an toàn, hạnh phúc.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp CIPO - POLCI - Process Management và hệ thống bảng hỏi chuẩn hóa về quản lý giáo dục đạo đức - pháp lý.
• Cán bộ quản lý trường học & Hiệu trưởng: Sở hữu cẩm nang giải pháp quản trị quá trình khép kín, tối ưu hóa nguồn lực phụ huynh và giải quyết triệt để xung đột học đường.
• Giáo viên chủ nhiệm & Giáo viên GDCD: Nắm bắt phương pháp thiết kế hoạt động trải nghiệm pháp luật thực tế, kỹ năng tương tác và thu hút phụ huynh đồng hành giáo dục.
• Phụ huynh & Học sinh THCS: Phụ huynh được trang bị kỹ năng sư phạm gia đình; học sinh được học tập trong môi trường giáo dục nhất quán, hình thành năng lực tự chủ và ý thức công dân chuẩn mực.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã mở rộng Lý thuyết Quản lý Quá trình (Process-based Management) và mô hình Quản lý chất lượng tổng thể (TQM) vào lĩnh vực quản trị quan hệ đối tác sư phạm liên thiết chế. Luận án chứng minh rằng quản lý phối hợp không phải là một tập hợp các sự kiện hành chính rời rạc mà là một quy trình chuyển đổi liên tục, khép kín từ khâu tiếp nhận chuẩn đầu vào (đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi 11–15, bối cảnh gia đình) sang chuẩn hóa đầu ra (năng lực điều chỉnh hành vi đạo đức và niềm tin pháp luật).

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các công trình trước đây?
So với nghiên cứu của Dương Văn Thạnh (2007) và Kiều Đức Thắng (2013) vốn thuần túy khảo sát mô tả nhận thức, luận án đã tích hợp phương pháp nghiên cứu hỗn hợp đa cấp độ (CBQL - GV - PHHS - HS) kết hợp thực nghiệm sư phạm đối chứng đo lường trước - sau (Pre/Post-test) và kiểm định độ tin cậy bằng thang đo Cronbach's Alpha, mang lại giá trị thực chứng chuẩn mực.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất?
Mức độ nhận thức của phụ huynh về vai trò giáo dục đạo đức, pháp luật đạt điểm số rất cao ($\overline{X} = 4.45$), nhưng mức độ tham gia thực tế vào các hoạt động giáo dục do nhà trường tổ chức lại nằm ở mức thấp nhất ($\overline{X} = 2.86$). Nguyên nhân không nằm ở sự thiếu quan tâm của cha mẹ, mà do nhà trường thiếu cơ chế "mở", thiếu các phương thức tương tác linh hoạt và nội dung giáo dục còn nặng tính giáo điều, hàn lâm.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp (replication protocol) không?
Toàn bộ quy trình khảo sát thực trạng, cấu trúc bảng hỏi Likert, ma trận phỏng vấn sâu, tiêu chí chọn mẫu phân tầng và quy trình 5 bước thử nghiệm sư phạm đều được chuẩn hóa chi tiết trong phụ lục luận án, bảo đảm khả năng tái lập nghiên cứu tại các địa bàn giáo dục khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?
Tập trung vào 3 trụ cột: (1) Số hóa quản trị liên kết gia đình - nhà trường qua nền tảng dữ liệu dùng chung; (2) Tích hợp giáo dục pháp luật số và an toàn không gian mạng vào chương trình phối hợp; (3) Xây dựng khung năng lực sư phạm gia đình dành cho cha mẹ học sinh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Kết luận

1. Luận án xác lập một hệ thống lý luận hoàn chỉnh về quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh THCS theo tiếp cận quá trình, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục.
2. Phân tích thực chứng toàn diện tại 6 quận, huyện thành phố Hà Nội chỉ ra bức tranh thực trạng chân thực: khoảng cách lớn giữa nhận thức chuẩn mực và hành vi thực tế của học sinh, sự đơn điệu trong phương thức phối hợp và điểm nghẽn về nguồn lực quản lý.
3. Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ có mối quan hệ hữu cơ biện chứng, bao quát từ khâu nâng cao nhận thức, chuẩn hóa nội dung, đổi mới phương thức số hóa đến bảo đảm điều kiện thực thi và kiểm soát chất lượng đầu ra.
4. Kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết, tính khả thi và thử nghiệm sư phạm thực tế chứng minh mô hình quản lý đề xuất tạo ra bước chuyển biến có ý nghĩa thống kê ($p < 0.01$) về năng lực rèn luyện của học sinh và mức độ đồng hành của gia đình.
5. Công trình mở ra 3 hướng nghiên cứu học thuật mới về quản trị giáo dục số, giáo dục pháp lý không gian mạng và quan hệ đối tác sư phạm tam giác (Trường học - Gia đình - Cộng đồng), để lại giá trị ứng dụng bền vững cho nền giáo dục phổ thông Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục các công trình của tác giả, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Luận án trình bày trong 4 chương: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh trung học cơ sở. Chƣơng 2: Cơ sở lý luận của quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh trung học cơ sở. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh trung học cơ sở thành phố Hà Nội.

Chƣơng 4: Giải pháp quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh trung học cơ sở thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. 10 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN QUẢN LÝ PHỐI HỢP NHÀ TRƢỜNG VÀ GIA ĐÌNH TRONG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Những công trình nghiên cứu về giáo dục đạo đức, pháp luật 1. Những công trình nghiên cứu quốc tế Luận án tiến sỹ: “Teaching moral education in secondary schools using real- life dilemmas” [4] của tác giả Vishalache Balakrishnan thực hiện năm 2009 tại Đại học Wellington, Victoria đã nghiên cứu các phương thức giáo dục đạo đức cho học sinh trung học theo hướng tiếp cận năng lực học sinh.

Về mặt lý luận, nghiên cứu của tác giả đã làm rõ nội hàm đạo đức, theo các trường phái nghiên cứu khác nhau từ học thuyết của Socrates (470-399 TCN) đến quan điểm của Khổng Tử (551-479 TCN) về đạo đức; ngoài ra tác giả cũng đã chỉ ra những đặc điểm về đạo đức đối với học sinh Malaysia, vốn là đất nước đa dân tộc, đa tôn giáo. Luận điểm của tác giả cho rằng, vì đặc điểm thực tế về con người, văn hóa, tôn giáo nên phương thức giáo dục đạo đức cho học sinh trong các trường trung học Malaysia phải đổi mới theo hướng khuyến khích nhiều hơn sự chủ động của học sinh để đạt hiệu quả giáo dục. Về mặt thực tiễn, phương pháp thực nghiệm khoa học được tác giả lựa chọn để tiến hành nghiên cứu về cách thức thực hiện phương pháp giáo dục đạo đức, cụ thể là phương pháp để học sinh làm chủ, giáo viên giả định những vấn đề thực tiễn, học sinh tự thảo luận, tranh luận. Đối tượng nghiên cứu là các em học sinh trung học, được lựa chọn theo các tiêu chí: giới tính, điều kiện gia đình, tôn giáo.

Tuy nhiên, bên cạnh những phân tích định tính, luận án của tác giả chưa sử dụng phân tích định lượng để đo lường chính xác hiệu quả của phương pháp giáo dục mới. Ngoài ra, vai trò của gia đình trong giáo dục đạo đức cho học sinh chưa được coi trọng. Luận án tiến sỹ “The Moral Education curriculum and policy in Chinese Junior High School: Chances and Challenges” [15] của tác giả Guang Yuan Hu thực hiện năm 2010 tại đại học Alabama, Hoa Kỳ đã đưa ra những phân tích nhằm đánh giá mục đích chương trình giáo dục đạo đức, đánh giá hiệu quả triển khai chương trình giáo dục đạo đức, đánh giá mức độ ảnh hưởng của các biến đổi xã hội đối với việc giảng dạy môn đạo đức cũng như khảo nghiệm việc thực thi những chính sách mới trong bối cảnh hội nhập liên quan đến chương trình giáo dục đạo đức trong trường trung học tại Trung Quốc. Luận điểm xuyên suốt luận án được tác giả đưa ra, đó là trước bối cảnh hội nhập quốc tế, nền kinh tế phát triển gây nên 11 nhiều ảnh hưởng đến xã hội theo cả hai hướng tiêu cực và tích cực.

Để giảm thiểu những tác động của mặt trái xã hội, việc giáo dục đạo đức cho công dân cần có những thay đổi về chính sách giáo dục đối với giáo viên, học sinh, gia đình. Thêm vào đó là những thay đổi trong nội dung chương trình giáo dục. Số liệu khảo sát để minh chứng cho những nhận định của tác giả được lấy từ 25 trường trung học trên toàn Trung Quốc, cả từ vùng thành thị và nông thôn. Kết quả khảo sát dùng để đối chiếu so sánh hiệu quả việc thực thi chính sách mới về giáo dục đạo đức đối với học sinh.

Tuy tác giả có thực hiện điều tra về các phương thức giáo dục đạo đức mới phát huy hơn tính năng động của học sinh nhưng luận án chưa nghiên cứu sâu về phương thức giáo dục ngoài giờ lên lớp. Việc phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng giáo dục chưa được đề cập cụ thể, chi tiết. Những công trình nghiên cứu trong nước Luận án tiến sỹ: “Quan hệ giữa pháp luật với đạo đức trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay” [21] của tác giả Nguyễn Văn Nam thực hiện tại Đại học Luật Hà Nội năm 2012 đã luận giải về mối quan hệ biện chứng giữa pháp luật và đạo đức. Theo đó, đạo đức là nền tảng để hình thành nên ý thức chấp hành pháp luật trong mỗi con người.

Việc giáo dục đạo đức là nền tảng hình thành ý thức chấp hành pháp luật của mỗi công dân, từ đó nâng cao hiệu lực thi hành pháp luật cũng như quản lý xã hội bằng pháp luật của Nhà nước. Ngược lại, việc hoàn thiện thể chế nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa điều chỉnh mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật theo hướng phù hợp với điều kiện thực tiễn. Vì vậy, đạo đức, giáo dục đạo đức và giáo dục pháp luật có mối quan hệ biện chứng, không tách rời, tác động qua lại đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Tác giả sử dụng phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác Lê nin để biện giải các luận điểm về những ảnh hưởng của việc xây dựng nhà nước pháp quyền đến mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức ở Việt Nam cũng như chỉ rõ những đặc điểm cơ bản của mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay.

Trên cơ sở khảo sát thực trạng quan hệ giữa pháp luật và đạo đức tại Việt Nam, tác giả đề xuất các biện pháp kết hợp pháp luật và đạo đức nhằm nâng cao hiệu quả điều chỉnh quan hệ xã hội trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu của luận án chỉ có giá trị tham khảo đối với các cơ quan tổ chức, thực hiện, bảo vệ pháp luật, chưa có cơ sở để nghiên cứu áp dụng trong các ngành khoa học khác. 12 Luận án tiến sỹ triết học: “Giá trị đạo đức truyền thống với việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay (qua thực tế các trường đại học, cao đẳng ở Hà Nội)” [14] của tác giả Phùng Thu Hiền thực hiện năm 2015 đã phân tích, làm rõ nội hàm khái niệm nhân cách bao gồm những nội dung sau: phẩm chất vè đạo đức, trí tuệ, năng lực…Tuy nhiên luận án chỉ tập trung nghiên cứu xem xét cấu trúc nhân cách gồm đức và tài. Lập luận của tác giả khảng định: tài và đức mà cụ thể là giá trị đạo đức truyền thống là hai yếu tố tiên quyết hình thành nên nhân cách; Bằng phương pháp nghiên cứu lịch sử, tác giả đã phân tích và làm rõ tầm quan trọng cũng như vai trò của những giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách con người.

Về mặt thực tiễn, tác giả đã có những đánh giá, phân tích thực trạng giáo dục đạo đức truyền thống từ đó hình thành nhân cách của sinh viên các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn thành phố Hà Nội. Số liệu được thu thập từ năm 1986 đến nay. Trên cơ sở đánh giá thực trạng, tác giả đã đề xuất một số nhóm giải pháp nhằm phát huy hơn nữa việc giáo dục đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên. Tuy nhiên, các phân tích của tác giả chủ yếu là định tính, luận án của tác giả chưa sử dụng phương pháp định lượng, xử lý số liệu làm căn cứ để phân tích tác động của giá trị đạo đức truyền thống đối với việc hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên Việt Nam.

Những công trình nghiên cứu về phối hợp nhà trƣờng với gia đình trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh 1. Những công trình nghiên cứu quốc tế Công trình nghiên cứu khoa học: “Strategies for Effective Collaboration with Parents, Schools and Community Members” [20] do tổ chức giáo dục cộng đồng Rutger thực hiện tại bang New Jersey, Hoa kỳ, năm 2009 đã nghiên cứu và đề xuất những mô hình phối hợp có hiệu quả giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng trong giáo dục trẻ vị thành niên nhằm mục đích làm ngăn chặn các tác động tiêu cực từ ma túy, chất kích thích, bạo lực đến các em. Đối tượng điều tra, khảo sát bao gồm các gia đình nằm trong khu vực có tình hình trật tự phức tạp và các gia đình không nằm trong khu vực tình hình phức tạp. Căn cứ kết quả điều tra, nhóm các tác giả nhận thấy, địa bàn dân cư không ảnh hưởng nhiều đến việc trẻ vị thành niên tham gia vào các vụ bạo lực, sử dụng ma túy hay chất kích thích đối với các gia đình có sự liên kết chặt chẽ với nhà trường và ngược lại.

Từ đó, nhóm các tác giả đề xuất các mô hình phối hợp như sau: Mối liên kết phối hợp nhà trường với gia đình là mối liên kết đối tác, trên cơ sở đôi bên cùng có lợi và tận dụng các ưu thế của các bên. 13 Các bên tuyệt đối tôn trọng lẫn nhau và trợ giúp nhau trong quá trình thực hiện phối hợp. Thứ hai là mô hình “nhà trường mở”. Nhà trường mở là một khái niệm nhằm để chỉ ra rằng nhà trường không chỉ giành cho học sinh mà còn khuyến khích gia đình tham gia vào các hoạt động trong nhà trường theo nhiều cách khác nhau.

Thứ ba, nhà trường sẽ là nơi để tiếp nhận các thông tin phản ánh từ gia đình để cùng gia đình bàn thảo hướng xử lý, giải quyết. Theo quan điểm của tác giả, công trình nghiên cứu khoa học của tổ chức giáo dục và cộng động Rutger mang nhiều ưu điểm có thể áp dụng trong luận án. Điển hình là cách thức tiếp cận quá trình.