Luận án quản lý đào tạo thạc sĩ ở các nhà trường quân đội theo TQM

Nghiên cứu mô hình quản lý đào tạo thạc sĩ tại các trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể, nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng.

• Tác giả: Phạm Đình Quân
• Người hướng dẫn: PGS, TS Vũ Thanh Tùng
• Trường học: Học viện Chính trị
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ ở các nhà trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý đào tạo thạc sĩ ở nhà trường quân đội theo TQM

Đào tạo trình độ thạc sĩ trong quân đội giữ vai trò then chốt đối với sự nghiệp xây dựng lực lượng vũ trang tinh nhuệ. Quản lý chất lượng tổng thể (TQM) mang lại hệ thống nguyên tắc vận hành khoa học và bền vững. Cách tiếp cận này yêu cầu kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chu trình đào tạo từ đầu vào, quá trình giảng dạy đến chuẩn đầu ra. Mọi thành viên trong nhà trường quân đội đều tham gia trực tiếp vào việc bảo đảm chất lượng. Mục tiêu cốt lõi là tạo ra đội ngũ cán bộ quân sự có phẩm chất chính trị vững vàng, tư duy khoa học sâu sắc và năng lực thực tiễn vượt trội. Triết lý TQM giúp các học viện quân đội chuyển đổi mạnh mẽ từ lối quản lý hành chính thụ động sang mô hình quản trị chất lượng chủ động. Hệ thống tiêu chuẩn kiểm định giáo dục đại học được lồng ghép chặt chẽ với yêu cầu sẵn sàng chiến đấu đặc thù. Điều này tạo nền tảng vững chắc cho sự đổi mới căn bản giáo dục quốc phòng. Việc áp dụng TQM giúp tối ưu hóa nguồn lực sư phạm quân sự, nâng cao uy tín học thuật của các học viện.

1.1. Bản chất của quản lý chất lượng tổng thể trong giáo dục quân sự

Quản lý chất lượng tổng thể trong môi trường quân sự là chiến lược quản trị tích hợp. Triết lý này tập trung vào việc thỏa mãn nhu cầu đào tạo cán bộ của quân đội và xã hội. TQM đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của giảng viên, học viên và cán bộ quản lý. Mọi quy trình giáo dục đều phải hướng tới chuẩn hóa và hoàn thiện liên tục. Phương pháp TQM không chỉ đánh giá kết quả thi cử cuối khóa. Mô hình chú trọng kiểm soát chất lượng ở từng giai đoạn học tập, nghiên cứu và rèn luyện kỷ luật. Các nhà trường quân đội áp dụng TQM nhằm phòng ngừa sai sót, giảm thiểu lãng phí và nâng cao hiệu quả đào tạo sau đại học.

1.2. Đặc thù đào tạo thạc sĩ trong hệ thống nhà trường quân đội

Đào tạo thạc sĩ trong quân đội có tính chất chuyên biệt và yêu cầu bảo mật cao. Học viên cao học vừa là người học, vừa là sĩ quan chỉ huy hoặc cán bộ chuyên môn kỹ thuật. Chương trình đào tạo tích hợp chặt chẽ giữa lý luận khoa học quân sự với nghệ thuật tác chiến và thực tiễn huấn luyện. Môi trường kỷ luật quân sự nghiêm ngặt tạo điều kiện rèn luyện tác phong khoa học chuẩn mực. Quá trình đào tạo hướng đến hình thành năng lực nghiên cứu độc lập và khả năng giải quyết các vấn đề quân sự phức tạp. Do đó, việc bảo đảm chất lượng đào tạo thạc sĩ quân đội phải gắn liền với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

II. Phân tích thực trạng quản lý đào tạo thạc sĩ quân đội theo TQM

Thực tế công tác quản lý đào tạo thạc sĩ tại các nhà trường quân đội đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng. Các học viện đã chủ động rà soát khung chương trình, nâng cao tiêu chuẩn giảng viên và hiện đại hóa cơ sở vật chất. Tuy nhiên, việc áp dụng mô hình TQM vẫn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định. Cơ chế quản lý ở một số khâu vẫn mang nặng tính hành chính truyền thống. Hoạt động kiểm tra, giám sát chất lượng đôi khi còn thiếu tính hệ thống và chưa liên tục. Sự phối hợp giữa đơn vị đào tạo và đơn vị sử dụng cán bộ sau đào tạo chưa thực sự chặt chẽ. Hệ thống thông tin phản hồi từ học viên và cơ quan thực địa còn chậm. Năng lực ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu đào tạo chưa đồng đều giữa các học viện. Một bộ phận cán bộ quản lý và giảng viên chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của văn hóa chất lượng TQM. Những bất cập này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong toàn quân.

2.1. Kết quả đạt được trong quản lý đào tạo sau đại học quân sự

Các học viện quân đội đã từng bước chuẩn hóa quy trình tuyển sinh và tổ chức đào tạo thạc sĩ. Đội ngũ cán bộ giảng dạy có học hàm, học vị cao ngày càng tăng trưởng về số lượng và chất lượng. Hệ thống giáo trình, tài liệu tham khảo chuyên ngành quân sự được bổ sung và cập nhật thường xuyên. Công tác nghiên cứu khoa học gắn liền với đào tạo luận văn thạc sĩ có nhiều chuyển biến tích cực. Tỷ lệ học viên tốt nghiệp đúng hạn với kết quả khá, giỏi duy trì ở mức cao. Chất lượng cán bộ sau khi tốt nghiệp cơ bản đáp ứng tốt yêu cầu chỉ huy và nghiên cứu tại đơn vị cơ sở.

2.2. Những điểm nghẽn và nguyên nhân trong quy trình kiểm soát TQM

Hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ tại một số nhà trường quân đội chưa vận hành đồng bộ. Hoạt động tự đánh giá và cải tiến quy trình sau mỗi khóa đào tạo đôi khi còn mang tính hình thức. Việc ứng dụng công cụ thống kê trong đo lường chất lượng giáo dục còn nhiều hạn chế. Nguồn kinh phí và trang thiết bị phục vụ nghiên cứu chuyên sâu chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu hiện đại. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ nhận thức chưa đồng đều về mô hình TQM của đội ngũ cán bộ quản lý. Thói quen làm việc theo lối mòn hành chính cũ làm chậm tiến trình đổi mới quản trị đại học.

III. Giải pháp nâng cao quản lý đào tạo thạc sĩ quân đội theo TQM

Để nâng cao chất lượng đào tạo thạc sĩ, các nhà trường quân đội cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính đột phá. Trước hết, cấp ủy và ban giám hiệu các học viện phải xây dựng chiến lược phát triển văn hóa chất lượng TQM sâu rộng. Toàn bộ quy trình đào tạo cần được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc gia và quy định của Bộ Quốc phòng. Nội dung giảng dạy phải gắn kết chặt chẽ với sự phát triển của nghệ thuật quân sự và vũ khí trang bị hiện đại. Các nhà trường cần tăng cường đầu tư hạ tầng số, xây dựng hệ thống quản lý học tập thông minh để theo dõi tiến độ đào tạo. Việc đánh giá năng lực học viên phải dựa trên kết quả đầu ra thực tế và năng lực giải quyết vấn đề tác chiến. Đồng thời, cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa học viện và các quân binh chủng cần được thiết lập nhằm tiếp nhận phản hồi thực tiễn. Những biện pháp này tạo động lực thúc đẩy công tác giáo dục quân sự phát triển vững chắc.

3.1. Chuẩn hóa quy trình và bồi dưỡng đội ngũ quản trị chất lượng

Các học viện cần xây dựng và ban hành hệ thống quy chuẩn quản lý đào tạo thạc sĩ chi tiết. Mọi khâu từ xây dựng đề cương môn học, phân công hướng dẫn khoa học đến chấm luận văn đều phải có tiêu chí đánh giá minh bạch. Công tác tập huấn chuyên sâu về quản lý chất lượng tổng thể cho đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên cần được tổ chức định kỳ. Đội ngũ giảng viên cần được bồi dưỡng phương pháp sư phạm hiện đại và kỹ năng nghiên cứu tiên tiến. Việc nâng cao chuẩn đầu vào giảng viên thạc sĩ là yếu tố quyết định chất lượng đầu ra của học viên.

3.2. Cải tiến liên tục nội dung chương trình và phương pháp đánh giá

Chương trình đào tạo trình độ thạc sĩ phải được cập nhật thường xuyên theo chu kỳ TQM. Các môn học cần bổ sung kiến thức về chiến tranh công nghệ cao, an ninh phi truyền thống và tác chiến không gian mạng. Phương pháp giảng dạy cần chuyển dịch mạnh sang thảo luận chuyên đề, giải quyết tình huống quân sự thực tế và mô phỏng tác chiến số. Hoạt động kiểm tra, đánh giá học phần phải kết hợp giữa lý thuyết và kỹ năng thực hành tham mưu tác chiến. Tiêu chuẩn nghiệm thu luận văn thạc sĩ cần gắn với khả năng ứng dụng thực tế tại đơn vị quân đội.

IV. Đánh giá ứng dụng quản lý đào tạo thạc sĩ quân đội theo TQM

Áp dụng quản lý chất lượng tổng thể trong đào tạo trình độ thạc sĩ là hướng đi tất yếu của các nhà trường quân đội. Mô hình này giúp chuẩn hóa toàn diện quy trình đào tạo và phát huy tối đa tiềm năng của đội ngũ cán bộ giảng dạy. Sự chuyển đổi từ quản lý truyền thống sang quản trị chất lượng hiện đại mang lại giá trị thực chất cho người học. Kết quả thử nghiệm và khảo nghiệm tại các học viện lớn chứng minh tính khả thi của mô hình TQM. Năng lực nghiên cứu khoa học và trình độ chuyên môn của học viên tốt nghiệp thạc sĩ được nâng cao rõ rệt. Việc thực thi TQM tạo nền móng vững chắc cho công tác hiện đại hóa quân đội trong thời kỳ mới. Các nhà trường quân đội cần tiếp tục duy trì văn hóa chất lượng, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm xuyên suốt. Sự kiên trì cải tiến liên tục sẽ đưa giáo dục quân sự Việt Nam hội nhập vững chắc với các chuẩn mực khu vực và quốc tế.

4.1. Hiệu quả thực tiễn từ mô hình khảo nghiệm và thử nghiệm TQM

Các kết quả khảo nghiệm tại các cơ sở đào tạo sau đại học quân sự khẳng định tính đúng đắn của việc áp dụng TQM. Hệ thống chỉ số đo lường hiệu suất đào tạo cho thấy sự tiến bộ rõ rệt về chất lượng nghiên cứu luận văn. Học viên cao học phát huy tốt tính chủ động, khả năng phản biện và tư duy độc lập. Quy trình phản hồi thông tin giữa đơn vị sử dụng cán bộ và cơ sở đào tạo trở nên thông suốt hơn. Mô hình thử nghiệm đã khắc phục đáng kể tình trạng hình thức trong kiểm tra, đánh giá học viên.

4.2. Khuyến nghị mở rộng mô hình cho hệ thống giáo dục quốc phòng

Để nhân rộng mô hình TQM trong toàn quân, cơ quan quản lý cấp bộ cần hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ. Các học viện quân đội cần xây dựng bộ tiêu chuẩn bảo đảm chất lượng phù hợp đặc thù từng chuyên ngành đào tạo. Nhà trường cần tăng cường đầu tư trang thiết bị nghiên cứu hiện đại và mở rộng hợp tác khoa học quốc tế. Việc xây dựng văn hóa chất lượng phải trở thành nhiệm vụ tự giác của từng giảng viên và học viên. Đổi mới liên tục phương thức quản lý là chìa khóa nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quân đội đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đào tạo sau đại học giữ vị trí trọng yếu trong việc cung cấp nguồn nhân lực trình độ cao và đội ngũ cán bộ khoa học phục vụ quá trình phát triển kinh tế - xã hội cũng như củng cố quốc phòng, an ninh. Trong hệ thống giáo dục quốc dân, các nhà trường quân đội (học viện, trường sĩ quan) đảm nhiệm chức năng đào tạo đội ngũ cán bộ, sĩ quan có phẩm chất chính trị và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Triển khai Nghị quyết số 1675-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới, mục tiêu đến năm 2030 đối với đào tạo sau đại học là tập trung bồi dưỡng năng lực nghiên cứu độc lập, đổi mới sáng tạo, thực hành chuyên môn sâu và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế.

Thực tiễn quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ tại các nhà trường quân đội thời gian qua đã bộc lộ một số hạn chế: chất lượng tuyển sinh đầu vào ở một số đơn vị chưa đồng đều; việc chuẩn bị tiêu chuẩn ngoại ngữ của học viên còn thụ động; chương trình và nội dung đào tạo cập nhật chưa kịp thời; năng lực chuyển đổi số của một bộ phận giảng viên chưa đáp ứng đòi hỏi thực tế; quy trình quản lý hiện hành bộc lộ điểm bất cập. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào mô hình Quản lý chất lượng tổng thể (TQM) ở bậc đại học hoặc trong các trường dân sự, tạo ra khoảng trống nghiên cứu về việc ứng dụng mô hình TQM vào quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ tại các nhà trường quân đội, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn (KHXH&NV).

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 914 01 14) của nghiên cứu sinh Phạm Đình Quân, thực hiện tại Học viện Chính trị dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS Vũ Thanh Tùng và PGS, TS Phạm Thành Trung, giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ sau:

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở hệ thống hóa lý luận và khảo sát thực tiễn về đào tạo, quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ tại các nhà trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể, luận án đề xuất các biện pháp quản lý đào tạo phù hợp với đặc thù quân sự nhằm nâng cao chất lượng đào tạo thạc sĩ lĩnh vực KHXH&NV.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (04 nhiệm vụ):
  1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế có liên quan đến đề tài.
  2. Xây dựng cơ sở lý luận về đào tạo và quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ ở các nhà trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể.
  3. Khảo sát, đánh giá thực trạng đào tạo, quản lý đào tạo và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tác động đến quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ tại các nhà trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể.
  4. Đề xuất các biện pháp quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể; tiến hành khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp và tổ chức thử nghiệm một biện pháp cụ thể.
• Giả thuyết khoa học: Đào tạo trình độ thạc sĩ ở các nhà trường quân đội là quá trình tổng hợp nhiều thành tố; thực tiễn quản lý đào tạo còn tồn tại những hạn chế. Nếu các nhà trường quân đội áp dụng mô hình quản lý chất lượng tổng thể, triển khai đồng bộ các biện pháp: bảo đảm chất lượng đầu vào; đổi mới các yếu tố của quá trình đào tạo; phát triển đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên; kiểm tra, đánh giá theo chính sách chất lượng, thì sẽ nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng đào tạo thạc sĩ.
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng nghiên cứu: Quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ ở các nhà trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể.
  • Khách thể nghiên cứu: Quá trình đào tạo trình độ thạc sĩ (chủ yếu ở lĩnh vực KHXH&NV) ở các nhà trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể.
  • Phạm vi nội dung: Vận dụng tích hợp tiếp cận TQM, mô hình CIPO (Context - Input - Process - Output) và các chức năng quản lý.
  • Phạm vi chủ thể quản lý: Ban Giám đốc (Ban Giám hiệu), Phòng (Ban) Đào tạo Sau đại học, Ban Khảo thí và Đảm bảo chất lượng giáo dục - đào tạo, Chủ nhiệm khoa và bộ môn chuyên ngành.
  • Phạm vi không gian và khách thể khảo sát: Cán bộ quản lý, giảng viên và học viên cao học lĩnh vực KHXH&NV tại Học viện Chính trị (HVCT) và Trường Sĩ quan Chính trị (SQCT).
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu, báo cáo sơ kết và tổng kết được thu thập từ năm 2019 đến năm 2024.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án đã phân loại và tổng quan hệ thống tài liệu nghiên cứu theo hai nhóm chính:

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Luận án chỉ ra rằng các công trình quốc tế và trong nước đã làm rõ bản chất của quá trình đào tạo, nguyên tắc xây dựng chuẩn đầu ra theo khung trình độ (NQF), cũng như các mô hình kiểm soát chất lượng (ISO, AUN-QA, TQM, CIPO). Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu trong nước tập trung vào giáo dục đại học hệ cử nhân (Bùi Ngọc Kính, Bùi Thị Thu Hương, Nguyễn Trung Kiên), khối trường tư thục (Đỗ Trọng Tuấn, Nguyễn Lan Phương, Võ Thị Sương), hoặc các ngành kỹ thuật, công an, hàng không (Đặng Việt Xô, Bùi Mỹ Hảo). Các nghiên cứu trong quân đội của Vũ Quang Lộc, Trương Thành Trung, Vũ Xuân Hồng, Đoàn Đức Khánh chủ yếu đề cập đào tạo đại học hoặc đào tạo sau đại học nói chung, chưa định hình mô hình quản lý đào tạo thạc sĩ chuyên ngành KHXH&NV theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng hệ thống lý luận quản lý giáo dục kết hợp với các quan điểm phương pháp luận:

• Quan điểm hệ thống - cấu trúc: Xem xét đào tạo thạc sĩ là một chỉnh thể gồm nhiều thành tố tương tác (mục tiêu, nội dung, phương pháp, giảng viên, học viên, cơ sở vật chất, đánh giá).
• Quan điểm lịch sử - logic và quan điểm thực tiễn: Đánh giá quá trình vận hành đào tạo gắn với bối cảnh cụ thể của từng học viện, trường sĩ quan.
• Tiếp cận phức hợp (TQM, CIPO và chức năng quản lý): Khung phân tích được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa các chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra) với chuỗi yếu tố của mô hình CIPO (Bối cảnh - Đầu vào - Quá trình - Đầu ra) dưới các nguyên lý của TQM (định hướng người học, cải tiến liên tục, sự tham gia của mọi thành viên, tiếp cận theo quy trình, quản lý dựa trên dữ kiện).

Thành phần khung phân tích	Nội dung cụ thể trong đào tạo thạc sĩ quân đội
Tiếp cận TQM	Văn hóa chất lượng, cải tiến liên tục, định hướng chuẩn đầu ra, cam kết của lãnh đạo.
Mô hình CIPO	Đầu vào (tuyển sinh, giảng viên, cơ sở vật chất) $\rightarrow$ Quá trình (dạy học, nghiên cứu, quản lý) $\rightarrow$ Đầu ra (năng lực thạc sĩ, luận văn tốt nghiệp).
Chức năng quản lý	Lập kế hoạch đào tạo $\rightarrow$ Tổ chức thực hiện $\rightarrow$ Chỉ đạo điều hành $\rightarrow$ Kiểm tra, giám sát và đánh giá chất lượng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Nhóm phương pháp lý thuyết: Phân tích, tổng hợp tài liệu, hệ thống hóa và phân loại các văn bản quy phạm pháp luật, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà nước và Bộ Quốc phòng.
• Nhóm phương pháp thực tiễn:
  • Quan sát sư phạm các hoạt động giảng dạy, học tập và bảo vệ luận văn thạc sĩ.
  • Trưng cầu ý kiến bằng phiếu hỏi đối với cán bộ quản lý, giảng viên và học viên cao học tại Học viện Chính trị và Trường Sĩ quan Chính trị.
  • Tọa đàm, phỏng vấn sâu cán bộ quản lý đào tạo, cán bộ khảo thí, chủ nhiệm khoa, giảng viên thỉnh giảng.
  • Phương pháp chuyên gia lấy ý kiến các nhà khoa học quản lý giáo dục.
  • Phân tích sản phẩm hoạt động giáo dục: chương trình đào tạo, hồ sơ tuyển sinh, đề cương chi tiết môn học, đề tài luận văn, báo cáo tổng kết giai đoạn 2019–2024.
  • Khảo nghiệm và thử nghiệm sư phạm để kiểm chứng các biện pháp quản lý.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Sử dụng phần mềm thống kê SPSS 20.0 để tính toán Điểm trung bình ($\text{ĐTB}$), Độ lệch chuẩn ($\text{ĐLC}$), kiểm định khoảng cách giá trị theo bảng thang đo Hopkin và thang đo mức độ đánh giá.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này tổng thuật chi tiết các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đào tạo sau đại học và quản lý chất lượng giáo dục. Tác giả phân tích các luận điểm về bản chất quá trình đào tạo, quản lý đào tạo theo chuẩn đầu ra, nguyên lý kiểm soát chất lượng toàn diện của Feigenbaum, các mô hình bảo đảm chất lượng của APQN và chuẩn kiểm định đại học. Chương 1 chỉ rõ các công trình đi trước đã cung cấp cơ sở phương pháp luận nhưng chưa làm rõ việc áp dụng TQM vào đào tạo thạc sĩ trong môi trường nhà trường quân đội, xác lập nhiệm vụ nghiên cứu cho các chương tiếp theo.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về đào tạo và quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ ở các nhà trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể

Chương 2 xây dựng hệ thống khái niệm công cụ và khung lý luận:

• Nhà trường quân đội: Hệ thống các học viện, trường sĩ quan có nhiệm vụ đào tạo cán bộ quân đội theo hướng kết hợp giữa học vấn đại học, sau đại học với chuẩn chức danh chỉ huy, tham mưu, chính trị.
• Đào tạo trình độ thạc sĩ tại nhà trường quân đội: Quá trình trang bị kiến thức chuyên sâu, kỹ năng nghiên cứu khoa học độc lập và phẩm chất chính trị phục vụ quân đội.
• Quản lý đào tạo theo tiếp cận TQM: Quá trình điều hành có hệ thống tác động lên mọi khâu từ tuyển sinh đầu vào, xây dựng chương trình, phương pháp dạy học, hoạt động của giảng viên - học viên, điều kiện cơ sở vật chất đến kiểm tra, đánh giá và cải tiến liên tục chất lượng.
• Sơ đồ mô hình quản lý chất lượng tổng thể (Sơ đồ 2.1): Mô tả mối quan hệ tương tác giữa chủ thể quản lý (Ban Giám đốc, Phòng Đào tạo, các Khoa), đối tượng quản lý (giảng viên, học viên), các điều kiện bảo đảm và các quy trình kiểm soát chất lượng khép kín.
• Các yếu tố tác động: Phân tích nhóm yếu tố khách quan (chính sách của Nhà nước, Bộ Quốc phòng, bối cảnh chuyển đổi số) và nhóm yếu tố chủ quan (nhận thức của cán bộ lãnh đạo, năng lực đội ngũ giảng viên, động cơ học tập của học viên).

Chương 3: Thực trạng đào tạo và quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ ở các nhà trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể

Chương 3 trình bày kết quả điều tra thực trạng tại Học viện Chính trị và Trường Sĩ quan Chính trị giai đoạn 2019–2024 qua 21 bảng số liệu thống kê (từ Bảng 3.1 đến Bảng 3.21):

• Thực trạng các thành tố đào tạo: Mục tiêu đào tạo (Bảng 3.3), nội dung chương trình (Bảng 3.4), phương pháp dạy học (Bảng 3.5), hình thức tổ chức (Bảng 3.6), cơ sở vật chất (Bảng 3.7) và kết quả đào tạo chung (Bảng 3.8).
• Thực trạng quản lý đào tạo theo tiếp cận TQM:
  • Quản lý tuyển sinh đầu vào (Bảng 3.9) và quản lý phát triển chương trình (Bảng 3.10).
  • Quản lý các điều kiện bảo đảm (Bảng 3.11), quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên (Bảng 3.12) và hoạt động học tập của học viên (Bảng 3.13).
  • Quản lý hình thức tổ chức đào tạo (Bảng 3.14), quản lý phương pháp đào tạo (Bảng 3.15), quản lý thực hiện mục tiêu (Bảng 3.16) và công tác kiểm tra, giám sát (Bảng 3.17).
  • Thống kê kết quả tốt nghiệp và đánh giá luận văn cuối khóa từ 2019 đến 2024 (Bảng 3.18).
  • Quản lý cải tiến chất lượng (Bảng 3.19), quản lý môi trường đào tạo (Bảng 3.20) và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tác động (Bảng 3.21).

Khâu quản lý khảo sát	Nội dung đánh giá thực trạng	Nhận định kết quả từ số liệu
Tuyển sinh đầu vào	Đánh giá nguồn tuyển, tiêu chuẩn chính trị, trình độ chuyên môn và ngoại ngữ.	Cơ bản nghiêm túc, đúng quy chế; trình độ ngoại ngữ đầu vào chưa đồng đều giữa các nhóm đối tượng.
Chương trình & Giảng dạy	Cập nhật đề cương, tích hợp nghiên cứu khoa học, đổi mới phương pháp giảng dạy.	Nội dung lý luận vững; mức độ ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong giảng dạy còn hạn chế.
Điều kiện bảo đảm	Thư viện, giáo trình, phòng học chuyên dùng, cơ sở dữ liệu số.	Đáp ứng yêu cầu cơ bản; hệ thống học liệu điện tử chuyên ngành KHXH&NV cần tiếp tục bổ sung.
Đánh giá luận văn	Quy trình duyệt đề tài, giao cán bộ hướng dẫn, chấm luận văn tốt nghiệp.	Thực hiện đúng quy định; kỹ năng thu thập số liệu thực tế của học viên có thời điểm còn gặp khó khăn.

• Đánh giá chung: Quản lý đào tạo duy trì nền nếp chính quy, bảo đảm định hướng chính trị; hạn chế nằm ở tính liên tục trong cải tiến chất lượng và mức độ ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đào tạo.

Chương 4: Yêu cầu và biện pháp quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ ở các nhà trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể

Tác giả xác định các yêu cầu quản lý và đề xuất hệ thống biện pháp:

• Yêu cầu quản lý: Bảo đảm tính Đảng, tính nguyên tắc quân sự; gắn quản lý chất lượng với chuẩn đầu ra; phát huy trách nhiệm của mọi chủ thể tham gia đào tạo; duy trì quy trình cải tiến chất lượng liên tục.
• Hệ thống biện pháp quản lý:
  1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể quản lý về quản lý chất lượng tổng thể: Xây dựng cam kết chất lượng từ cấp lãnh đạo đến các khoa và đơn vị quản lý học viên.
  2. Đổi mới công tác tuyển sinh và bảo đảm chất lượng nguồn đầu vào: Rà soát tiêu chuẩn đầu vào, chú trọng bồi dưỡng năng lực ngoại ngữ và phương pháp nghiên cứu trước khóa học.
  3. Hoàn thiện, phát triển chương trình và nội dung đào tạo thạc sĩ theo định hướng nghiên cứu và chuẩn đầu ra: Cập nhật giáo trình, tăng cường thời lượng tự học, thảo luận và nghiên cứu thực tế.
  4. Đổi mới quản lý hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên: Gắn giảng dạy sau đại học với thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành, cấp Bộ.
  5. Đổi mới quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của học viên cao học: Tăng cường kiểm soát quy trình xây dựng luận văn, từ khâu chọn đề tài đến thu thập và xử lý số liệu thực tiễn.
  6. Hoàn thiện hệ thống kiểm tra, giám sát và bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất: Ứng dụng công nghệ thông tin, quản lý chất lượng theo chu trình PDCA (Plan - Do - Check - Act).

Chương 5: Khảo nghiệm và thử nghiệm

• Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi: Luận án tiến hành trưng cầu ý kiến của cán bộ quản lý và giảng viên về các biện pháp đề xuất, tổng hợp tại Bảng 5.1 (tính cần thiết), Bảng 5.2 (tính khả thi), minh họa qua Biểu đồ 5.2, Biểu đồ 5.3 và Biểu đồ 5.4 (tương quan giữa tính cần thiết và khả thi). Kết quả cho thấy các biện pháp đều đạt mức đánh giá cần thiết và khả thi cao.
• Tổ chức thử nghiệm sư phạm: Tác giả tiến hành thử nghiệm biện pháp "Phát triển nội dung, chương trình đào tạo theo định hướng nghiên cứu" đối với một nhóm học viên cao học. Quá trình thử nghiệm sử dụng hệ thống tiêu chí và chỉ số đánh giá tác động quản lý (Bảng 5.3). Kết quả so sánh trước và sau thử nghiệm (Biểu đồ 5.5 và Biểu đồ 5.6) xác nhận có sự chuyển biến rõ rệt về nhận thức, trách nhiệm và năng lực nghiên cứu của học viên.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Bổ sung và cụ thể hóa hệ thống khái niệm: Đào tạo trình độ thạc sĩ ở các nhà trường quân đội, Tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể trong nhà trường quân đội, Quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ ở các nhà trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể.
• Làm rõ cấu trúc, đặc điểm của đào tạo thạc sĩ quân sự (kết hợp đào tạo học vấn và chức danh) và xác định khung nội dung quản lý tích hợp giữa TQM, CIPO và các chức năng quản lý.
• Hệ thống hóa các yếu tố khách quan và chủ quan tác động đến quá trình quản lý đào tạo thạc sĩ chuyên ngành KHXH&NV trong quân đội.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bộ dữ liệu thực trạng toàn diện (2019–2024) về công tác đào tạo và quản lý đào tạo thạc sĩ tại Học viện Chính trị và Trường Sĩ quan Chính trị.
• Đề xuất hệ thống biện pháp quản lý đào tạo đồng bộ, gắn liền với chu trình cải tiến liên tục, đã được chứng minh tính cần thiết và khả thi qua khảo nghiệm, thử nghiệm thực tế.
• Đưa ra các khuyến nghị cụ thể đối với Bộ Quốc phòng, các cơ quan chức năng (Cục Nhà trường), Ban Giám đốc các học viện, Ban Giám hiệu các trường sĩ quan và các khoa chuyên ngành trong việc chuẩn hóa quản lý đào tạo sau đại học.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi khảo sát: Luận án tập trung khảo sát chủ yếu ở hai cơ sở đào tạo thạc sĩ khối ngành Khoa học xã hội và Nhân văn là Học viện Chính trị và Trường Sĩ quan Chính trị; chưa khảo sát mở rộng sang các trường thuộc khối kỹ thuật, quân y, hải quân, phòng không - không quân.
• Hạn chế về đối tượng tác động: Luận án chỉ tập trung vào đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên và học viên cao học, chưa mở rộng nghiên cứu nhóm nhân viên chuyên môn kỹ thuật hỗ trợ đào tạo.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Vận dụng mô hình quản lý chất lượng tổng thể vào quản lý đào tạo trình độ tiến sĩ trong quân đội, hoặc mở rộng mô hình sang các khối ngành khoa học quân sự, kỹ thuật quân sự và hậu cần quân sự.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn phục vụ các đối tượng và hoạt động cụ thể:

• Cán bộ quản lý giáo dục và cơ quan chức năng: Vận dụng hệ thống biện pháp và quy trình kiểm tra, giám sát chất lượng vào công tác quản lý đào tạo sau đại học tại các học viện, trường sĩ quan.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo khung lý thuyết tích hợp (TQM - CIPO - Chức năng quản lý), hệ thống bảng hỏi khảo sát thực trạng và phương pháp thử nghiệm tác động quản lý.
• Giảng viên các nhà trường quân đội: Tham khảo quy trình phát triển chương trình môn học theo chuẩn đầu ra và phương pháp hướng dẫn học viên nghiên cứu khoa học, xây dựng luận văn thạc sĩ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tích hợp những khung lý thuyết nào để nghiên cứu quản lý đào tạo?

Luận án sử dụng tiếp cận phức hợp tích hợp giữa:

• Mô hình Quản lý chất lượng tổng thể (TQM) với các nguyên lý cải tiến liên tục và định hướng chuẩn đầu ra.
• Mô hình CIPO (Context - Input - Process - Output) để bao quát từ bối cảnh, tuyển sinh đầu vào, quá trình đào tạo đến kết quả đầu ra.
• Lý thuyết chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra).

2. Địa bàn và khách thể khảo sát thực trạng của luận án được tiến hành ở đâu?

Thực trạng được khảo sát tại hai cơ sở đào tạo thạc sĩ ngành KHXH&NV trong quân đội:

• Học viện Chính trị (HVCT).
• Trường Sĩ quan Chính trị (SQCT). Khách thể khảo sát bao gồm: cán bộ quản lý đào tạo, cán bộ khảo thí và bảo đảm chất lượng, chủ nhiệm khoa/bộ môn, giảng viên tham gia giảng dạy sau đại học và học viên cao học các khóa đào tạo từ năm 2019 đến năm 2024.

3. Phương pháp định lượng và công cụ thống kê nào được sử dụng trong luận án?

Luận án sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến và xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0, tính toán Điểm trung bình ($\text{ĐTB}$), Độ lệch chuẩn ($\text{ĐLC}$), sử dụng bảng giá trị Hopkin (Bảng 3.1) và bảng thang đo mức độ đánh giá (Bảng 3.2) để phân tích thực trạng cũng như đánh giá kết quả khảo nghiệm, thử nghiệm.

4. Nội dung thử nghiệm thực tế trong Chương 5 của luận án tập trung vào biện pháp nào?

Chương 5 tiến hành thử nghiệm biện pháp "Phát triển nội dung, chương trình đào tạo theo định hướng nghiên cứu" đối với học viên cao học; sử dụng hệ thống tiêu chí, chỉ số tại Bảng 5.3 và so sánh mức độ biến đổi nhận thức, năng lực nghiên cứu trước và sau thử nghiệm (Biểu đồ 5.5, Biểu đồ 5.6).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Đình Quân đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ tại các nhà trường quân đội theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể (TQM). Công trình phản ánh thực trạng quản lý đào tạo thạc sĩ lĩnh vực KHXH&NV giai đoạn 2019–2024 tại Học viện Chính trị và Trường Sĩ quan Chính trị bằng các số liệu điều tra cụ thể. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống biện pháp quản lý đồng bộ, được kiểm chứng tính cần thiết và khả thi qua khảo nghiệm, thử nghiệm sư phạm, đóng góp cơ sở khoa học cho việc nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực bậc cao trong quân đội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu ở nước ngoài, trong nước có liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình nghiên cứu về đào tạo, đào tạo trình độ thạc sĩ 1. Các công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Monteno (1576 -1636), nhà giáo dục Hà Lan đã bàn về đào tạo và chất lượng đào tạo.

Ông xác định muốn nâng cao chất lượng đào tạo thì “người thầy không phải là có nhiệm vụ chuyển kiến thức của mình sang trò mà chỉ là huấn luyện viên hướng dẫn trò, làm cho trò tự mình rèn luyện trí xét đoán của mình” [61, tr. Như vậy, ông đã khẳng định trong các thành tố của quá trình đào tạo, người thầy có vai trò quan trọng trong đảm bảo chất lượng đào tạo. Trong tác phẩm Nhiệm vụ của Đoàn thanh niên, V. Lênin xác định đào tạo là nhiệm vụ quan trọng để xây dựng chủ nghĩa cộng sản.

Ông khẳng định: “Nhà trường của chúng ta phải đem lại cho thanh niên những kiến thức cơ bản, dạy cho họ biết tự tạo ra những quan điểm cộng sản và phải đào tạo họ thành những người có học thức” [34, tr. Lênin đã quan tâm nhiều đến quá trình đào tạo thế hệ thanh niên. Người còn trăn trở “Tôi cũng sẽ cố gắng giải đáp vấn đề phải học cái đó như thế nào” [34, tr. Theo ông, để đào tạo lớp người có trình độ học vấn, thực hiện nhiệm vụ xây dựng đất nước phải chú trọng biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo.

Như vậy, theo V.I Lênin, quá trình đào tạo có khởi đầu, diễn ra và kết thúc, là quá trình tổng thể tác động đến thế hệ thanh niên Xô Viết có trình độ học thức, quan điểm cộng sản. 17 Trong cuốn sách của Cedefop (2019), Overview of National Qualifications Framework Developments in Europe (Tổng quan về phát triển khung trình độ quốc gia tại châu Âu) [69], đã cấp cái nhìn toàn diện về quá trình xây dựng và triển khai Khung trình độ quốc gia (NQF) ở các quốc gia châu Âu trong giai đoạn 2016 -2019. Tài liệu nhấn mạnh vai trò của NQF trong việc chuẩn hóa, liên thông và công nhận các trình độ đào tạo trong hệ thống giáo dục và đào tạo nghề (VET). Đồng thời khẳng định đào tạo dựa trên năng lực và kết quả đầu ra, giúp các chương trình học gắn kết hơn với thực tiễn.

Bên cạnh đó, cũng nhấn mạnh xu hướng học tập suốt đời, công nhận học tập phi chính quy, và đảm bảo chất lượng đào tạo theo khung trình độ. Qua đó, khẳng định NQF là công cụ then chốt để nâng cao tính minh bạch, linh hoạt và hiệu quả của hệ thống đào tạo, đồng thời là cơ sở để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo. Tác phẩm The training process at the universities (Quá trình đào tạo ở đại học) [73] của Gorokopxki A.I (1992) bàn về quá trình đào tạo ở đại học. Đây là một công trình nghiên cứu về đặc điểm, nguyên tắc của quá trình đào tạo.

Các tác giả khẳng định: “Đào tạo là quá trình giúp cho người học lĩnh hội tri thức của nhân loại, phụ thuộc vào kinh tế, chính trị và có nguyên tắc riêng” [73, tr. Theo các tác giả, nguyên tắc của quá trình đào tạo là những luận điểm sư phạm buộc nhà trường phải tuân theo, đảm bảo cho nhà trường thực hiện đúng phương hướng chính trị. Các nguyên tắc của quá trình đào tạo định hướng việc xác định mục tiêu, nội dung, chương trình và phương pháp đào tạo. Tuy nhiên, các tác giả chỉ nghiên cứu đào tạo đại học, chưa đề cập ở bậc học sau đại học.

Trong tác phẩm The education for the 21st century: The prospects of The Asia - The Pacific (Nền giáo dục cho thế kỷ 21: Những triển vọng của châu Á - Thái Bình Dương) [78], Raija Roysingh (1994) đề cập đến quá trình đào tạo. Ông đã đưa ra khái niệm, đặc trưng và các thành tố của quá trình đào 18 tạo. Ông cho rằng, mỗi thành tố có vị trí, vai trò khác nhau, nội dung, yêu cầu và cách thức tác động khác nhau nhưng có quan hệ chặt chẽ, tạo thành một chỉnh thể thống nhất để thực hiện đào tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của thế kỷ mới. Trong các thành tố đó, ông đề cao vai trò của người học: “Việc công nhận người học là lực lượng tích cực, đúng ra là lực lượng chủ đạo trong quá trình kiến thức - học và việc họ tự nhận ra các tiềm năng của bản thân trong quá trình đó là điểm tựa chủ yếu cho việc định hướng lại giáo dục” [78, tr.

Ông đã chú trọng đến việc tổ chức trang bị cho người học, giúp cho người học nhận thức được đúng tiềm năng của mình trong quá trình học tập. Tuy nhiên, trong quá trình đề cập, ông tập trung bàn đến GDĐH, chưa đề cập đến đào tạo trình độ sau đại học. Trong cuốn sách của tác giả William E. Blank (2021), Handbook for Developing Competency - Based Training Programs (Phát triển năng lực dựa trên chương trình đào tạo) [67], đã khẳng định đào tạo theo phát triển năng lực (mà bản chất là đào tạo theo chuẩn đầu ra) không dùng thời gian quy định cho khóa học mà dùng các chuẩn về kiến thức, kỹ năng chuyên môn nghề nghiệp đã quy định (Standard of Professional) để làm đơn vị đo (chuẩn đánh giá) kết quả đào tạo.

Tuy nhiên, năng lực người học phải trên cơ sở mục tiêu, mô hình đào tạo và được cụ thể hoá bằng các chuẩn đầu ra và từ đó các cơ sở đào tạo thiết kế nội dung, chương trình, hình thức và phương pháp đào tạo. Bài báo của các tác giả Hansén S. Bài báo khảo sát các phương pháp nghiên cứu được tích hợp vào đào tạo trình độ thạc sĩ cho giáo viên, như; phương pháp quan sát lớp học, nghiên cứu bài học, phỏng vấn, nghiên cứu hành động nhằm xem liệu chúng có giúp giáo sinh gắn kết lý thuyết với 19 thực hành nghề nghiệp hay không. Các tác giả cho rằng, việc đưa các phương pháp nghiên cứu này vào chương trình đào tạo trình độ thạc sĩ giúp rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế, đồng thời trang bị cho giáo sinh năng lực nghiên cứu, sáng tạo - những phẩm chất cốt lõi cho nghề dạy học trong bối cảnh hiện đại.

Mục tiêu là giúp giáo sinh không chỉ nắm kiến thức lý thuyết mà còn phát triển năng lực nghiên cứu và kỹ năng nghề nghiệp. Đồng thời chỉ ra đào tạo giáo viên ở trình độ thạc sĩ là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Như vậy, trong lịch sử giáo dục thế giới, những tư tưởng và công trình nghiên cứu về đào tạo và tổ chức quá trình đào tạo đã xuất hiện từ rất sớm và hiện nay đã được nghiên cứu rộng rãi ở nhiều nước với đặc điểm và thành tựu giáo dục khác nhau. Tuy còn nhiều cách tiếp cận và có những quan niệm khác nhau về quá trình dạy học, đào tạo.

Song các tư tưởng và công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài đã tập trung vào một số vấn đề: Khẳng định quá trình đào tạo là quá trình tổng thể có khởi đầu, diễn ra và kết thúc. Quá trình đó gồm nhiều thành tố. Những tư tưởng và công trình nghiên cứu về quá trình đào tạo của các tác giả nước ngoài được xem như là cơ sở lý luận hết sức quan trọng, cần phải được nghiên cứu, kế thừa và phát triển trong quá trình xây dựng luận án. Các công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước Trong tác phẩm Sửa đổi lề lối làm việc, Hồ Chí Minh đã luôn quan tâm đến xây dựng nền giáo dục dân tộc, dân chủ, đại chúng.

Người luôn quan tâm đến, đào tạo đội ngũ cán bộ Người khẳng định “cán bộ là công việc gốc của cách mạng” [38, tr. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thường được cấu thành từ các yếu tố cụ thể, gồm mục đích, chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng. Những nội dung đó được Người đề cập một cách cụ thể trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Người cho rằng: “Nội dung dạy của ta phải thiên về lao động.

Trước kia đào tạo thành các cậu tú, cô tú xem khinh lao 20 động. Bây giờ thì phải yêu lao động, thực sự lao động” [38, tr. Như vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về đào tạo đã đặt nền móng, tiền đề cho những nghiên cứu về đào tạo sau này. Đề tài Những vấn đề cơ bản nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học ở Học viện Chính trị quân sự [17] của tác giả Lại Ngọc Hải (2001) làm chủ nhiệm đề tài là một trong những ít công trình nghiên cứu sâu đào tạo SĐH.

Mặc dù chỉ đề cập đến những vấn đề chung và những nhân tố chi phối chất lượng đào tạo SĐH nhưng các tác giả đã đưa ra những đặc điểm nổi bật của quá trình đào tạo SĐH. Tác giả đã đánh giá thực trạng đào tạo SĐH, đồng thời đề ra phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng đào tạo SĐH ở HVCT. Tác giả cho rằng, đào tạo SĐH là đào tạo nguồn lực bậc cao cho Quân đội. Tác giả Lê Minh Vụ (2005) với cuốn sách Đổi mới quá trình đào tạo ở đại học quân sự [63].

Trong đó, tác giả đã đưa ra những vấn đề cơ bản về việc quản lý quá trình đào tạo ở các học viện, NTQĐ. Trong cuốn này, tác giả tập trung nghiên cứu và đưa ra khái niệm đào tạo, quá trình đào tạo ở đại học quân sự. Đồng thời, tác giả đã khái quát đặc điểm quá trình đào tạo, đặc biệt là tính đặc thù ở các trường đại học quân sự. Quá trình đào tạo muốn nâng cao chất lượng, các chủ thể phải đổi mới từng thành tố của quá trình đào tạo, trong đó, hai thành tố giữ vai trò chủ đạo, năng động là giảng viên và học viên.

Tác giả Phan Văn Kha (2007), trong cuốn sách Đào tạo và sử dụng nhân lực trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam [27], Nội dung sách làm rõ vai trò của giáo dục - đào tạo đối với tăng trưởng kinh tế, nêu thực trạng chất lượng và cơ cấu nguồn nhân lực Việt Nam, những hạn chế trong gắn kết giữa đào tạo với nhu cầu xã hội. Qua đó, tác giả đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, đổi mới quản lý giáo dục và phát triển thị trường lao động nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nhân lực.