Riêng tư của trẻ em trên không gian mạng pháp luật một số quốc gia trên thế giới và kinh nghiệm cho việt nam

Quyền riêng tư của trẻ em trên mạng: Pháp luật quốc tế và kinh nghiệm cho Việt Nam. Tìm hiểu quy định bảo vệ trẻ em trên không gian mạng ở các quốc gia.

• Tác giả: Huỳnh Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hành Chính – Nhà Nước
• Đề tài: Quyền Riêng Tư Của Trẻ Em Trên Không Gian Mạng – Pháp Luật Một Số Quốc Gia Trên Thế Giới Và Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Công trình dự thi nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2022-2023
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ PHÁP LÝ VỀ QUYỀN RIÊNG TƯ CỦA TRẺ EM TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG
• 1.1. Khái quát về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng
• 1.2. Khái quát về lịch sử quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng
• 1.3. Khái niệm quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng
• 1.4. Đặc điểm quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng
• 1.5. Ý nghĩa quy định quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng
• 1.6. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật một số quốc gia trên thế giới
• 1.6.1. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ
• 1.6.2. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
• 1.6.3. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật của Đại Hàn Dân quốc
• 1.6.4. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật của Vương quốc Thái Lan
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG II: QUYỀN RIÊNG TƯ CỦA TRẺ EM TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 2.1. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật Việt Nam
• 2.1.1. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật Việt Nam từ năm 1946 đến 1992
• 2.1.2. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo quy định của Hiến pháp 2013 và pháp luật hiện hành
• 2.2. Một số bất cập và kiến nghị về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng tại Việt Nam
• 2.2.1. Một số bất cập về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng tại Việt Nam
• 2.2.2. Một số kiến nghị hoàn thiện quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng tại Việt Nam
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quyền Riêng Tư Của Trẻ Em Khái Niệm Lịch Sử

Quyền riêng tư có một lịch sử lâu dài, bắt nguồn từ thời cổ đại và được thể hiện trong các văn bản tôn giáo và luật pháp cổ xưa. Kinh Qur'an, Kinh Thánh và Luật Do Thái đều đề cập đến việc bảo vệ quyền riêng tư. Ngay cả trong xã hội nguyên thủy, nhu cầu về quyền riêng tư cá nhân đã nảy sinh. Tuy nhiên, trong các xã hội phân chia giai cấp như chế độ chiếm hữu nô lệ, quyền con người nói chung và quyền riêng tư nói riêng chỉ dành cho tầng lớp thống trị. Phải đến khi chủ nghĩa tư bản ra đời và phát triển thì quyền riêng tư mới thực sự được khẳng định về mặt pháp lý. "Bộ luật Hammurabi có quy định chống lại sự xâm nhập vào nhà của ai đó". Các quốc gia phương Tây đã phát triển các biện pháp bảo vệ cụ thể cho quyền riêng tư trong nhiều thế kỷ sau đó.

1.1. Nguồn Gốc và Quá Trình Phát Triển Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Quyền riêng tư không phải là một khái niệm mới. Nó xuất hiện từ thời cổ đại, được đề cập trong Kinh Qur'an, Kinh Thánh và Luật Do Thái. Trong xã hội nguyên thủy, con người sống thành bầy đàn, ít có nhu cầu về riêng tư. Tuy nhiên, trong xã hội chiếm hữu nô lệ và phong kiến, quyền riêng tư chỉ là đặc quyền của tầng lớp thống trị. Quyền riêng tư thực sự được khẳng định khi chủ nghĩa tư bản phát triển. Các quốc gia phương Tây đã dần xây dựng các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư trong nhiều thế kỷ. "Trong Luật La Mã: Các hình phạt khác nhau được áp dụng cho những người đột nhập vào nhà, vì những người đột nhập vào ban đêm là tàn bạo hơn, và do đó họ thường bị đánh đòn và kết án vào các mỏ". Do đó có thể thấy bảo vệ trẻ em khỏi những xâm phạm đời tư là trách nhiệm của toàn xã hội, bắt đầu từ những nền văn minh sơ khai nhất.

1.2. Tuyên Ngôn Quốc Tế về Nhân Quyền và Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Dù có lịch sử hình thành lâu đời, quyền riêng tư chỉ được chính thức ghi nhận lần đầu tiên trong Tuyên ngôn quốc tế về Nhân quyền năm 1948 (UDHR) tại Điều 12. Quyền này sau đó được tái khẳng định trong nhiều văn kiện pháp lý quốc tế khác, bao gồm Công ước về bảo vệ nhân quyền và những quyền tự do cơ bản, Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, và Công ước về quyền trẻ em. Hầu hết các quốc gia đều công nhận quyền riêng tư trong Hiến pháp của mình. Sự công nhận này cho thấy tầm quan trọng của quyền riêng tư như một quyền con người cơ bản và là nền tảng cho sự phát triển của các quy định pháp luật về quyền riêng tư trẻ em.

II. Thách Thức Quyền Riêng Tư Của Trẻ Em Trong Môi Trường Mạng

Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển và ứng dụng Internet cao nhất thế giới. Bên cạnh những lợi ích to lớn, nó cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ về việc thông tin, dữ liệu cá nhân bị đánh cắp, phát tán và sử dụng vào mục đích xấu. Pháp luật hiện hành của nước ta vẫn còn nhiều lỗ hổng trong quy định về bảo vệ quyền riêng tư, đặc biệt là quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng một cách khó kiểm soát. Hiến pháp và các luật liên quan có nhiều quy định về bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng, nhiều nghị định, thông tư cũng ra đời phục vụ cho mục đích bảo vệ nhóm người yếu thế này.

2.1. Nguy Cơ Mất An Toàn Thông Tin Cá Nhân Trẻ Em Trên Mạng

Sự phát triển của Internet mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng kéo theo những nguy cơ tiềm ẩn đối với thông tin cá nhân của trẻ em. Thông tin có thể bị đánh cắp, phát tán hoặc sử dụng vào mục đích xấu. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em, vì các em thường thiếu nhận thức về các rủi ro trên mạng và dễ bị lợi dụng. Các bậc phụ huynh và nhà trường cần trang bị cho trẻ em những kiến thức cần thiết để bảo vệ quyền riêng tư của mình trên mạng. Giáo dục về an toàn trực tuyến là vô cùng cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

2.2. Lỗ Hổng Pháp Luật Về Bảo Vệ Quyền Riêng Tư Trẻ Em tại Việt Nam

Pháp luật Việt Nam hiện hành vẫn còn nhiều lỗ hổng trong việc bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng. Các quy định pháp luật còn chưa thực sự tập trung mà quy định rải rác trong rất nhiều văn bản khác nhau, dẫn đến sự mâu thuẫn, chồng chéo và rất khó trong quá trình áp dụng của các chủ thể. Cần có một hệ thống pháp luật toàn diện và hiệu quả hơn để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trong môi trường mạng. Việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật cần dựa trên kinh nghiệm quốc tế và phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Cần có những quy định pháp luật thực thi để đảm bảo quyền riêng tư của trẻ.

2.3. Mâu thuẫn chồng chéo giữa những văn bản nghị định thông tư

Các quy định pháp luật còn chưa thực sự tập trung mà quy định rải rác trong rất nhiều văn bản khác nhau, dẫn đến sự mâu thuẫn, chồng chéo và rất khó trong quá trình áp dụng của các chủ thể.Việc này dẫn đến các bậc phụ huynh khó hiểu và khó làm theo, các tổ chức nhà nước khó quản lí. Cần có một bộ quy tắc nhất quán và tập trung hơn.

III. Pháp Luật Bảo Vệ Quyền Riêng Tư Trẻ Em Kinh Nghiệm Quốc Tế

Nhiều quốc gia trên thế giới đã ban hành các đạo luật để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng. Điển hình là Đạo luật Bảo vệ Quyền riêng tư Trực tuyến của Trẻ em (COPPA) tại Hoa Kỳ và Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) tại Liên minh Châu Âu. Các đạo luật này quy định về việc thu thập, sử dụng và chia sẻ thông tin cá nhân của trẻ em, đồng thời yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến phải có sự đồng ý của phụ huynh trước khi thu thập thông tin từ trẻ em dưới một độ tuổi nhất định. Các đạo luật này giúp bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trước những nguy cơ trên mạng.

3.1. Đạo luật COPPA của Hoa Kỳ Bảo Vệ Trẻ Em Trực Tuyến

Đạo luật COPPA (Children's Online Privacy Protection Act) là một đạo luật quan trọng của Hoa Kỳ nhằm bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em dưới 13 tuổi trên mạng. COPPA yêu cầu các trang web và dịch vụ trực tuyến phải có sự đồng ý của phụ huynh trước khi thu thập, sử dụng hoặc tiết lộ thông tin cá nhân của trẻ em. Đạo luật này cũng quy định về việc bảo mật và lưu trữ thông tin của trẻ em. COPPA là một ví dụ điển hình về cách các quốc gia bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trong kỷ nguyên số.

3.2. GDPR của EU Tác Động Đến Quyền Riêng Tư Trẻ Em

GDPR (General Data Protection Regulation) là một quy định của Liên minh Châu Âu về bảo vệ dữ liệu cá nhân. GDPR áp dụng cho tất cả các tổ chức thu thập và xử lý dữ liệu cá nhân của công dân EU, bao gồm cả trẻ em. GDPR quy định về quyền được biết, quyền được truy cập, quyền được chỉnh sửa và quyền được xóa dữ liệu cá nhân. GDPR có tác động lớn đến quyền riêng tư của trẻ em trên mạng, buộc các tổ chức phải minh bạch hơn về cách họ thu thập và sử dụng dữ liệu của trẻ em.

3.3. Pháp luật một số quốc gia châu Á về quyền riêng tư của trẻ em

Ngoài các quốc gia Âu Mỹ, một số quốc gia châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc và Thái Lan cũng đã ban hành các quy định pháp luật để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng. Luật pháp mỗi quốc gia đều khác nhau để phù hợp với văn hóa, xã hội và chính trị.

IV. Quyền Riêng Tư Trẻ Em Trên Mạng Thực Trạng Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng được quy định trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật khác. Tuy nhiên, việc thực thi các quy định này còn nhiều hạn chế. Tình trạng vi phạm quyền riêng tư của trẻ em trên mạng vẫn diễn ra phổ biến, đặc biệt là trên các mạng xã hội và các ứng dụng trực tuyến. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trong môi trường mạng. Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến quyền riêng tư của cá nhân thông qua những quy định xuyên suốt về quyền riêng tư của con người, của công dân trong các bản Hiến pháp từ 1946 đến 2013 và nhiều văn bản luật, nghị định, chỉ thị, …liên quan.

4.1. Quy Định Pháp Luật Việt Nam Về Quyền Riêng Tư Trẻ Em Trực Tuyến

Hiến pháp Việt Nam ghi nhận quyền riêng tư của công dân, bao gồm cả trẻ em. Luật Trẻ em cũng quy định về việc bảo vệ thông tin cá nhân của trẻ em. Tuy nhiên, các quy định này còn chung chung và chưa cụ thể hóa các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trong môi trường mạng. Cần có những quy định chi tiết hơn để đảm bảo hiệu quả bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên mạng. Cần những biện pháp để cụ thể hóa các quy định trên.

4.2. Tình Trạng Vi Phạm Quyền Riêng Tư Trẻ Em Trên Mạng Xã Hội

Tình trạng vi phạm quyền riêng tư của trẻ em trên mạng xã hội diễn ra khá phổ biến. Nhiều trẻ em chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng, tạo cơ hội cho kẻ xấu lợi dụng. Ngoài ra, nhiều trang web và ứng dụng thu thập thông tin của trẻ em mà không có sự đồng ý của phụ huynh. Cần nâng cao nhận thức của trẻ em và phụ huynh về các rủi ro vi phạm quyền riêng tư trên mạng xã hội. Hơn nữa cần xây dựng cộng đồng mạng văn minh và bảo vệ.

4.3. Thách thức trong việc thực thi

Việc bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên mạng là một thách thức không nhỏ. Tình trạng vi phạm quyền riêng tư của trẻ em trên mạng vẫn diễn ra phổ biến, đặc biệt là trên các mạng xã hội và các ứng dụng trực tuyến. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trong môi trường mạng.

V. Kiến Nghị Hoàn Thiện Pháp Luật Bảo Vệ Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng một cách hiệu quả, Việt Nam cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao nhận thức của trẻ em và phụ huynh, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Cần học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác và xây dựng một hệ thống pháp luật phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Từ đó, nhóm tác giả nêu lên một số bất cập trong quy định và thực tiễn áp dụng pháp luật để rút ra kiến nghị hoàn thiện những quy định về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng tại Việt Nam.

5.1. Xây Dựng Luật Riêng Về Bảo Vệ Dữ Liệu Cá Nhân Trẻ Em

Việt Nam nên xây dựng một luật riêng về bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em, tương tự như COPPA của Hoa Kỳ hoặc GDPR của EU. Luật này cần quy định chi tiết về việc thu thập, sử dụng, chia sẻ và bảo mật dữ liệu cá nhân của trẻ em, đồng thời yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến phải có sự đồng ý của phụ huynh trước khi thu thập thông tin từ trẻ em.

5.2. Tăng Cường Giáo Dục Về An Toàn Trực Tuyến Cho Trẻ Em

Cần tăng cường giáo dục về an toàn trực tuyến cho trẻ em, giúp các em nhận thức được các rủi ro trên mạng và biết cách bảo vệ quyền riêng tư của mình. Giáo dục cần được thực hiện trong nhà trường, gia đình và cộng đồng. Các chương trình giáo dục cần trang bị cho trẻ em những kiến thức và kỹ năng cần thiết để sử dụng Internet một cách an toàn và có trách nhiệm.

5.3. Nâng Cao Năng Lực Thanh Tra Kiểm Tra và Xử Lý Vi Phạm

Cần nâng cao năng lực của các cơ quan chức năng trong việc thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm quyền riêng tư của trẻ em trên mạng. Cần có những biện pháp xử phạt nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm, nhằm răn đe và ngăn chặn các hành vi tương tự trong tương lai. Có thể nâng cao trình độ chuyên môn của cán bộ để thực hiện các biện pháp thanh tra, kiểm tra.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng là một vấn đề cấp bách trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ. Việt Nam cần có những hành động quyết liệt để bảo vệ thế hệ trẻ khỏi những nguy cơ trên mạng. Việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật về quyền riêng tư của trẻ em cần được tiếp tục trong tương lai, nhằm đáp ứng những thách thức mới do công nghệ mang lại. Nhóm tác giả mong rằng những đề xuất trong nghiên cứu này sẽ góp phần vào việc xây dựng một môi trường mạng an toàn và lành mạnh cho trẻ em Việt Nam.

6.1. Tóm Tắt Các Giải Pháp Chính Để Bảo Vệ Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Các giải pháp chính để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em bao gồm xây dựng luật riêng, tăng cường giáo dục về an toàn trực tuyến, nâng cao năng lực thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, gia đình, nhà trường và cộng đồng để thực hiện hiệu quả các giải pháp này.

6.2. Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về quyền riêng tư của trẻ em có thể tập trung vào tác động của công nghệ mới đến quyền riêng tư của trẻ em, các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư trong môi trường thực tế ảo, và các vấn đề liên quan đến quyền riêng tư của trẻ em khuyết tật. Tiếp tục nghiên cứu để có những kết quả và phát hiện mới.

6.3. Vai trò của Chính phủ phụ huynh và cộng đồng trong việc bảo vệ quyền riêng tư cho trẻ em

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, gia đình, nhà trường và cộng đồng để thực hiện hiệu quả các giải pháp này. Đồng thời có những hình thức xử phạt thích đáng khi có bên vi phạm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ PHÁP LÝ VỀ QUYỀN RIÊNG TƯ CỦA TRẺ EM TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG 1.1 Khái quát về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng 1.1 Khái quát về lịch sử quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng Quyền riêng tư có đã có nguồn gốc từ thời cổ đại. Sự công nhận quyền riêng tư xuất hiện nhiều trong Kinh Qur'an và trong những câu nói của Ngài Mohammed. Kinh Thánh cũng có nhiều tài liệu tham khảo về quyền riêng tư.

Luật Do Thái từ lâu đã công nhận khái niệm “không bị theo dõi”. Ngoài ra, trong nền văn minh Hy Lạp cổ đại và Trung Quốc cổ đại cũng đề cập đến vấn đề bảo vệ quyền riêng tư1. Bộ luật Hammurabi có quy định chống lại sự xâm nhập vào nhà của ai đó2, hoặc luật La Mã cũng quy định hình phạt người xâm nhập vào nhà của người khác3. Trong xã hội nguyên thủy, con người sống với nhau thành bầy đàn, tính gắn kết cao, con người trong xã hội này không có đòi hỏi về quyền riêng tư cho bản thân.

Trong một xã hội mang tính bất bình đẳng cao giữa các giai cấp như xã hội chiếm hữu nô lệ thì các quyền con người nói chung và quyền riêng tư nói riêng là quyền mà chỉ tầng lớp chủ nô mới có; còn giai cấp nô lệ chỉ được xem là một thứ “tài sản biết nói” của chủ nô. Do đó, quyền riêng tư trong giai đoạn này và cả dưới chế độ phong kiến không được chính thức ghi nhận bởi pháp luật, nó được coi là một “đặc quyền” mà chỉ có các tầng lớp cao quý trong xã hội (chủ nô, lãnh chúa phong kiến,…) mới được hưởng4. Mặc dù quyền riêng tư bắt đầu manh nha xuất hiện trong xã hội chiếm hữu nô lệ. Tuy nhiên, khái niệm cũng như tính pháp lý của quyền này chỉ thực sự được khẳng định cùng với sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa tư bản.

Do đó, có thể nói, quyền riêng tư có nguồn gốc từ phương Tây và phát triển nhờ sự phát triển của chủ nghĩa tư bản. Luật về quyền riêng tư đã tồn tại ở các quốc gia phương Tây từ hàng trăm năm trước. Năm 1361, Đạo luật Công lý về Hòa bình ở Anh quy định về việc bắt giữ những kẻ nhìn trộm và những kẻ nghe lén. Trong bài phát biểu năm 1763, Nghị sĩ William Pitt đã cho rằng: “Phải làm sao để những người nghèo nhất có thể thách thức để buộc tất cả các quan chức phải tôn trọng họ; mặc dù căn nhà của họ có thể là xập xệ, mái của nó có thể lắc, gió có thể thổi, các cơn bão có thể vào, mưa có thể xâm nhập nhưng ngay 1 Privacy and Human Rights Report (2006), http://www.org/int/journals/EPICPrivHR/2006/, truy cập ngày 15/4/2023.

2 Điều 21 Bộ Luật Hammurabi quy định: “Nếu dân tự do xâm phạm chỗ ở của người khác thì bị xử tử và chôn ngay ở chỗ đã xâm phạm”. 3 Trong Luật La Mã: “Các hình phạt khác nhau được áp dụng cho những người đột nhập vào nhà, vì những người đột nhập vào ban đêm là tàn bạo hơn, và do đó họ thường bị đánh đòn và kết án vào các mỏ. Tuy nhiên, những người đột nhập vào ban ngày, đầu tiên bị đánh đòn, và sau đó bị kết án lao động khổ sai suốt đời hoặc trong một thời gian nhất định.” 4 Thái Thị Tuyết Dung (2012), Quyền tiếp cận thông tin và quyền riêng tư ở Việt Nam và một số quốc gia, Nxb. Đại học quốc gia TP.

Hồ Chí Minh, TP. Hồ Chí Minh, tr. 7 cả vua nước Anh cũng không thể tùy tiện vào nhà họ được”. Các quốc gia khác nhau đã phát triển các biện pháp bảo vệ cụ thể cho quyền riêng tư trong nhiều thế kỷ sau đó.

Năm 1776, Quốc hội Thụy Điển ban hành Đạo luật Quyền truy cập vào hồ sơ công khai, yêu cầu tất cả thông tin do Chính phủ nắm giữ cho các mục đích hợp pháp. Bộ luật Hình sự năm 1889 của Na Uy cấm xuất bản thông tin liên quan đến “công việc cá nhân hoặc đối nội”5. Đến thế kỷ thứ XX, vào năm 1890, nghiên cứu của hai luật gia người Mỹ là Louis D. Brandeis và Samuel D.

Warren là “Right to Privacy” được xuất bản trên tạp chí Harvard Law Review. Trong nghiên cứu của mình, các tác giả lập luận rằng khi chính trị, xã hội và kinh tế thay đổi, luật pháp phải phát triển và tạo ra các quyền mới để “đáp ứng nhu cầu của xã hội”. Tác giả chỉ ra hai hiện tượng gây ra mối đe dọa đối với quyền riêng tư: phát triển công nghệ (cụ thể là bức ảnh chụp) và tin đồn, đã trở thành như một giao dịch trên báo chí6. Bài viết được xem là một trong những tác phẩm có tầm quan trọng, là nền tảng phát triển của những quy định pháp luật về quyền riêng tư tại Hoa Kỳ nói riêng và của lý thuyết về quyền riêng tư hiện đại nói chung.

Đến nay, quyền riêng tư được xem là một trong những quyền cơ bản của con người. Mặc dù quyền riêng tư có lịch sử hình thành từ rất lâu đời nhưng chỉ mới chính thức được ghi nhận lần đầu tiên trong Tuyên ngôn quốc tế về Nhân quyền năm 1948 (UDHR) tại Điều 127. Quyền riêng tư được tái khẳng định là quyền cơ bản của con người được ghi nhận trong các văn kiện pháp lý quốc tế về quyền con người chẳng hạn như: Công ước về bảo vệ nhân quyền và những quyền tự do cơ bản (Điều 8), Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (Điều 17); Công ước về quyền của người lao động nhập cư (Điều 14); Công ước về quyền trẻ em (Điều 16); Công ước về quyền của người khuyết tật (Điều 22),. Ở văn kiện của quốc gia, hầu như mọi quốc gia đều công nhận quyền riêng tư trong Hiến pháp của mình.

Ở nhiều quốc gia nơi quyền riêng tư không được công nhận rõ ràng trong Hiến pháp, chẳng hạn như Hoa Kỳ, Ireland và Ấn Độ, các tòa án đã xác định quyền đó trong quy định của các đạo luật khác. Ở nhiều quốc gia, các thỏa thuận quốc tế công nhận quyền riêng tư như Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị hoặc Công ước châu Âu về quyền con người đã được thông qua thành luật8. Tóm lại, quyền riêng tư có nguồn gốc sâu xa trong lịch sử và nó sơ khai xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước, trong xã hội chiếm hữu nô lệ và phát triển cho đến 5 Privacy and Human Rights Report 2006, http://www.org/int/journals/EPICPrivHR/2006/, truy cập ngày 27/7/2023. 6 Chu Hồng Thanh, (2020), Nhận thức pháp lý về quyền riêng tư, Tạp chí Luật sư, nguồn: https://lsvn.vn/nhan- thuc-phap-ly-ve-quyen-rieng-tu.html, truy cập ngày 19/2/2023.

7 Lukács, A, (2016), What is privacy? The history and definition of privacy, p. 8 Global Internet liberty campaign, “Privacy and human rights - An International Survey of Privacy Laws and Practice” (2004), http://gilc.org/privacy/survey/intro. Quyền riêng tư cũng được thừa nhận trong các công ước quốc tế và hầu hết trong Hiến pháp của các quốc gia trên thế giới. Những năm cuối thế kỉ XX đánh dấu sự phổ cập rộng khắp của mạng Internet.

Thời đại công nghệ số bắt đầu phát triển, những tiến bộ về công nghệ thông tin, thiết bị kết nối với Internet và phân tích dữ liệu diễn ra với tốc độ chóng mặt. Sự phát triển này đã có ảnh hưởng đến việc bảo vệ quyền về sự riêng tư của con người. Những năm 1960 – 1970, sự quan tâm về quyền riêng tư tăng nhanh chóng, cùng thời điểm đó đã có nhiều luật được ban hành bảo vệ dữ liệu trên thế giới như ở Hesse, Đức (1970), sau đó Thụy Điển (1973), Hoa Kỳ (1974), Đức (1977) và Pháp (1978)9 và những tác phẩm nổi tiếng bàn về quyền riêng tư như cuốn sách Riêng tư và tự do (Privacy and freedom) của giáo sư luật học Alan F. Westin, bài tiểu luận Quyền riêng tư (Privacy) của giáo sư Charles Fried công bố năm 1968 trên Yale Law Journal,… Từ đó, các quốc gia, tổ chức liên chính phủ lần lượt cho ra đời luật về bảo vệ quyền riêng tư trên không gian mạng.

Hiện có hơn 80 quốc gia, trong đó có Hoa Kỳ, Pháp, Đức, Nhật Bản và cả Liên minh châu Âu (EU) đã ban hành văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Theo các nước, quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân là quyền riêng tư và được pháp luật bảo vệ.10 Trong quá trình nghiên cứu và xây dựng pháp luật để bảo vệ quyền riêng tư của công dân trên không gian mạng, các quốc gia đều chú ý đến nhóm đối tượng dễ bị tổn thương là “trẻ em”. Trẻ em hiện nay là đối tượng lớn lên trong thời đại bùng nổ công nghệ số, trẻ em có nhiều cơ hội được tiếp cận với Internet hơn, trong khi đó, “nhóm yếu thế” này chưa phát triển đầy đủ về nhận thức, thể chất để có thể tự bảo vệ mình. Các chủ thể khác có thể sử dụng nền tảng công nghệ vô tình hoặc cố tình để xâm phạm đến quyền riêng tư của trẻ.

Chính vì thế, quyền riêng tư đối với trẻ em trên không gian mạng lại càng cần đặc biệt chú trọng, cần có những quy định đặc thù. Các quốc gia vẫn còn đang trong quá trình nghiên cứu soạn thảo, sửa đổi bổ sung đạo luật về liên quan quyền riêng tư trong thời đại công nghệ số, có xu hướng quy định chế định riêng về bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng.2 Khái niệm quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng Khái niệm “trẻ em” ở mỗi quốc gia là khác nhau, phụ thuộc vào những đặc điểm sinh học, tâm lý, trình độ giáo dục, chương trình chăm sóc sức khỏe của mỗi quốc gia. Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em 1989 (Công ước) là một văn kiện quốc tế làm nền tảng pháp lý cơ bản và quan trọng nhất để bảo đảm quyền của trẻ em trên 9 Thái Thị Tuyết Dung (2012), Quyền tiếp cận thông tin và quyền riêng tư ở Việt Nam và một số quốc gia, Nxb. Đại học quốc gia TP.Hồ Chí Minh, TP.

Hồ Chí Minh, tr. 10 Vũ Bình Minh (2022), “Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) của Liên minh châu Âu và giá trị tham khảo cho Việt Nam”, https://vietq.vn/quy-dinh-chung-ve-bao-ve-du-lieu-gdpr-cua-lien-minh-chau-au-va-gia-tri-tham- khao-cho-viet-nam-d204954.html, truy cập ngày 21/02/2023. Theo Điều 1 của Công ước, khái niệm trẻ em được hiểu như sau: “Trẻ em là người dưới 18 tuổi trừ khi pháp luật quốc gia có quy định tuổi thành niên sớm hơn”.