Riêng tư của trẻ em trên không gian mạng pháp luật một số quốc gia trên thế giới và kinh nghiệm cho việt nam

Quyền riêng tư của trẻ em trên mạng: Pháp luật quốc tế và kinh nghiệm cho Việt Nam. Tìm hiểu quy định bảo vệ trẻ em trên không gian mạng ở các quốc gia.

• Tác giả: Huỳnh Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hành Chính – Nhà Nước
• Đề tài: Quyền Riêng Tư Của Trẻ Em Trên Không Gian Mạng – Pháp Luật Một Số Quốc Gia Trên Thế Giới Và Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Công trình dự thi nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2022-2023
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ PHÁP LÝ VỀ QUYỀN RIÊNG TƯ CỦA TRẺ EM TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG
• 1.1. Khái quát về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng
• 1.2. Khái quát về lịch sử quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng
• 1.3. Khái niệm quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng
• 1.4. Đặc điểm quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng
• 1.5. Ý nghĩa quy định quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng
• 1.6. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật một số quốc gia trên thế giới
• 1.6.1. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ
• 1.6.2. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
• 1.6.3. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật của Đại Hàn Dân quốc
• 1.6.4. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật của Vương quốc Thái Lan
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG II: QUYỀN RIÊNG TƯ CỦA TRẺ EM TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 2.1. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật Việt Nam
• 2.1.1. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo pháp luật Việt Nam từ năm 1946 đến 1992
• 2.1.2. Quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng theo quy định của Hiến pháp 2013 và pháp luật hiện hành
• 2.2. Một số bất cập và kiến nghị về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng tại Việt Nam
• 2.2.1. Một số bất cập về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng tại Việt Nam
• 2.2.2. Một số kiến nghị hoàn thiện quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng tại Việt Nam
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quyền Riêng Tư Của Trẻ Em Khái Niệm Lịch Sử

Quyền riêng tư có một lịch sử lâu dài, bắt nguồn từ thời cổ đại và được thể hiện trong các văn bản tôn giáo và luật pháp cổ xưa. Kinh Qur'an, Kinh Thánh và Luật Do Thái đều đề cập đến việc bảo vệ quyền riêng tư. Ngay cả trong xã hội nguyên thủy, nhu cầu về quyền riêng tư cá nhân đã nảy sinh. Tuy nhiên, trong các xã hội phân chia giai cấp như chế độ chiếm hữu nô lệ, quyền con người nói chung và quyền riêng tư nói riêng chỉ dành cho tầng lớp thống trị. Phải đến khi chủ nghĩa tư bản ra đời và phát triển thì quyền riêng tư mới thực sự được khẳng định về mặt pháp lý. "Bộ luật Hammurabi có quy định chống lại sự xâm nhập vào nhà của ai đó". Các quốc gia phương Tây đã phát triển các biện pháp bảo vệ cụ thể cho quyền riêng tư trong nhiều thế kỷ sau đó.

1.1. Nguồn Gốc và Quá Trình Phát Triển Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Quyền riêng tư không phải là một khái niệm mới. Nó xuất hiện từ thời cổ đại, được đề cập trong Kinh Qur'an, Kinh Thánh và Luật Do Thái. Trong xã hội nguyên thủy, con người sống thành bầy đàn, ít có nhu cầu về riêng tư. Tuy nhiên, trong xã hội chiếm hữu nô lệ và phong kiến, quyền riêng tư chỉ là đặc quyền của tầng lớp thống trị. Quyền riêng tư thực sự được khẳng định khi chủ nghĩa tư bản phát triển. Các quốc gia phương Tây đã dần xây dựng các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư trong nhiều thế kỷ. "Trong Luật La Mã: Các hình phạt khác nhau được áp dụng cho những người đột nhập vào nhà, vì những người đột nhập vào ban đêm là tàn bạo hơn, và do đó họ thường bị đánh đòn và kết án vào các mỏ". Do đó có thể thấy bảo vệ trẻ em khỏi những xâm phạm đời tư là trách nhiệm của toàn xã hội, bắt đầu từ những nền văn minh sơ khai nhất.

1.2. Tuyên Ngôn Quốc Tế về Nhân Quyền và Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Dù có lịch sử hình thành lâu đời, quyền riêng tư chỉ được chính thức ghi nhận lần đầu tiên trong Tuyên ngôn quốc tế về Nhân quyền năm 1948 (UDHR) tại Điều 12. Quyền này sau đó được tái khẳng định trong nhiều văn kiện pháp lý quốc tế khác, bao gồm Công ước về bảo vệ nhân quyền và những quyền tự do cơ bản, Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, và Công ước về quyền trẻ em. Hầu hết các quốc gia đều công nhận quyền riêng tư trong Hiến pháp của mình. Sự công nhận này cho thấy tầm quan trọng của quyền riêng tư như một quyền con người cơ bản và là nền tảng cho sự phát triển của các quy định pháp luật về quyền riêng tư trẻ em.

II. Thách Thức Quyền Riêng Tư Của Trẻ Em Trong Môi Trường Mạng

Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển và ứng dụng Internet cao nhất thế giới. Bên cạnh những lợi ích to lớn, nó cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ về việc thông tin, dữ liệu cá nhân bị đánh cắp, phát tán và sử dụng vào mục đích xấu. Pháp luật hiện hành của nước ta vẫn còn nhiều lỗ hổng trong quy định về bảo vệ quyền riêng tư, đặc biệt là quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng một cách khó kiểm soát. Hiến pháp và các luật liên quan có nhiều quy định về bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng, nhiều nghị định, thông tư cũng ra đời phục vụ cho mục đích bảo vệ nhóm người yếu thế này.

2.1. Nguy Cơ Mất An Toàn Thông Tin Cá Nhân Trẻ Em Trên Mạng

Sự phát triển của Internet mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng kéo theo những nguy cơ tiềm ẩn đối với thông tin cá nhân của trẻ em. Thông tin có thể bị đánh cắp, phát tán hoặc sử dụng vào mục đích xấu. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em, vì các em thường thiếu nhận thức về các rủi ro trên mạng và dễ bị lợi dụng. Các bậc phụ huynh và nhà trường cần trang bị cho trẻ em những kiến thức cần thiết để bảo vệ quyền riêng tư của mình trên mạng. Giáo dục về an toàn trực tuyến là vô cùng cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

2.2. Lỗ Hổng Pháp Luật Về Bảo Vệ Quyền Riêng Tư Trẻ Em tại Việt Nam

Pháp luật Việt Nam hiện hành vẫn còn nhiều lỗ hổng trong việc bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng. Các quy định pháp luật còn chưa thực sự tập trung mà quy định rải rác trong rất nhiều văn bản khác nhau, dẫn đến sự mâu thuẫn, chồng chéo và rất khó trong quá trình áp dụng của các chủ thể. Cần có một hệ thống pháp luật toàn diện và hiệu quả hơn để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trong môi trường mạng. Việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật cần dựa trên kinh nghiệm quốc tế và phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Cần có những quy định pháp luật thực thi để đảm bảo quyền riêng tư của trẻ.

2.3. Mâu thuẫn chồng chéo giữa những văn bản nghị định thông tư

Các quy định pháp luật còn chưa thực sự tập trung mà quy định rải rác trong rất nhiều văn bản khác nhau, dẫn đến sự mâu thuẫn, chồng chéo và rất khó trong quá trình áp dụng của các chủ thể.Việc này dẫn đến các bậc phụ huynh khó hiểu và khó làm theo, các tổ chức nhà nước khó quản lí. Cần có một bộ quy tắc nhất quán và tập trung hơn.

III. Pháp Luật Bảo Vệ Quyền Riêng Tư Trẻ Em Kinh Nghiệm Quốc Tế

Nhiều quốc gia trên thế giới đã ban hành các đạo luật để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng. Điển hình là Đạo luật Bảo vệ Quyền riêng tư Trực tuyến của Trẻ em (COPPA) tại Hoa Kỳ và Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) tại Liên minh Châu Âu. Các đạo luật này quy định về việc thu thập, sử dụng và chia sẻ thông tin cá nhân của trẻ em, đồng thời yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến phải có sự đồng ý của phụ huynh trước khi thu thập thông tin từ trẻ em dưới một độ tuổi nhất định. Các đạo luật này giúp bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trước những nguy cơ trên mạng.

3.1. Đạo luật COPPA của Hoa Kỳ Bảo Vệ Trẻ Em Trực Tuyến

Đạo luật COPPA (Children's Online Privacy Protection Act) là một đạo luật quan trọng của Hoa Kỳ nhằm bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em dưới 13 tuổi trên mạng. COPPA yêu cầu các trang web và dịch vụ trực tuyến phải có sự đồng ý của phụ huynh trước khi thu thập, sử dụng hoặc tiết lộ thông tin cá nhân của trẻ em. Đạo luật này cũng quy định về việc bảo mật và lưu trữ thông tin của trẻ em. COPPA là một ví dụ điển hình về cách các quốc gia bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trong kỷ nguyên số.

3.2. GDPR của EU Tác Động Đến Quyền Riêng Tư Trẻ Em

GDPR (General Data Protection Regulation) là một quy định của Liên minh Châu Âu về bảo vệ dữ liệu cá nhân. GDPR áp dụng cho tất cả các tổ chức thu thập và xử lý dữ liệu cá nhân của công dân EU, bao gồm cả trẻ em. GDPR quy định về quyền được biết, quyền được truy cập, quyền được chỉnh sửa và quyền được xóa dữ liệu cá nhân. GDPR có tác động lớn đến quyền riêng tư của trẻ em trên mạng, buộc các tổ chức phải minh bạch hơn về cách họ thu thập và sử dụng dữ liệu của trẻ em.

3.3. Pháp luật một số quốc gia châu Á về quyền riêng tư của trẻ em

Ngoài các quốc gia Âu Mỹ, một số quốc gia châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc và Thái Lan cũng đã ban hành các quy định pháp luật để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng. Luật pháp mỗi quốc gia đều khác nhau để phù hợp với văn hóa, xã hội và chính trị.

IV. Quyền Riêng Tư Trẻ Em Trên Mạng Thực Trạng Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng được quy định trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật khác. Tuy nhiên, việc thực thi các quy định này còn nhiều hạn chế. Tình trạng vi phạm quyền riêng tư của trẻ em trên mạng vẫn diễn ra phổ biến, đặc biệt là trên các mạng xã hội và các ứng dụng trực tuyến. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trong môi trường mạng. Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến quyền riêng tư của cá nhân thông qua những quy định xuyên suốt về quyền riêng tư của con người, của công dân trong các bản Hiến pháp từ 1946 đến 2013 và nhiều văn bản luật, nghị định, chỉ thị, …liên quan.

4.1. Quy Định Pháp Luật Việt Nam Về Quyền Riêng Tư Trẻ Em Trực Tuyến

Hiến pháp Việt Nam ghi nhận quyền riêng tư của công dân, bao gồm cả trẻ em. Luật Trẻ em cũng quy định về việc bảo vệ thông tin cá nhân của trẻ em. Tuy nhiên, các quy định này còn chung chung và chưa cụ thể hóa các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trong môi trường mạng. Cần có những quy định chi tiết hơn để đảm bảo hiệu quả bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên mạng. Cần những biện pháp để cụ thể hóa các quy định trên.

4.2. Tình Trạng Vi Phạm Quyền Riêng Tư Trẻ Em Trên Mạng Xã Hội

Tình trạng vi phạm quyền riêng tư của trẻ em trên mạng xã hội diễn ra khá phổ biến. Nhiều trẻ em chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng, tạo cơ hội cho kẻ xấu lợi dụng. Ngoài ra, nhiều trang web và ứng dụng thu thập thông tin của trẻ em mà không có sự đồng ý của phụ huynh. Cần nâng cao nhận thức của trẻ em và phụ huynh về các rủi ro vi phạm quyền riêng tư trên mạng xã hội. Hơn nữa cần xây dựng cộng đồng mạng văn minh và bảo vệ.

4.3. Thách thức trong việc thực thi

Việc bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên mạng là một thách thức không nhỏ. Tình trạng vi phạm quyền riêng tư của trẻ em trên mạng vẫn diễn ra phổ biến, đặc biệt là trên các mạng xã hội và các ứng dụng trực tuyến. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trong môi trường mạng.

V. Kiến Nghị Hoàn Thiện Pháp Luật Bảo Vệ Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng một cách hiệu quả, Việt Nam cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao nhận thức của trẻ em và phụ huynh, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Cần học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác và xây dựng một hệ thống pháp luật phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Từ đó, nhóm tác giả nêu lên một số bất cập trong quy định và thực tiễn áp dụng pháp luật để rút ra kiến nghị hoàn thiện những quy định về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng tại Việt Nam.

5.1. Xây Dựng Luật Riêng Về Bảo Vệ Dữ Liệu Cá Nhân Trẻ Em

Việt Nam nên xây dựng một luật riêng về bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em, tương tự như COPPA của Hoa Kỳ hoặc GDPR của EU. Luật này cần quy định chi tiết về việc thu thập, sử dụng, chia sẻ và bảo mật dữ liệu cá nhân của trẻ em, đồng thời yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến phải có sự đồng ý của phụ huynh trước khi thu thập thông tin từ trẻ em.

5.2. Tăng Cường Giáo Dục Về An Toàn Trực Tuyến Cho Trẻ Em

Cần tăng cường giáo dục về an toàn trực tuyến cho trẻ em, giúp các em nhận thức được các rủi ro trên mạng và biết cách bảo vệ quyền riêng tư của mình. Giáo dục cần được thực hiện trong nhà trường, gia đình và cộng đồng. Các chương trình giáo dục cần trang bị cho trẻ em những kiến thức và kỹ năng cần thiết để sử dụng Internet một cách an toàn và có trách nhiệm.

5.3. Nâng Cao Năng Lực Thanh Tra Kiểm Tra và Xử Lý Vi Phạm

Cần nâng cao năng lực của các cơ quan chức năng trong việc thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm quyền riêng tư của trẻ em trên mạng. Cần có những biện pháp xử phạt nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm, nhằm răn đe và ngăn chặn các hành vi tương tự trong tương lai. Có thể nâng cao trình độ chuyên môn của cán bộ để thực hiện các biện pháp thanh tra, kiểm tra.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng là một vấn đề cấp bách trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ. Việt Nam cần có những hành động quyết liệt để bảo vệ thế hệ trẻ khỏi những nguy cơ trên mạng. Việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật về quyền riêng tư của trẻ em cần được tiếp tục trong tương lai, nhằm đáp ứng những thách thức mới do công nghệ mang lại. Nhóm tác giả mong rằng những đề xuất trong nghiên cứu này sẽ góp phần vào việc xây dựng một môi trường mạng an toàn và lành mạnh cho trẻ em Việt Nam.

6.1. Tóm Tắt Các Giải Pháp Chính Để Bảo Vệ Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Các giải pháp chính để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em bao gồm xây dựng luật riêng, tăng cường giáo dục về an toàn trực tuyến, nâng cao năng lực thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, gia đình, nhà trường và cộng đồng để thực hiện hiệu quả các giải pháp này.

6.2. Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Quyền Riêng Tư Trẻ Em

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về quyền riêng tư của trẻ em có thể tập trung vào tác động của công nghệ mới đến quyền riêng tư của trẻ em, các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư trong môi trường thực tế ảo, và các vấn đề liên quan đến quyền riêng tư của trẻ em khuyết tật. Tiếp tục nghiên cứu để có những kết quả và phát hiện mới.

6.3. Vai trò của Chính phủ phụ huynh và cộng đồng trong việc bảo vệ quyền riêng tư cho trẻ em

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, gia đình, nhà trường và cộng đồng để thực hiện hiệu quả các giải pháp này. Đồng thời có những hình thức xử phạt thích đáng khi có bên vi phạm.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu: Quyền Riêng Tư Của Trẻ Em Trên Không Gian Mạng – Pháp Luật Một Số Quốc Gia Trên Thế Giới Và Kinh Nghiệm Cho Việt Nam

---

Tóm tắt nghiên cứu

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Trong kỷ nguyên số hóa bùng nổ, quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng được định vị lý luận và điều chỉnh pháp lý như thế nào tại các quốc gia phát triển (Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Thái Lan), và Việt Nam cần hoàn thiện khung pháp lý ra sao để bảo vệ nhóm chủ thể yếu thế này một cách toàn diện?
• Phương pháp nghiên cứu (Methodology Snapshot): Đề tài sử dụng phương pháp luật học so sánh (comparative law), phân tích – tổng hợp quy phạm pháp luật, phương pháp lịch sử lập hiến và nghiên cứu tình huống điển hình (case study) về xâm phạm dữ liệu số.
• Phát hiện chính (Key Findings):
  • Tồn tại sự phân định rõ rệt giữa độ tuổi trẻ em nói chung và độ tuổi bảo vệ riêng tư trực tuyến đặc thù (Hoa Kỳ: dưới 13 tuổi; Hàn Quốc: dưới 14 tuổi; Thái Lan: dưới 10 tuổi và nhóm vị thành niên; Việt Nam: dưới 16 tuổi).
  • Các quốc gia tiên tiến đều xây dựng cơ chế xác thực sự đồng ý của cha mẹ (Verifiable Parental Consent), gắn liền với cơ chế chế tài nghiêm khắc (bồi thường thiệt hại gấp 3 lần tại Hàn Quốc, phạt hành chính quy mô lớn tại Mỹ) và thiết lập cơ quan chuyên trách bảo vệ dữ liệu.
  • Hiện tượng chia sẻ dữ liệu quá mức của phụ huynh (sharenting) và lỗ hổng bảo vệ thông tin khi trẻ em qua đời đang là các thách thức mới nổi.
• Hàm ý chính sách (Implications): Nghiên cứu đặt nền móng lý luận và thực tiễn để Việt Nam luật hóa các quy định chuyên biệt về bảo vệ dữ liệu trẻ em, thành lập cơ quan giám sát độc lập và nâng cao chế tài bồi thường mang tính răn đe cao.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Hiện trạng tri thức và bối cảnh chuyển đổi số

Không gian mạng đã trở thành môi trường tương tác, học tập và giải trí tất yếu đối với thế hệ "công dân kỹ thuật số bản địa" (digital natives). Tuy nhiên, môi trường trực tuyến cũng tạo ra những nguy cơ chưa từng có đối với quyền riêng tư – một quyền tự nhiên, bất khả xâm phạm được thừa nhận từ thời kỳ khai sáng qua các tư tưởng của John Locke, Thomas Hobbes và được luật hóa hiện đại từ bài báo kinh điển "The Right to Privacy" (1890) của Warren và Brandeis. Trẻ em, với đặc điểm thể chất và tâm lý chưa phát triển hoàn thiện, là đối tượng dễ bị tổn thương nhất (vulnerable group) trước các hành vi thu thập dữ liệu trái phép, định danh thương mại, bóc lột tình dục số hay bắt nạt qua mạng.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Dù quyền riêng tư đã được quy định rải rác trong Hiến pháp 2013, Luật Trẻ em 2016, Luật An toàn thông tin mạng 2015, Luật An ninh mạng 2018 và Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, hệ thống pháp luật Việt Nam vẫn còn thiếu các công trình nghiên cứu hệ thống hóa chuyên sâu về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng dưới góc độ so sánh quốc tế. Đa số các tài liệu trong nước chỉ tiếp cận quyền riêng tư ở mức độ đại cương hoặc quyền bí mật đời tư truyền thống, chưa giải quyết thấu đáo các vấn đề kỹ thuật pháp lý như:

1. Độ tuổi đồng thuận số;
2. Trách nhiệm pháp lý của nhà cung cấp dịch vụ Internet xuyên biên giới;
3. Cân bằng giữa quyền bảo vệ của cha mẹ và quyền tự chủ thông tin của trẻ (right to be forgotten).

Tính thời sự và tác động tiềm năng

Công trình có tính thời sự cao trong bối cảnh các vụ xâm phạm dữ liệu trẻ em quy mô lớn diễn ra toàn cầu (như vụ án "Phòng chat thứ N" tại Hàn Quốc). Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho các nhà lập pháp Việt Nam nhằm nội luật hóa hiệu quả Điều 16 Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em (UNCRC 1989) trong kỷ nguyên kinh tế dữ liệu.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Đề tài được thiết kế theo hướng tiếp cận liên ngành giữa Luật Hành chính - Nhà nước, Luật Nhân quyền quốc tế và Luật Công nghệ thông tin. Nghiên cứu kết hợp giữa lý luận phân tích chuẩn tắc (normative analysis) và đánh giá thực nghiệm pháp lý.

Phương pháp thu thập dữ liệu

• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật, hiến pháp, điều ước quốc tế:
  • Công ước UNCRC 1989, Tuyên ngôn UDHR 1948, Công ước ICCPR 1966;
  • Đạo luật COPPA 1998 và Quy tắc 16 CFR Part 312 của Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (FTC);
  • Đạo luật Bảo vệ Thông tin Cá nhân 2020 (PIPA) và Luật Phúc lợi Trẻ em của Hàn Quốc;
  • Đạo luật Bảo vệ Trẻ em 2003 (B.E. 2546) và Đạo luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân 2019 (PDPA) của Thái Lan;
  • Hệ thống Hiến pháp Việt Nam (1946, 1959, 1980, 1992, 2013) cùng các luật chuyên ngành liên quan.
• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Án lệ tư pháp (Hoa Kỳ, Hàn Quốc), các báo cáo thường niên của FTC, ấn phẩm học thuật quốc tế (Oxford, LSE, Harvard Law Review) và các bài báo khoa học trên các tạp chí luật học chuyên ngành trong nước.

Kỹ thuật phân tích

• Phương pháp luật học so sánh: Đối chiếu cơ chế điều chỉnh của hệ thống Thông luật (Common Law) tại Hoa Kỳ và Dân luật (Civil Law) tại Hàn Quốc, Thái Lan và Việt Nam.
• Phương pháp phân tích lịch sử: Lần theo sự phát triển của quyền riêng tư từ thời kỳ cổ đại (Luật Hammurabi, Luật La Mã) đến kỷ nguyên Internet.
• Phương pháp quy nạp và diễn dịch: Rút ra các nguyên tắc phổ quát từ các quy định quốc tế và diễn dịch vào điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù của Việt Nam.

Độ tin cậy và giá trị khoa học

Dữ liệu được trích xuất trực tiếp từ các cổng thông tin pháp luật chính phủ của các quốc gia nghiên cứu và các tạp chí luật học có bình duyệt, đảm bảo tính chuẩn xác, khách quan và cập nhật.

---

Các phát hiện nghiên cứu chính

Tiêu chí so sánh	Hợp chúng quốc Hoa Kỳ (COPPA 1998)	Đại Hàn Dân Quốc (PIPA 2020)	Vương quốc Thái Lan (PDPA 2019)	Việt Nam (Luật Trẻ em 2016 & Pháp luật hiện hành)
Độ tuổi pháp lý trẻ em chung	Dưới 18 tuổi (đa số bang)	Dưới 18 tuổi	Dưới 18 tuổi	Dưới 16 tuổi
Độ tuổi bảo vệ trực tuyến riêng biệt	Dưới 13 tuổi	Dưới 14 tuổi	Dưới 10 tuổi (sự đồng ý tuyệt đối của CM)	Chưa có độ tuổi số riêng biệt (áp dụng chung <16)
Cơ chế xác thực đồng ý phụ huynh	Bắt buộc (VPC - Verifiable Parental Consent)	Bắt buộc (qua SMS, Email, văn bản, xác thực ID)	Phân tầng theo quyền tự chủ dân sự (Điều 22-24 Dân luật)	Quy định chung: Trẻ từ đủ 7 tuổi phải lấy ý kiến trẻ
Cơ quan quản lý & giám sát	Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC)	Ủy ban Bảo vệ Thông tin Cá nhân (PIPC) trực thuộc Thủ tướng	Ủy ban Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân (PDPC)	Phân tán giữa Bộ TT&TT, Bộ LĐTB&XH, Bộ Công an
Chế tài xử phạt nổi bật	Phạt tiền hành chính lũy tiến theo số lượt vi phạm	Phạt tù đến 5 năm, bồi thường thiệt hại gấp 3 lần	Phạt tù đến 1 năm, phạt tiền hành chính & hình sự	Xử phạt hành chính theo Nghị định, chế tài bồi thường dân sự còn hạn chế

1. Phân tầng độ tuổi bảo vệ quyền riêng tư trên không gian mạng

Nghiên cứu chỉ ra rằng các quốc gia phát triển không đồng nhất khái niệm "trẻ em" trong luật dân sự/hình sự với độ tuổi được bảo vệ dữ liệu trực tuyến.

• Đạo luật COPPA của Hoa Kỳ chọn mốc 13 tuổi dựa trên năng lực nhận thức thương mại trực tuyến;
• Hàn Quốc chọn mốc 14 tuổi để áp dụng cơ chế bảo vệ tăng cường;
• Thái Lan kết hợp giữa ngưỡng 10 tuổi và các quyền giao dịch cần thiết của trẻ vị thành niên (10-20 tuổi).

Tại Việt Nam, việc ấn định độ tuổi trẻ em dưới 16 tuổi chưa thực sự bám sát sự phát triển tâm lý lứa tuổi khi tham gia không gian mạng, tạo ra khoảng trống quản lý đối với nhóm thanh thiếu niên từ 16 đến dưới 18 tuổi.

2. Trách nhiệm nghiêm ngặt của nền tảng số và nhà cung cấp dịch vụ

Các quốc gia áp dụng nguyên tắc trách nhiệm giải trình chủ động đối với doanh nghiệp công nghệ:

• Tại Hoa Kỳ, các trang web hướng tới trẻ em (child-directed services) phải công khai chính sách bảo mật chi tiết và không được điều kiện hóa sự tham gia của trẻ bằng việc thu thập thông tin quá mức cần thiết.
• Tại Hàn Quốc, trách nhiệm chứng minh không có lỗi cố ý hoặc sơ suất nghiêm trọng thuộc về bên xử lý dữ liệu; nếu không chứng minh được, mức bồi thường trừng phạt có thể lên tới gấp 3 lần giá trị thiệt hại.

3. Nhận diện các thách thức phi truyền thống: "Sharenting" và "Quyền được lãng quên"

Nghiên cứu phát hiện một thực tế phức tạp: chính cha mẹ hoặc người giám hộ đôi khi là chủ thể xâm hại quyền riêng tư của con cái thông qua việc đăng tải hình ảnh, video clip vì mục đích thương mại hoặc giải trí mà không có sự đồng thuận của trẻ.

• Đạo luật Bảo vệ Trẻ em Thái Lan (Điều 26, 27) nghiêm cấm hành vi sử dụng hình ảnh trẻ em để tìm kiếm lợi ích bất hợp pháp, kể cả khi trẻ đồng ý.
• Luật PIPA của Hàn Quốc trao quyền cho trẻ em được yêu cầu xóa bỏ hoặc hủy dữ liệu cá nhân (Right to erasure), song lại bộc lộ hạn chế khi loại trừ thông tin của người đã mất, dẫn đến hệ lụy dữ liệu của các nạn nhân tự tử/bạo lực mạng tiếp tục bị phát tán.

---

Đóng góp khoa học và giá trị nghiên cứu

Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

• Đưa ra định nghĩa khoa học chuẩn xác về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng: là quyền tự nhiên và pháp lý của cá nhân dưới độ tuổi quy định trong việc kiểm soát, giữ bí mật thông tin, hình ảnh và đời sống riêng tư trên hạ tầng số mà không bị can thiệp tùy tiện, bất hợp pháp.
• Giải quyết triệt để xung đột lý luận giữa "quyền riêng tư" và "quyền tiếp cận thông tin", khẳng định quyền tiếp cận thông tin chỉ áp dụng đối với dữ liệu quản lý công của nhà nước, hoàn toàn không xung đột với quyền bất khả xâm phạm dữ liệu đời tư cá nhân.

Giá trị thực tiễn và định hướng chính sách (Policy Implications for Vietnam)

1. Hoàn thiện thể chế lập pháp: Đề xuất ban hành đạo luật riêng về Bảo vệ dữ liệu cá nhân hoặc bổ sung chương riêng về "Bảo vệ dữ liệu trẻ em trên môi trường mạng" với các tiêu chí định danh trang web hướng đến trẻ em rõ ràng.
2. Cơ chế xác thực đồng thuận: Quy định cụ thể quy trình xác thực phụ huynh điện tử (electronic parental consent) trước khi các doanh nghiệp công nghệ thu thập dữ liệu trẻ em dưới 16 tuổi.
3. Thành lập Cơ quan chuyên trách: Học hỏi mô hình Ủy ban Bảo vệ Thông tin Cá nhân Hàn Quốc (PIPC) hoặc FTC Hoa Kỳ để thành lập một cơ quan có đủ thẩm quyền điều tra, xử phạt độc lập các vi phạm an toàn thông tin số của trẻ em.
4. Áp dụng chế tài bồi thường răn đe (Punitive Damages): Đưa cơ chế bồi thường thiệt hại mang tính trừng phạt vào pháp luật dân sự Việt Nam nhằm ngăn chặn các doanh nghiệp trục lợi từ dữ liệu trẻ em.

---

Đối tượng thụ hưởng và quan tâm

• Cơ quan hoạch định chính sách & Lập pháp: Bộ Tư pháp, Ủy ban Văn hóa - Giáo dục của Quốc hội, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trong quá trình sửa đổi Luật Trẻ em và xây dựng Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Giới học thuật và nghiên cứu: Giảng viên, nghiên cứu sinh ngành Luật học, Quyền con người, Xã hội học truyền thông sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên khảo.
• Doanh nghiệp công nghệ & Nền tảng số: Các đơn vị phát triển EdTech, mạng xã hội, game online và các dịch vụ trực tuyến định hình tiêu chuẩn tuân thủ (compliance) về an toàn dữ liệu trẻ em.
• Phụ huynh và các tổ chức xã hội: Các tổ chức bảo vệ quyền trẻ em (UNICEF, Hội Bảo vệ Quyền trẻ em Việt Nam) nâng cao nhận thức cộng đồng về rủi ro của "sharenting" và giáo dục kỹ năng tự vệ số cho thanh thiếu niên.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Điểm khác biệt lớn nhất giữa pháp luật Hoa Kỳ và Việt Nam về quyền riêng tư của trẻ em trên mạng là gì?

Hoa Kỳ xây dựng một đạo luật chuyên ngành cấp liên bang (COPPA 1998) tập trung tuyệt đối vào môi trường mạng với ranh giới rõ ràng là dưới 13 tuổi và trao quyền thực thi mạnh mẽ cho FTC. Ngược lại, Việt Nam quy định rải rác trong nhiều văn bản luật khác nhau (Luật Trẻ em, Luật An toàn thông tin mạng, Luật An ninh mạng) với độ tuổi chung là dưới 16 tuổi và chưa có quy định kỹ thuật bắt buộc về xác thực phụ huynh trực tuyến.

2. Hiện tượng "Sharenting" là gì và pháp luật quốc tế xử lý ra sao?

"Sharenting" là hành vi cha mẹ đăng tải quá nhiều hình ảnh, video và thông tin chi tiết của con cái lên mạng xã hội. Pháp luật Thái Lan (Đạo luật Bảo vệ Trẻ em 2003) nghiêm cấm việc phổ biến thông tin gây tổn hại danh dự, tâm lý trẻ, kể cả do người giám hộ thực hiện. Pháp luật Hàn Quốc cho phép trẻ em thực thi quyền yêu cầu xóa bỏ (right to delete) các dữ liệu này.

3. Tại sao bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên mạng lại cần cơ chế bồi thường thiệt hại trừng phạt?

Do giá trị thương mại của dữ liệu lớn (Big Data), mức phạt hành chính thông thường không đủ sức răn đe các tập đoàn công nghệ. Cơ chế bồi thường thiệt hại gấp 3 lần (như luật PIPA của Hàn Quốc) buộc doanh nghiệp phải cân nhắc giữa lợi nhuận thu được và rủi ro pháp lý khổng lồ nếu vi phạm dữ liệu trẻ em.

4. Nghiên cứu này có đề xuất thay đổi độ tuổi trẻ em trong Luật Trẻ em Việt Nam không?

Nghiên cứu khuyến nghị không nhất thiết phải thay đổi độ tuổi trẻ em chung (dưới 16 tuổi), nhưng cần quy định một "độ tuổi đồng thuận số" (digital age of consent) độc lập trong lĩnh vực dữ liệu cá nhân (ví dụ: nhóm dưới 13 tuổi cần phụ huynh đồng ý tuyệt đối; nhóm 13-16 tuổi được tự chủ một phần với các biện pháp bảo vệ tăng cường).

5. Doanh nghiệp EdTech và mạng xã hội tại Việt Nam cần lưu ý điều gì từ nghiên cứu này?

Doanh nghiệp cần chủ động thiết lập chính sách quyền riêng tư mặc định ở mức cao nhất (Privacy by Design/by Default), xây dựng công cụ xác thực phụ huynh hợp lệ và tuyệt đối không chia sẻ, bán dữ liệu định danh của người dùng dưới 16 tuổi cho bên thứ ba vì mục đích quảng cáo hướng đối tượng.

---

Kết luận

Bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng không chỉ là yêu cầu pháp lý mang tính kỹ thuật mà còn là nghĩa vụ bảo đảm quyền con người cơ bản của một quốc gia văn minh trong kỷ nguyên số. Công trình nghiên cứu của nhóm tác giả Trường Đại học Luật TP.HCM đã phân tích thành công bức tranh toàn cảnh về mặt lý luận và thực tiễn lập pháp tại Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Thái Lan, từ đó mở ra những kiến giải lập pháp thực chất cho Việt Nam.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào các rủi ro mới nổi từ trí tuệ nhân tạo (Generative AI), công nghệ thực tế ảo (Metaverse) và dữ liệu sinh trắc học của trẻ em. Các nhà làm luật, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội cần chung tay thiết lập "lá chắn pháp lý và công nghệ" vững chắc, đảm bảo môi trường mạng an toàn, lành mạnh cho sự phát triển toàn diện của thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ PHÁP LÝ VỀ QUYỀN RIÊNG TƯ CỦA TRẺ EM TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG 1.1 Khái quát về quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng 1.1 Khái quát về lịch sử quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng Quyền riêng tư có đã có nguồn gốc từ thời cổ đại. Sự công nhận quyền riêng tư xuất hiện nhiều trong Kinh Qur'an và trong những câu nói của Ngài Mohammed. Kinh Thánh cũng có nhiều tài liệu tham khảo về quyền riêng tư.

Luật Do Thái từ lâu đã công nhận khái niệm “không bị theo dõi”. Ngoài ra, trong nền văn minh Hy Lạp cổ đại và Trung Quốc cổ đại cũng đề cập đến vấn đề bảo vệ quyền riêng tư1. Bộ luật Hammurabi có quy định chống lại sự xâm nhập vào nhà của ai đó2, hoặc luật La Mã cũng quy định hình phạt người xâm nhập vào nhà của người khác3. Trong xã hội nguyên thủy, con người sống với nhau thành bầy đàn, tính gắn kết cao, con người trong xã hội này không có đòi hỏi về quyền riêng tư cho bản thân.

Trong một xã hội mang tính bất bình đẳng cao giữa các giai cấp như xã hội chiếm hữu nô lệ thì các quyền con người nói chung và quyền riêng tư nói riêng là quyền mà chỉ tầng lớp chủ nô mới có; còn giai cấp nô lệ chỉ được xem là một thứ “tài sản biết nói” của chủ nô. Do đó, quyền riêng tư trong giai đoạn này và cả dưới chế độ phong kiến không được chính thức ghi nhận bởi pháp luật, nó được coi là một “đặc quyền” mà chỉ có các tầng lớp cao quý trong xã hội (chủ nô, lãnh chúa phong kiến,…) mới được hưởng4. Mặc dù quyền riêng tư bắt đầu manh nha xuất hiện trong xã hội chiếm hữu nô lệ. Tuy nhiên, khái niệm cũng như tính pháp lý của quyền này chỉ thực sự được khẳng định cùng với sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa tư bản.

Do đó, có thể nói, quyền riêng tư có nguồn gốc từ phương Tây và phát triển nhờ sự phát triển của chủ nghĩa tư bản. Luật về quyền riêng tư đã tồn tại ở các quốc gia phương Tây từ hàng trăm năm trước. Năm 1361, Đạo luật Công lý về Hòa bình ở Anh quy định về việc bắt giữ những kẻ nhìn trộm và những kẻ nghe lén. Trong bài phát biểu năm 1763, Nghị sĩ William Pitt đã cho rằng: “Phải làm sao để những người nghèo nhất có thể thách thức để buộc tất cả các quan chức phải tôn trọng họ; mặc dù căn nhà của họ có thể là xập xệ, mái của nó có thể lắc, gió có thể thổi, các cơn bão có thể vào, mưa có thể xâm nhập nhưng ngay 1 Privacy and Human Rights Report (2006), http://www.org/int/journals/EPICPrivHR/2006/, truy cập ngày 15/4/2023.

2 Điều 21 Bộ Luật Hammurabi quy định: “Nếu dân tự do xâm phạm chỗ ở của người khác thì bị xử tử và chôn ngay ở chỗ đã xâm phạm”. 3 Trong Luật La Mã: “Các hình phạt khác nhau được áp dụng cho những người đột nhập vào nhà, vì những người đột nhập vào ban đêm là tàn bạo hơn, và do đó họ thường bị đánh đòn và kết án vào các mỏ. Tuy nhiên, những người đột nhập vào ban ngày, đầu tiên bị đánh đòn, và sau đó bị kết án lao động khổ sai suốt đời hoặc trong một thời gian nhất định.” 4 Thái Thị Tuyết Dung (2012), Quyền tiếp cận thông tin và quyền riêng tư ở Việt Nam và một số quốc gia, Nxb. Đại học quốc gia TP.

Hồ Chí Minh, TP. Hồ Chí Minh, tr. 7 cả vua nước Anh cũng không thể tùy tiện vào nhà họ được”. Các quốc gia khác nhau đã phát triển các biện pháp bảo vệ cụ thể cho quyền riêng tư trong nhiều thế kỷ sau đó.

Năm 1776, Quốc hội Thụy Điển ban hành Đạo luật Quyền truy cập vào hồ sơ công khai, yêu cầu tất cả thông tin do Chính phủ nắm giữ cho các mục đích hợp pháp. Bộ luật Hình sự năm 1889 của Na Uy cấm xuất bản thông tin liên quan đến “công việc cá nhân hoặc đối nội”5. Đến thế kỷ thứ XX, vào năm 1890, nghiên cứu của hai luật gia người Mỹ là Louis D. Brandeis và Samuel D.

Warren là “Right to Privacy” được xuất bản trên tạp chí Harvard Law Review. Trong nghiên cứu của mình, các tác giả lập luận rằng khi chính trị, xã hội và kinh tế thay đổi, luật pháp phải phát triển và tạo ra các quyền mới để “đáp ứng nhu cầu của xã hội”. Tác giả chỉ ra hai hiện tượng gây ra mối đe dọa đối với quyền riêng tư: phát triển công nghệ (cụ thể là bức ảnh chụp) và tin đồn, đã trở thành như một giao dịch trên báo chí6. Bài viết được xem là một trong những tác phẩm có tầm quan trọng, là nền tảng phát triển của những quy định pháp luật về quyền riêng tư tại Hoa Kỳ nói riêng và của lý thuyết về quyền riêng tư hiện đại nói chung.

Đến nay, quyền riêng tư được xem là một trong những quyền cơ bản của con người. Mặc dù quyền riêng tư có lịch sử hình thành từ rất lâu đời nhưng chỉ mới chính thức được ghi nhận lần đầu tiên trong Tuyên ngôn quốc tế về Nhân quyền năm 1948 (UDHR) tại Điều 127. Quyền riêng tư được tái khẳng định là quyền cơ bản của con người được ghi nhận trong các văn kiện pháp lý quốc tế về quyền con người chẳng hạn như: Công ước về bảo vệ nhân quyền và những quyền tự do cơ bản (Điều 8), Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (Điều 17); Công ước về quyền của người lao động nhập cư (Điều 14); Công ước về quyền trẻ em (Điều 16); Công ước về quyền của người khuyết tật (Điều 22),. Ở văn kiện của quốc gia, hầu như mọi quốc gia đều công nhận quyền riêng tư trong Hiến pháp của mình.

Ở nhiều quốc gia nơi quyền riêng tư không được công nhận rõ ràng trong Hiến pháp, chẳng hạn như Hoa Kỳ, Ireland và Ấn Độ, các tòa án đã xác định quyền đó trong quy định của các đạo luật khác. Ở nhiều quốc gia, các thỏa thuận quốc tế công nhận quyền riêng tư như Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị hoặc Công ước châu Âu về quyền con người đã được thông qua thành luật8. Tóm lại, quyền riêng tư có nguồn gốc sâu xa trong lịch sử và nó sơ khai xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước, trong xã hội chiếm hữu nô lệ và phát triển cho đến 5 Privacy and Human Rights Report 2006, http://www.org/int/journals/EPICPrivHR/2006/, truy cập ngày 27/7/2023. 6 Chu Hồng Thanh, (2020), Nhận thức pháp lý về quyền riêng tư, Tạp chí Luật sư, nguồn: https://lsvn.vn/nhan- thuc-phap-ly-ve-quyen-rieng-tu.html, truy cập ngày 19/2/2023.

7 Lukács, A, (2016), What is privacy? The history and definition of privacy, p. 8 Global Internet liberty campaign, “Privacy and human rights - An International Survey of Privacy Laws and Practice” (2004), http://gilc.org/privacy/survey/intro. Quyền riêng tư cũng được thừa nhận trong các công ước quốc tế và hầu hết trong Hiến pháp của các quốc gia trên thế giới. Những năm cuối thế kỉ XX đánh dấu sự phổ cập rộng khắp của mạng Internet.

Thời đại công nghệ số bắt đầu phát triển, những tiến bộ về công nghệ thông tin, thiết bị kết nối với Internet và phân tích dữ liệu diễn ra với tốc độ chóng mặt. Sự phát triển này đã có ảnh hưởng đến việc bảo vệ quyền về sự riêng tư của con người. Những năm 1960 – 1970, sự quan tâm về quyền riêng tư tăng nhanh chóng, cùng thời điểm đó đã có nhiều luật được ban hành bảo vệ dữ liệu trên thế giới như ở Hesse, Đức (1970), sau đó Thụy Điển (1973), Hoa Kỳ (1974), Đức (1977) và Pháp (1978)9 và những tác phẩm nổi tiếng bàn về quyền riêng tư như cuốn sách Riêng tư và tự do (Privacy and freedom) của giáo sư luật học Alan F. Westin, bài tiểu luận Quyền riêng tư (Privacy) của giáo sư Charles Fried công bố năm 1968 trên Yale Law Journal,… Từ đó, các quốc gia, tổ chức liên chính phủ lần lượt cho ra đời luật về bảo vệ quyền riêng tư trên không gian mạng.

Hiện có hơn 80 quốc gia, trong đó có Hoa Kỳ, Pháp, Đức, Nhật Bản và cả Liên minh châu Âu (EU) đã ban hành văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Theo các nước, quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân là quyền riêng tư và được pháp luật bảo vệ.10 Trong quá trình nghiên cứu và xây dựng pháp luật để bảo vệ quyền riêng tư của công dân trên không gian mạng, các quốc gia đều chú ý đến nhóm đối tượng dễ bị tổn thương là “trẻ em”. Trẻ em hiện nay là đối tượng lớn lên trong thời đại bùng nổ công nghệ số, trẻ em có nhiều cơ hội được tiếp cận với Internet hơn, trong khi đó, “nhóm yếu thế” này chưa phát triển đầy đủ về nhận thức, thể chất để có thể tự bảo vệ mình. Các chủ thể khác có thể sử dụng nền tảng công nghệ vô tình hoặc cố tình để xâm phạm đến quyền riêng tư của trẻ.

Chính vì thế, quyền riêng tư đối với trẻ em trên không gian mạng lại càng cần đặc biệt chú trọng, cần có những quy định đặc thù. Các quốc gia vẫn còn đang trong quá trình nghiên cứu soạn thảo, sửa đổi bổ sung đạo luật về liên quan quyền riêng tư trong thời đại công nghệ số, có xu hướng quy định chế định riêng về bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng.2 Khái niệm quyền riêng tư của trẻ em trên không gian mạng Khái niệm “trẻ em” ở mỗi quốc gia là khác nhau, phụ thuộc vào những đặc điểm sinh học, tâm lý, trình độ giáo dục, chương trình chăm sóc sức khỏe của mỗi quốc gia. Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em 1989 (Công ước) là một văn kiện quốc tế làm nền tảng pháp lý cơ bản và quan trọng nhất để bảo đảm quyền của trẻ em trên 9 Thái Thị Tuyết Dung (2012), Quyền tiếp cận thông tin và quyền riêng tư ở Việt Nam và một số quốc gia, Nxb. Đại học quốc gia TP.Hồ Chí Minh, TP.

Hồ Chí Minh, tr. 10 Vũ Bình Minh (2022), “Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) của Liên minh châu Âu và giá trị tham khảo cho Việt Nam”, https://vietq.vn/quy-dinh-chung-ve-bao-ve-du-lieu-gdpr-cua-lien-minh-chau-au-va-gia-tri-tham- khao-cho-viet-nam-d204954.html, truy cập ngày 21/02/2023. Theo Điều 1 của Công ước, khái niệm trẻ em được hiểu như sau: “Trẻ em là người dưới 18 tuổi trừ khi pháp luật quốc gia có quy định tuổi thành niên sớm hơn”.