Luận Án Về Biện Pháp Ngăn Chặn Hành Chính Trong Pháp Luật Việt Nam

Chương này tập trung vào việc tổng quan các nghiên cứu lý luận về biện pháp ngăn chặn hành chính (BPNC) tại… 165 trang · Trường Đại Học Luật Hà Nội · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính
• Đề tài: Biện Pháp Ngăn Chặn Hành Chính Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 1.2. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.3. Giả thuyết khoa học và câu hỏi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN HÀNH CHÍNH
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của biện pháp ngăn chặn hành chính
• 2.2. Phân loại biện pháp ngăn chặn hành chính
• 2.3. Sự điều chỉnh của pháp luật về biện pháp ngăn chặn hành chính
• 2.4. Các bảo đảm thực hiện biện pháp ngăn chặn hành chính
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng pháp luật về biện pháp ngăn chặn hành chính
• 3.2. Thực tiễn áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính ở Việt Nam
• 3.3. Đánh giá chung về pháp luật và thực tiễn áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính ở Việt Nam hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ BẢO ĐẢM ÁP DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Nhu cầu hoàn thiện pháp luật và bảo đảm áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính
• 4.2. Quan điểm hoàn thiện pháp luật và bảo đảm áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương này tập trung vào việc tổng quan các nghiên cứu lý luận về biện pháp ngăn chặn hành chính (BPNC) tại Việt Nam. Nhiều công trình đã chỉ ra rằng BPNC mang tính cưỡng chế, nhằm ngăn chặn và xử lý các vi phạm hành chính (VPHC). Tác giả Vũ Thư trong ấn phẩm của mình đã phân loại cưỡng chế hành chính thành ba nhóm: ngăn chặn, phạt và khôi phục. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của BPNC trong việc bảo đảm trật tự xã hội. Tuy nhiên, khái niệm BPNC vẫn chưa được định nghĩa rõ ràng trong nhiều nghiên cứu, dẫn đến sự thiếu thống nhất trong việc áp dụng. Các đặc điểm của BPNC cũng được đề cập, như mục đích ngăn chặn hành vi vi phạm và hậu quả xã hội. Việc phân loại BPNC cũng được thực hiện, với các nhóm như đình chỉ vi phạm và bảo đảm xử phạt VPHC. Những nghiên cứu này đã tạo nền tảng cho việc hiểu rõ hơn về BPNC trong bối cảnh pháp luật Việt Nam.

1.1. Các nghiên cứu lý luận về biện pháp ngăn chặn hành chính

Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng biện pháp ngăn chặn hành chính không chỉ là một công cụ cưỡng chế mà còn là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật. Các tác giả như Nguyễn Cửu Việt và Trần Thị Lâm Thi đã nhấn mạnh rằng BPNC cần được áp dụng một cách hợp lý để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc áp dụng BPNC không đúng cách có thể dẫn đến xâm hại quyền con người, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện quy định pháp luật liên quan. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng BPNC cần được phân loại rõ ràng để dễ dàng áp dụng trong thực tiễn. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả của việc xử lý VPHC mà còn bảo đảm tính công bằng trong việc thực thi pháp luật.

II. Những vấn đề lý luận về biện pháp ngăn chặn hành chính

Chương này phân tích các vấn đề lý luận liên quan đến biện pháp ngăn chặn hành chính. Khái niệm và đặc điểm của BPNC được làm rõ, nhấn mạnh rằng BPNC là các biện pháp cưỡng chế nhằm ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật. Việc phân loại BPNC thành các nhóm khác nhau giúp xác định rõ mục đích và cách thức áp dụng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng BPNC không chỉ nhằm ngăn chặn hành vi vi phạm mà còn bảo đảm việc xử lý các VPHC một cách hiệu quả. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì trật tự xã hội và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, việc áp dụng BPNC cần phải tuân thủ các nguyên tắc pháp lý để tránh lạm quyền và bảo đảm quyền con người.

2.1. Khái niệm và đặc điểm của biện pháp ngăn chặn hành chính

Khái niệm về biện pháp ngăn chặn hành chính được định nghĩa là các biện pháp do cơ quan có thẩm quyền áp dụng nhằm ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật. Đặc điểm của BPNC bao gồm tính cưỡng chế, tính kịp thời và tính cần thiết trong việc bảo vệ trật tự xã hội. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng BPNC cần được áp dụng một cách hợp lý và công bằng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc áp dụng BPNC không đúng cách có thể dẫn đến xâm hại quyền con người, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện quy định pháp luật liên quan. Các đặc điểm này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả của việc xử lý VPHC mà còn bảo đảm tính công bằng trong việc thực thi pháp luật.

III. Thực trạng biện pháp ngăn chặn hành chính ở Việt Nam

Chương này đánh giá thực trạng pháp luật về biện pháp ngăn chặn hành chính tại Việt Nam. Các quy định pháp luật hiện hành đã được phân tích, cho thấy rằng mặc dù có nhiều quy định rõ ràng, nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập trong việc áp dụng BPNC. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng BPNC thường gặp khó khăn do thiếu sự đồng bộ và rõ ràng trong quy định pháp luật. Điều này dẫn đến tình trạng không thống nhất trong việc thực hiện BPNC, ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân. Hơn nữa, việc áp dụng BPNC không đúng cách có thể dẫn đến xâm hại quyền con người, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện quy định pháp luật liên quan.

3.1. Thực trạng pháp luật về biện pháp ngăn chặn hành chính

Thực trạng pháp luật về biện pháp ngăn chặn hành chính cho thấy rằng các quy định hiện hành đã có những bước tiến nhất định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng quy định về BPNC trong Luật XLVPHC 2012 chưa thực sự đầy đủ và đồng bộ. Một số quy định còn thiếu tính khả thi, dẫn đến sự không thống nhất trong quá trình áp dụng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả của việc xử lý VPHC mà còn gây khó khăn cho các cơ quan thực thi pháp luật. Việc cải thiện quy định pháp luật về BPNC là cần thiết để bảo đảm tính hiệu quả và công bằng trong việc thực thi pháp luật.

IV. Hoàn thiện pháp luật và bảo đảm áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính ở Việt Nam hiện nay

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về biện pháp ngăn chặn hành chính. Nhu cầu hoàn thiện pháp luật được nhấn mạnh, nhằm bảo đảm việc áp dụng BPNC một cách hiệu quả và công bằng. Các giải pháp được đưa ra bao gồm việc xây dựng các quy định pháp luật rõ ràng hơn, tăng cường đào tạo cho cán bộ thực thi pháp luật và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Việc hoàn thiện pháp luật không chỉ giúp nâng cao hiệu quả của việc xử lý VPHC mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, từ đó góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

4.1. Nhu cầu hoàn thiện pháp luật và bảo đảm áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính

Nhu cầu hoàn thiện pháp luật về biện pháp ngăn chặn hành chính là rất cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện quy định pháp luật không chỉ giúp nâng cao hiệu quả của việc xử lý VPHC mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Các giải pháp đề xuất bao gồm việc xây dựng các quy định pháp luật rõ ràng hơn, tăng cường đào tạo cho cán bộ thực thi pháp luật và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Việc hoàn thiện pháp luật sẽ góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ "Biện pháp ngăn chặn hành chính theo pháp luật Việt Nam" thuộc chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính. Công trình đi sâu nghiên cứu toàn diện hệ thống lý luận, quy định pháp luật thực định và thực tiễn tổ chức thực hiện các biện pháp ngăn chặn hành chính tại Việt Nam trong bối cảnh cải cách hành chính và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sự phát triển kinh tế - xã hội và quá trình hội nhập quốc tế làm gia tăng tình hình vi phạm pháp luật với phương thức ngày càng tinh vi, trong đó vi phạm hành chính diễn biến phức tạp. Dẫn chiếu số liệu từ Báo cáo số 09/BC-BTP ngày 08/01/2018 của Bộ Tư pháp về tổng kết thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC), trong hơn 3 năm (từ năm 2014 đến nửa đầu năm 2017), số vụ việc vi phạm hành chính được phát hiện trên cả nước lên tới hàng chục triệu trường hợp. Dù tính chất nguy hiểm cho xã hội của từng hành vi không lớn bằng tội phạm hình sự, số lượng lớn và xu hướng gia tăng của vi phạm hành chính gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến kỷ cương, trật tự xã hội và quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Trong hệ thống pháp luật, các biện pháp ngăn chặn (BPNC) hành chính là công cụ cưỡng chế do chủ thể có thẩm quyền áp dụng nhằm chấm dứt hành vi vi phạm, ngăn ngừa hậu quả và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính đúng pháp luật. Do bản chất tác động trực tiếp đến quyền con người và quyền tự do cơ bản của cá nhân (như quyền tự do đi lại, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, chỗ ở, tài sản), việc áp dụng sai lệch chứa đựng nguy cơ xâm phạm quyền công dân, làm giảm sút lòng tin vào cơ quan nhà nước; ngược lại, việc không áp dụng kịp thời lại dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho trật tự quản lý. Đồng thời, việc thi hành đòi hỏi chi phí vận hành bộ máy và cơ sở vật chất lớn (nhà tạm giữ, kho bãi bảo quản tang vật, phương tiện).

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định gồm:

• Trong khoa học luật hành chính, BPNC hành chính chưa được nghiên cứu thỏa đáng, thiếu sự thống nhất toàn diện về khái niệm, bản chất pháp lý, mục đích, căn cứ áp dụng, tiêu chí phân loại và các yếu tố bảo đảm thực hiện.
• Pháp luật thực định chưa có định nghĩa pháp lý chính thức về BPNC hành chính; các quy định tại Chương I Phần thứ tư Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 và các văn bản rải rác còn bộc lộ bất cập, thiếu đồng bộ, thiếu tính khả thi, chưa phân hóa đối tượng đặc thù.
• Thực tiễn áp dụng còn thiếu các tổng kết, đánh giá chuyên sâu và tồn tại tình trạng lạm quyền hoặc e ngại trách nhiệm của người có thẩm quyền.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là luận giải cơ sở khoa học nhằm đề xuất hệ thống quan điểm, giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và bảo đảm áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính ở Việt Nam hiện nay, dựa trên việc làm rõ lý luận và đánh giá thực trạng pháp luật cùng thực tiễn thi hành.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nhiệm vụ thứ nhất: Khái quát, đánh giá các công trình khoa học trong và ngoài nước về BPNC hành chính; làm rõ các vấn đề lý thuyết như bản chất, đặc điểm, phân loại, vai trò trong quản lý nhà nước, nguyên tắc, thẩm quyền, thủ tục và các yếu tố bảo đảm thực hiện.
2. Nhiệm vụ thứ hai: Phân tích sự phát triển của pháp luật về BPNC hành chính qua các thời kỳ lịch sử để chỉ ra quy luật kế thừa; đánh giá toàn diện thực trạng quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, chỉ rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân.
3. Nhiệm vụ thứ ba: Xác định nhu cầu và quan điểm hoàn thiện pháp luật về BPNC hành chính trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và các biện pháp bảo đảm áp dụng trong thực tiễn.

Giả thuyết khoa học và câu hỏi nghiên cứu

Giả thuyết khoa học của luận án xác định: Biện pháp ngăn chặn hành chính theo pháp luật Việt Nam đã được định hình nhưng vẫn còn những khoảng trống và thiếu khả năng hiện thực hóa. Trước sự biến đổi của đời sống xã hội và yêu cầu cải cách hành chính cũng như bảo đảm tính pháp quyền, các BPNC hành chính bộc lộ bất cập trên cả phương diện nhận thức, quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện. Yêu cầu nhận thức đầy đủ và bảo đảm thực hiện BPNC hành chính là yếu tố cấp thiết, quyết định chất lượng xây dựng, hoàn thiện pháp luật ở Việt Nam hiện nay.

Luận án đặt ra 3 câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi 1: Bản chất, đặc điểm, vai trò của biện pháp ngăn chặn hành chính là gì? Các bảo đảm thực hiện biện pháp ngăn chặn hành chính gồm những yếu tố nào?
• Câu hỏi 2: Thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng các biện pháp ngăn chặn hành chính ở Việt Nam hiện nay diễn ra như thế nào? Những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của thực trạng đó là gì?
• Câu hỏi 3: Việc tiếp tục hoàn thiện quy định pháp luật và bảo đảm áp dụng các biện pháp ngăn chặn hành chính ở Việt Nam cần dựa trên những quan điểm và giải pháp cụ thể nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về biện pháp ngăn chặn hành chính ở Việt Nam trên cả phương diện pháp luật thực định và hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật.
• Phạm vi không gian: Thực hiện trên phạm vi toàn quốc.
• Phạm vi thời gian: Tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng từ năm 2013 đến thời điểm nghiên cứu (giai đoạn thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012).
• Phạm vi nội dung: Tập trung nghiên cứu, đánh giá các biện pháp ngăn chặn cụ thể có tính chất điển hình, gắn liền với mục đích bảo đảm cho hoạt động xử phạt vi phạm hành chính.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng thuật có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo 3 nhóm nội dung chính:

1. Các nghiên cứu lý luận về biện pháp ngăn chặn hành chính

• Về bản chất và khái niệm: Tác giả Vũ Thư trong ấn phẩm "Chế tài hành chính: Lý luận và thực tiễn" (Hà Nội, 1996) xác định cưỡng chế hành chính gồm 3 nhóm (ngăn chặn, phạt và khôi phục), trong đó ngăn chặn hành chính không phải là chế tài mà là nhóm biện pháp tố tụng tạo điều kiện áp dụng chế tài. PGS.TS. Nguyễn Cửu Việt trong Giáo trình Luật hành chính Việt Nam (2010) khẳng định BPNC hành chính là biện pháp cưỡng chế áp dụng khi cần dập tắt hành vi vi phạm, bảo đảm xử phạt hoặc ngăn ngừa hậu quả thiệt hại. Tác giả Trần Thị Lâm Thi tiếp cận bản chất ngăn chặn hành chính là bạo lực có tổ chức của nhà nước.
• Về đặc điểm và phân loại: Tác giả Trần Thị Lâm Thi tổng hợp 5 đặc điểm của BPNC hành chính (mục đích kịp thời ngăn chặn vi phạm/hậu quả; áp dụng khi có căn cứ nhất định; áp dụng ở bất cứ thời điểm nào của quá trình xử lý; phạm vi áp dụng rộng; chỉ cần có dấu hiệu vi phạm) và so sánh với ngăn chặn hình sự. PGS.TS. Nguyễn Cửu Việt phân loại BPNC hành chính thành 3 nhóm theo mục đích: (1) đình chỉ vi phạm pháp luật, (2) bảo đảm việc xử phạt vi phạm hành chính, (3) ngăn ngừa hậu quả thiệt hại. Giáo trình luật hành chính của Nga phân loại cưỡng chế hành chính thành 4 nhóm: phòng ngừa hành chính, ngăn chặn hành chính, xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp hỗ trợ tố tụng hành chính. Về căn cứ áp dụng, I. Pêtrukhin luận giải căn cứ áp dụng BPNC là sự dự báo có đầy đủ cơ sở về khả năng thực hiện hành vi bất lợi của người vi phạm.

2. Các nghiên cứu thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng

• Quy định pháp luật thực định: Sách Giáo trình Luật hành chính Việt Nam (Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, 2013) và sách Bình luận khoa học Luật xử lý vi phạm hành chính 2012 (Nguyễn Cảnh Hợp chủ biên, Nxb Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, 2015) phân tích các quy định từ Điều 119 đến Điều 132 Luật XLVPHC 2012, chỉ ra căn cứ, thẩm quyền, trình tự áp dụng và các điểm hạn chế.
• Góc độ quyền con người: Tác giả Bùi Thị Đào (2011) trong bài viết trên Tạp chí Luật học số 4/2011 phân tích việc bảo đảm quyền công dân qua biện pháp tạm giữ người. Tạp chí Luật học số 5/2014 đánh giá bảo đảm quyền công dân trong Luật XLVPHC 2012. Tác giả Cao Vũ Minh nghiên cứu hoàn thiện BPNC theo tinh thần Công ước Chống tra tấn của Liên Hợp Quốc (CAT), chỉ rõ 4/9 biện pháp tiềm ẩn nguy cơ đối xử tàn bạo, vô nhân đạo: tạm giữ người, áp giải người vi phạm, quản lý người nước ngoài làm thủ tục trục xuất và truy tìm đối tượng đưa vào trường giáo dưỡng/cơ sở giáo dục/cơ sở cai nghiện bỏ trốn. Trong luật học quốc tế, công trình Pháp luật hành chính của Cộng hòa Pháp (Martine Lombard và Gilles Dumont, Nxb Tư pháp, 2007) phân tích chế định "Cảnh sát hành chính" với thẩm quyền mang tính bắt buộc, không được ủy quyền nhằm ngăn ngừa hành vi xâm phạm trật tự công cộng và bảo vệ quyền tự do cơ bản. Bài viết tiếng Anh "Comments and recommendations on bill on handling of administrative violations of Vietnam" phân tích dự thảo Luật XLVPHC dựa trên các chuẩn mực quốc tế về tư pháp người chưa thành niên.
• Thực tiễn áp dụng: Bài viết trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 5/2007 chỉ rõ sự nhầm lẫn giữa biện pháp tạm giữ phương tiện giao thông với hình thức xử phạt. Các nghiên cứu của tác giả Trần Thị Lâm Thi chỉ ra tình trạng lạm dụng tạm giữ phương tiện trong thời gian dài như biện pháp trừng phạt, vi phạm thủ tục thời hạn tạm giữ người và tâm lý e ngại áp dụng các biện pháp bảo lãnh hành chính, khám người.

3. Các nghiên cứu về giải pháp và khoảng trống luận án giải quyết

Nhiều tác giả đề xuất bổ sung các biện pháp ngăn chặn mới xuất phát từ thực tiễn như: "Cấm điều khiển phương tiện giao thông", "Kê biên, niêm phong hàng hóa, đồ vật", "Đình chỉ hành vi vi phạm" (Trần Thị Lâm Thi), bổ sung biện pháp "áp giải người vi phạm" (Trương Thị Phương Lan), hoặc đề nghị bãi bỏ quy định tại Điểm d Khoản 2 Điều 30 Nghị định số 112/2013/NĐ-CP về buộc lưu trú đối với người nước ngoài (Cao Vũ Minh).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết:

1. Về lý luận: Xây dựng định nghĩa khoa học đầy đủ về BPNC hành chính; hệ thống hóa toàn diện các đặc điểm và luận giải 5 vai trò cơ bản của BPNC hành chính; thiết lập tiêu chí phân biệt rõ ràng giữa BPNC hành chính với BPNC hình sự và các biện pháp cưỡng chế hành chính khác (phòng ngừa, xử phạt, khôi phục); xác lập các nguyên tắc áp dụng gắn với kiểm soát quyền tùy nghi và bảo vệ quyền con người; làm rõ các yếu tố bảo đảm thực hiện.
2. Về thực tiễn: Khảo sát, đánh giá thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng từ năm 2013 đến nay gắn với các số liệu thống kê cụ thể, nhận diện các biểu hiện lạm quyền, bất cập trong thủ tục và xác định nguyên nhân.
3. Về giải pháp: Đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp đồng bộ gồm hoàn thiện pháp luật thực định và các giải pháp bảo đảm tổ chức thi hành (thể chế, nguồn nhân lực, điều kiện cơ sở vật chất, giám sát thực thi).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án là công trình nghiên cứu khoa học pháp lý theo định hướng lý luận kết hợp phân tích quy phạm và đánh giá thực tiễn pháp luật.

Khung lý thuyết và phương pháp luận

• Phương pháp luận: Dựa trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin.
• Các hệ thống lý luận nền tảng:
  • Lý luận về quyền lực nhà nước và kiểm soát quyền lực nhà nước: Bắt nguồn từ học thuyết tập quyền xã hội chủ nghĩa và học thuyết tam quyền phân lập; lý luận về cưỡng chế nhà nước (cưỡng chế hành chính, cưỡng chế hình sự, ngăn chặn hình sự).
  • Lý luận về quyền con người, quyền công dân: Tiếp cận dưới góc độ xã hội học pháp luật và khoa học luật học, xác định yếu tố chính trị - pháp lý làm nền tảng trụ cột; quán triệt Hiến pháp năm 2013 và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (Công ước CAT).
  • Lý luận về bản chất, vai trò và giá trị của pháp luật trong thời kỳ mới: Nhấn mạnh bản chất xã hội và "bản chất Người" của pháp luật hình thành từ nhân học pháp lý; đề cao tính thuyết phục, giá trị dân chủ, công bằng, bình đẳng, nhân đạo và tự do bên cạnh thuộc tính cưỡng chế.
  • Hệ thống nguyên tắc áp dụng BPNC hành chính: Luận giải 5 căn cứ lý luận đòi hỏi phải xác lập nguyên tắc (tính độc quyền cưỡng chế của nhà nước; vấn đề tùy nghi hành chính; bản chất Người của bộ máy nhà nước; phòng chống xã hội bạo lực; nhận thức mới về giá trị pháp luật) để định hình các nguyên tắc: pháp chế, nghiêm minh - kịp thời, công khai - minh bạch.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể theo các chương

Luận án sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp phân tích pháp lý chuyên ngành:

• Chương 1: Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và nghiên cứu tài liệu thứ cấp nhằm hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, chỉ ra điểm kế thừa và các khoảng trống khoa học.
• Chương 2: Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và quy nạp để làm rõ khái niệm, bản chất cưỡng chế, đặc điểm, vai trò, tiêu chí phân loại, nguyên tắc và các yếu tố bảo đảm thực hiện BPNC hành chính.
• Chương 3: Phương pháp hệ thống, phân tích quy phạm pháp luật, quy nạp, so sánh luật học, phương pháp lịch sử và phương pháp thống kê mô tả nhằm đánh giá thực trạng các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng các BPNC hành chính tại Việt Nam.
• Chương 4: Phương pháp hệ thống, dự báo khoa học, giải thích pháp luật, diễn dịch, tiếp cận đa ngành và liên ngành luật học để luận giải nhu cầu, quan điểm và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật cùng các bảo đảm thi hành.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản pháp lý: Hiến pháp 2013, Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính 2002, Nghị định số 112/2013/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Giáo trình và tài liệu khoa học: Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam của Đại học Luật Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội; các ấn phẩm bình luận khoa học, sách chuyên khảo và bài báo trên các tạp chí chuyên ngành luật học.
• Nguồn dữ liệu thực tiễn: Báo cáo số 09/BC-BTP ngày 08/01/2018 của Bộ Tư pháp về tổng kết thi hành Luật XLVPHC; số liệu thống kê về áp dụng quyết định tạm giữ người vi phạm hành chính năm 2015; số liệu phương tiện giao thông bị tạm giữ năm 2018; cơ cấu các biện pháp ngăn chặn hành chính được áp dụng trên cả nước năm 2015; số liệu khách nước ngoài đến TP. Hồ Chí Minh trong 3 năm.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu về biện pháp ngăn chặn hành chính trong và ngoài nước. Tác giả phân tích so sánh thuật ngữ pháp lý quốc tế: tại các nước như Mỹ, Pháp, Thụy Sĩ, thuật ngữ "vi phạm hành chính" ít được sử dụng độc lập mà thường được xếp vào nhóm "tội phạm nhỏ", "tội thường" (misdemeanor), "tội vi cảnh" (infraction), "Luật hình sự đặc biệt" (Pháp) hoặc "Luật hình sự trong lĩnh vực hành chính" (Thụy Sĩ); do đó thuật ngữ "ngăn chặn hành chính" ở nước ngoài thường nằm chung trong chế định ngăn chặn hình sự.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu đã làm rõ mối quan hệ giữa cưỡng chế hành chính và ngăn chặn hành chính, khẳng định ngăn chặn hành chính mang tính cưỡng chế nhà nước và phân tích sơ bộ các quy định tại Pháp lệnh XLVPHC 2002 và Luật XLVPHC 2012. Tuy nhiên, các công trình trước đây còn tản mạn, chủ yếu dừng lại ở khía cạnh giải thích điều luật, chưa xây dựng khái niệm hoàn chỉnh, chưa phân định ranh giới lý luận với các biện pháp cưỡng chế khác và chưa giải quyết triệt để yêu cầu bảo vệ quyền con người. Trên cơ sở đó, chương 1 xác lập giả thuyết khoa học và 3 nhóm câu hỏi nghiên cứu của luận án.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về biện pháp ngăn chặn hành chính

Chương 2 tập trung giải quyết các nội dung lý luận cốt lõi:

• Khái niệm và bản chất: Luận giải bản chất cưỡng chế của BPNC hành chính thể hiện qua việc sử dụng quyền lực đơn phương của chủ thể có thẩm quyền, áp đặt ý chí thông qua phương pháp "quyền uy", tác động trực tiếp lên thể chất, tâm lý và hạn chế một số quyền tự do cá nhân của đối tượng quản lý nhằm chống lại tình trạng vi phạm pháp luật. Về mục đích, luận án chứng minh BPNC hành chính bao gồm 3 mục đích gắn kết hữu cơ: (1) làm chấm dứt hành vi vi phạm pháp luật, (2) ngăn ngừa hậu quả thiệt hại và vi phạm mới (tính phòng ngừa), (3) bảo đảm xử lý vi phạm hành chính. Về căn cứ áp dụng, luận án tiếp thu quan điểm của I. Pêtrukhin để phân biệt rõ căn cứ áp dụng (sự hiện diện của dấu hiệu vi phạm và thông tin dự báo khả năng thực hiện hành vi bất lợi) với mục đích áp dụng.
• Năm vai trò của biện pháp ngăn chặn hành chính:
  1. Phương tiện cưỡng chế trực tiếp của nhà nước nhằm chấm dứt vi phạm, ngăn ngừa hậu quả và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính.
  2. Biện pháp bổ trợ nâng cao hiệu quả quản lý hành chính nhà nước, tái thiết lập trật tự quản lý bị xâm hại.
  3. Phương tiện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công dân thông qua việc thiết lập các nguyên tắc và khuôn khổ pháp lý để công dân kiểm soát quyền lực công quyền.
  4. Biện pháp mang tính thủ tục hỗ trợ cho hoạt động xử phạt vi phạm hành chính (không làm triệt tiêu quyền sở hữu hay quyền nhân thân mà chỉ tạm thời hạn chế nhằm phục vụ xử lý).
  5. Công cụ giáo dục ý thức pháp luật, thúc đẩy chuyển biến tâm lý từ tuân thủ do lo sợ chế tài sang tự giác chấp hành pháp luật, củng cố trật tự kỷ cương xã hội.
• Phân loại biện pháp ngăn chặn hành chính: Luận án phân chia hệ thống BPNC hành chính thành 3 nhóm dựa trên tiêu chí mục đích áp dụng:

Nhóm biện pháp ngăn chặn	Mục đích chủ yếu	Các biện pháp cụ thể
Nhóm 1: Nhóm chấm dứt vi phạm hoặc ngăn ngừa hậu quả	Áp dụng ngay khi có dấu hiệu vi phạm nhằm đình chỉ hành vi, ngăn ngừa hậu quả nguy hiểm cho xã hội; có thể sử dụng vũ lực theo luật định.	- Buộc chấm dứt hành vi vi phạm - Tạm giữ người theo thủ tục hành chính - Áp giải, cưỡng chế đưa người ra khỏi nhà xây dựng/lấn chiếm phi pháp
Nhóm 2: Nhóm bảo đảm xử lý vi phạm hành chính	Tác động lên đối tượng vi phạm nhằm thu thập chứng cứ, ngăn chặn đối tượng trốn tránh trách nhiệm thi hành quyết định xử phạt.	- Khám người - Khám phương tiện vận tải, đồ vật - Khám nơi cất giấu tang vật, phương tiện VPHC - Quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật trong thời gian làm thủ tục trục xuất
Nhóm 3: Nhóm biện pháp hỗn hợp	Đồng thời thực hiện nhiều mục đích: chấm dứt vi phạm, ngăn ngừa hậu quả thiệt hại và bảo đảm thi hành quyết định xử phạt.	- Tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, giấy phép, chứng chỉ hành nghề

• Sự điều chỉnh pháp luật và các nguyên tắc: Phân tích 5 nguyên nhân cần thiết lập nguyên tắc áp dụng (tính độc quyền cưỡng chế, kiểm soát tùy nghi hành chính, bản chất Người của nhà nước, ngăn chặn xã hội bạo lực, đề cao tính thuyết phục - nhân đạo - công bằng). Luận giải 3 nguyên tắc cốt lõi: Nguyên tắc pháp chế; Nguyên tắc nghiêm minh, kịp thời; Nguyên tắc công khai, minh bạch gắn với quyền tiếp cận thông tin theo Hiến pháp 2013.
• Các bảo đảm thực hiện: Phân tích các điều kiện bảo đảm về pháp lý (thẩm quyền, thủ tục, tổ chức bộ máy), bảo đảm về nhận thức (trình độ chuyên môn, đạo đức công vụ) và bảo đảm về kinh tế, cơ sở vật chất (nhà tạm giữ, kho bãi, trang thiết bị kỹ thuật).

Chương 3: Thực trạng biện pháp ngăn chặn hành chính ở Việt Nam

Chương 3 trình bày bức tranh toàn diện về quy định pháp luật và thực tiễn thi hành tại Việt Nam từ năm 2013:

• Thực trạng pháp luật: Đánh giá các quy định tại Luật XLVPHC 2012, chỉ ra các ưu điểm so với Pháp lệnh XLVPHC 2002 nhưng đồng thời nhận diện các hạn chế: pháp luật chưa có định nghĩa chuẩn hóa; các quy định còn nằm rải rác; chưa phân định ranh giới rõ ràng giữa BPNC cho xử phạt vi phạm hành chính với BPNC cho các biện pháp xử lý hành chính đặc biệt; thiếu quy định phân hóa cho đối tượng đặc thù (người chưa thành niên); thẩm quyền áp dụng còn bó hẹp, chưa bao quát các biện pháp mà thực tế đòi hỏi; thủ tục áp dụng một số biện pháp còn phức tạp, thiếu tính khả thi.
• Thực tiễn áp dụng: Phân tích các số liệu thực tế qua hệ thống bảng và biểu đồ trong danh mục của luận án:
  • Bảng 3.1: Thống kê số Quyết định tạm giữ người vi phạm hành chính năm 2015.
  • Bảng 3.2: Số lượng phương tiện giao thông bị tạm giữ năm 2018 (trang 103).
  • Hình 3.1: Tổng hợp cơ cấu các biện pháp ngăn chặn hành chính được áp dụng trên cả nước năm 2015.
  • Hình 3.2: Biến động lượng khách nước ngoài đến TP. Hồ Chí Minh trong 3 năm gắn với công tác quản lý người nước ngoài làm thủ tục trục xuất.
• Đánh giá hạn chế thực tiễn:
  • Tình trạng lạm dụng tạm giữ phương tiện giao thông trong thời gian dài như một hình thức xử phạt trừng phạt bổ sung, gây quá tải kho bãi và hư hỏng tài sản.
  • Vi phạm quy định về thời hạn tạm giữ người, thời điểm tính thời hạn tạm giữ và điều kiện cơ sở vật chất nơi tạm giữ.
  • Tình trạng e ngại áp dụng một số biện pháp luật định do lo sợ phát sinh khiếu nại, khiếu kiện phức tạp (như biện pháp bảo lãnh hành chính, khám người theo thủ tục hành chính).
  • Nguy cơ xâm phạm quyền con người, quyền công dân trong quá trình áp giải, quản lý người nước ngoài và truy tìm đối tượng bỏ trốn đối chiếu theo các chuẩn mực của Công ước CAT.

Chương 4: Hoàn thiện pháp luật và bảo đảm áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 xây dựng hệ thống định hướng và giải pháp cụ thể:

• Nhu cầu và quan điểm hoàn thiện: Xuất phát từ yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách nền hành chính nhà nước, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và yêu cầu bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013 và các chuẩn mực quốc tế.
• Hệ thống giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật:
  • Bổ sung định nghĩa pháp lý chính thức về BPNC hành chính trong Luật XLVPHC; chuẩn hóa các căn cứ, điều kiện và thẩm quyền áp dụng đối với từng biện pháp cụ thể.
  • Bổ sung các biện pháp ngăn chặn mới đã phát sinh trong thực tiễn quản lý nhưng chưa được luật hóa như: "Cấm điều khiển phương tiện giao thông", "Kê biên, niêm phong hàng hóa, đồ vật", "Đình chỉ hành vi vi phạm".
  • Hoàn thiện các quy định riêng biệt, nhân đạo khi áp dụng BPNC đối với người chưa thành niên và người nước ngoài vi phạm pháp luật (sửa đổi quy định tại Điểm d Khoản 2 Điều 30 Nghị định số 112/2013/NĐ-CP).
  • Đơn giản hóa trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp bảo lãnh hành chính nhằm giảm tải áp lực cho việc tạm giữ phương tiện, tang vật.
• Hệ thống giải pháp bảo đảm áp dụng:
  • Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về BPNC hành chính; thiết lập cơ chế kiểm soát quyền tùy nghi và xử lý nghiêm minh các hành vi lạm quyền, xâm phạm quyền công dân.
  • Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức và trách nhiệm công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức có thẩm quyền áp dụng BPNC hành chính.
  • Tăng cường đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất, hệ thống nhà tạm giữ, kho bãi bảo quản tang vật, phương tiện đạt chuẩn kỹ thuật.
  • Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm nâng cao nhận thức, tính tự giác chấp hành pháp luật của cá nhân, tổ chức trong xã hội.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Luận án tổng quan toàn diện và có hệ thống các quan điểm khoa học trong và ngoài nước; trên cơ sở đó xây dựng khái niệm hoàn chỉnh về biện pháp ngăn chặn hành chính, làm sáng tỏ bản chất cưỡng chế nhà nước và tính chất quyền uy trong quan hệ pháp luật hành chính.
2. Hệ thống hóa và luận giải sâu sắc 5 vai trò của biện pháp ngăn chặn hành chính trong quản lý nhà nước và bảo vệ quyền con người; thiết lập tiêu chí phân loại 3 nhóm BPNC hành chính dựa trên mục đích áp dụng (nhóm chấm dứt vi phạm/ngăn ngừa hậu quả; nhóm bảo đảm xử lý vi phạm; nhóm hỗn hợp).
3. Luận giải 5 căn cứ lý luận đòi hỏi phải xác lập nguyên tắc áp dụng BPNC hành chính; xác lập hệ thống nguyên tắc cơ bản gồm nguyên tắc pháp chế, nghiêm minh - kịp thời, công khai - minh bạch, góp phần bổ sung lý luận về kiểm soát quyền lực nhà nước và quyền tùy nghi hành chính.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất

1. Phân tích toàn diện thực trạng các quy định pháp luật thực định tại Luật XLVPHC 2012 và thực tiễn áp dụng từ năm 2013 đến nay; chỉ ra các bất cập (quy định thiếu đồng bộ, lạm dụng tạm giữ phương tiện, vi phạm thời hạn tạm giữ người, tâm lý e ngại áp dụng bảo lãnh hành chính) và làm rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan.
2. Đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện pháp luật về BPNC hành chính (bổ sung định nghĩa pháp lý, bổ sung các biện pháp cấm điều khiển phương tiện, kê biên/niêm phong hàng hóa, đình chỉ hành vi, hoàn thiện cơ chế bảo lãnh hành chính và quy định đối với đối tượng đặc thù).
3. Đề xuất các giải pháp khả thi về tổ chức thực hiện: tăng cường giám sát thực thi công vụ, nâng cao năng lực cán bộ, đầu tư cơ sở vật chất kho bãi/nơi tạm giữ và đẩy mạnh giáo dục ý thức pháp luật.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Về nội dung: Do tính chất phức tạp và mức độ cưỡng chế đặc thù của hoạt động xử lý hành chính, luận án chỉ tập trung nghiên cứu sâu các biện pháp ngăn chặn phục vụ hoạt động xử phạt vi phạm hành chính gắn với vi phạm hành chính điển hình; chưa đi sâu phân tích toàn diện tất cả các biện pháp ngăn chặn áp dụng trong quá trình xem xét, áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đặc biệt khác (đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc).
• Về nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê thực tế về việc áp dụng BPNC hành chính tại nhiều ngành, lĩnh vực và địa phương còn chưa được thu thập đồng bộ, tập trung do hạn chế trong chế độ báo cáo thống kê chuyên ngành tại thời điểm nghiên cứu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Nghiên cứu mở rộng chế định biện pháp ngăn chặn trong các thủ tục tư pháp hành chính và các biện pháp xử lý hành chính mang tính chất hạn chế tự do cá nhân đặc biệt.
• Nghiên cứu cơ chế trách nhiệm bồi thường nhà nước và chế tài xử lý kỷ luật, trách nhiệm cá nhân đối với người có thẩm quyền có hành vi lạm quyền, áp dụng sai quy định pháp luật về biện pháp ngăn chặn hành chính.
• Khảo sát, nghiên cứu so sánh chuyên sâu mô hình cưỡng chế ngăn chặn hành chính của các quốc gia trong khu vực và trên thế giới nhằm phục vụ quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Xử lý vi phạm hành chính trong giai đoạn tiếp theo.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên luật: Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị lý luận và phương pháp luận chuyên sâu về chế định cưỡng chế hành chính, trách nhiệm hành chính và bảo đảm quyền con người trong Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.
• Đối với giảng viên và cơ sở đào tạo chuyên ngành luật: Hỗ trợ tư liệu giảng dạy, biên soạn giáo trình và bài giảng chuyên đề về "Vi phạm hành chính, trách nhiệm hành chính và các biện pháp ngăn chặn theo pháp luật Việt Nam".
• Đối với cơ quan lập pháp và tham mưu chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học, luận cứ thực tiễn phục vụ việc thẩm tra, sửa đổi, bổ sung Luật Xử lý vi phạm hành chính, các nghị định hướng dẫn thi hành và hoàn thiện quy định về quyền con người, quyền công dân.
• Đối với cơ quan, người có thẩm quyền áp dụng pháp luật: Giúp các lực lượng Công an nhân dân, Thanh tra chuyên ngành, Quản lý thị trường, Ủy ban nhân dân các cấp chuẩn hóa nhận thức, nắm vững nguyên tắc, căn cứ, trình tự áp dụng nhằm hạn chế sai phạm, lạm quyền trong thực thi công vụ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định biện pháp ngăn chặn hành chính gồm những mục đích nào và có tính chất phòng ngừa không?

Luận án xác định BPNC hành chính có 3 mục đích gắn kết chặt chẽ: (1) làm chấm dứt hành vi vi phạm pháp luật đang diễn ra, (2) ngăn ngừa hậu quả thiệt hại và vi phạm mới, và (3) bảo đảm cho hoạt động xử lý vi phạm hành chính. Tác giả chứng minh rằng xét về khía cạnh mục đích áp dụng, BPNC hành chính mang tính phòng ngừa rõ rệt vì việc kịp thời ngăn chặn hành vi đang diễn ra sẽ loại trừ khả năng phát sinh các vi phạm mới và ngăn cản những hậu quả nguy hiểm cho xã hội có thể xảy ra.

2. Tiêu chí và kết quả phân loại các biện pháp ngăn chặn hành chính trong luận án là gì?

Luận án sử dụng tiêu chí mục đích áp dụng để phân loại BPNC hành chính thành 3 nhóm:

• Nhóm 1 (Chấm dứt vi phạm hoặc ngăn ngừa hậu quả): Buộc chấm dứt hành vi vi phạm; Tạm giữ người theo thủ tục hành chính; Áp giải, cưỡng chế đưa người ra khỏi nhà xây dựng/lấn chiếm phi pháp.
• Nhóm 2 (Bảo đảm xử lý vi phạm hành chính): Khám người; Khám phương tiện vận tải, đồ vật; Khám nơi cất giấu tang vật, phương tiện; Quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật trong thời gian làm thủ tục trục xuất.
• Nhóm 3 (Biện pháp hỗn hợp): Tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, giấy phép, chứng chỉ hành nghề.

3. Căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính khác với mục đích áp dụng như thế nào theo luận giải của tác giả?

Luận án phân biệt rõ: Mục đích áp dụng là kết quả mong muốn đạt được của chủ thể có thẩm quyền (chấm dứt vi phạm, ngăn ngừa thiệt hại, bảo đảm xử phạt); trong khi căn cứ áp dụng là những thông tin, chứng cứ thực tế làm cơ sở lập luận và ra quyết định. Dẫn luận điểm của I. Pêtrukhin, căn cứ áp dụng BPNC là sự dự báo có đầy đủ cơ sở khoa học và thực tiễn về khả năng người vi phạm thực hiện các hành vi bất lợi (trốn tránh kiểm tra, tiêu hủy chứng cứ, cản trở xử lý hoặc tiếp tục vi phạm).

4. Những bất cập nổi bật trong thực tiễn áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính tại Việt Nam được luận án chỉ ra là gì?

Thực tiễn bộc lộ một số tồn tại:

• Lạm dụng biện pháp tạm giữ phương tiện giao thông với thời hạn kéo dài, biến biện pháp ngăn chặn thành hình thức trừng phạt.
• Vi phạm quy định về thời hạn và thủ tục tạm giữ người do nhận thức chưa đúng về thời điểm bắt đầu tính thời hạn tạm giữ.
• Tâm lý e ngại áp dụng các biện pháp luật định như bảo lãnh hành chính hoặc khám người do thủ tục phức tạp và lo sợ phát sinh khiếu kiện.
• Tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền con người đối chiếu theo Công ước CAT trong việc áp giải, tạm giữ và quản lý người nước ngoài.

5. Tác giả đề xuất bổ sung những biện pháp ngăn chặn hành chính mới nào vào pháp luật hiện hành?

Từ nhu cầu thực tiễn quản lý nhà nước, tác giả đề xuất bổ sung vào hệ thống các BPNC hành chính các biện pháp cưỡng chế còn thiếu hụt trong văn bản quy phạm:

• "Cấm điều khiển phương tiện giao thông".
• "Kê biên, niêm phong hàng hóa, đồ vật".
• "Đình chỉ hành vi vi phạm".

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Biện pháp ngăn chặn hành chính theo pháp luật Việt Nam" là công trình nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về chế định biện pháp ngăn chặn hành chính dưới góc độ chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính. Luận án làm sáng tỏ bản chất cưỡng chế, hệ thống hóa 5 vai trò, phân loại 3 nhóm biện pháp theo mục đích và xác lập các nguyên tắc áp dụng gắn liền với bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Trên cơ sở đánh giá thực trạng quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 và thực tiễn thi hành, tác giả đã đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện pháp luật thực định và nâng cao hiệu quả bảo đảm áp dụng các biện pháp ngăn chặn hành chính tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 1. Các nghiên cứu lý luận về biện pháp ngăn chặn hành chính Thứ nhất, về bản chất, khái niệm, đặc điểm của BPNC hành chính Nhiều công trình nghiên cứu khoa học đều chung quan điểm cho rằng ngăn chặn hành chính mang tính cưỡng chế hành chính. Chẳng hạn: Tác giả Vũ Thư trong ấn phẩm “Chế tài hành chính: Lý luận và thực tiễn”, Hà Nội, 1996 [91] đã chỉ ra cưỡng chế hành chính gồm 3 nhóm: ngăn chặn, phạt và khôi phục mà trong đó, ngăn chặn hành chính không phải là chế tài hành chính mà cơ bản chỉ là nhóm các biện pháp tố tụng được sử dụng để tạo điều kiện cho việc áp dụng các chế tài hành chính.

Giáo trình Luật hành chính Việt Nam của PGS.TS Nguyễn Cửu Việt, 2010 [103, tr.529] cũng cho rằng BPNC hành chính là một trong các biện pháp cưỡng chế hành chính, được áp dụng trong các trường hợp cần thiết phải ngăn chặn, dập tắt những hành vi vi phạm pháp luật, bảo đảm việc xử phạt hay ngăn chặn những hậu quả thiệt hại do chúng gây ra. Cũng chung quan điểm đó, tác giả Trần Thị Lâm Thi trong công trình nghiên cứu về cưỡng chế hành chính [90] cũng đề cập đến bản chất của ngăn chặn hành chính là cưỡng chế, hay nói cách khác đó là việc sử dụng bạo lực có tổ chức trong ngăn ngừa vi phạm và bảo đảm xử lý VPHC. Về khái niệm ngăn chặn hành chính, trong số các công trình nghiên cứu trực tiếp về ngăn chặn hành chính, rất ít các công trình nghiên cứu đưa ra khái niệm ngăn chặn hành chính cũng như đề cập đến các đặc trưng của nhóm biện pháp này. Chủ yếu các công trình nghiên cứu đề cập tới khái niệm ngăn chặn hành chính thông qua mục đích áp dụng.

Cụ thể: ngăn chặn hành chính là nhóm biện pháp nhằm ngăn chặn hành vi VPHC đang diễn ra, ngăn ngừa hậu quả do hành vi vi phạm đó gây ra hoặc nhằm ngăn chặn những hành vi cản trở việc thực thi công lí từ phía người vi phạm [90]. Ngoài mục đích áp dụng, khái niệm BPNC hành chính còn được trình bày thêm yếu tố về thời điểm áp dụng các biện pháp này, theo đó các BPNC hành chính và bảo đảm xử lý VPHC là những biện pháp được áp dụng trước 7 khi có quyết định xử lý VPHC nhằm hạn chế tối đa những hành vi vi phạm pháp luật, ngăn chặn hậu quả thiệt hại do VPHC gây ra hoặc để bảo đảm việc xử lý VPHC được triệt để [43]. Về đặc điểm của BPNC hành chính, một số các đặc điểm của BPNC hành chính được các công trình nghiên cứu [90, tr.29] đề cập tới bao gồm: Một là, mục đích của ngăn chặn hành chính là nhằm kịp thời ngăn chặn hành vi vi phạm và hậu quả đối với xã hội do vi phạm đó gây ra; ngăn chặn những hành vi cản trở việc thực thi công lý từ phía người vi phạm; Hai là, BPNC hành chính chỉ được áp dụng khi có những căn cứ nhất định. Khi những căn cứ này không tồn tại hoặc đã thay đổi trong thực tế thì phải hủy bỏ hoặc thay thế BPNC đã được áp dụng; Ba là, thời điểm áp dụng BPNC hành chính là bất cứ thời điểm nào của quá trình XLPHC; Bốn là, phạm vi áp dụng các BPNC hành chính rộng, áp dụng đối với tổ chức và cá nhân; Năm là, các BPNC hành chính được áp dụng khi chỉ cần có dấu hiệu của VPHC.

Bên cạnh đó, nhằm làm rõ đặc trưng của các BPNC hành chính, các công trình còn phân biệt ngăn chặn hành chính với các nhóm biện pháp cưỡng chế khác như ngăn chặn hành chính với ngăn chặn hình sự [90, tr.30] hoặc sự khác biệt giữa ngăn chặn hành chính với phòng ngừa hành chính hay xử phạt hành chính theo các tiêu chí như: Mục đích áp dụng, tính chất, mức độ của tính cưỡng chế và quan hệ đối với vi phạm pháp luật [56, tr. Thứ hai, về phân loại BPNC hành chính Phân loại các BPNC hành chính đã được đề cập đến ở một số công trình. Giáo trình Luật hành chính Việt Nam chia BPNC hành chính ra làm 3 nhóm: (1) các BPNC hành chính nhằm đình chỉ vi phạm pháp luật; (2) các BPNC hành chính nhằm bảo đảm việc xử phạt VPHC; (3) các biện pháp ngăn ngừa những hậu quả thiệt hại do vi phạm gây ra [103, tr. Đồng thời, cũng trên cơ sở mục đích áp dụng, nhưng có tác giả lại phân loại các BPNC hành chính thành 2 nhóm: (1) Các BPNC nhằm 8 chấm dứt hành vi vi phạm (đình chỉ hành vi vi phạm; tạm giữ người; áp dụng vũ lực, vũ khí khi có hành vi chống đối việc thi hành công vụ, khám người…) (2) Các BPNC nhằm ngăn ngừa những hậu quả do vi phạm gây ra (đình chỉ hoạt động; tạm giữ tang vật, phương tiện vi VPHC; tạm giữ người…).30] Trong các giáo trình luật hành chính của Nga [112], ngăn chặn hành chính được xếp trong các biện pháp cưỡng chế hành chính với 4 nhóm cơ bản là: Phòng ngừa hành chính, ngăn chặn hành chính, xử phạt VPHC và các biện pháp hỗ trợ tố tụng hành chính.

Mỗi nhóm đều có cơ sở và mục đích áp dụng khác nhau. Căn cứ vào tính chất, mục đích, cách thức tác động… mà trong mỗi nhóm lại được phân thành nhiều loại biện pháp cưỡng chế khác nhau. Các nghiên cứu thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính Thứ nhất, các nghiên cứu về thực trạng pháp luật về BPNC hành chính. Các công trình nghiên cứu về BPNC hành chính chủ yếu tập trung đánh giá các quy định pháp luật về từng BPNC hành chính.

Cụ thể: đánh giá quy định BPNC hành chính ở Pháp lệnh XLVPHC 2002, theo đó các quy định về BPNC hành chính của Pháp lệnh XLVPHC 2002 về cơ bản tương đối đầy đủ, bảo đảm chặt chẽ về nội dung, trình tự, thủ tục, đối tượng áp dụng. Tuy nhiên, các quy định này còn tồn tại, bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập như: chưa đảm bảo tính toàn diện, đồng bộ, thống nhất trong hệ thống XLVPHC; một số quy định pháp luật về các BPNC VPHC và bảo đảm XLVPHC chưa cụ thể, rõ ràng dẫn đến hiểu, thực hiện chưa thống nhất; chưa có các quy định riêng khi áp dụng BPNC hành chính đối với người chưa thành niên [43]. Khi đánh giá các quy định hiện hành về BPNC hành chính theo Luật XLVPHC 2012, có ý kiến cho rằng: không có sự thay đổi lớn trong nội dụng này so với Pháp lệnh XLVPHC 2002. Về cơ bản các quy định pháp luật hiện hành về BPNC hành chính đã bảo đảm chặt chẽ về căn cứ áp dụng, thẩm quyền, trình tự, thủ tục áp dụng.

Tuy nhiên, tác giả cũng chỉ ra các bất cập như: chưa có sự phân hóa cụ thể các BPNC áp dụng với các loại đối tượng đặc thù khác nhau (như đối với người chưa thành niên, hiện nay mới chỉ có một số quy định mang tính chất đơn lẻ trong một số giai đoạn nhất định của thủ tục áp dụng như: quy định về bắt buộc phải báo 9 cho cha, mẹ hoặc người giám hộ của người chưa thành niên khi quyết định tạm giữ họ vào ban đêm hoặc giữ trên sáu giờ). Tác giả công trình còn cho rằng: quy định hiện hành chưa phân định rõ BPNC nào áp dụng đối với xử phạt VPHC, biện pháp nào áp dụng đối với quá trình xem xét áp dụng biện pháp cưỡng chế hành chính đặc biệt. Bên cạnh đó, các BPNC hành chính của Việt Nam còn nghèo nàn bởi tác giả cho rằng, trong thực tiễn quản lý nhà nước, phải áp dụng nhiều BPNC hành chính khác mà hiện chưa được quy định trong văn bản pháp luật; quy định BPNC hành chính hiện hành chưa phù hợp với thực tế, một số biện pháp không mang tính khả thi; thủ tục áp dụng BPNC hành chính còn phức tạp; thẩm quyền áp dụng hạn chế; cơ chế bảo đảm cho việc áp dụng các BPNC chưa được quy định [90, tr70]. Trong Giáo trình Luật hành chính Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân nhân, 2013, ngăn chặn hành chính được trình bày ở chương XI phần VPHC và TNHC.

Theo đó, giáo trình đã trình bày cụ thể trường hợp, cách thức áp dụng từng BPNC hành chính theo quy định của pháp luật hiện hành (gồm các biện pháp: Tạm giữ người; tạm giữ tang vật, phương tiện VPHC; khám người; khám phương tiện vận tải, đồ vật; khám nơi cất giấu tang vật, phương tiện VPHC; Bảo lãnh hành chính; Quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất; Truy tìm đối tượng phải chấp hành quyết định đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục, cơ sở chữa bệnh trong trường hợp bỏ trốn). [41] Tương tự như vậy, trong cuốn “ Bình luận khoa học Luật xử lý vi phạm hành chính 2012” (tập 2), Nxb Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, 2015 cũng đã phân tích, bình luận các nội dung liên quan đến BPNC và đảm bảo xử lý VPHC theo quy định của Luật XLVPHC 2012 (Điều 119- Điều 132) như: căn cứ áp dụng, mục đích áp dụng, thẩm quyền áp dụng các BPNC hành chính.Đặc biệt, tác giả đã chỉ ra được các ưu điểm của Luật XLVPHC 2012 trong các quy định về các BPNC hành chính so với Pháp lệnh XLVPHC 2002. Bên cạnh các ưu điểm, tác giả đồng thời chỉ ra các hạn chế, những điểm chưa hợp lý trong các quy định hiện hành liên quan đến từng BPNC hành chính [39]. Thực trạng quy định pháp luật về BPNC hành chính hầu hết được nghiên cứu nhiều dưới góc độ quyền con người, quyền công dân.

Bài viết “Vấn đề bảo đảm 10 quyền công dân trong pháp luật về tạm giữ người theo thủ tục hành chính” Tạp chí Luật học số 4/2011 [34] đã chỉ ra ưu điểm của biện pháp tạm giữ người theo quy định hiện hành nhằm bảo đảm quyền công dân, cụ thể: Bảo đảm quyền công dân trong quy định về thời hạn tạm giữ; trong việc thông báo quyết định tạm giữ; trong thủ tục giao, nhận người có hành vi VPHC; trong thi hành quyết định tạm giữ và trong việc vào sổ theo dõi tạm giữ việc tiếp nhận hay chấm dứt tạm giữ.