Thực Trạng Và Giải Pháp Phát Triển Hoạt Động Sản Xuất Kinh Doanh Tại Tổng Công Ty Đông Bắc Việt Nam

Chuyên đề thực tập tốt nghiệp phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh tại Tổng công ty Đông Bắc Việt Nam.

• Tác giả: Vũ Linh Chi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Dũng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế tài nguyên
• Đề tài: Thực trạng và giải pháp phát triển hoạt động sản xuất - kinh doanh tại Tổng Công ty Đông Bắc, Việt Nam
• Loại tài liệu: Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGÀNH SẢN XUẤT - KINH DOANH THAN KHOÁNG SẢN
• 1.1. Cơ sở lý luận về than khoáng sản
• 1.2. Giới thiệu về than khoáng sản
• 1.3. Quy trình khai thác mỏ
• 1.4. Một vài chỉ tiêu kỹ thuật trong khai thác than
• 1.5. Vai trò của ngành sản xuất — kinh doanh than khoáng sản
• 1.6. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh than
• 1.7. Tổng quan ngành sản xuất — kinh doanh than
• 1.8. Tổng quan ngành than thế giới
• 1.9. Tổng quan ngành than Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SẢN XUẤT - KINH DOANH CỦA TỔNG CÔNG TY ĐÔNG BẮC
• 2.1. Thực trạng sản xuất kinh doanh
• 2.1.1. Đặc tính sản phẩm
• 2.1.2. Công tác tổ chức khai thác than
• 2.1.3. Hình thức khai thác
• 2.1.4. Công nghệ kỹ thuật trong sản xuất
• 2.1.5. Thực trạng kinh doanh
• 2.1.6. Giá thành & những yếu tố ảnh hưởng đến giá thành và hoạt động sản xuất
• 2.1.7. Tình hình sản xuất kinh doanh
• 2.1.8. Thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch
• 2.1.9. Những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp
• 2.1.10. Vấn đề thất thoát tài nguyên than
• 2.2. Phân tích SWOT cho tình hình sản xuất kinh doanh của Tổng Công ty Đông Bắc
• 2.2.1. Điểm mạnh
• 2.2.2. Thách thức (Threats)
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA TỔNG CÔNG TY ĐÔNG BẮC
• 3.1. Đề xuất các chiến lược phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh thông qua phân tích SWOT
• 3.2. Chiến lược hợp tác đầu tư mở rộng sản xuất
• 3.3. Chiến lược hợp tác sản xuất
• 3.4. Chiến lược đa dạng hóa chiều ngang
• 3.5. Chiến lược hội nhập về phía trước
• 3.6. Chiến lược phát triển sản phẩm
• 3.7. Chiến lược phát triển thị trường
• 3.8. Các giải pháp thực hiện những chiến lược phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh đã được đề xuất
• 3.8.1. Giải pháp về tài chính
• 3.8.2. Giải pháp về sản xuất, kỹ thuật công nghệ, môi trường
• 3.8.3. Giải pháp về tiêu thụ, thị trường
• 3.8.4. Giải pháp về nguồn nhân lực, tổ chức lao động
• 3.8.5. Giải pháp về đầu tư xây dựng
• 3.8.6. Giải pháp về vật tư, cơ điện, vận tải
• 3.8.7. Giải pháp về quản lý và điều hành
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC THAM KHẢO
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
• DANH MỤC VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Thực trạng sản xuất kinh doanh tại Tổng Công ty Đông Bắc Việt Nam

Thực trạng sản xuất kinh doanh tại Tổng Công ty Đông Bắc Việt Nam được phân tích dựa trên các chỉ tiêu kỹ thuật và hiệu quả hoạt động trong giai đoạn 2015-2020. Công ty đạt sản lượng khai thác than trung bình khoảng 5 triệu tấn/năm, chiếm 10% tổng sản lượng than toàn quốc. Tuy nhiên, tình hình sản xuất còn gặp nhiều thách thức như thất thoát tài nguyên, chi phí khai thác cao, và công nghệ lạc hậu. Phát triển kinh doanh cũng bị ảnh hưởng bởi biến động giá than thế giới và cạnh tranh trong ngành.

1.1. Đặc điểm sản phẩm và công nghệ khai thác

Sản phẩm chính của Tổng Công ty Đông Bắc là than đá, được khai thác chủ yếu tại Quảng Ninh. Công nghệ khai thác hiện tại chưa tối ưu, dẫn đến hiệu quả sản xuất thấp. Các chỉ tiêu kỹ thuật như hệ số bóc đất đá và độ ẩm của than được tính toán chính xác, nhưng cần cải thiện để tối ưu hóa sản xuất.

1.2. Tình hình tiêu thụ và thị trường

Thị trường tiêu thụ than của công ty chủ yếu là nội địa, phục vụ cho sản xuất điện. Giá bán than nội địa thấp hơn so với giá xuất khẩu, ảnh hưởng đến doanh thu. Chiến lược phát triển cần tập trung vào mở rộng thị trường xuất khẩu và đa dạng hóa sản phẩm.

II. Giải pháp phát triển sản xuất kinh doanh tại Tổng Công ty Đông Bắc Việt Nam

Để phát triển sản xuất kinh doanh, Tổng Công ty Đông Bắc cần áp dụng các giải pháp phát triển sản xuất hiệu quả. Các chiến lược bao gồm đầu tư vào công nghệ hiện đại, hợp tác đầu tư mở rộng sản xuất, và đa dạng hóa sản phẩm. Nâng cao hiệu quả kinh doanh cũng là mục tiêu quan trọng, thông qua việc tối ưu hóa quy trình sản xuất và quản lý chi phí.

2.1. Chiến lược hợp tác và đầu tư

Công ty cần tăng cường hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước để thu hút vốn đầu tư và công nghệ hiện đại. Chiến lược phát triển này sẽ giúp mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.2. Giải pháp kỹ thuật và quản lý

Áp dụng công nghệ khai thác tiên tiến như UCG và UCBG để tối ưu hóa sản xuất. Đồng thời, cải thiện hệ thống quản lý và đào tạo nguồn nhân lực để nâng cao hiệu quả hoạt động.

III. Phân tích SWOT và định hướng phát triển

Phân tích SWOT cho thấy Tổng Công ty Đông Bắc có nhiều điểm mạnh như vị trí địa lý thuận lợi và nguồn tài nguyên dồi dào. Tuy nhiên, điểm yếu bao gồm công nghệ lạc hậu và chi phí cao. Cơ hội đến từ nhu cầu than tăng cao, trong khi thách thức là cạnh tranh và biến động giá thị trường. Chiến lược phát triển cần tập trung vào khai thác cơ hội và hạn chế rủi ro.

3.1. Điểm mạnh và cơ hội

Công ty có trữ lượng than lớn và thị trường tiêu thụ ổn định. Cơ hội đến từ việc mở rộng thị trường xuất khẩu và hợp tác quốc tế.

3.2. Điểm yếu và thách thức

Công nghệ khai thác lạc hậu và chi phí cao là điểm yếu cần khắc phục. Thách thức bao gồm cạnh tranh khốc liệt và biến động giá than thế giới.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tài nguyên khoáng sản là loại tài nguyên không tái tạo, giữ vai trò thiết yếu đối với quá trình công nghiệp hóa và tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, công tác điều tra địa chất đã xác định hơn 5.000 điểm mỏ và điểm tụ khoáng thuộc hơn 60 loại khoáng sản khác nhau. Trong nhóm khoáng sản năng lượng, than đá cung cấp khoảng 1/4 tổng năng lượng cơ bản toàn cầu và là nguồn nhiên liệu chính cho ngành sản xuất điện. Địa bàn tỉnh Quảng Ninh là bể than lớn nhất cả nước với tổng trữ lượng ước tính khoảng 6,6 tỷ tấn, trong đó trữ lượng được phép quy hoạch khai thác đạt khoảng 3,6 tỷ tấn với sản lượng hàng năm từ 30 đến 40 triệu tấn.

Tổng Công ty Đông Bắc (trực thuộc Bộ Quốc phòng) là một trong những đơn vị khai thác than hàng đầu tại Việt Nam, quản lý 16 công ty chi nhánh. Doanh nghiệp cung cấp sản lượng bình quân khoảng 5 triệu tấn than/năm, chiếm khoảng 10% tổng sản lượng khai thác than toàn quốc. Sau hơn 20 năm phát triển, doanh thu của đơn vị đã tăng gấp 50 lần và thu nhập bình quân của người lao động tăng 15 lần so với năm đầu thành lập (1995). Trước áp lực gia tăng nhu cầu tiêu thụ than cho các nhà máy nhiệt điện cùng những khó khăn về điều kiện khai thác hầm lò xuống sâu, việc đánh giá toàn diện hoạt động sản xuất - kinh doanh là cơ sở quan trọng để xây dựng định hướng phát triển cho giai đoạn 2020–2035.

Khóa luận xác định các mục tiêu và phạm vi nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của hoạt động sản xuất và kinh doanh than khoáng sản.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng công tác khai thác, chế biến, định giá và tiêu thụ than của Tổng Công ty Đông Bắc trong giai đoạn 5 năm (2015–2020).
3. Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức (SWOT) đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của Tổng Công ty.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp và chiến lược phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị giai đoạn 2020–2035.

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động sản xuất và kinh doanh than của Tổng Công ty Đông Bắc.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Tổng Công ty Đông Bắc và các chi nhánh thành viên (tập trung tại các vùng mỏ Quảng Ninh và dự án thử nghiệm tại Tiền Hải, Thái Bình).
  • Thời gian: Dữ liệu phân tích thực trạng tập trung vào giai đoạn 2015–2019, định hướng giải pháp đến năm 2035.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nội dung dựa trên khung lý luận chuyên ngành kinh tế tài nguyên khoáng sản, quy trình công nghệ mỏ và các quy định pháp lý hiện hành:

• Khung lý thuyết và tiêu chuẩn kỹ thuật:
  • Quy trình khai thác mỏ: Các giai đoạn từ thăm dò địa chất, lập báo cáo tiền khả thi, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, khai thác đến đóng cửa mỏ và hoàn nguyên môi trường.
  • Chỉ tiêu kỹ thuật mỏ: Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5326:2008 về khai thác lộ thiên và hệ số bóc đất đá ($m^3/tấn$, $m^3/m^3$, $tấn/tấn$). Khung tính toán hệ số nở rời đất đá (đất đá mềm: 1,02–1,15; đất đá rắn trung bình: 1,15–1,45; đất đá rất rắn: 1,45–1,60).
  • Tiêu chuẩn chất lượng than thương phẩm: Tiêu chuẩn TCVN 8910:2015 quy định về cỡ hạt, tỷ lệ trên/dưới cỡ, độ tro khô ($A^k$), hàm lượng ẩm toàn phần ($W^t_p$), hàm lượng chất bốc khô ($V^k$), lưu huỳnh chung khô ($S^k_{ch}$) và trị số tỏa nhiệt toàn phần khô ($Q^k_{gr}$).
  • Khung pháp lý điều tiết: Luật Giá và Nghị định số 177/2013/NĐ-CP; Luật Khoáng sản và Nghị định số 203/2013/NĐ-CP; Luật Thuế bảo vệ môi trường số 57/2010/QH12; Quyết định số 403/QĐ-TTg ngày 14/03/2016 của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch phát triển ngành than Việt Nam đến năm 2020, xét triển vọng đến năm 2030.
• Mô hình phân tích: Áp dụng ma trận SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) dựa trên phương pháp luận của Albert Humphrey nhằm thiết lập các ma trận kết hợp chiến lược SO, WO, ST và WT.
• Phương pháp thu thập và xử lý số liệu:
  • Phương pháp thống kê mô tả, thống kê định lượng và phân tích chuỗi thời gian đối với các chỉ tiêu sản lượng, doanh thu, lợi nhuận, chi phí thuế phí và khối lượng bóc đất đá/đào lò.
  • Phương pháp so sánh, trực quan hóa dữ liệu qua hệ thống bảng biểu và đồ thị kỹ thuật.
• Nguồn dữ liệu: Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh năm 2017 và năm 2019 của Tổng Công ty Đông Bắc (Báo cáo số 2850/BC-ĐB), số liệu từ Tổng cục Hải quan, Tạp chí Năng lượng Việt Nam và Hội Khoa học & Công nghệ mỏ Việt Nam.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGÀNH SẢN XUẤT - KINH DOANH THAN KHOÁNG SẢN

Chương I tập trung hệ thống hóa cơ sở khoa học về tài nguyên than, quy trình công nghệ và các nhân tố chi phối hoạt động sản xuất kinh doanh than khoáng sản:

• Lý thuyết khai thác và vai trò ngành than: Toàn cầu có trên 10.000 tỷ tấn tài nguyên than, trữ lượng có khả năng khai thác thương mại đạt khoảng 3.000 tỷ tấn (trong đó 3/4 là than đá). Than đá cung ứng nhiên liệu để sản xuất ít nhất 38% sản lượng điện năng toàn cầu. Tại Việt Nam, ngành than giữ vai trò bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, cung cấp nguyên liệu cho nhiệt điện, sản xuất xi măng, phân bón, luyện kim và tạo việc làm cho lực lượng lao động mỏ.
• Nhân tố ảnh hưởng: Hoạt động khai thác than chịu tác động trực tiếp từ điều kiện địa chất tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội, biến động cung - cầu thị trường, trình độ công nghệ khai khoáng và hệ thống chính sách thuế tài nguyên, phí môi trường.
• Tổng quan thị trường thế giới: Sản lượng khai thác tập trung tại các quốc gia hàng đầu gồm Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Úc, Nga (chiếm 2/3 sản lượng toàn cầu). Nhu cầu tiêu thụ chia thành hai nhóm: các nước OECD giảm tiêu thụ do chính sách môi trường, trong khi các nước ngoài OECD tiếp tục tăng. Tỷ trọng nhiệt điện than trong cơ cấu nguồn điện thế giới được dự báo giảm xuống 27% vào năm 2040. Giá than thế giới sau chu kỳ giảm sâu giai đoạn 2011–2015 (chạm đáy 50–58 USD/tấn vào đầu năm 2016) đã hồi phục về mức 70–80 USD/tấn.
• Tổng quan thị trường Việt Nam: Nhiệt điện chiếm 60–70% nhu cầu than toàn ngành. Tỷ trọng khai thác lộ thiên chiếm 60–70% sản lượng nhưng đang dần cạn kiệt, buộc ngành than phải chuyển dần sang khai thác hầm lò với chi phí đầu tư lớn. Việt Nam chuyển đổi từ quốc gia thuần xuất khẩu than sang nhập khẩu than ròng từ năm 2013 (7 tháng đầu năm 2017 nhập khẩu 8,31 triệu tấn than, trị giá 521,33 triệu USD).

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG SẢN XUẤT - KINH DOANH CỦA TỔNG CÔNG TY ĐÔNG BẮC

Chương II đi sâu phân tích thực trạng sản xuất, công nghệ khai thác, cơ cấu chi phí, tiêu thụ và kết quả tài chính của Tổng Công ty Đông Bắc:

• Tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm: Sản phẩm than thương phẩm được sàng tuyển và phân loại theo TCVN 8910:2015, bao gồm than cục, than cám, than bùn tuyển và than không phân cấp.

Nhóm sản phẩm than	Cỡ hạt quy định	Độ ẩm toàn phần ($W^t_p$)	Hàm lượng chất bốc ($V^k$)	Lưu huỳnh chung ($S^k_{ch}$)	Trị số tỏa nhiệt ($Q^k_{gr}$)
Than cục	6 mm – 100 mm	$\le$ 6,00%	$\le$ 8,00%	$\le$ 1,75%	$\ge$ 6.700 Cal/g
Than cám	$\le$ 25 mm	$\le$ 23,00%	$\le$ 15,00%	$\le$ 4,00%	$\ge$ 4.100 Cal/g
Than bùn tuyển	$\le$ 0,5 mm	$\le$ 25,00%	$\le$ 8,00%	$\le$ 1,75%	$\ge$ 5.000 Cal/g
Than không phân cấp	$\le$ 200 mm	$\le$ 16,00%	$\le$ 36,00%	$\le$ 9,00%	$\ge$ 3.650 Cal/g

• Hiện trạng tổ chức và công nghệ khai thác:
  • Địa bàn mỏ: Vùng Uông Bí – Đông Triều – Phả Lại (Nam Tràng Bạch, Đồng Ri, Quảng La); vùng Hòn Gai (Tân Lập); vùng Cẩm Phả (Tây Lộ Trí, Bắc Quảng Lợi, Tây Bắc Khe Chàm, Đông Đá Mài, Tây Khe Sim); các mỏ mới (Đông Quảng Lợi – Mông Dương, Bảo Đài I).
  • Công nghệ: Khai thác lộ thiên áp dụng phương pháp khoan nổ mìn, bốc xúc đất đá theo tầng; khai thác hầm lò ứng dụng vì chống thủy lực đơn, khung giá di động ZH, GK, giàn mềm ZRY, máy đào lò combai AM-50Z và hệ thống cảnh báo khí mêtan tự động.
  • Thử nghiệm công nghệ mới: Thử nghiệm công nghệ khí hóa than ngầm bằng vi sinh (UCBG) tại mỏ Tiền Hải (Thái Bình) với quy mô 15 $km^2$, tổng mức đầu tư dự kiến gần 7 triệu USD.

Chỉ tiêu so sánh	Công nghệ khí hóa lỏng dưới lòng đất (UCG)	Công nghệ khí hóa than ngầm vi sinh (UCBG)
Cơ sở khoa học	Quy trình nhiệt hóa học	Quy trình chuyển hóa sinh học
Nguyên liệu đầu vào	Khí trời + hơi nước nóng	Vi sinh vật + dưỡng chất
Sản phẩm thu được	Khí tổng hợp (Synthesis Gas)	Khí thiên nhiên sinh học ($CH_4$)
Nhiệt năng sản phẩm	Thấp ($3 - 5\text{ kJ}/m^3$)	Cao ($20 - 30\text{ kJ}/m^3$)
Giá thành sản phẩm	4,5 – 6 USD/triệu BTU	3 – 4,5 USD/triệu BTU
Yêu cầu thăm dò	Phức tạp, nhiều lỗ khoan định hướng	Đơn giản, số lượng lỗ khoan ít hơn
Thời gian thử nghiệm	Khoảng 1 năm	Khoảng 3 năm

• Phân tích giá thành và áp lực chính sách thuế phí: Thuế tài nguyên (10–12%), tiền cấp quyền khai thác khoáng sản (2–4%), phí bảo vệ môi trường (10.000 đ/tấn than nguyên khai), thuế bảo vệ môi trường (20.000–50.000 đ/tấn đối với than antraxit). Tổng các khoản thuế phí chiếm từ 16% đến 23% giá thành sản xuất, đẩy chi phí khai thác nội địa lên mức bình quân 234,6 USD/tấn (tính trên mặt bằng chi phí tổng hợp).
• Thị trường tiêu thụ và cơ chế xuất - nhập khẩu:
  • Tiêu thụ nội địa: Cung cấp chủ yếu cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) qua các nhà máy nhiệt điện Cao Ngạn, Sơn Động, Na Dương, Cẩm Phả, Vĩnh Tân, Thái Bình 1 và 2. Năm 2019, sản lượng than cung cấp cho EVN đạt 6,23 triệu tấn (chiếm 87% tổng sản lượng tiêu thụ). Giá bán than cho nhiệt điện chịu sự điều tiết của Nhà nước và thường thấp hơn giá thị trường.
  • Cơ cấu nhập khẩu: Nhập khẩu than bitum và á bitum từ Indonesia (chiếm trên 50%), Úc, Nga để phối trộn đạt chuẩn kỹ thuật cấp cho các nhà máy điện.
  • Xuất khẩu: Được phép xuất khẩu các chủng loại than cục, than cám 1, 2, 3 chất lượng cao sang Nhật Bản, Hàn Quốc do thị trường nội địa không sử dụng hết giá trị tỏa nhiệt. Năm 2019, xuất khẩu chỉ đạt 10 nghìn tấn do thủ tục phê duyệt hạn ngạch chậm và hàng rào kỹ thuật khắt khe từ thị trường quốc tế.
• Phân tích SWOT: Xác định các điểm mạnh về kinh nghiệm khai khoáng và kỷ luật quân đội; điểm yếu về chi phí hầm lò cao; cơ hội từ nhu cầu nhiệt điện tăng trưởng; thách thức từ biến đổi khí hậu và chính sách thuế phí cao.

CHƯƠNG III: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA TỔNG CÔNG TY ĐÔNG BẮC

Dựa trên ma trận SWOT mở rộng, tác giả thiết lập các nhóm chiến lược kết hợp (SO, WO, ST, WT) và cụ thể hóa thành 7 nhóm giải pháp quản trị:

1. Giải pháp tài chính: Quản trị dòng tiền, giảm tỷ lệ nợ phải thu, tối ưu hóa chi phí sản xuất từng khâu, thực hiện cân đối kế hoạch vốn đầu tư phát triển mỏ dài hạn.
2. Giải pháp sản xuất, kỹ thuật công nghệ và môi trường: Đẩy mạnh cơ giới hóa đồng bộ diện khai thác hầm lò; triển khai hệ thống quan trắc môi trường định kỳ hàng quý; xử lý triệt để nước thải mỏ đạt tiêu chuẩn loại B trước khi xả thải; hoàn nguyên môi trường các bãi thải mỏ.
3. Giải pháp tiêu thụ và thị trường: Thúc đẩy ký kết hợp đồng mua bán than dài hạn với EVN; mở rộng tìm kiếm đối tác nhập khẩu than bitum ổn định giá rẻ; nâng cao năng lực pha trộn than nội địa và than nhập khẩu.
4. Giải pháp nguồn nhân lực và tổ chức lao động: Nâng cao chất lượng đào tạo thợ mỏ và cán bộ chỉ huy kỹ thuật; cải thiện chính sách tiền lương, định mức lao động và bảo đảm an toàn vệ sinh lao động trong hầm lò.
5. Giải pháp đầu tư xây dựng: Tập trung nguồn vốn hoàn thành các dự án mỏ mới như Bảo Đài I, Đông Quảng Lợi; hiện đại hóa hạ tầng vận tải mỏ và các kho cảng sàng tuyển.
6. Giải pháp vật tư, cơ điện và vận tải: Đầu tư đồng bộ xe vận tải trọng tải lớn 35–60 tấn; trang bị biến tần, khởi động mềm nhằm ổn định hệ thống điện và giảm tiêu hao điện năng mỏ.
7. Giải pháp quản lý và điều hành: Tăng cường năng lực quản trị tập trung từ cơ quan Tổng Công ty đến 16 công ty chi nhánh thành viên, nâng cao hiệu quả phối hợp điều hành khai thác và tiêu thụ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa kết quả sản xuất kinh doanh của Tổng Công ty Đông Bắc trong giai đoạn 2015–2019 qua hệ thống số liệu cụ thể:

TT	Chỉ tiêu thực hiện	Đơn vị tính	2015	2016	2017	2018	2019
I	Chỉ tiêu sản xuất
1	Bóc đất đá	$m^3$	40.857.145	39.331.100	32.059.118	41.600.577	51.555.082
2	Đào lò	m	43.122	40.802	37.906	39.104	46.855
3	Sản lượng than nguyên khai	Tấn	6.262.479	6.275.000	6.688.978	6.909.002	7.708.729
4	Sản lượng than sạch	Tấn	5.009.983	5.020.000	5.418.072	5.872.652	6.552.420
5	Than nhập khẩu & mua thương mại	Tấn	250.000	1.078.000	300.200	1.384.530	5.055.266
6	Tổng sản lượng than tiêu thụ	Tấn	5.762.461	6.262.000	6.636.255	7.913.284	10.961.094
II	Chỉ tiêu kinh tế - tài chính
7	Vốn chủ sở hữu	Tỷ đồng	1.196	1.298	1.389	1.454	1.654
8	Vốn điều lệ	Tỷ đồng	1.400	1.400	1.400	1.400	1.400
9	Tổng doanh thu	Tỷ đồng	9.806	10.644	11.629	13.486	20.415
10	Lợi nhuận trước thuế	Tỷ đồng	225	230	312	334	341
11	Lợi nhuận sau thuế	Tỷ đồng	183	184	256	260	181
12	Nộp ngân sách Nhà nước	Tỷ đồng	1.171	1.105	1.803	1.991	2.999
13	Kim ngạch xuất khẩu	Tỷ đồng	63	116	79	49,5	-
14	Vốn đầu tư phát triển	Tỷ đồng	1.339	2.686	1.161	692	1.062
15	Tổng số lao động	Người	11.939	11.550	11.142	10.512	10.334
16	Tổng quỹ lương	Tỷ đồng	1.315,00	-	-	-	-

• Đóng góp thực tiễn: Khóa luận làm rõ bức tranh chuyển dịch cơ cấu sản xuất của Tổng Công ty Đông Bắc khi sản lượng tiêu thụ năm 2019 đạt mức cao nhất lịch sử (10,96 triệu tấn, vượt 23% kế hoạch), trong đó khối lượng than nhập khẩu và mua thương mại tăng vọt lên 5,05 triệu tấn nhằm đáp ứng nhu cầu pha trộn than cấp cho nhiệt điện. Đồng thời, công trình chỉ rõ các rào cản tài chính do chính sách thuế phí cao và cơ chế xuất khẩu chưa linh hoạt ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp quân đội làm kinh tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi dữ liệu phân tích chi tiết của khóa luận dừng lại ở mốc cuối năm 2019, chưa phản ánh được đầy đủ những biến động của thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu trong giai đoạn từ năm 2020 trở đi. Đối với dự án thử nghiệm công nghệ UCBG tại Tiền Hải (Thái Bình), các đánh giá chủ yếu dựa trên thông số thiết kế tiền khả thi do công nghệ đang trong giai đoạn triển khai ban đầu.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế - kỹ thuật thực tế của công nghệ khí hóa than ngầm (UCBG) khi có số liệu vận hành thương mại; xây dựng mô hình toán tối ưu tỷ lệ phối trộn giữa than nội địa và than nhập khẩu theo biến động giá CIF/FOB để tối đa hóa biên lợi nhuận cho doanh nghiệp.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận cung cấp nguồn tư liệu học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế tài nguyên, Kinh tế và Quản lý mỏ địa chất, Quản trị doanh nghiệp công nghiệp khai khoáng.
• Cán bộ kỹ thuật và quản lý tại các đơn vị thành viên ngành than tham khảo hệ thống chỉ tiêu phân loại than thương phẩm theo TCVN 8910:2015, phương pháp tính hệ số bóc đất đá theo TCVN 5326:2008 và cấu trúc phân tích ma trận SWOT trong ngành khai khoáng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tổng Công ty Đông Bắc hiện đang quản lý và khai thác than tại những vùng mỏ nào? Doanh nghiệp được giao quản lý khai thác tại 4 khu vực chính: Vùng Uông Bí – Đông Triều – Phả Lại (mỏ Nam Tràng Bạch, Đồng Ri, Quảng La); vùng Hòn Gai (mỏ Tân Lập); vùng Cẩm Phả (Tây Lộ Trí, Bắc Quảng Lợi, Tây Bắc Khe Chàm, Đông Đá Mài, Tây Khe Sim) và các mỏ mới đang triển khai (Đông Quảng Lợi – Mông Dương, Bảo Đài I).

2. Tiêu chuẩn TCVN 5326:2008 quy định về hệ số nở rời của các loại đất đá khai thác mỏ như thế nào? Theo TCVN 5326:2008, hệ số nở rời thể hiện tỷ lệ thể tích đất đá sau khi nổ mìn phá vỡ so với thể tích nguyên khối trắc địa. Đất đá mềm có hệ số từ 1,02 đến 1,15; đất đá rắn trung bình từ 1,15 đến 1,45; đất đá rất rắn có hệ số từ 1,45 đến 1,60 ($1\text{ m}^3$ đất đá trắc địa có thể nở thành $1,6\text{ m}^3$ đất đá nở rời).

3. Vì sao Việt Nam đồng thời vừa phải nhập khẩu vừa tiến hành xuất khẩu than đá? Việc xuất - nhập khẩu song song xuất phát từ bài toán cân đối giá trị sử dụng. Các nhà máy nhiệt điện trong nước cần than cám nhiệt năng trung bình, trong khi Việt Nam có nguồn than cục, than cám chất lượng cao (loại 1, 2, 3) có giá trị tỏa nhiệt lớn nhưng không tối ưu khi đốt nhiệt điện. Việc xuất khẩu 1 tấn than chất lượng cao thu về giá trị tương đương để nhập khẩu 2,5–3 tấn than cám phục vụ sản xuất điện, giúp tối ưu hóa hiệu quả kinh tế tài nguyên.

4. Cơ cấu thuế và phí chiếm tỷ trọng bao nhiêu trong giá thành sản xuất than của doanh nghiệp? Các khoản thuế, phí đối với than trong nước gồm: Thuế tài nguyên (10–12%), tiền cấp quyền khai thác (2%), phí bảo vệ môi trường (10.000 đ/tấn than nguyên khai), thuế bảo vệ môi trường (20.000–50.000 đ/tấn đối với than antraxit) cùng chi phí môi trường và thăm dò. Tổng các khoản thuế phí chiếm từ 16% đến 23% trong giá thành sản xuất than.

5. Sản lượng tiêu thụ than của Tổng Công ty Đông Bắc biến động như thế nào trong giai đoạn 2015–2019? Sản lượng tiêu thụ than tăng liên tục qua các năm: 5,76 triệu tấn (2015), 6,26 triệu tấn (2016), 6,64 triệu tấn (2017), 7,91 triệu tấn (2018) và đạt mức kỷ lục 10,96 triệu tấn (2019). Sự gia tăng đột biến trong năm 2019 chủ yếu nhờ mở rộng nhập khẩu và mua thương mại hơn 5,05 triệu tấn để phối trộn cấp cho các nhà máy nhiệt điện.

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế khai khoáng và phản ánh toàn diện bức tranh sản xuất kinh doanh của Tổng Công ty Đông Bắc giai đoạn 2015–2019. Nghiên cứu chỉ ra sự chuyển dịch mạnh mẽ từ khai thác thuần túy sang kết hợp sản xuất và nhập khẩu than phục vụ phối trộn cho các nhà máy nhiệt điện quốc gia. Đồng thời, hệ thống giải pháp đề xuất từ ma trận SWOT mở rộng cung cấp các định hướng thiết thực về công nghệ hầm lò, quản trị chi phí và phát triển thị trường cho doanh nghiệp trong giai đoạn 2020–2035.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN NGÀNH THAN VIỆT NAM VÀ THE GIỚI CHƯƠNG 2: THUC TRANG SAN XUẤT - KINH DOANH CUA TONG CONG TY DONG BAC CHƯƠNG 3: GIẢI PHAP PHAT TRIEN HOAT DONG SAN XUẤT KINH DOANH CUA TONG CONG TY DONG BAC Cùng với KET LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ SV: Vũ Linh Chi MSV: 11160696 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Hữu Dũng CHUONG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TONG QUAN NGÀNH SAN XUAT - KINH DOANH THAN KHOANG SAN 1. Cơ sở lý luận về than khoáng sản 1. Giới thiệu về than khoáng sản Trữ lượng than được tìm thấy trên toàn thế giới là cao hơn nhiều lần so với trữ lượng dầu mỏ & khí đốt.

Ước tính được có trên 10.000 tỉ tan, trong đó thì trữ lượng than khoáng sản có thê khai thác được là 3.000 tỉ tấn, mà trong đó có 3⁄4 đã là than đá (Ngoài ra còn có than nâu, than gay, than khí và than antraxit,. Người ta có thê tìm thấy than chủ yếu tập trung ở phía Bắc của bán cầu. Than là một nguồn năng lượng lớn, được sử dung chủ yếu dé Hình 1: Than khoáng sản làm nhiên liệu sử dụng cho quá trình Nguồn: trangvangvietnam.com đốt cháy và sản xuất điện. Theo như thống kê được thì có ít nhất là 38% nguồn nguyên liệu điện được sản xuất sử dụng trên thế giới là bắt nguồn từ khoáng sản than đá.

Vì vậy, ngành công nghiệp khai thác và kinh doanh than đá là một ngành mà đem lại lợi ích kinh tế to lớn. SV: Vũ Linh Chi MSV: 11160696 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Hữu Dũng 1. Quy trình khai thác mỏ Khai thác mỏ than bắt đầu từ lúc phát hiện than khoáng sản đến giai đoạn khai thác khoáng sản và cuối cùng là trả lại nguyên trạng mặt đất giống với tự nhiên nhất như lấp đất đá.

Bên cạnh các mỏ than lộ thiên, người ta sẽ tiễn hành thăm do dé phát hiện các mỏ năm sâu dưới các tầng địa chất, tìm kiếm xác định quy mô, giá trị và vị trí của khoáng sản. Việc này cung cấp cho ta những số liệu cần thiết để đánh giá và dự tính được trữ lượng tích trữ tài nguyên của mỏ, xác định kích thước và phân loại than khoáng sản nhằm nghiên cứu giai đoạn tiền khả thi và xác định tính kinh tế của việc khai thác mỏ này. Sau khi thăm đò và nghiên cứu tiền khả thi, người ta tiếp tục nghiên cứu đánh giá khả năng đầu tư, khả năng về kỹ thuật cơ sở vật chất và rủi ro của dự án. Từ đó, nhà đầu tư sẽ đưa ra quyết định có nên đầu tư khai thác mỏ này hay không.

Bước này bao gồm cả việc quy hoạch mỏ nhằm xác định khả năng thu hồi khoáng sản, khả năng tiêu thụ sau khi khai thác và khả năng đem lại lợi nhuận, các chi phí cho khoa học kỹ thuật công nghệ sử dụng, cơ sở hạ tang, chi phí xây dựng nhà máy, các yêu cầu về tài chính. cũng được dự toán can thận. Sau giai đoạn trên, nếu khả năng đầu tư đem lại giá trị lớn thì việc phát triển khai thác mỏ bắt đầu được đi vào thực hiện và tiến hành xây dựng nhà máy và các công trình phụ trợ. Khai thác than khoáng sản được tiến hành cho đến khi mỏ không thể tiếp tục khai thác được nữa.

Các mỏ sau khi khai thác xong sẽ được tiễn hành lấp đất đá đề trả về hiện trạng lúc đầu nhằm phục vụ cho các mục đích sử dụng khác sau này của khu dat. Một vài chỉ tiêu kỹ thuật trong khai thác than Với trình độ kỹ thuật và các máy móc, thiết bị hiện đại, công tác nghiệm thu khối lượng trong khai thác mỏ ngày càng tỉ mi, chính xác. Mặt khác, các phương pháp tính toán khối lượng mỏ cũng luôn được các bộ, ngành phê duyệt theo tiêu chuẩn đã được kiêm nghiệm kỹ càng. Tuy nhiên hiện nay, do chưa được tiếp cận hết thông tin, không phải ai cũng hiểu đúng về các thông số kỹ thuật trong khai thác mỏ.

Đây cũng là điều dễ hiéu, bởi đối với mỗi thông số kỹ thuật trong các tiêu chuẩn đều được quy định cụ thé và có thé còn được phân loại ra nhiều thông số theo các điều kiện khác nhau. Chắng hạn như tại TCVN 5326:2008 do Tập đoàn Công SV: Vũ Linh Chi MSV: 11160696 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Hữu Dũng nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) biên soạn, Bộ Công Thương thầm định phê duyệt, Bộ Khoa học và Công nghệ công bồ kỹ thuật khai thác lộ thiên, trong mục 2.16 quy định về Hệ số bóc đất đá đã chỉ rõ khái niệm: “Hệ số bóc đất đá là tỷ số giữa khối lượng đất đá phải bóc và khối lượng khoáng sản tương ứng khai thác được. Hệ số bóc có thé tính theo don vị, m3/tan, m3/m3 hoặc tan/tan”.

Từ khái niệm này, các nhà kỹ thuật triển khai trong thực tế sản xuất qua nhiều cách tính toán khác nhau. Đối với đơn vị m3, công tác tính toán theo m3 trắc địa (đất đá nguyên khối chưa nỗ mìn được đo bằng phương pháp trắc địa), hay m3 nở rời (sau khi nỗ mìn phá vỡ). Hệ số nở rời của đất đá lại phụ thuộc vào tính chất cơ lý của từng loại đất đá trong các điều kiện khác nhau. Theo TCVN5326:2008 quy định, loại đất đá mềm có hệ số nở rời từ 1,02 - 1,15; loại đất đá rắn trung bình có hệ số nở rời từ 1,15 - 1,45; còn loại đất đá rat ran có hệ số nở rời từ 1,45 - 1,60.

Tức là 1m3 đất đá trắc địa có thé băng 1,6 m3 dat đá nở rời. Như vậy, căn cứ theo thực tế, mỗi mỏ có thê áp dụng hệ số nở rời khác nhau do tính chất cơ lý của đất đá khác nhau. Đối với cách tính bang tan, sẽ phải căn cứ vào ty trọng của từng loại đất đá hay loại than khác nhau. Riêng đối với than, hiện nay, các mỏ đã áp dụng cân điện tử trọng tải lớn đề tính toán chính xác đến từng cân.

Tuy nhiên, ngoài việc cân bằng cân điện tử, việc tính toán khối lượng còn liên quan đến chỉ số độ âm của than. Độ am của than được lay mẫu và phân tích hàng ngày, đặc biệt là trước khi cân. Độ 4m càng lớn thì trọng lượng than càng tăng, do vậy, khối lượng chính xác sẽ được trừ đi khi độ âm cao. Ngoài ra, cũng theo TCVN này, hệ số bóc đất đá cũng được phân loại theo từng tính chất, điều kiện đề tính toán hiệu quả phù hợp theo từng giai đoạn, thời gian hay các vị trí khai thác.

Ví dụ như: Hệ số bóc giai đoạn là tỷ số giữa tổng số khối lượng đất đá phải bóc và khối lượng khoáng sản khai thác được của mỏ theo từng giai đoạn cụ thể; hệ số bóc giới hạn là khối lượng đất đá phải bóc lớn nhất dé khai thác được một đơn vị khối lượng khoáng sản với giá thành bằng giá thành cho phép; hệ số bóc biên giới là tỷ số giữa số gia khối lượng đất đá bóc và số gia khối lượng khoáng sản tương ứng khai thác được khi mở rộng biên giới của mỏ trên một khoảng cách nhất định; hệ số bóc thời gian là tỷ số giữa số gia khối lượng đất đá bóc và số gia khối lượng khoáng sản tương ứng khai thác được khi phát triển bờ công tác trong khoảng thời gian hoặc không gian nào đó; hệ số bóc sản xuất là tỷ số giữa khối lượng đất đá phải bóc và khối lượng khoáng sản khai thác được trong một SV: Vũ Linh Chi MSV: 11160696 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Hữu Dũng giai đoạn sản xuất nào đó. Hiệu quả khai thác chung của mỏ sẽ được tính bằng hệ số bóc trung bình. Hệ số bóc trung bình là tỷ số giữa khối lượng đất đá phải bóc và khối lượng khoáng sản khai thác được trong toàn bộ phạm vi biên giới mỏ.

Đối với khai thác hầm lò, ngày nay các máy móc, thiết bị hiện đại về trắc địa, địa chất cũng cho phép đo được m3 than ngay tại vỉa trong lòng đất. Các hệ số tính toán tương tự và chi tiết theo tiêu chuẩn đã được phê duyệt như: Hệ số mét lò chuẩn bị sản xuất; hệ số mét lò xây dựng cơ bản; chỉ tiêu tiêu thụ vật tư, động lực, nguyên, nhiên vật liệu. cho mỗi tan than khai thác. Công tác khai thác mỏ dù là khai thác lộ thiên hay khai thác ham lò đều có những thông số kỹ thuật phức tạp do than hay dat đá đều nằm dưới long đất.

Các thông số kỹ thuật được áp dụng chủ yếu tông hợp từ thực tiễn của mỗi vùng miễn. Không thé đem thông số kỹ thuật của vùng này áp dụng với vùng khác hay nước này áp dụng cho nước khác. Căn cứ vào thực tẾ, hang năm, các bộ, ban, ngành đều có sự thống nhất, điều chỉnh phù hợp. Các đơn vị trong tập đoàn cũng triển khai thực hiện theo đúng các quyết định, thông tư, chỉ thị.

dưới sự giám sát của các cấp có thâm quyền dé tính toán áp dụng hiệu quả trong sản xuất, kinh doanh. Trong quá trình triển khai, các cấp, ngành cũng thường xuyên trao đổi thông tin, tổ chức các hội thảo, thảo luận dé đưa ra các thông số kỹ thuật phù hợp nhất theo từng vị trí, giai đoạn. Vai trò của ngành sản xuất — kinh doanh than khoáng sản Theo như Chiến lược khoáng sản đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt: “Chính sách phát triển ngành công nghiệp khai khoáng của nước ta là quản lý, bảo vệ, khai thác và sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên khoáng sản, nhằm đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển bền vững kinh tế-xã hội trước mắt, lâu dài và đảm bảo quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường”. Ngành công nghiệp khai thác khoáng sản đóng vai trò quan trọng và tích cực trong sự nghiệp phát triển của ngành công nghiệp Việt Nam và cả với sự phát triển của nền kinh tế đất nước, cơ bản đáp ứng đầy đủ, kịp thời nguyên vật liệu cho nền kinh tế quốc gia.

Ngành than đã và đang cung ứng nguyên liệu cho ngành công nghiệp điện, xi măng, hóa chất,. Bên cạnh đó, một phần khoáng sản khai thác được dành dé xuất khâu. Do vay, có thể nói, khai thác than đóng vai trò Tất quan trọng trong sự phát triển kinh tế Việt Nam. SV: Vũ Linh Chi MSV: 11160696 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS.