Chương 1: Các kiểu nhân vật trong truyện ngắn W. Maugham Chương 2: Chân dung nhân vật trong truyện ngắn W. Maugham Chương 3: Nhân vật trong tình huống truyện và các mối quan hệ không - thời gian 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN WILLIAM SOMERSET MAUGHAM Theo G. Nicolaieva: “Tác phẩm hoàn mỹ và hoàn thiện nhất của tự nhiên là con người, cho nên đối tượng chính của nghệ thuật tất nhiên phải là con người” [49, tr.
Cùng quan điểm đó, nhà văn đạt giải Nobel văn chương Hemingway cũng cho rằng: “Trên đời này thật không có gì khó khăn hơn là viết những trang văn xuôi lương thiện, giản dị về con người” [41, tr. Như thế, con người với toàn bộ hành vi, tình cảm, tư tưởng chính là nhân vật trung tâm của sáng tạo nghệ thuật nói chung và văn học nói riêng. Kể cả khi nhà văn chủ tâm viết về đồ vật, sinh vật hay phản ánh những đối tượng siêu nhiên, ngoài thế giới con người thì bóng dáng của con người vẫn ẩn dấu, hóa thân tinh vi vào trong cách mô tả của nhà văn. Nhân vật văn học bởi thế là “thuật ngữ chỉ hình tượng nghệ thuật về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn từ” [19; tr.
Nhân vật thường được tạo nên từ các thành tố: đặc điểm ngoại hình, đời sống tinh thần, tư tưởng, thế giới xúc cảm, ý chí, các hình thức và ý thức hành động. Nhân vật văn học mang chức năng cơ bản là “khái quát tính cách của con người”, “dẫn dắt độc giả vào các môi trường khác nhau của đời sống”, “nhân vật văn học thể hiện quan niệm nghệ thuật và lý tưởng thẩm mỹ của nhà văn về con người” [17; tr. Nhân vật còn là “phương tiện tất yếu quan trọng nhất để thể hiện tư tưởng trong các tác phẩm tự sự, kịch- nó là phương diện có tính thứ nhất trong hình thức của các tác phẩm ấy, quyết định phần lớn: vừa cốt truyện vừa lựa chọn chi tiết, vừa phương tiện ngôn ngữ và thậm chí cả kết cấu nữa” [46; tr. Như vậy, nhân vật văn học có vai trò quan trọng trong tất cả các tác phẩm thuộc mọi thể loại.
Đặc biệt, với truyện ngắn và tiểu thuyết- hai thể loại “sống bằng nhân vật” [49; tr.110] vai trò ấy càng được khẳng định. Thế giới loài người phong phú và đa dạng bao nhiêu thì thế giới nhân vật trong văn chương cũng đa dạng, phức tạp bấy nhiêu. Tuy nhiên, nhân vật hoàn toàn 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không phải là bản sao của con người ngoài cuộc đời mà nó là “những hình tượng được khắc họa phù hợp với ý đồ tư tưởng của tác giả” [46; tr. Chính ý đồ nghệ thuật của nhà văn đã tạo tác nên nhân vật, các nhân vật tương tác với nhau cùng tạo nên sự phong phú, sinh động trong tổng thể thế giới nghệ thuật của tác phẩm.
Tùy vào sự chi phối của tư tưởng nghệ thuật và thói quen quan sát mà mỗi nhà văn có một cái tạng riêng trong việc khắc họa nhân vật. Vì vậy, mỗi tác giả khác nhau lại tạo ra thế giới nhân vật rất khác nhau, mang những kiểu loại đặc trưng của mình. Khảo sát truyện ngắn của nhà văn W. Maugham, chúng tôi nhận thấy thế giới nhân vật trong tác phẩm của ông thật đông đảo, sinh động trong bức tranh đời sống thế sự phức tạp.
Mỗi nhân vật có đời sống, tính cách, số phận riêng, song tựu chung lại chúng tôi phân định thành ba kiểu loại nhân vật nổi bật hơn cả: nhân vật đổ vỡ, nhân vật tha hóa, nhân vật thức tỉnh. Sở dĩ có cách phân định này bởi bản thân nhà văn W. Maugham khi xây dựng nhân vật thường hay đặt ra cho nhân vật của mình các thách thức. Nhân vật thường là những con người nhỏ bé, bình thường bị quẳng vào thử thách hoặc do mình tự tạo hoặc do thời cuộc, hoặc do ngẫu nhiên mang đến; và sau thử thách đó, nhân vật diễn ra quá trình vận động khác nhau, tạo ra những bước ngoặt nhận thức hoặc lối sống.
Chính sự vận động của nhân vật sau biến cố, thử thách là tiêu chí để chúng tôi phân định kiểu loại nhân vật trong truyện ngắn của Maugham. Dưới đây, chúng tôi cụ thể hóa bằng bảng kiểu loại nhân vật. Các nhân vật được khảo sát đều là nhân vật chính, được nhà văn dụng công xây dựng nhằm nói lên tư tưởng của người viết về con người và cuộc đời.1: Bảng phân loại các kiểu nhân vật trong truyện ngắn của W. Maugham STT Tên truyện Nhân vật Kiểu nhân vật 1 Giên Giên Thức tỉnh 2 Ba lời khuyên sáng suốt Nicolais Tha hóa Henri Harnet Đổ vỡ 3 Chàng Đỏ Chàng Đỏ Tha hóa Ninxơn Đổ vỡ 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Ông “cái gì cũng biết” Macx Kêlađa Thức tỉnh 5 Chuỗi hạt Rôbinxơn Tha hóa 6 Huân tước Mauntdrago Mauntdrago Tha hóa Bác sĩ Audlin Thức tỉnh 7 Đào nhảy và kép nhảy Xtenla và Xyt Thức tỉnh 8 P.
Hamply Thức tỉnh 9 Kẻ hưởng lạc Uynxơn Tha hóa 10 Con người hạnh phúc Stephens Thức tỉnh 11 Bệnh viện Chester Thức tỉnh Templeton Thức tỉnh Ivy Thức tỉnh 12 Một người có lương tâm Giăng Sacvanh Thức tỉnh 13 Sự sa ngã của Etuốt Banớt Bâytơman Hantơ Đổ vỡ Etuốt Banớt Thức tỉnh 14 Người coi giáo đường Anbe Etuốt Phorơman Loại khác 15 Mưa Đavítxơn Tha hóa Thômxơn Thức tỉnh Mácphâylơ Thức tỉnh 16 Bữa ăn trưa năm ấy Người đàn bà Tha hóa 17 Lốt sư tử Phoretxơ Tha hóa Phret Hady Thức tỉnh 18 Cao chạy xa bay Rôgiơ Đổ vỡ 19 Vì hoàn cảnh bắt buộc Đôrít Đổ vỡ 20 Bức thư Lesơliê Tha hóa Bảng phân loại trên phản ánh mật độ xuất hiện các kiểu nhân vật. Khảo sát 29 nhân vật chính trong 20 truyện, nhân vật thức tỉnh chiếm 14/29; nhân vật đổ vỡ 5/29; nhân vật tha hóa 8/29. Tần suất xuất hiện nhân vật thức tỉnh cao nhất cho thấy nhà văn chú tâm nhiều đến quá trình nhận thức theo hướng tích cực của nhân vật, đó cũng chính là giá trị nhân văn trong các tác phẩm của ông. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Nhân vật đổ vỡ Là nhà văn có tuổi thọ rất cao (91 tuổi), W. Maugham có một cuộc đời đầy biến động với vốn sống đầy đặn, sâu sắc. Sự trải nghiệm chi phối đến nhãn quan khiến ông có cái nhìn rất hiện thực về con người. Trong truyện ngắn của ông, rất nhiều nhân vật sau khi hăm hở phác thảo những hoạch định cho tương lai, qua biết bao trải nghiệm đã gặp phải những đổ vỡ không lường trước được.
Mỗi nhân vật có một kiểu đổ vỡ khác nhau, thể hiện những khía cạnh ngoắt ngoéo khôn lường của cuộc đời. Có nhân vật đổ vỡ trong tình yêu, có nhân vật đổ vỡ vì giấc mộng hoặc có khi đổ vỡ bởi những lựa chọn của chính mình. Chàng Đỏ (The Red) là một trong số những truyện ngắn đặc biệt nhất của W. Maugham viết về sự đổ vỡ trong tín niệm về tình yêu.
Qua lời kể của nhân vật Ninxơn, chuyện tình giữa Chàng Đỏ và nàng Xaly giống như một huyền thoại bị giải thiêng bởi chính hai người đã từng yêu nhau say đắm này. Chàng Đỏ khi xưa mới hai mươi tuổi, có vẻ đẹp thiên phú “như một thánh thần Hy Lạp”, “như thần Apolo với cái vẻ tròn trịa mềm mại” [34. Chàng là thủy thủ Mỹ, đào ngũ khỏi một chiếc tàu chiến ở Api và bị hớp hồn trước vẻ đẹp, sự yên bình của hòn đảo Xamoa. Ở nơi này, chàng gặp tiếng sét ái tình với cô gái người bản địa mà chàng gọi là Xaly, nàng mới mười sáu tuổi, “dáng dấp yêu kiều nồng nàn”, từ nàng toát lên “vẻ đẹp đến phi thực” [34, tr.
Tình yêu của họ đến tự nhiên “thuần túy và giản dị”, giống như “tình yêu của Adam đã cảm Eva khi chàng thức dậy và thấy nàng trong vườn đang mở to cặp mắt long lanh như sương nhìn mình”, “thứ tình yêu đã khiến loài muông thú tìm tới nhau và các thánh thần đến với nhau” [34, tr. Nói cách khác, đó là tình yêu đã làm thế giới này trở nên huyền diệu, khai mở những cảm xúc thăng hoa nhất của tâm hồn con người và mang ý nghĩa sinh thành cho cõi sống. Họ sống bên nhau một năm trong niềm hạnh phúc viên mãn, ngất ngây trong thứ men say tình ái tưởng như vô tận. Tình yêu của họ khi đã gắn bó vào nhau để thành một mái ấm là sự toàn tâm toàn ý, ngày nào cũng mới mẻ như thuở ban đầu, đến nỗi mỗi người trong hai người nhận ra là “có một thiên thần ẩn trong mình” [34, tr.
Thế nhưng oái oăm thay, dù hạnh phúc đắm say nhưng cái 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mầm mống tẻ chán đã lớn lên theo tháng ngày. Chàng trai vẫn nhớ cái hương vị nặng, thô và hăng của thứ thuốc lá chính cống mặc dù anh đã thích thú biết bao với vị mạnh và ngon của những điếu thuốc lá được cuốn bằng dứa dại mà bàn tay khéo léo của nàng Xaly làm cho chàng. Một ngày, khi nghe thấy có chuyến tàu dừng lại trên đảo ít ngày, chàng đã đem sản vật địa phương mà hai vợ chồng kiếm được để đổi lấy thuốc lá và chàng bị dụ dỗ, bị chuốc rượu cho đến khi say không biết gì và từ đó chàng không trở lại hòn đảo xinh đẹp nơi có mái nhà nhỏ hạnh phúc và nàng Xaly yêu kiều tuyệt trần nữa. Xaly “mất hồn vì đau buồn”, nàng vật vã khóc lóc thảm thiết như thể nàng sẽ không bao giờ sống được nếu thiếu chàng.
Không ăn, không ngủ, khi đã kiệt sức, “nàng rơi vào trạng thái đờ đẫn lầm lì”, “quanh quẩn suốt ngày ngoài bờ vịnh, mắt dõi ra biển trong cái hi vọng vô ích là Chàng Đỏ, bằng cách này hay cách khác sẽ thoát được” [34,tr. Đứa con trong bụng chết ngay khi chào đời, nàng càng tuyệt vọng và từ đó sống câm lặng trong một nỗi buồn sâu lắng. Ba năm sau nàng kết hôn với một người đàn ông, chính là Ninxơn nhưng trái tim nàng suốt đời chỉ hướng về Chàng Đỏ. Ngay cả khi chung sống với người đàn ông khác, nàng vẫn còn yêu chàng, “lúc nào nàng cũng đợi anh quay trở lại” bất chấp những bao dung mà người chồng dành cho nàng.
Rút cuộc, cuộc sống của họ trở thành “một trò tra tấn”, chỉ là sự “ràng buộc nhau bởi thói quen và tiện nghi”.