Giáo Trình Luật Dân Sự Việt Nam Tập 1 - Trường Đại Học Luật Hà Nội - Phần 2

Giáo trình luật học về luật dân sự việt nam tập 1 trường đại học luật hà nội chủ biên phạm văn tuyết trần thị huệ trần, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa

• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Giáo trình Luật Dân Sự Việt Nam Tập 1 - Phần 2
• Loại tài liệu: giáo trình
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Thẩm quyền bề ngoài và phê chuẩn

Thẩm quyền bề ngoài (ostensible/apparent authority) là một khái niệm quan trọng trong Luật Dân Sự Việt Nam, được xác định khi một người không được trao quyền đại diện nhưng lại làm cho người thứ ba hiểu rằng họ có quyền đại diện. Khác với đại diện thực tế, đại diện bề ngoài không dựa trên căn cứ pháp lý rõ ràng. Điều này đặc biệt quan trọng trong đại diện của pháp nhân, vì bên thứ ba không phải lúc nào cũng có thể tiếp cận tài liệu nội bộ của pháp nhân. Phê chuẩn (ratification) là trường hợp một người thay mặt người khác thực hiện giao dịch mà không có thẩm quyền, nhưng người được đại diện sau đó phê chuẩn giao dịch đó. Giao dịch sẽ ràng buộc người được đại diện nếu họ phê chuẩn.

1.1. Thẩm quyền bề ngoài

Thẩm quyền bề ngoài là một khái niệm pháp lý quan trọng, đặc biệt trong các giao dịch dân sự liên quan đến pháp nhân. Nó giúp bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba khi họ tin tưởng vào sự đại diện của một người mà không cần kiểm tra căn cứ pháp lý. Điều này phù hợp với nguyên tắc bảo vệ lòng tin trong giao dịch dân sự, một nguyên tắc cốt lõi của Luật Dân Sự Việt Nam.

1.2. Phê chuẩn

Phê chuẩn là cơ chế pháp lý cho phép người được đại diện chấp nhận giao dịch được thực hiện bởi người không có thẩm quyền. Điều này giúp đảm bảo tính linh hoạt trong các giao dịch dân sự, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Phê chuẩn cũng thể hiện sự tôn trọng ý chí tự nguyện của các chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự.

II. Chấm dứt đại diện

Quan hệ đại diện trong Luật Dân Sự Việt Nam không tồn tại vĩnh viễn mà chấm dứt khi xảy ra các sự kiện pháp lý nhất định. Chấm dứt đại diện có thể xảy ra theo pháp luật hoặc theo ủy quyền. Khi chấm dứt đại diện, mọi hậu quả pháp lý phát sinh từ hành vi của người đại diện đều không còn giá trị đối với người được đại diện.

2.1. Chấm dứt đại diện theo pháp luật

Chấm dứt đại diện theo pháp luật xảy ra trong các trường hợp như người được đại diện đã thành niên hoặc khôi phục năng lực hành vi dân sự, người được đại diện chết, hoặc pháp nhân chấm dứt tồn tại. Điều này phù hợp với nguyên tắc bảo vệ quyền lợi của người được đại diện và đảm bảo tính hợp pháp của các giao dịch dân sự.

2.2. Chấm dứt đại diện theo ủy quyền

Chấm dứt đại diện theo ủy quyền có thể xảy ra khi thời hạn ủy quyền kết thúc, công việc ủy quyền hoàn thành, hoặc một trong các bên đơn phương chấm dứt ủy quyền. Điều này thể hiện sự linh hoạt trong việc quản lý quan hệ đại diện, đồng thời đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.

III. Khái niệm và phân loại thời hạn

Thời hạn là một khái niệm quan trọng trong Luật Dân Sự Việt Nam, được xác định là khoảng thời gian từ thời điểm này đến thời điểm khác. Thời hạn có thể do luật định hoặc do các bên thỏa thuận. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc xác lập quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các chủ thể trong giao dịch dân sự.

3.1. Khái niệm thời hạn

Thời hạn là khoảng thời gian có điểm bắt đầu và kết thúc, mang tính khách quan và chủ quan. Trong giao dịch dân sự, thời hạn giúp xác định thời điểm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ của các chủ thể. Điều này đảm bảo tính ổn định và minh bạch trong các quan hệ pháp luật dân sự.

3.2. Phân loại thời hạn

Thời hạn được phân loại dựa trên nguồn gốc xác lập (luật định hoặc thỏa thuận) và tính xác định (xác định hoặc không xác định). Việc phân loại này giúp áp dụng linh hoạt các quy định pháp luật trong từng trường hợp cụ thể, đảm bảo quyền lợi của các bên tham gia giao dịch dân sự.

IV. Khái niệm và các loại thời hiệu

Thời hiệu là thời hạn do luật quy định, khi kết thúc sẽ phát sinh hậu quả pháp lý đối với chủ thể. Thời hiệu đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định các quan hệ dân sự và bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia.

4.1. Khái niệm thời hiệu

Thời hiệu là khoảng thời gian do luật quy định, các bên không được thỏa thuận thay đổi. Khi kết thúc thời hiệu, hậu quả pháp lý như phát sinh quyền dân sự, chấm dứt nghĩa vụ dân sự, hoặc mất quyền khởi kiện sẽ xảy ra. Điều này giúp đảm bảo tính ổn định và công bằng trong các quan hệ dân sự.

4.2. Các loại thời hiệu

Thời hiệu được phân loại thành thời hiệu hưởng quyền dân sự, thời hiệu miễn trừ nghĩa vụ dân sự, thời hiệu khởi kiện và thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự. Mỗi loại thời hiệu có đặc điểm và hậu quả pháp lý riêng, phù hợp với từng trường hợp cụ thể trong Luật Dân Sự Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình thuộc khối kiến thức ngành và chuyên ngành bắt buộc trong chương trình đào tạo Cử nhân và Thạc sĩ Luật học, tập trung vào học phần Pháp luật Dân sự (học phần chung và chế định quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản). Giáo trình xác định vị trí trung tâm trong việc trang bị nền tảng pháp lý thực định, làm tiền đề trực tiếp để tiếp cận các phân ngành luật tư chuyên sâu như luật hợp đồng, luật bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, luật thừa kế và pháp luật tố tụng dân sự.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng đến việc cung cấp hệ thống lý luận và cơ sở pháp lý thực định theo quy định của Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015. Sau khi hoàn thành học phần, người học có khả năng:

• Xác định và phân loại các quan hệ đại diện, cơ chế phát sinh và căn cứ chấm dứt thẩm quyền đại diện.
• Phân tích bản chất, phân loại và phương pháp tính toán thời hạn, thời hiệu theo quy định của pháp luật dân sự.
• Phân biệt cấu trúc quan hệ vật quyền và trái quyền; giải thích nội dung các quyền năng thuộc quyền sở hữu (chiếm hữu, sử dụng, định đoạt) và hệ thống các quyền khác đối với tài sản (quyền đối với bất động sản liền kề, quyền hưởng dụng, quyền bề mặt, quyền đối với tài sản bảo đảm).
• Áp dụng các quy định của pháp luật để xác định căn cứ xác lập, chấm dứt quyền sở hữu và cơ chế thực thi hình thức sở hữu toàn dân.

Cấu trúc giáo trình được xây dựng theo phương pháp tiếp cận phân tích quy phạm kết hợp đối chiếu lịch sử lập pháp và luật học so sánh. Nội dung bắt đầu từ các khái niệm pháp lý trừu tượng, kế thừa tư duy phân loại của tư pháp La Mã, sau đó đối chiếu trực tiếp với các điều khoản thực định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và các văn bản luật chuyên ngành liên quan.

Điểm đặc trưng của giáo trình là sự gắn kết chặt chẽ giữa phân tích điều luật và trích dẫn các công trình nghiên cứu học thuật của các chuyên gia pháp lý (như giáo trình của PGS. Nguyễn Ngọc Điện, TS. Đinh Văn Thanh, TS. Phạm Văn Tuyết, bài viết nghiên cứu của Trần Anh Tuấn), đồng thời đưa vào hệ thống ví dụ tình huống minh họa cụ thể cho từng trường hợp áp dụng luật.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình phản ánh tiến trình phát triển logic từ chế định chủ thể, hành vi đại diện, yếu tố thời gian trong luật dân sự cho đến chế định quyền sở hữu và các vật quyền cụ thể:

• Chế định Đại diện: Phân tích các hình thức thẩm quyền như thẩm quyền bề ngoài (ostensible/apparent authority) trong quan hệ với bên thứ ba và pháp nhân; cơ chế phê chuẩn (ratification) giao dịch. Trình bày chi tiết các căn cứ chấm dứt đại diện theo pháp luật (Khoản 4 Điều 140 BLDS năm 2015) khi cá nhân đã thành niên, năng lực hành vi dân sự được khôi phục, chủ thể chết/chấm dứt tồn tại; cùng các căn cứ chấm dứt đại diện theo ủy quyền (Khoản 3 Điều 140, Điều 569 BLDS năm 2015) như thỏa thuận, hết thời hạn ủy quyền, hoàn thành công việc, đơn phương chấm dứt thực hiện ủy quyền.
• Chế định Thời hạn: Trình bày định nghĩa thời hạn dưới góc độ triết học và pháp lý dân sự; phân loại thời hạn theo nguồn gốc xác lập (thời hạn luật định, thời hạn do các chủ thể tự xác định) và theo tính xác định (thời hạn xác định, thời hạn không xác định như "kịp thời", "khoảng thời gian hợp lý"). Cung cấp quy tắc tính thời điểm bắt đầu và kết thúc thời hạn (Điều 147 BLDS năm 2015) theo phút, giờ, ngày, tuần, tháng, năm, ngày nghỉ lễ/nghỉ cuối tuần, lịch dương và lịch âm.
• Chế định Thời hiệu: Phân tích khái niệm và ý nghĩa của thời hiệu (Điều 149 BLDS năm 2015); quy định Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu theo yêu cầu của đương sự trước khi ra bản án, quyết định sơ thẩm. Phân loại 4 nhóm thời hiệu (Điều 150 BLDS năm 2015): thời hiệu hưởng quyền dân sự (Điều 236), thời hiệu miễn trừ nghĩa vụ dân sự (đối chiếu Điều 857 Bộ Dân luật Bắc kỳ, Điều 935 Bộ Dân luật Trung kỳ, Điều 85 Luật Nhà ở năm 2014), thời hiệu khởi kiện (Điều 429, Điều 588, Điều 623, các trường hợp không áp dụng tại Điều 155), và thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự (Điều 132). Phân tích cách tính thời hiệu (Điều 151, Điều 154), cơ chế gián đoạn (Điều 153), tạm ngừng do trở ngại khách quan, sự kiện bất khả kháng (Điều 156) và các trường hợp bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện (Điều 157).
• Chương 8 - Quyền sở hữu và quyền khác đối với tài sản:
  • Những vấn đề chung: Phân tích bản chất vật quyền đối lập với trái quyền từ nguồn gốc tư pháp La Mã. Làm rõ 5 đặc điểm của quyền đối với tài sản: tính đối tài sản, tính tuyệt đối, tính vô thời hạn, tính dõi theo tài sản và tính lợi ích.
  • Hệ thống quyền đối với tài sản: Trình bày cấu trúc gồm Quyền sở hữu (trung tâm), Quyền đối với bất động sản liền kề (quyền địa dịch), Quyền hưởng dụng (phục vụ nhu cầu sinh hoạt cá nhân), Quyền bề mặt (superficie - khai thác khoảng không/mặt đất/lòng đất), và Quyền đối với tài sản bảo đảm (vật quyền bảo đảm).
  • Nội dung quyền sở hữu (Điều 158 BLDS năm 2015): Phân tích quyền sở hữu theo nghĩa khách quan và chủ quan; làm rõ 3 quyền năng cấu thành gồm Quyền chiếm hữu (phân biệt tình trạng thực tế và quyền chiếm hữu; chiếm hữu có căn cứ pháp luật theo Điều 165, chiếm hữu ngay tình theo Điều 180, chiếm hữu liên tục theo Điều 182, chiếm hữu công khai), Quyền sử dụng (khai thác công dụng, thu hoa lợi, lợi tức), và Quyền định đoạt (định đoạt số phận thực tế và định đoạt số phận pháp lý, các trường hợp hạn chế quyền định đoạt theo Điều 218 BLDS năm 2015 và Luật Di sản văn hóa).
  • Căn cứ xác lập và chấm dứt quyền sở hữu: Hệ thống hóa căn cứ xác lập theo ý chí chủ sở hữu (hợp đồng, di chúc, trả thưởng) và theo quy định pháp luật (lao động, sản xuất, sáng tạo SHTT; sáp nhập, trộn lẫn, chế biến theo Điều 225–227; tài sản vô chủ, đánh rơi, chôn giấu theo Điều 228; gia súc gia cầm thất lạc; thời hiệu chiếm hữu ngay tình liên tục công khai 10 năm/30 năm theo Điều 236). Trình bày căn cứ chấm dứt quyền sở hữu theo ý chí chủ sở hữu và theo luật định (xử lý tài sản bảo đảm, tịch thu, tiêu hủy, trưng mua theo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008).
  • Hình thức sở hữu toàn dân: Cơ sở lý luận và pháp lý theo Điều 51 Hiến pháp năm 2013, Nhà nước đại diện chủ sở hữu, đối tượng tư liệu sản xuất và phương thức thực hiện quyền.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Hệ thống lý thuyết vật quyền và trái quyền: Cơ chế phân định quyền tác động trực tiếp lên vật (jus in re) được bảo vệ tuyệt đối và quyền yêu cầu đối nhân (jus in personam) được bảo vệ tương đối.
• Nguyên lý phân biệt tình trạng thực tế và quyền năng pháp lý: Phân định giữa hành vi chiếm hữu vật chất thực tế với quyền chiếm hữu được pháp luật thừa nhận và bảo vệ.
• Cơ sở pháp lý về sự dịch chuyển và bảo lưu quyền: Nguyên lý tính dõi theo của quyền khác đối với tài sản khi quyền sở hữu thay đổi chủ thể.
• Lý thuyết về thời gian trong pháp luật dân sự: Bản chất của thời hạn và thời hiệu như những sự kiện pháp lý làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng giải thích và áp dụng quy phạm: Kỹ năng tra cứu, đối chiếu và áp dụng chính xác các điều khoản của Bộ luật Dân sự năm 2015 và các luật chuyên ngành trong các quan hệ tài sản.
• Kỹ năng phân tích và định danh pháp lý: Kỹ năng xác định đúng tư cách đại diện, phân biệt các trạng thái chiếm hữu (ngay tình/không ngay tình, liên tục/gián đoạn), xác định chính xác thời điểm bắt đầu/kết thúc thời hiệu khởi kiện.
• Kỹ năng giải quyết tranh chấp tài sản: Khả năng đánh giá tính hợp pháp của các giao dịch định đoạt tài sản, xử lý tài sản sáp nhập/trộn lẫn và xác định quyền của chủ sở hữu liền kề, quyền hưởng dụng và quyền bề mặt trong thực tiễn xét xử.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy tích cực kết hợp giữa thuyết giảng học thuật lý thuyết và phương pháp tình huống (case-based teaching). Cách tiếp cận này yêu cầu giảng viên và người học triển khai qua các hoạt động sư phạm cụ thể:

• Phân tích án lệ và tình huống thực tiễn: Giáo trình tích hợp các ví dụ điển hình xuyên suốt nội dung bài học để người học mổ xẻ, giải quyết các vướng mắc pháp lý:
  • Tình huống về đại diện: Người đại diện theo ủy quyền ký hợp đồng mua bán nhà hoặc ủy quyền đòi nợ; xác định ranh giới hiệu lực khi hết thời hạn ủy quyền hoặc khi người ủy quyền về nước trước thời hạn.
  • Tình huống về chiếm hữu: Người mua nhầm chiếc điện thoại do trộm cắp mà có; phân tích vị trí pháp lý của người chiếm hữu ngay tình khi tài sản bị chiếm đoạt tiếp bởi người thứ ba.
  • Tình huống về quyền sở hữu: Việc sáp nhập phụ tùng xe đạp, trộn lẫn nông sản không chia được; xác lập quyền sở hữu đối với tài sản đánh rơi vượt quá 10 lần mức lương cơ sở; cơ chế chia cắt không gian theo chiều dọc đối với mặt nước ao hồ theo quyền bề mặt (superficie).
• Hệ thống câu hỏi hướng dẫn ôn tập và định hướng thảo luận: Cuối mỗi phần kiến thức, giáo trình cung cấp bảng câu hỏi tổng hợp (trang 274) phục vụ tự học và thảo luận nhóm:
  1. Phân tích khái niệm đại diện; so sánh đại diện theo pháp luật với đại diện theo ủy quyền.
  2. Phân tích phạm vi, thẩm quyền đại diện và cho ví dụ về vượt quá thẩm quyền đại diện.
  3. Phân tích khái niệm, ý nghĩa và các loại thời hạn.
  4. Phân tích khái niệm, ý nghĩa và các loại thời hiệu; cho ví dụ về bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện và thời gian không tính vào thời hiệu.
  5. So sánh sự khác biệt bản chất giữa thời hạn và thời hiệu kèm ví dụ minh họa.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá kết quả học tập thông qua hai hình thức: kiểm tra định kỳ (đánh giá khả năng hiểu văn bản luật, giải thích khái niệm, giải bài tập tình huống tính thời hạn/thời hiệu) và thi kết thúc học phần (tiểu luận nghiên cứu, giải quyết hồ sơ tranh chấp quyền tài sản phức tạp).
• Chỉ dẫn tự học: Người học cần nghiên cứu song song giáo trình cùng văn bản luật thực định (BLDS năm 2015), tra cứu các tài liệu tham khảo được trích dẫn và thực hành giải các bài tập tình huống tính toán ngày kết thúc thời hạn khi rơi vào ngày nghỉ cuối tuần hoặc ngày lễ.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình thể hiện sự cập nhật toàn diện theo khung pháp lý của Bộ luật Dân sự năm 2015 cùng hệ thống các đạo luật chuyên ngành hiện hành của Việt Nam, với các điểm mới mang tính học thuật:

• Tách biệt chiếm hữu thành chế định độc lập: Khác với BLDS năm 2005 (chỉ quy định quyền chiếm hữu là quyền năng của chủ sở hữu), giáo trình phân tích điểm mới của BLDS năm 2015 khi công nhận chiếm hữu là một tình trạng thực tế đối với tài sản (Điều 180, 182), bảo vệ người chiếm hữu thực tế nhằm duy trì ổn định trật tự xã hội.
• Hệ thống hóa các vật quyền mới du nhập: Cập nhật các quyền khác đối với tài sản lần đầu tiên được ghi nhận trong luật thực định Việt Nam, gồm Quyền hưởng dụng và Quyền bề mặt (superficie), giải thích cơ sở phân tầng quyền sử dụng không gian và bảo đảm nhu cầu sinh hoạt cá nhân.
• Cập nhật nguyên tắc áp dụng thời hiệu: Làm rõ quy định tại Khoản 2 Điều 149 BLDS năm 2015: Tòa án không tự ý áp dụng thời hiệu mà chỉ áp dụng theo yêu cầu của một hoặc các bên đương sự đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc.
• Chuẩn hóa thuật ngữ lập hiến: Phân tích sự chuyển biến thuật ngữ từ "Sở hữu toàn dân" (BLDS năm 1995) sang "Sở hữu nhà nước" (BLDS năm 2005) và quay trở lại "Sở hữu toàn dân" trong BLDS năm 2015 nhằm đảm bảo tính thống nhất với Điều 51 Hiến pháp năm 2013.
• Liên kết các văn bản luật chuyên ngành: Tích hợp quy định từ Luật Nhà ở năm 2014 (Điều 85 về thời hạn bảo hành nhà ở), Luật Di sản văn hóa năm 2013 (Điều 1 về bảo vệ di sản văn hóa), Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008 (Điều 2 về căn cứ chấm dứt quyền sở hữu).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo và nghiên cứu pháp luật:

• Sinh viên đại học: Sinh viên từ năm thứ hai chuyên ngành Luật học, Luật Kinh tế, Luật Quốc tế, Luật Thương mại quốc tế; là tài liệu học tập bắt buộc cho học phần Pháp luật Dân sự.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu để nghiên cứu về lý luận vật quyền, sự phát triển của chế định quyền sở hữu, cơ chế bảo vệ quyền sở hữu và giải quyết xung đột pháp lý trong giao lưu dân sự.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Lịch sử Nhà nước và Pháp luật để nắm vững các khái niệm về quan hệ pháp luật, chủ thể, khách thể và sự kiện pháp lý.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Dùng làm khung chuẩn thiết kế đề cương chi tiết học phần, xây dựng ngân hàng câu hỏi thi, đề tài thảo luận và tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu khoa học pháp lý.
• Cán bộ thực tiễn: Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư, Công chứng viên và Chuyên viên pháp chế doanh nghiệp sử dụng làm tài liệu tra cứu các căn cứ xác lập quyền, tính toán thời hiệu khởi kiện và xử lý hợp đồng ủy quyền.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp với sinh viên đại học ngành luật, học viên cao học chuyên ngành luật dân sự, giảng viên giảng dạy luật tư, cùng các chức danh tư pháp (luật sư, thẩm phán, công chứng viên) cần tài liệu chuẩn mực về lý luận và thực định pháp luật tài sản.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần trang bị kiến thức nền tảng về Lý luận Nhà nước và Pháp luật (khái niệm quy phạm pháp luật, năng lực pháp luật, năng lực hành vi, sự kiện pháp lý) và Pháp luật đại cương trước khi tiếp cận giáo trình này.

3. Điểm khác biệt với các giáo trình khác là gì?

Giáo trình phân tích chuyên sâu bản chất vật quyền theo truyền thống tư pháp La Mã, phân định rành mạch giữa tình trạng chiếm hữu thực tế và quyền chiếm hữu pháp lý, đồng thời giải thích thấu đáo các quyền mới trong BLDS năm 2015 (quyền hưởng dụng, quyền bề mặt) và cơ chế áp dụng thời hiệu theo yêu cầu của đương sự.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần đọc kỹ phần lý luận, đối chiếu trực tiếp với các điều khoản của BLDS năm 2015 được trích dẫn (như Điều 140, 147, 149, 150, 158, 165, 180, 182, 221, 236), sau đó tự trả lời toàn bộ 5 nhóm câu hỏi ôn tập tại trang 274 và giải quyết các case study cụ thể.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu bổ trợ gồm: văn bản hợp nhất Bộ luật Dân sự năm 2015, Hiến pháp năm 2013, Luật Nhà ở năm 2014, Luật Di sản văn hóa năm 2013, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008; các giáo trình tham chiếu của PGS. Nguyễn Ngọc Điện, TS. Đinh Văn Thanh - TS. Phạm Văn Tuyết, và các bài viết chuyên khảo trên Tạp chí Tòa án nhân dân.

---

Kết luận

Giáo trình xác lập giá trị học thuật chuẩn mực trong việc hệ thống hóa toàn diện các chế định quan trọng của Luật Dân sự Việt Nam: từ thẩm quyền đại diện, quy tắc xác định thời hạn - thời hiệu, đến cấu trúc quyền sở hữu và các vật quyền phái sinh. Lộ trình học tập được thiết kế khoa học, dẫn dắt người học từ việc nắm bắt các phạm trù lý luận cơ bản, đối chiếu thực tiễn lập pháp qua các thời kỳ, đến năng lực phân tích và giải quyết các vụ việc tranh chấp tài sản phức tạp. Nguồn tài liệu tham khảo phong phú, gắn liền với văn bản luật thực định và các công trình học thuật chuyên sâu, bảo đảm giá trị nghiên cứu và ứng dụng lâu dài trong giảng dạy, học tập và thực hành tư pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Thứ ba, thâm quyền bề ngoài (ostensible/apparent authority): được xác định khi một người không được trao quyền đại diện nhưng lại làm cho người thứ ba hiểu rằng họ được trao quyền đại diện. Khác với đại diện thực tế, đại điện bề ngoài không được xác định dựa trên một căn cứ pháp lí rõ ràng nào. Tuy nhiên, người trao cho người khác thâm quyền đã làm cho cả thế giới thay rằng người đó có quyền hành động thay cho mình và làm cho người thứ ba hiểu rằng họ xác lập giao dịch là với người được đại diện chứ không phải với người được trao quyền đó. Đại diện bề ngoài có ý nghĩa quan trọng nhất là đôi với đại điện của pháp nhân bởi không phải lúc nào bên thứ ba cũng có thé tiép cận với các tài liệu nội bộ của pháp nhân.

Đặc biệt, với các doanh nghiệp lớn có nhiều ngàn lao động, quy mô và nhiệm vụ khác nhau thì việc rà soát thâm quyền của từng người trong số họ dường như là không khả thi. Thứ tư, phê chuẩn (ratification): Trường hợp một người thay mặt người khác thực hiện giao dịch mà không rơi vào bất kì quan hệ thâm quyên nào nêu trên nhưng người được người khác xác lập giao dịch nhân danh mình biết được điều đó và đã ra văn bản phê chuẩn việc tham gia giao dịch của người đại diện thì giao dịch sẽ ràng buộc người được nhân danh đó. Cham dứt đại diện Cũng như các quan hệ pháp luật dân sự khác, quan hệ đại diện không tôn tại mãi. Nó cham dứt khi xảy ra những sự kiện pháp li nhất định.

Khi chấm dứt đại điện, mọi hậu quả pháp lí phát sinh từ hành vi của người đại diện đều không có giá trị pháp lí đối với người được đại diện. Chấm dit đại diện theo pháp luật Đại diện theo pháp luật chấm dứt trong các trường hợp sau day!: ! Khoản 4 Điều 140 BLDS năm 2015. 259 - Người được đại điện là cá nhân đã thành niên hoặc năng lực hành vi dân sự đã được khôi phục: Đại diện theo pháp luật của người chưa thành niên hoặc người mat năng lực hành vi dân sự hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi không còn cần thiết khi người được đại diện đã thành niên hoặc năng lực hành vi dân sự đã được khôi phục để tự mình xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự hoặc các quyền và nghĩa vụ khác. - Người được đại diện là cá nhân chết, pháp nhân chấm dứt tôn tại: Quyền được đại diện là quyền gắn với nhân thân của người được đại diện.

Vì vậy, khi người được đại diện là cá nhân chết hoặc pháp nhân chấm dứt tồn tại thì tư cách chủ thé của họ chấm dứt và việc đại diện cho họ cũng chấm dứt theo. - Căn cứ khác theo quy định của BLDS hoặc luật khác có liên quan: Trường hợp có quy định khác hoặc theo quyết định của cơ quan có thầm quyền chỉ định người đại diện theo pháp luật thì đại diện theo pháp luật sẽ chấm dứt khi theo các trường hợp đó. Ví dụ, trường hợp Tòa án chỉ định người đại diện theo pháp luật của pháp nhân tham gia tố tụng thì khi quá trình tố tụng kết thúc thì đại điện của pháp nhân cũng chấm dứt. Cham dứt đại diện theo ủy quyền Đại điện theo ủy quyền cham dứt trong các trường hợp sau day!: - Theo thoả thuận: Vì đại diện theo ủy quyền được xác lập trên cơ sở hợp đồng nên cũng có thé chấm dứt theo sự thoả thuận của các bên.

Trong trường hợp hợp đồng chưa cham dứt nhưng các bên thấy không cần thiết phải duy trì việc thực hiện hợp đồng ủy quyên đó thì các bên có thê thỏa thuận dé cham dứt hop đồng. ! Khoản 3 Điều 140 BLDS năm 2015. 260 Ví dụ, A do đi công tác xa nên đã ủy quyền cho B kí hợp đồng mua nhà với chủ đầu tư X. Tuy nhiên, khi hợp đồng mua bán chưa được kí thì A về kịp thời và các bên thỏa thuận chấm dứt việc ủy quyên.

- Thời han ủy quyên đã hết: Trường hợp các bên hoặc một bên (trong trường hợp ban hành một văn bản ủy quyên) ấn định một khoảng thời hạn dé thực hiện công việc ủy quyền thì khi thời hạn ủy quyền kết thúc, quan hệ ủy quyền cũng chấm dứt. Ví du, A là người đại diện theo pháp luật của công ti X ủy quyền cho B là trưởng phòng của công ti kí các hợp đồng với khách hàng trong thời hạn một thang, là khoảng thời gian A xác định sé đi công tác. Hết thời hạn này thì dù A về hay chưa quan hệ ủy quyền cũng cham dứt và B không có quyền nhân danh công ti dé kí hợp đồng với khách hàng. - Công việc được tty quyên đã hoàn thành: Việc ủy quyền được xác lập là nhằm mục đích thực hiện một công việc nhất định.

Do đó, khi công việc ủy quyền đã hoàn thành thì mục đích của ủy quyền đã đạt được và quan hệ ủy quyền chấm dứt. Ví dụ, A ủy quyền cho B thực hiện việc đòi nợ C. Khi B thực hiện xong việc đòi nợ cho A thì quan hệ ủy quyền chấm dứt. - Người được đại diện hoặc người đại diện đơn phương cham dứt thực hiện việc ủy quyên: Hop đồng ủy quyền là căn cứ làm hình thành nên quan hệ đại diện, tức là một người nhân danh người khác để xác lap, thực hiện các quyền và nghĩa vụ dân sự.

Vì vậy, không giống với các hợp đồng khác, Bộ luật ghi nhận cho các bên trong hợp đồng ủy quyền có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng ủy quyền bat kì lúc nào chỉ cần báo trước cho bên kia biết trước một khoảng thời gian hợp lí.! Đối với việc ủy quyền được ! Điều 569 BLDS năm 2015. 261 xác lập trên cơ sở hành vi pháp lí đơn phương của một bên trong nội bộ của pháp nhân thì chỉ bên ban hành văn bản đó mới có quyền đơn phương chấm dứt hoặc hủy bỏ văn bản ủy quyền, còn bên đại diện không có quyền đơn phương chấm dứt bởi lẽ đây là văn bản mang tính chất hành chính, mệnh lệnh. - Người được đại diện, người đại điện là cá nhân chết, người được đại điện, người đại diện là pháp nhân cham dứt tôn tại: Quan hệ ủy quyền là quan hệ gắn với nhân thân của các chủ thể tham gia quan hệ đó nên khi một bên trong quan hệ là cá nhân chết hoặc pháp nhân cham dứt tồn tại thì quan hệ đó cũng cham dứt chứ không thé kế quyền hoặc dé lại thừa kế cho người khác bởi lẽ lúc nay tư cách chủ thé nhân danh hoặc được nhân danh không còn tồn tại. Trong trường hợp này, quan hệ ủy quyền cham dứt còn quan hệ đã được xác lập hoặc đang thực hiện với người thứ ba có chấm dứt hay không thì tuỳ thuộc vào quan hệ đó là quan hệ tài sản hay quan hệ gắn với nhân thân của một trong các bên.

- Người đại diện không còn có đủ điều kiện lam người đại diện như bi mat nang luc hanh vi dan sy, bi han ché nang luc hanh vi dân sự, có khó khăn trong nhận thức, lam chu hành vi, không có năng lực pháp luật thực hiện công việc ủy quyén.: Có những trường hợp vào thời điểm xác lập quan hệ ủy quyên thì người dai diện có năng lực pháp luật và năng lực hành vi phù hợp với công việc ủy quyền nhưng trong quá trình thực hiện việc ủy quyền người này lại rơi vào tình trạng không đủ điều kiện để tiếp tục thực hiện công việc ủy quyên thì quan hệ ủy quyền cham dứt. - Căn cứ khác làm cho việc đại diện không thể thực hiện được: Ngoài các căn cứ nêu trên thì trên thực tế có thể diễn ra các sự kiện làm cho việc đại diện không thể thực hiện được, trong trường hợp đó, việc đại diện cũng cham dứt. Khái niệm và phân loại thời hạn 2. Khái niệm thời hạn Thời gian dưới góc độ triết học là một khái niệm thé hiện trình tự biến đổi của hiện tượng trong thé giới vật chất.

Thời gian luôn mang tính khách quan, không có bắt đầu và kết thúc, trôi đần đều theo một chiều duy nhất và không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của con người. Còn thời hạn là một khoảng thời gian được xác định từ thời điểm này đến thời điểm khác, có điểm bắt đầu và điểm kết thúc. Do vậy, thời hạn vừa mang tính khách quan của thời gian nói chung đồng thời lại mang tinh chủ quan của người định ra khoảng thời gian đó. Trong giao lưu dân sự, thời hạn có vai trò quan trọng trong việc xác lập quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các chủ thể tham gia.

Thời hạn có thé là một khoảng thời gian do luật xác định mà hết khoảng thời gian đó sẽ phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyên, nghĩa vụ của các chủ thé trong những trường hợp do pháp luật quy định hoặc các bên thỏa thuận. Cụ thé, các bên có thé thỏa thuận về thời hạn là khoảng thời gian mà trong đó, một bên chủ thé phải hoàn thành nghĩa vu của minh. Chang hạn, bên bán phải giao tài sản bán trong thời hạn 05 ngày, kế từ ngày hợp đồng được giao kết. Nếu theo luật định thì thời hạn là mốc thời gian dé xác định quyền hoặc nghĩa vụ tương ứng với hành vi nhất định của chủ thé.

Chang hạn, người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình, công khai, liên tục đối với động sản thi sau 10 năm, ké từ thời điểm chiếm hữu, quyền sở hữu tai sản đó được xác lập đối với người đã chiếm hữu. Phân loại thời hạn Dựa vào nguồn gốc xác lập mà thời hạn được phân thành 2 nhóm như sau: - Thời hạn đo luật định: Là thời hạn pháp luật quy định bắt buộc đối với các chủ thê tham gia giao dịch, chủ thể không được phép thay đổi thời hạn đó. Ví dụ, thời hạn yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu, thời hạn xác định để tuyên bố một người là mất tích hoặc đã chết. - Thời han do các chủ thé tự xác định, vi dụ, thời hạn vay tài sản, thuê tài sản, thời hạn thực hiện nghĩa vụ trả tiền, thời hạn thực hiện công việc trong hợp đồng dịch vụ, gia công.

Dựa vào tính xác định mà thời hạn được phân thành: - Thời hạn xác định: Là loại thời hạn được xác định chính xác thời điểm bắt đầu, kết thúc.