Đặt vấn đề nghiên cứu Penrose (1952) cho rằng vòng đời doanh nghiệp cũng giống như chu kỳ sinh học của con người và sinh vật khác phát triển từ giai đoạn hình thành đến khi ngừng hoạt động. Có rất nhiều nghiên cứu về vòng đời doanh nghiệp và các nghiên cứu này đều cho rằng các công ty thường trải qua các giai đoạn khởi sự, tăng trưởng, trưởng thành và suy thoái của vòng đời doanh nghiệp. Đặc biệt, các công ty không nhất thiết trải qua một cách tuần tự qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp (Miller và Friesen, 1984). Các nghiên cứu của Anthony và Ramesh (1992), Dickinson (2011), Miller và Friesen (1984), Quinn và Cameron (1983) cho rằng mỗi công ty trong từng giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp đều có những biểu hiện về các đặc điểm riêng có thể nhận diện được.
Cùng quan điểm trên, Jawahar và McLaughlin (2001) cho rằng điểm khác biệt giữa các giai đoạn vòng đời doanh nghiệp là hệ thống quản trị, khả năng quản lý và nhu cầu nguồn lực của các doanh nghiệp. Khi các công ty hình thành, phát triển và trưởng thành việc quản lý của các doanh nghiệp cũng phải phát triển qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp bởi vì những gì thành công trong giai đoạn đầu có thể sẽ không thành công cho các giai đoạn tiếp theo, do đó quản trị công ty cũng cần phải thay đổi cho phù hợp với sự phát triển của công ty nhằm đảm bảo sự thành công lâu dài của công ty (Trần Ngọc Thơ, 2003). Quản trị công ty được xem là một yếu tố quan trọng nhằm nâng cao thành quả công ty từ đó giúp gia tăng lòng tin của nhà đầu tư, đối tác kinh doanh đối với công ty. Các nghiên cứu trước đây về quản trị công ty thường tập trung vào một số khía cạnh như: cấu trúc sở hữu (Demsetz và Villalonga, 2001; Liang và cộng sự, 2011), cấu trúc hội đồng quản trị (Duru và cộng sự, 2016; Wintoki và cộng sự, 2012), ban giám đốc (Bhagat và Bolton, 2013; F.
Li và Srinivasan, 2011) và ban kiểm soát (Klein, 2002). Hầu hết các nghiên cứu trước đều cho thấy các kết quả nghiên cứu không thống nhất, nguyên nhân được giải thích là do sự khác nhau về hệ thống thể chế, khung khổ pháp lý, đặc điểm nền kinh tế và đặc điểm từng nhóm nghiên cứu. Tại Việt Nam, quản trị công ty là một trong những chủ đề được quan tâm rất nhiều, đặc biệt trong các cuộc thảo luận của các quan chức chính phủ Việt Nam khi Chính 1 phủ cam kết thúc đẩy mạnh cải cách doanh nghiệp nhà nước, tái cấu trúc và đổi mới doanh nghiệp nhà nước đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về quản trị công ty và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước. Một trong những yếu tố quan trọng của cải cách doanh nghiệp nhà nước là minh bạch hóa tài chính và tính trách nhiệm của nguyên lý quản trị hiệu quả để nâng cao thành quả công ty và thu hút đầu tư nước ngoài.
Có khá nhiều nghiên cứu riêng biệt về ảnh hưởng của quản trị công ty đến thành quả công ty ở Việt Nam như: cấu trúc sở hữu (Võ Xuân Vinh, 2014; Dao và Hoang, 2014; Ngô Mỹ Trân và Lê Thị Trang, 2018), hội đồng quản trị (Phạm Quốc Việt, 2010; Võ Hồng Đức và Phan Bùi Gia Thủy, 2013; Phạm Thị Kiều Trang, 2017), ban kiểm soát (Phạm Quốc Việt, 2010), ban giám đốc (Phạm Quốc Việt, 2010; Vo và Nguyen, 2014; Phan Bùi Gia Thủy và cộng sự, 2017). Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu này chỉ đề cập đến các khía cạnh riêng biệt và chưa thấy đề cập đến các vấn đề của quản trị công ty được đặt trong từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp, nghĩa là chưa xem xét các vấn đề quản trị công ty trong một lộ trình dài hạn với một chiến lược quản trị thích hợp cho các công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Các nhà nghiên cứu trên thế giới đã tiếp cận xu hướng quản trị công ty thay đổi theo thời gian, sự thay đổi linh hoạt này là do sự thay đổi về loại hình kinh doanh, quy mô doanh nghiệp, sự biến động về doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp. Quinn và Cameron (1983) cho rằng có thể dự đoán được sự thay đổi của thành quả công ty thông qua các giai đoạn vòng đời doanh nghiệp.
Để bổ sung thêm, Miller và Friesen (1984) cho rằng mỗi giai đoạn thể hiện sự khác biệt đáng kể về tình hình kinh doanh, chiến lược tổ chức, cấu trúc quản lý và nhu cầu nguồn lực, do đó chiến lược quản trị công ty cần phải được lựa chọn một cách cẩn trọng (Pashley và Philippatos, 1990). Cùng quan điểm này, Lynall và cộng sự (2003) cho thấy hành vi thực tế của HĐQT thay đổi theo các giai đoạn vòng đời, cụ thể trong giai đoạn khởi sự với sự tham gia của các thành viên HĐQT cùng các nhiệm vụ của nhà quản lý là phù hợp, khi đến giai đoạn tăng trưởng sự tham gia của các thành viên HĐQT với vai trò chủ yếu là tư vấn, trong giai đoạn trưởng thành vai trò chủ yếu của HĐQT là giám sát và trong giai đoạn suy thoái sự tham gia của các thành viên HĐQT với vai trò kiểm soát và cung cấp nguồn lực giúp công ty vận hành có hiệu quả và mang lại thành quả cao (Pye và Pettigrew, 2005). Nghiên cứu của Y. Li và Zhang (2018) càng khẳng định thêm về 2 sự thay đổi của cấu trúc HĐQT qua các giai đoạn vòng đời doanh nghiệp, đây là một trong những hướng đi đang được các nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm (Bonn và Pettigrew, 2009; Huse và Zattoni, 2008; O’Connor và Byrne, 2015a).
Thêm vào đó, dựa trên quan điểm của các nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu hiện nay đang tập trung vào ảnh hưởng của quản trị công ty đến thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Nghiên cứu của Liang và cộng sự (2011) cho rằng độ nhạy của mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và thành quả công ty có thể thay đổi qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp (Liao và cộng sự, 2014; Shyu và Chen, 2009; Sridharan và Joshi, 2018). Cùng với đó Harjoto và Jo (2009), O’Connor và Byrne (2015b), Wahba và Elsayed (2014), Alqahtani và cộng sự (2021), Amin và cộng sự (2021), Habib và cộng sự (2018) đều cho rằng cấu trúc HĐQT sẽ tác động đến thành quả công ty và mức độ tác động sẽ thay đổi qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp bởi vì vai trò của HĐQT trong mỗi giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp là khác nhau. Mặc dù vậy, kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa quản trị công ty và thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp vẫn còn nhiều tranh cãi, chưa đồng thuận.
Hiện nay, ở Việt Nam các quy định, nghị định, thông tư về quản trị công ty ở Việt Nam đang ngày được hoàn thiện và từng bước tiệm cận với các thông lệ về quản trị công ty ở trên thế giới. Việc ban hành “Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty theo Thông lệ Tốt nhất” đầu tiên của Việt Nam vào năm 2021 do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Việt Nam với sự hỗ trợ kỹ thuật của Tổ chức Tài chính Quốc tế IFC và sự hỗ trợ của Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ (SECO) cho thấy tầm quan trọng của quản trị công ty đối với các công ty cổ phần ở Việt Nam hiện nay. Bộ Nguyên tắc đưa ra một loạt khuyến nghị về thông lệ quản trị công ty tốt nhất theo OECD, trọng tâm dành cho các công ty đại chúng tại Việt Nam. Để thúc đẩy thị trường vốn và sự phát triển bền vững của nền kinh tế, việc các công ty cổ phần Việt Nam cần tiếp cận các chuẩn mực quốc tế là điều hết sức cần thiết do đó việc nghiên cứu về mối quan hệ quản trị công ty và thành quả công ty của các công ty cổ phần Việt Nam là điều hết sức cần thiết, đặc biệt mối quan hệ này được xem xét qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp góp phần rất lớn cho các doanh nghiệp đang trong quá trình chuyển đổi từ giai đoạn này sang giai đoạn khác.
Để bổ sung thêm bằng chứng thực nghiệm về quản trị 3 công ty, nghiên cứu này đặc biệt xem xét tác động của quản trị công ty đến thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp nhằm đề xuất những biện pháp quản trị công ty thích hợp với từng giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp, đó là một trong những biện pháp nhằm nâng cao thành quả của công ty. Chính vì vậy, cần thiết phải có một nghiên cứu thực nghiệm về tác động của quản trị công ty đến thành quả của công ty qua các giai đoạn vòng đời doanh nghiệp cho các công ty ở Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu 1. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chính của luận án này là nghiên cứu tác động của quản trị công ty đến thành quả công ty cổ phần Việt Nam qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp.
Để thực hiện mục tiêu chính của nghiên cứu, luận án làm rõ các mục tiêu cụ thể sau: Nghiên cứu sự khác biệt các đặc điểm của quản trị công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Đồng thời, nghiên cứu sự tác động của vòng đời doanh nghiệp đến quản trị công ty. Nghiên cứu tác động của quản trị công ty đến thành quả công ty qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp. Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất những khuyến nghị, chính sách về quản trị công ty phù hợp nhằm gia tăng thành quả của công ty cổ phần Việt Nam.
Câu hỏi nghiên cứu Trên cơ sở các mục tiêu nghiên cứu đã nêu, luận án đặt ra các câu hỏi nghiên cứu cụ thể nhằm giải quyết vấn đề nghiên cứu như sau: (1) Có sự khác biệt về các biến đặc điểm của quản trị công ty như tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn nhất, tỷ lệ sở hữu của HĐQT, tỷ lệ sở hữu của TGĐ, quy mô HĐQT, tính độc lập của HĐQT và sự kiêm nhiệm chức vụ TGĐ của chủ tịch HĐQT qua các giai đoạn của vòng đời doanh nghiệp hay không? (2) Vòng đời doanh nghiệp có ảnh hưởng đến sự thay đổi các biến đặc điểm của quản trị công ty như tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn nhất, tỷ lệ sở hữu của HĐQT, tỷ lệ sở hữu của TGĐ, quy mô HĐQT, tính độc lập của HĐQT và sự kiêm nhiệm chức vụ TGĐ của chủ tịch HĐQT hay không?
