Luận án tiến sĩ điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng tế bào gốc mô mỡ - ĐH Y Hà Nội 2023

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là một trong những bệnh lý phổ biến, có thể phòng ngừa và điều trị. 262 trang · Trường Đại Học Y Hà Nội · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: GS. Ngô Quý Châu
• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Nội Hô Hấp
• Đề tài: Quy Trình Điều Trị Bệnh Phổi Tắc Nghẽn Mạn Tính Bằng Tế Bào Gốc Từ Mô Mỡ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đại cương về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.2. Dịch tễ học
• 1.3. Cơ chế bệnh sinh bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.4. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.5. Điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.6. Đại cương về tế bào gốc trung mô trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.7. Tế bào gốc
• 1.8. Tế bào gốc trung mô
• 1.9. Cơ chế tác động của tế bào gốc trung mô trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.10. Tế bào gốc từ mô mỡ
• 1.11. Đặc tính của tế bào gốc từ mô mỡ
• 1.12. Phân lập tế bào gốc từ mô mỡ
• 1.13. Ứng dụng của điều trị tế bào gốc trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.14. Cơ sở điều trị tế bào gốc trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trên mô hình thực nghiệm
• 1.15. Nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng sử dụng tế bào gốc trong điều trị BPTNMT
• 1.16. Tình hình nghiên cứu điều trị tế bào gốc từ mô mỡ trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Cách chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Các bước tiến hành
• 2.7. Xây dựng dự thảo quy trình điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng tế bào gốc tự thân từ mô mỡ. Tiến hành trên đối tượng nghiên cứu
• 2.8. Hoàn thiện quy trình điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng tế bào gốc tự thân tự thân từ mô mỡ và thông qua Hội đồng khoa học
• 2.9. Các biến số chính đánh giá kết quả của nghiên cứu
• 2.10. Đặc điểm chung. Quy trình chuẩn bị khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 2.11. Kết quả điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng tế bào gốc tự thân tự thân từ mô mỡ
• 2.12. Các tiêu chuẩn áp dụng trong nghiên cứu
• 2.13. Phương pháp thống kê. Vấn đề đạo đức. Bảo vệ dữ liệu của bệnh nhân
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm chung về dịch tễ và lâm sàng
• 3.3. Đặc điểm về mức độ khó thở, chất lượng cuộc sống, chỉ số BODE
• 3.4. Đặc điểm về chức năng thông khí
• 3.5. Đặc điểm về khí máu động mạch
• 3.6. Kết quả hoàn thiện quy trình chuẩn bị khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 3.7. Quy trình chuẩn bị khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 3.8. Kết quả quy trình thu gom mỡ
• 3.9. Kết quả đánh giá khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ngay sau tách chiết
• 3.10. Kết quả đánh giá khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính sau bảo quản
• 3.11. Kết quả truyền tế bào gốc tự thân từ mô mỡ
• 3.12. Kết quả điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng tế bào gốc tự thân từ mô mỡ
• 3.13. Sự thay đổi lâm sàng ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trước và sau điều trị tế bào gốc tự thân từ mô mỡ
• 3.14. Sự thay đổi cận lâm sàng ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trước và sau điều trị tế bào gốc tự thân từ mô mỡ
• 3.15. So sánh sự thay đổi về lâm sàng, cận lâm sàng giữa nhóm điều trị tế bào gốc tự thân từ mô mỡ và nhóm chứng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Hoàn thiện quy trình chuẩn bị khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 4.3. Quy trình thu gom mỡ và phân lập tế bào gốc từ mô mỡ
• 4.4. Đánh giá khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ngay sau tách chiết
• 4.5. Đánh giá khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ngay sau bảo quản và rã đông
• 4.6. Kết quả truyền tế bào gốc tự thân từ mô mỡ
• 4.7. Quy trình chuẩn bị khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 4.8. Kết quả bước đầu ứng dụng điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng tế bào gốc tự thân từ mô mỡ
• 4.9. Sự thay đổi lâm sàng ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trước và sau điều trị tế bào gốc tự thân từ mô mỡ
• 4.10. Sự thay đổi cận lâm sàng ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trước và sau điều trị tế bào gốc tự thân từ mô mỡ
• 4.11. So sánh sự thay đổi về lâm sàng và cận lâm sàng giữa nhóm điều trị bằng tế bào gốc tự thân từ mô mỡ và nhóm chứng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC
• P.1. DANH MỤC BẢNG
• P.2. DANH MỤC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là một trong những bệnh lý phổ biến, có thể phòng ngừa và điều trị. BPTNMT được đặc trưng bởi tình trạng tắc nghẽn đường thở, dẫn đến khó thở và giảm chất lượng cuộc sống. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), BPTNMT là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ ba trên toàn cầu. Tình trạng này thường liên quan đến các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, ô nhiễm không khí và các bệnh lý hô hấp khác. Việc hiểu rõ về dịch tễ học và cơ chế bệnh sinh của BPTNMT là rất quan trọng để phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả. Nghiên cứu cho thấy rằng, việc can thiệp sớm và áp dụng các phương pháp điều trị hiện đại có thể làm giảm tỷ lệ tử vong và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

1.1 Dịch tễ học

Dịch tễ học của BPTNMT cho thấy rằng bệnh này có tần suất cao ở các nước có thu nhập thấp và trung bình. Tại Việt Nam, tần suất mắc BPTNMT trung bình và nặng chiếm khoảng 6,7% dân số. Các nghiên cứu dịch tễ học đã chỉ ra rằng, BPTNMT không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn tạo gánh nặng lớn cho hệ thống y tế và kinh tế xã hội. Việc nắm bắt thông tin về dịch tễ học giúp các nhà hoạch định chính sách có thể đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả.

1.2 Cơ chế bệnh sinh

Cơ chế bệnh sinh của BPTNMT liên quan đến phản ứng viêm mãn tính trong phổi. Các yếu tố như khói thuốc lá và ô nhiễm không khí kích thích hệ thống miễn dịch, dẫn đến sự gia tăng các cytokine viêm. Điều này không chỉ gây tổn thương mô phổi mà còn làm giảm khả năng phục hồi của phổi. Tế bào gốc trung mô (MSC) có khả năng điều hòa phản ứng viêm và phục hồi chức năng phổi, mở ra hướng đi mới trong điều trị BPTNMT.

II. Tế bào gốc và ứng dụng trong điều trị BPTNMT

Tế bào gốc là một trong những lĩnh vực nghiên cứu tiềm năng trong y học hiện đại. Tế bào gốc trung mô từ mô mỡ (ADSC) đã được chứng minh có khả năng kháng viêm và tái tạo mô. Việc sử dụng tế bào gốc từ mô mỡ trong điều trị BPTNMT không chỉ giúp cải thiện triệu chứng mà còn có thể làm chậm tiến trình bệnh. Nghiên cứu cho thấy rằng, tế bào gốc từ mô mỡ có thể cải thiện chức năng phổi và giảm tần suất các đợt cấp của bệnh. Điều này mở ra hy vọng cho bệnh nhân BPTNMT, đặc biệt là những người không đáp ứng tốt với các phương pháp điều trị truyền thống.

2.1 Đặc tính của tế bào gốc từ mô mỡ

Tế bào gốc từ mô mỡ có nhiều đặc tính ưu việt như khả năng tự tái tạo và biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau. Chúng có thể được thu hoạch dễ dàng và an toàn từ cơ thể bệnh nhân, giảm thiểu nguy cơ thải ghép. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tế bào gốc từ mô mỡ có khả năng tiết ra các yếu tố tăng trưởng và cytokine, giúp điều hòa phản ứng viêm và thúc đẩy quá trình phục hồi mô phổi.

2.2 Quy trình điều trị bằng tế bào gốc

Quy trình điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng tế bào gốc từ mô mỡ bao gồm các bước thu hoạch mô mỡ, phân lập tế bào gốc và truyền tế bào gốc cho bệnh nhân. Các nghiên cứu lâm sàng đã cho thấy quy trình này an toàn và hiệu quả, giúp cải thiện đáng kể triệu chứng và chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Việc hoàn thiện quy trình này là cần thiết để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong điều trị BPTNMT.

III. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc điều trị BPTNMT bằng tế bào gốc tự thân từ mô mỡ mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân. Các chỉ số lâm sàng như mức độ khó thở, chức năng hô hấp và chất lượng cuộc sống đều có sự cải thiện rõ rệt sau điều trị. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc sử dụng tế bào gốc từ mô mỡ không chỉ giúp giảm triệu chứng mà còn làm giảm tần suất các đợt cấp của bệnh. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của liệu pháp tế bào gốc trong điều trị BPTNMT, mở ra hướng đi mới cho các phương pháp điều trị hiện đại.

3.1 Đánh giá hiệu quả điều trị

Đánh giá hiệu quả điều trị bằng tế bào gốc từ mô mỡ cho thấy sự cải thiện đáng kể về chức năng hô hấp và giảm triệu chứng khó thở. Các bệnh nhân sau điều trị cho biết họ cảm thấy dễ thở hơn và có thể tham gia vào các hoạt động hàng ngày một cách dễ dàng hơn. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn giúp giảm gánh nặng cho hệ thống y tế.

3.2 Ứng dụng trong thực tiễn

Việc ứng dụng tế bào gốc từ mô mỡ trong điều trị BPTNMT đang được triển khai tại nhiều cơ sở y tế. Các bác sĩ và nhà nghiên cứu đang tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả của phương pháp này trong thời gian dài. Sự thành công của liệu pháp này có thể mở ra cơ hội cho nhiều bệnh nhân mắc BPTNMT, giúp họ có một cuộc sống tốt hơn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ y học với đề tài "Xây dựng quy trình điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng tế bào gốc tự thân từ mô mỡ" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Thanh Thủy, chuyên ngành Nội Hô hấp (mã số: 9720107), dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư Ngô Quý Châu và Phó Giáo sư Nguyễn Huy Bình tại Trường Đại học Y Hà Nội (năm 2023). Đề tài là một nhánh nghiên cứu chính thuộc Đề tài cấp Nhà nước thuộc Chương trình Khoa học và Công nghệ trọng điểm cấp Quốc gia (mã số KC10.02/16-20) do Bộ Khoa học và Công nghệ giao cho Bệnh viện Bạch Mai chủ trì thực hiện.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là bệnh lý hô hấp phổ biến, đặc trưng bởi sự tắc nghẽn lưu lượng khí thở tiến triển nặng dần, liên quan chặt chẽ đến phản ứng viêm mạn tính bất thường của đường thở và nhu mô phổi trước các hạt hoặc khí độc hại. Theo các số liệu dịch tễ học được tổng hợp trong luận án, BPTNMT là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ ba trên toàn cầu, trong đó 90% số ca tử vong xảy ra tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Tại Việt Nam, tần suất mắc BPTNMT mức độ trung bình và nặng chiếm khoảng 6,7% dân số trên 30 tuổi, thuộc nhóm cao nhất trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Các phương pháp điều trị BPTNMT hiện nay bằng thuốc (như thuốc giãn phế quản nhóm SABA, LABA, SAMA, LAMA; thuốc chống viêm corticosteroid dạng hít ICS; thuốc ức chế phosphodiesterase-4) và các biện pháp không dùng thuốc chủ yếu hướng vào kiểm soát triệu chứng, xử trí và phòng ngừa đợt cấp. Tuy nhiên, các biện pháp này không phục hồi được cấu trúc phế nang đã bị phá hủy, không đảo ngược được tốc độ suy giảm chức năng thông khí phổi và tiềm ẩn nhiều tác dụng không mong muốn khi phối hợp kéo dài.

Liệu pháp tế bào gốc trung mô (Mesenchymal Stem Cells - MSC), đặc biệt là tế bào gốc tự thân thu nhận từ mô mỡ (Adipose-derived Stem Cells - ADSC/ASC), sở hữu các đặc tính kháng viêm, điều hòa miễn dịch, ức chế quá trình chết theo chương trình (apoptosis) của tế bào phế nang và thúc đẩy tái tạo mô. Mô mỡ là nguồn cung cấp trữ lượng tế bào gốc trưởng thành dồi dào, an toàn khi thu hoạch và việc sử dụng nguồn tế bào tự thân giúp loại bỏ nguy cơ thải ghép. Tuy nhiên, các quy trình tách chiết, đánh giá chất lượng, bảo quản và kỹ thuật truyền tế bào gốc tự thân từ mô mỡ trong điều trị BPTNMT tại Việt Nam chưa được chuẩn hóa đầy đủ và cần được hoàn thiện trên thực hành lâm sàng.

Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế nhằm giải quyết hai mục tiêu cụ thể:

1. Hoàn thiện quy trình chuẩn bị khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
2. Đánh giá kết quả điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng tế bào gốc tự thân từ mô mỡ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Bệnh nhân được chẩn đoán xác định mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính theo tiêu chuẩn của Sáng kiến Toàn cầu về Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (GOLD), đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn lựa chọn và không nằm trong các tiêu chuẩn loại trừ của đề tài. Mẫu nghiên cứu can thiệp gồm 30 bệnh nhân được thu gom mô mỡ, xử lý khối tế bào và truyền tế bào gốc tự thân, đồng thời có nhóm chứng đối chứng.
• Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Bạch Mai (Trung tâm Hô hấp, Đơn vị Gen - Tế bào gốc, Trung tâm Y học Hạt nhân và Ung bướu, Trung tâm Huyết học và Truyền máu, Khoa Gây mê Hồi sức, Trung tâm Hồi sức tích cực), phối hợp với Viện Nghiên cứu Khoa học Y Dược lâm sàng 108 (Khoa Sinh học phân tử - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) và Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương (Ngân hàng Tế bào gốc).
• Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu và quy trình được tiến hành trong khuôn khổ nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp Nhà nước thuộc Chương trình KC.10 giai đoạn 2016–2020 và hoàn thành bảo vệ luận án năm 2023.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây được điểm luận

Luận án đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về dịch tễ học, cơ chế bệnh sinh BPTNMT và liệu pháp tế bào gốc:

1. Dịch tễ học và gánh nặng BPTNMT: Tác giả trích dẫn số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 2010, 2015), các nghiên cứu dịch tễ tại châu Á - Thái Bình Dương (2019). Tại Việt Nam, nghiên cứu của Hoàng Thị Lâm và cộng sự (2014) khảo sát 1.500 đối tượng cho thấy tỷ lệ mắc BPTNMT ở người trưởng thành miền Bắc là 7,1%; nghiên cứu của Nguyễn Viết Nhung và cộng sự (2015) trên 1.506 người trên 40 tuổi không hút thuốc ghi nhận tỷ lệ mắc là 8,1%.
2. Lịch sử nghiên cứu và tiêu chuẩn xác định tế bào gốc trung mô: Bắt đầu từ quan sát của Cohnheim (1867), các công trình phân lập tế bào gốc tủy xương của Friedenstein và cộng sự (thập niên 1960), thuật ngữ tế bào gốc trung mô được đưa ra bởi Owen (1988) và Caplan (1991). Luận án trích dẫn tiêu chuẩn nhận diện MSC của Hiệp hội Quốc tế về Liệu pháp Tế bào (ISCT) do Dominici và cộng sự (2006) đề xuất: bám dính bề mặt nhựa nuôi cấy, khả năng biệt hóa 3 dòng (xương, sụn, mỡ), biểu hiện dương tính (>95%) với các dấu ấn CD73, CD90, CD105 và âm tính (<2%) với CD14, CD19/CD79α, CD34, CD45, HLA-DR.
3. Nghiên cứu tế bào gốc từ mô mỡ: Bắt đầu từ Plaas và Cryer (1980), công trình của Zuk và cộng sự (2001) tại Đại học California về phân đoạn mạch nền (SVF/PLA) từ mô mỡ hút dưới da bằng collagenase; định danh ASC của Liên đoàn Quốc tế về Liệu pháp Mỡ (IFATS, 2004); kỹ thuật hút mỡ Tumescent dưới gây tê tại chỗ do Jeffrey A. Klein phát triển (1985); nguyên lý phân lập ban đầu của Rodbell (thập niên 1960).
4. Nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc trong BPTNMT trên mô hình tiền lâm sàng: Tác giả tổng hợp hơn 90 công trình công bố tính đến năm 2014 và tóm lược các nghiên cứu thực nghiệm tiêu biểu:

Tác giả & Năm	Loại tế bào gốc	Mô hình động vật	Phác đồ & Liều	Kết quả chính	Cơ chế ghi nhận
Shigemura và cs. (2006)	ADSC chuột cống	Chuột cống gây BPTNMT bằng elastase	Truyền tĩnh mạch $5 \times 10^7$ tế bào (liều duy nhất)	Giảm chết tế bào, cải thiện cấu trúc mô học và trao đổi khí	Bài tiết yếu tố tăng trưởng tế bào gan (HGF)
Zhen và cs. (2008)	MSC tủy xương chuột	Chuột cống gây BPTNMT bằng papain	Truyền tĩnh mạch $4 \times 10^6$ tế bào (liều duy nhất)	Giảm tổn thương mô học và chết tế bào	Các yếu tố trung gian hòa tan
Zhen và cs. (2010)	MSC tủy xương chuột	Chuột cống gây BPTNMT bằng papain	Truyền tĩnh mạch $4 \times 10^6$ tế bào (liều duy nhất)	Phục hồi biểu hiện VEGF tại mô phổi	Bài tiết yếu tố tăng trưởng tế bào gan (HGF)
Katsha và cs. (2010)	MSC tủy xương chuột	Chuột gây BPTNMT bằng elastase	Tiêm qua khí quản $5 \times 10^5$ tế bào	Giảm tích lũy collagen, giảm viêm và các cytokine (TNF-α, TGF-β, IL-10)	Tiết HGF
Schweitzer và cs. (2011)	ADSC (chuột và người)	Chuột gây tổn thương do khói thuốc	Truyền tĩnh mạch $3 \times 10^5$ tế bào	Giảm tích lũy collagen, giảm chỉ số xơ hóa và metalloproteinase, cải thiện sụt cân	Tiết HGF
Guan và cs. (2013)	MSC tủy xương chuột	Chuột tổn thương do khói thuốc	Tiêm qua khí quản $6 \times 10^6$ tế bào	Giảm viêm, giảm tăng áp phổi, ngăn apoptosis	Giảm TNF-α, IL-1β, MCP-1, IL-6, MMP-9, MMP-12; điều chỉnh VEGF, VEGFR-2, TGF-β1
Kim và cs. (2015)	MSC dây rốn người	Chuột gây BPTNMT bằng elastase	Truyền tĩnh mạch các dải liều ($1 \times 10^4$ đến $1 \times 10^5$)	Xác định liều tối ưu là $5 \times 10^4$ tế bào	Giảm MMP-9, tăng biểu hiện VEGF
Hồng và cs. (2016)	ADSC người	Chuột tổn thương do elastase / khói thuốc	Truyền tĩnh mạch $1 \times 10^5$ tế bào	ASC tiền xử lý bằng pioglitazone cho hiệu quả điều trị cao hơn	Tăng biểu hiện VEGF
Kennelly và cs. (2016)	MSC tủy xương người	Chuột tổn thương do elastase	Truyền tĩnh mạch $5 \times 10^5$ tế bào	Giảm viêm, chống xơ hóa và chống apoptosis	Thông qua vai trò của HGF
Cho và cs. (2017)	ADSC người	Chuột tổn thương do elastase	Truyền tĩnh mạch $1 \times 10^5$ tế bào	Tái tạo mô phổi, tăng biểu hiện yếu tố tăng trưởng	Tăng FGF-2, HGF; giảm nồng độ protease

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình thử nghiệm lâm sàng trước đây chủ yếu sử dụng tế bào gốc đồng loại từ tủy xương hoặc dây rốn với quy mô nhỏ, hoặc chưa chuẩn hóa quy trình phân tách tế bào gốc tự thân từ mô mỡ kết hợp bảo quản lạnh sâu tại các cơ sở lâm sàng ở Việt Nam. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống: xây dựng quy trình khép kín từ khâu thu gom mỡ bụng dưới gây tê tại chỗ, tách chiết phân đoạn mạch nền SVF, kiểm soát chất lượng tế bào (dấu ấn CD34+, CD73+, CD90+, CD105+, khả năng tạo cụm CFU-F), bảo quản trong nitơ lỏng, rã đông, đến kỹ thuật truyền tĩnh mạch và đánh giá hiệu quả điều trị đa chiều trên bệnh nhân BPTNMT có đối chứng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và cơ chế sinh học

Luận án dựa trên nền tảng sinh bệnh học phức tạp của BPTNMT và cơ chế tác động sinh học của tế bào gốc trung mô:

• Cơ chế bệnh sinh BPTNMT: Quá trình viêm mạn tính qua trung gian đại thực bào phế nang, bạch cầu đa nhân trung tính, lympho bào T (CD8+, CD4+) dưới sự kiểm soát của yếu tố phiên mã nhân NF-κB; Mất cân bằng hệ thống Protease - Kháng Protease (tăng hoạt tính elastase, MMP-2, MMP-8, MMP-9, MMP-12 so với α1-antitrypsin); Stress oxy hóa do mất cân bằng oxy hóa - kháng oxy hóa; Hiện tượng apoptosis tế bào phế nang do suy giảm yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF); Sự phá hủy và tổng hợp bất thường của các sợi đàn hồi elastin.
• Cơ chế tác động của MSC thu nhận từ mô mỡ:
  1. Kháng viêm và điều hòa miễn dịch: Ức chế tăng sinh lympho bào T, lympho bào B, tế bào diệt tự nhiên (NK); giảm tiết cytokine tiền viêm (TNF-α, IL-1β, IL-6, IL-8, MCP-1) và tăng cytokine kháng viêm (IL-10).
  2. Điều chỉnh protease và chống apoptosis: Ức chế biểu hiện các metalloproteinase (MMP-9, MMP-12), kích thích bài tiết VEGF, VEGFR-2 và TGF-β1 giúp bảo tồn cấu trúc phế nang.
  3. Sửa chữa biểu mô và nội mô: Bài tiết các yếu tố cận tiết quan trọng gồm HGF, EGF, KGF, bFGF và hỗ trợ chuyển giao ti thể (mitochondrial transfer) đến tế bào biểu mô đường dẫn khí.
  4. Tác dụng kháng khuẩn và giảm áp lực động mạch phổi: Tiết peptide kháng khuẩn LL-37; giải phóng nitric oxide (NO) và các chất vận mạch giúp giãn mạch và giảm áp lực động mạch phổi.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp lâm sàng có nhóm chứng, kết hợp nghiên cứu thực nghiệm hoàn thiện quy trình kỹ thuật trong phòng thí nghiệm.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: 30 bệnh nhân BPTNMT trong nhóm can thiệp (được thu gom mô mỡ, phân lập tế bào gốc và điều trị) được theo dõi, so sánh với nhóm chứng điều trị theo phác đồ thường quy.
• Quy trình các bước tiến hành:
  1. Thu gom mô mỡ: Thực hiện chọc hút mỡ vùng bụng dưới bằng kỹ thuật Tumescent dưới gây tê tại chỗ (bơm dung dịch Tumescent chứa thuốc tê và chất co mạch nhằm hạn chế chảy máu, hút mỡ bằng canun/kim chuyên dụng).
  2. Xử lý và phân lập tế bào: Rửa mô mỡ thu được bằng dung dịch đệm sinh lý PBS để loại bỏ dịch máu, thuốc tê và mảnh vụn tế bào; ủ phân hủy enzyme collagenase bằng bộ kit Adistem và thực hiện hoạt hóa tế bào; ly tâm thu nhận khối tế bào phân đoạn mạch nền (SVF).
  3. Đánh giá chất lượng tế bào: Xác định số lượng tế bào có nhân, tỷ lệ sống của tế bào; phân tích kiểu hình miễn dịch bề mặt bằng kỹ thuật dòng chảy tế bào (Flow cytometry) để định lượng tỷ lệ tế bào mang dấu ấn CD34+, các dấu ấn đặc trưng của MSC (CD73, CD90, CD105, CD45); đánh giá khả năng tạo cụm nguyên bào sợi (CFU-F) và nuôi cấy tế bào.
  4. Bảo quản và rã đông: Khối tế bào được hạ lạnh theo chương trình với chất bảo vệ tế bào Dimethyl sulfoxide (DMSO) và lưu trữ trong bình nitơ lỏng (-196°C). Rã đông khối tế bào tại thời điểm điều trị và kiểm tra lại số lượng, độ sống của tế bào.
  5. Quy trình truyền tế bào gốc: Khối tế bào gốc tự thân sau rã đông được truyền qua đường tĩnh mạch cho người bệnh tại phòng mổ, theo dõi sát các chỉ số sinh tồn và biến cố bất lợi.

Biến số nghiên cứu và công cụ thu thập dữ liệu

• Lâm sàng: Đánh giá mức độ khó thở bằng thang điểm mMRC; đo lường chất lượng cuộc sống bằng bộ câu hỏi CAT (COPD Assessment Test) và thang điểm SGRQ; đánh giá khả năng gắng sức qua nghiệm pháp đi bộ 6 phút (6MWT/6MWD); tính toán chỉ số tiên lượng tử vong BODE (BMI, Obstruction, Dyspnea, Exercise capacity); ghi nhận tần suất xuất hiện đợt cấp/năm.
• Cận lâm sàng:
  • Chức năng thông khí: Đo bằng phế dung kế xác định thể tích thở ra tối đa giây đầu tiên (FEV1), dung tích sống thở mạnh (FVC), chỉ số Tiffeneau, chỉ số Gaensler (FEV1/FVC), thể tích khí cặn (RV), dung tích toàn phổi (TLC) và test hồi phục phế quản.
  • Khí máu động mạch: Đo phân áp oxy máu động mạch (PaO2), phân áp CO2 (PaCO2), độ bão hòa oxy (SaO2).
  • Siêu âm tim: Đánh giá áp lực động mạch phổi (ALĐMP).
  • Xét nghiệm sinh học và miễn dịch: Công thức máu (bạch cầu đa nhân trung tính), nồng độ CRP huyết thanh, định lượng nồng độ và tỷ lệ các cytokine tiền viêm/kháng viêm (TNF-α, IL-6, IL-10).
  • Cắt lớp vi tính lồng ngực định lượng (QCT): Chụp cắt lớp vi tính đa dãy (MSCT 64 dãy) lớp mỏng 1 mm, sử dụng phần mềm chuyên dụng Pulmo-3D Siemens để tự động phân tích thể tích vùng khí phế thũng (tỷ trọng dưới -910 HU), vùng bẫy khí và độ dày thành phế quản.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết toàn diện cơ sở lý luận và các dữ liệu nghiên cứu liên quan đến BPTNMT và tế bào gốc:

• Cung cấp định nghĩa, dịch tễ học toàn cầu và tại Việt Nam, nêu rõ cơ chế bệnh sinh gồm 5 trục chính: tăng đáp ứng viêm phế quản (vai trò của đại thực bào, BCTT, lympho T CD8+ và yếu tố phiên mã NF-κB), mất cân bằng protease - kháng protease, tổn thương tổng hợp và sửa chữa elastin, stress oxy hóa và hiện tượng tự chết tế bào (apoptosis).
• Phân tích triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng, tiêu chuẩn chẩn đoán theo GOLD 2016, phân loại nhóm nguy cơ A, B, C, D và các phác đồ điều trị thuốc (SABA, LABA, SAMA, LAMA, ICS, PDE4.inh) cùng điều trị không thuốc.
• Trình bày đại cương về tế bào gốc trung mô, tiêu chuẩn ISCT, nguồn gốc tế bào từ mô mỡ (SVF, ASC), kỹ thuật Tumescent (Jeffrey A. Klein 1985), và tổng hợp các nghiên cứu tiền lâm sàng chứng minh hiệu quả bảo vệ mô phổi của MSC qua bài tiết các yếu tố HGF, VEGF, bFGF, KGF và ức chế các enzyme thoái hóa protein (MMP-9, MMP-12).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết phương pháp luận, tiêu chuẩn chọn - loại bệnh nhân và kỹ thuật can thiệp:

• Thiết lập quy trình 5 giai đoạn: (1) Thu gom mỡ bụng dưới gây tê tại chỗ theo kỹ thuật Tumescent; (2) Xử lý phân tách mô mỡ bằng kit Adistem thu nhận SVF; (3) Kiểm định chất lượng khối tế bào gốc tự thân (đếm tế bào có nhân, đo tỷ lệ sống, xác định CD34+, CD73+, CD90+, CD105+, CD45-, nuôi cấy tạo cụm CFU-F); (4) Hạ lạnh bảo quản trong nitơ lỏng (-196°C) và rã đông; (5) Truyền tĩnh mạch khối tế bào tại phòng mổ.
• Mô tả chi tiết hệ thống tiêu chuẩn đánh giá lâm sàng (mMRC, CAT, BODE, 6MWD, số đợt cấp), chức năng thông khí (FEV1, FVC, RV, TLC), khí máu động mạch, áp lực động mạch phổi, các chỉ số viêm và phân tích cắt lớp vi tính định lượng phổi (Pulmo-3D Siemens).
• Trình bày quy trình bảo vệ đạo đức nghiên cứu y sinh và bảo mật thông tin người bệnh.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Báo cáo toàn bộ số liệu thu được từ 30 bệnh nhân can thiệp và nhóm chứng đối chứng qua 32 bảng thống kê:

• Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Phản ánh các chỉ số nền về tuổi, giới tính, tiền sử hút thuốc, mức độ khó thở mMRC, điểm CAT, chỉ số BODE, các thông số CNHH (FEV1, FVC, FEV1/FVC) và khí máu động mạch ban đầu.
• Kết quả quy trình chuẩn bị khối tế bào gốc:
  • Ghi nhận thể tích mỡ thu gom (Bảng 3.5), thời gian hoàn thành các khâu thu gom và phân lập (Bảng 3.6), khẳng định quy trình thu gom mỡ an toàn, không có biến cố nghiêm trọng (Bảng 3.7).
  • Khối TBG ngay sau tách chiết đạt số lượng tế bào có nhân (Bảng 3.8), tỷ lệ tế bào mang dấu ấn CD34+ (Bảng 3.9) và các dấu ấn đặc trưng của MSC gồm CD73+, CD90+, CD105+ (Bảng 3.10).
  • Đánh giá khối tế bào sau chu trình hạ lạnh, lưu trữ trong nitơ lỏng và rã đông (Bảng 3.11, 3.12, 3.13) cho thấy tỷ lệ sống của tế bào đạt tiêu chuẩn điều trị.
  • Theo dõi quá trình truyền tĩnh mạch không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng hay phản ứng cấp tính (Bảng 3.14).
• Kết quả điều trị trên nhóm can thiệp:
  • Lâm sàng: Điểm khó thở mMRC giảm có ý nghĩa, khoảng cách đi bộ 6 phút 6MWD tăng lên (Bảng 3.15); điểm chất lượng cuộc sống CAT cải thiện rõ (Bảng 3.17); chỉ số BODE giảm có ý nghĩa thống kê (Bảng 3.18); số lượng đợt cấp trung bình trong năm giảm rõ rệt so với trước điều trị (Bảng 3.19).
  • Cận lâm sàng: Chức năng thông khí phổi (FEV1, FVC) được duy trì ổn định và có xu hướng cải thiện (Bảng 3.20); nồng độ oxy trong khí máu động mạch PaO2 tăng (Bảng 3.21); áp lực động mạch phổi giảm (Bảng 3.22); các chỉ số viêm huyết thanh CRP và tỷ lệ cytokine viêm/chống viêm giảm có ý nghĩa (Bảng 3.23, 3.24); các thông số định lượng thể tích khí phế thũng trên CT phổi (Pulmo-3D) có chuyển biến tích cực (Bảng 3.25).
• So sánh giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng: Nhóm điều trị tế bào gốc tự thân từ mô mỡ cho thấy sự vượt trội rõ rệt về mức độ cải thiện triệu chứng lâm sàng, giảm số đợt cấp (Bảng 3.27), ổn định CNHH (Bảng 3.28), cải thiện PaO2 (Bảng 3.29), giảm chỉ số viêm (Bảng 3.30) và hạn chế tiến triển tổn thương đường thở trên CT định lượng (Bảng 3.31, 3.32) so với nhóm chứng.

Chương 4: Bàn luận

Chương Bàn luận đối chiếu các phát hiện của nghiên cứu với các tài liệu khoa học quốc tế:

• Phân tích tính khả thi, mức độ an toàn và hiệu quả của kỹ thuật Tumescent trong thu gom mỡ bụng và quy trình phân lập SVF/ADSC bằng kit Adistem; thảo luận về độ sống và đặc tính biểu hiện dấu ấn bề mặt tế bào sau bảo quản đông lạnh.
• Lý giải sự cải thiện lâm sàng (giảm khó thở, tăng khả năng gắng sức, giảm đợt cấp) và cận lâm sàng (ổn định chức năng thông khí, giảm phản ứng viêm toàn thân, giảm áp lực động mạch phổi) dựa trên các cơ chế cận tiết (paracrine) của MSC thông qua các yếu tố HGF, VEGF, KGF, peptide kháng khuẩn LL-37 và điều hòa miễn dịch qua trung gian cytokine.
• Đánh giá giá trị của phương pháp chụp cắt lớp vi tính định lượng (QCT Pulmo-3D) trong việc phản ánh khách quan sự thay đổi cấu trúc đường thở và nhu mô phổi ở bệnh nhân sau khi được điều trị bằng tế bào gốc.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

1. Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm và lâm sàng có đối chứng về đặc tính sinh học của tế bào gốc tự thân từ mô mỡ (phân đoạn mạch nền SVF và tế bào gốc trung mô ADSC) ở người bệnh BPTNMT tại Việt Nam.
2. Chứng minh trên lâm sàng khả năng tồn tại, duy trì kiểu hình đặc trưng của MSC (dương tính với CD73, CD90, CD105) và độ sống cao của khối tế bào sau quy trình hạ lạnh bảo quản trong nitơ lỏng và rã đông.
3. Làm rõ cơ chế tác động đa chiều của liệu pháp tế bào gốc tự thân từ mô mỡ trên người bệnh BPTNMT: ức chế đáp ứng viêm hệ thống (giảm CRP, giảm tỷ lệ cytokine tiền viêm/kháng viêm), hỗ trợ giảm áp lực động mạch phổi, cải thiện tình trạng trao đổi khí và ổn định cấu trúc vi môi trường đường thở.

Đóng góp về mặt thực tiễn và ứng dụng

1. Xây dựng và hoàn thiện thành công một quy trình kỹ thuật lâm sàng khép kín về chuẩn bị và truyền khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ điều trị BPTNMT, bảo đảm tính an toàn, dễ thực hiện và khả thi tại các cơ sở y tế chuyên khoa:
   • Quy trình thu gom mô mỡ bụng dưới bằng kỹ thuật Tumescent gây tê tại chỗ.
   • Quy trình tách chiết phân đoạn mạch nền SVF bằng bộ kit chuyên dụng và kích hoạt tế bào.
   • Quy trình kiểm tra, định lượng tế bào (tổng số tế bào có nhân, tỷ lệ tế bào sống, tỷ lệ CD34+, kiểu hình MSC).
   • Quy trình bảo quản sâu trong nitơ lỏng (-196°C) và kỹ thuật rã đông khối tế bào đạt chuẩn.
   • Quy trình truyền tế bào qua đường tĩnh mạch và theo dõi lâm sàng an toàn tại phòng mổ.
2. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị của tế bào gốc tự thân từ mô mỡ trong việc giảm mức độ khó thở (mMRC), cải thiện khoảng cách đi bộ 6 phút (6MWD), nâng cao chất lượng cuộc sống (CAT), giảm chỉ số tiên lượng BODE và giảm rõ rệt tần suất các đợt cấp hàng năm cho bệnh nhân BPTNMT.

Kiến nghị và đề xuất

• Đề xuất áp dụng và chuyển giao quy trình chuẩn bị và điều trị BPTNMT bằng tế bào gốc tự thân từ mô mỡ tại các bệnh viện và trung tâm hô hấp có đủ điều kiện trang thiết bị và nhân lực kỹ thuật.
• Tiếp tục theo dõi dài hạn các bệnh nhân đã được điều trị nhằm đánh giá thời gian duy trì hiệu quả và xác lập cơ sở khoa học cho các liệu trình can thiệp nhắc lại.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Nghiên cứu được thực hiện trên cỡ mẫu can thiệp gồm 30 bệnh nhân tại một trung tâm y khoa tuyến đầu (Bệnh viện Bạch Mai phối hợp cùng các viện nghiên cứu chuyên ngành).
• Thời gian theo dõi hiệu quả điều trị và tính an toàn cần tiếp tục được kéo dài hơn nữa để đánh giá diễn tiến lâu dài của bệnh và tỷ lệ sống sót qua nhiều năm.
• Chất lượng và số lượng tế bào gốc thu nhận phụ thuộc vào từng cá thể người bệnh (bị chi phối bởi các yếu tố thể trạng, tuổi tác và mức độ nặng của bệnh).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Triển khai các nghiên cứu can thiệp đa trung tâm với cỡ mẫu lớn hơn, đánh giá sâu hơn trên từng phân nhóm kiểu hình BPTNMT hoặc mức độ tắc nghẽn thông khí khác nhau.
• Nghiên cứu các biện pháp tối ưu hóa hoạt tính sinh học của tế bào gốc mô mỡ trước khi truyền (như tiền xử lý bằng các hoạt chất sinh học hoặc tối ưu hóa vi môi trường kích hoạt) nhằm nâng cao hiệu quả tái tạo mô.
• Nghiên cứu phác đồ điều trị lặp lại định kỳ và đánh giá hiệu quả kinh tế y tế của liệu pháp trong quản lý bệnh mạn tính.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với bác sĩ chuyên khoa Nội Hô hấp, Hồi sức cấp cứu và Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng: Cung cấp tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về quy trình lâm sàng thu gom mỡ, phân lập tế bào gốc tự thân và phác đồ truyền tĩnh mạch điều trị BPTNMT an toàn, có thể áp dụng cho các bệnh nhân giai đoạn tiến triển.
• Đối với nghiên cứu sinh, học viên sau đại học và các nhà khoa học y sinh học: Luận án là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp chiết tách phân đoạn mạch nền SVF từ mô mỡ, kỹ thuật đánh giá dấu ấn tế bào gốc bằng Flow cytometry, quy trình đông lạnh - rã đông tế bào và phương pháp thiết kế thử nghiệm lâm sàng can thiệp có nhóm chứng.
• Đối với các nhà quản lý y tế và chuyên gia hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực tiễn phục vụ công tác thẩm định, cấp phép và xây dựng hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật trong lĩnh vực trị liệu tế bào gốc tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn thu nhận tế bào gốc trong luận án là gì và kỹ thuật lấy mô mỡ được tiến hành như thế nào?

Tế bào gốc được thu nhận tự thân từ chính mô mỡ dưới da vùng bụng của bệnh nhân mắc BPTNMT. Kỹ thuật thu gom mỡ được thực hiện bằng phương pháp Tumescent dưới gây tê tại chỗ (phát triển bởi Jeffrey A. Klein), sử dụng dung dịch Tumescent bơm dưới da nhằm làm co mạch giúp hạn chế chảy máu, sau đó hút mỡ bằng canun chuyên dụng.

2. Khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ được phân lập và đánh giá chất lượng theo các tiêu chuẩn nào?

Mô mỡ sau thu gom được rửa bằng đệm sinh lý PBS và ủ enzyme collagenase bằng kit Adistem để tách chiết phân đoạn mạch nền SVF. Khối tế bào được kiểm định chất lượng bằng: đếm tổng số tế bào có nhân, xác định tỷ lệ sống, đo tỷ lệ tế bào CD34+, đánh giá kiểu hình tế bào gốc trung mô theo tiêu chuẩn ISCT/IFATS (dương tính >95% với CD73, CD90, CD105; âm tính <2% với CD45, CD14, HLA-DR) và đánh giá khả năng tạo cụm CFU-F.

3. Tế bào gốc trung mô tác động điều trị BPTNMT thông qua những cơ chế sinh học chủ yếu nào?

Tế bào gốc trung mô (MSC) tác động qua 5 cơ chế chính:

1. Điều hòa miễn dịch và kháng viêm: giảm cytokine tiền viêm (TNF-α, IL-1β, IL-6, IL-8), tăng cytokine kháng viêm (IL-10).
2. Ức chế các enzyme phân hủy protein nền ngoại bào (MMP-9, MMP-12).
3. Ngăn chặn quá trình apoptosis của tế bào phế nang và giảm stress oxy hóa.
4. Bài tiết các yếu tố cận tiết (HGF, VEGF, bFGF, KGF, CINC-1) và chuyển giao ti thể giúp tái tạo biểu mô và nội mô phế nang.
5. Bài tiết peptide kháng khuẩn LL-37 và giải phóng nitric oxide (NO) giúp giảm áp lực động mạch phổi.

4. Những chỉ tiêu lâm sàng và cận lâm sàng chính nào được sử dụng để đánh giá hiệu quả điều trị của luận án?

Hiệu quả can thiệp được đánh giá toàn diện qua:

• Lâm sàng: Thang điểm khó thở mMRC, khoảng cách đi bộ 6 phút (6MWD), điểm chất lượng cuộc sống CAT, chỉ số tiên lượng BODE và số đợt cấp/năm.
• Cận lâm sàng: Chức năng thông khí phổi (FEV1, FVC, RV, TLC), khí máu động mạch (PaO2, PaCO2, SaO2), siêu âm đo áp lực động mạch phổi, xét nghiệm định lượng CRP và cytokine huyết thanh, cùng kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính đa dãy định lượng phổi (QCT Pulmo-3D Siemens) đo thể tích khí phế thũng và bẫy khí.

5. Kết quả so sánh giữa nhóm điều trị tế bào gốc tự thân từ mô mỡ và nhóm chứng cho thấy điều gì?

So với nhóm đối chứng điều trị theo phác đồ thường quy, nhóm bệnh nhân được can thiệp truyền tế bào gốc tự thân từ mô mỡ ghi nhận sự cải thiện vượt trội về mức độ khó thở, gia tăng khả năng gắng sức (6MWD), giảm đáng kể số lượng đợt cấp hàng năm, cải thiện chất lượng cuộc sống, ổn định chức năng thông khí phổi, cải thiện nồng độ oxy máu PaO2, giảm phản ứng viêm huyết thanh và hạn chế tiến triển tổn thương thành đường thở trên phim cắt lớp vi tính định lượng.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ y học của tác giả Nguyễn Thanh Thủy đã hoàn thiện thành công quy trình kỹ thuật khép kín trong chuẩn bị khối tế bào gốc tự thân từ mô mỡ (từ thu gom mỡ bằng kỹ thuật Tumescent, phân lập SVF, kiểm định dấu ấn miễn dịch, bảo quản sâu trong nitơ lỏng đến rã đông và truyền tĩnh mạch an toàn). Kết quả nghiên cứu lâm sàng có đối chứng trên 30 bệnh nhân BPTNMT khẳng định liệu pháp tế bào gốc tự thân từ mô mỡ giúp cải thiện rõ rệt triệu chứng lâm sàng, giảm tần suất đợt cấp, nâng cao chất lượng cuộc sống, ổn định chức năng thông khí và giảm phản ứng viêm toàn thân. Công trình đóng góp cơ sở dữ liệu thực nghiệm và lâm sàng quan trọng, mở ra hướng ứng dụng an toàn và khả thi của liệu pháp tế bào trong chuyên ngành Nội Hô hấp tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cương về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 1. Định nghĩa Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là bệnh thường gặp, có thể dự phòng và điều trị được, đặc trưng bởi tắc nghẽn đường thở, tiến triển nặng dần, liên quan tới phản ứng viêm bất thường của phổi bởi các phần tử và khí độc hại 1. Dịch tễ học Theo tổ chức y tế thế giới (WHO) ước tính có khoảng 384 triệu người mắc BPTNMT trên thế giới vào năm 2010 với tỷ lệ mắc bệnh là 11,7%, trong đó cao nhất ở Châu Mỹ với tỷ lệ mắc bệnh là 15,2% 6.

Từ năm 1990 đến năm 2015, tỷ lệ hiện mắc BPTNMT tăng 44,2% và có khoảng 3,2 triệu người tử vong vì BPTNMT trên toàn thế giới vào năm 2015 7. Gánh nặng BPTNMT ở các nước Châu Á lớn hơn ở các nước phương Tây 8. Năm 2019, khu vực Tây Thái Bình Dương được báo cáo có số ca mắc BPTNMT từ 30 đến 79 tuổi lớn nhất trên toàn cầu với 137 triệu ca, trong khi khu vực Châu Âu có số ca mắc BPTNMT là 56,1 triệu ca 8. Tỷ lệ mắc BPTNMT ở một số nước như Hồng Kông là 3,5% 5; ở Ấn Độ là 7,4% 9, ở Nhật Bản là 8,6% 10.

Tỷ lệ tử vong do BPTNMT dao động từ 4% ở New Zealand đến 40% ở Sri Lanka và Thái Lan 11. Năm 2018, Trung Quốc báo cáo tỷ lệ mắc BPTNMT dao động từ 1,2% đến 8,8% ở các tỉnh/thành phố khác nhau với chi phí y tế trực tiếp cho BPTNMT dao động từ 72 đến 3.565 USD bình quân đầu người mỗi năm, chiếm 33,33% đến 118,09% thu nhập bình quân hàng năm của địa phương 12. Trong 12 quốc gia và vùng lãnh thổ châu Á Thái Bình Dương, tỷ lệ mắc BPTNMT mức độ trung bình đến nặng chiếm khoảng 6,3% dân số trên 30 tuổi, trong đó thấp nhất ở Hồng Kông và Singapore là 3,5% và cao nhất là ở Việt Nam chiếm 6,7% 5. Việt Nam cũng nằm trong số 10 nước có số ca mắc 4 BPTNMT nhiều nhất trên toàn cầu cùng với Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Mỹ, Bangladesh, Nhật Bản, Pakistan, Nga và Đức 8.

Ở Việt Nam, năm 2014, Hoàng Thị Lâm và cộng sự (Cs) khảo sát trên 1500 đối tượng từ 23 đến 72 tuổi cho thấy tỷ lệ mắc BPTNMT ở người trưởng thành ở miền Bắc Việt Nam là 7,1% và ở nam cao hơn đáng kể so với nữ 13. Năm 2015, Nguyễn Viết Nhung và Cs nghiên cứu trên 1506 người trên 40 tuổi không hút thuốc nhận thấy tỷ lệ mắc BPTNMT là 8,1% cao hơn ở Indonesia là 6,3% 14. Cơ chế bệnh sinh bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính Cơ chế bệnh sinh của BPTNMT rất phức tạp, trong đó yếu tố viêm đóng vai trò trung tâm 15. Tăng đáp ứng viêm của đường thở Trong BPTNMT, ngoài phản ứng viêm bảo vệ bình thường tại phổi, xuất hiện phản ứng viêm tăng cường và bất thường tại phổi đáp ứng với khí và các phần tử độc hại, đồng thời gây phá hủy phổi 16.

Các nghiên cứu về sinh thiết phế quản, sinh thiết phổi và xét nghiệm đờm cho thấy tình trạng viêm tại phổi ở những người hút thuốc. Khói thuốc lá gây chết tế bào miễn dịch biểu mô đường dẫn khí dẫn đến giải phóng mô hình phân tử DAMP kích hoạt thụ thể PRR trên các tế bào biểu mô liền kề. Các tế bào biểu mô được kích hoạt và giải phóng các cytokine tiền viêm thu hút và hoạt hóa các tế bào của hệ thống miễn dịch tự nhiên gồm bạch cầu trung tính (BCTT), đại thực bào và tế bào đuôi gai, cũng như tế bào từ hệ thống miễn dịch thu được gồm lympho bào T và B (hình 1.