phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu ( tr. Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy - học nghề phổ thông tại Trung tâm Giáo dục KTTH - HN Hải Phòng ( tr. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy - học nghề phổ thông tại Trung tâm Giáo dục KTTH - HN Hải Phòng ( tr.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chúng ta biết rằng, trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục trung học phổ thông là giai đoạn học tập chính quy cuối cùng của đa phần thanh thiếu niên học sinh. Giáo dục THPT không chỉ có mục tiêu chuẩn bị nguồn cho giáo dục đại học mà chủ yếu là chuẩn bị cho học sinh - những con người trưởng thành - bước vào cuộc sống lao động xã hội. Xuất phát từ thực tế đó, thanh thiếu niên học sinh phổ thông dù học lên đại học hay sớm đi vào cuộc sống lao động nghề nghiệp, họ đều phải được trang bị những tri thức khoa học, kỹ năng lao động kỹ thuật, kỹ năng lao động nghề nghiệp, năng lực sáng tạo, phát minh nhằm thiết thực góp phần đẩy mạnh công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Trên thực tế, khi khoa học - kỹ thuật phát triển, quy trình công nghệ thay đổi, người lao động thường không có khả năng để thích hợp kịp thời. Trong khi đó, đa số học sinh phổ thông rời ghế nhà trường với vốn “văn hóa chay” không có cơ sở để hội nhập vào cuộc sống lao động - xã hội. Ở nước ngoài, các nhà khoa học sư phạm của Cộng hòa dân chủ Đức trước đây đã đề cập đến các vấn đề cơ sở khoa học sư phạm của tổ chức hoạt động dạy học lao động nghề nghiệp cho học sinh. Họ đã đưa ra các phương thức: Phối hợp, cộng tác chặt chẽ giữa trung tâm giáo dục kỹ thuật tổng hợp và các trường phổ thông trong việc lập kế hoạch thực tập cho học sinh phổ thông.
Các tác giả Liên xô cũ đã trình bày những phương pháp thực hành lao động nghề nghiệp cho học sinh phổ thông tại các cơ sở học tập - lao động liên trường. Nhiều nhà giáo dục học thuộc tổ chức nghiên cứu về lao động, kỹ thuật và kinh tế trong hoạt động dạy học của Cộng hòa Liên bang Đức đã làm sáng tỏ về nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức lao động nghề nghiệp. Họ khẳng định rằng, hoạt động dạy học lao động - kỹ thuật - kinh tế không chỉ mang tính quan trọng đối với những môn học khác, mà còn là bộ phận cấu thành cơ bản của giáo dục trung học phổ thông. Tác giả Magumi Nishino ở Viện nghiên cứu giáo dục Nhật Bản đã nghiên cứu vấn đề bồi dưỡng tri thức và những kỹ năng cơ bản của những 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngành nghề cần thiết cho học sinh phổ thông.
Theo tác giả, học sinh trung học phải được: Bồi dưỡng tri thức và kỹ năng cơ bản của những ngành nghề cần thiết trong xã hội, có thái độ tôn trọng đối với lao động và có khả năng lựa chọn ngành nghề tương lai phù hợp với mỗi cá nhân. Jacques Delors, Chủ tịch Ủy ban quốc tế độc lập về giáo dục cho thế kỷ 21 của UNESCO khi phân tích “Những cột trụ của giáo dục” đã viết : “Học tri thức, học làm việc, học cách chung sống và học cách tồn tại, đó là bốn trụ cột mà ủy ban đã trình bày và minh họa như những nền tảng của giáo dục” [41, tr. Theo tác giả vấn đề học nghề của học sinh phổ thông là một căn bản không thể thiếu được trong giáo dục: “Học làm việc là cột trụ thứ hai” [41, tr. Tác giả đã nhấn mạnh việc học sinh có cơ hội phát triển năng lực của mình bằng cách tham gia các hoạt động nghề nghiệp song song với việc học.
Nhìn chung những công trình nghiên cứu về hoạt động dạy học lao động chuẩn bị nghề nghiệp ở nước ngoài đều chú ý việc cải cách mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ sở vật chất - kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lao động chuẩn bị nghề nghiệp cho học sinh phổ thông. Như vậy, về thực chất các công trình nghiên cứu đều đề cập tới hoạt động dạy học lao động nghề nghiệp cho học sinh phổ thông. Tuy nhiên các công trình này chưa đề cập đến các biện pháp quản lý hoạt động dạy-học nghề phổ thông, đặc biệt là ở các trung tâm KTTH-HN. Ở nước ta, trước hết phải kể đến Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong bài: “Nhiệm vụ của cô giáo, thầy giáo là rất quan trọng và rất vẻ vang”, Người đã sớm chỉ ra: … “ Nhà trường xã hội chủ nghĩa là nhà trường: - Học đi với lao động - Lý luận đi với thực hành - Cần cù đi với tiết kiệm” [26, tr.
Trong bài báo “Học hay, cày giỏi”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cập đến một yếu tố mới của giáo dục, đó là “Việc cung cấp cho học sinh những tri thức cơ bản về kỹ thuật sản xuất công nghiệp và nông nghiệp” [26, tr80], “Những ngành sản xuất chủ yếu” [25, tr. Đó cũng chính là những nội dung của giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp trong hoàn cảnh nước ta lúc bấy giờ. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong những năm sau này, các nhà tâm lý học, giáo dục học, xã hội học, kinh tế học, chính trị học đã tiếp cận nhiều đến vấn đề dạy học nghề phổ thông cho học sinh ở các khía cạnh khác nhau. Tác giả Phạm Tất Dong đã xác định cần: “Chú trọng việc hình thành những năng lực nghề nghiệp cho thế hệ trẻ để tự tìm ra việc làm” [11, tr.19], đồng thời: “Tiếp sau quá trình hướng nghiệp, dứt khoát phải dạy nghề cho học sinh… Đây sẽ là một nguyên tắc rất cơ bản” [11, tr.
Các công trình nghiên cứu của các tác giả Hoàng Đức Nhuận, Nguyễn Duy Minh, Tô Bá Trọng, Phạm Huy Thụ, Đoàn Chi, Cù Nguyên Hanh, Lê Đức Phúc, Hà Thế Truyền, Phạm Văn Sơn,. đã cho chúng ta những khái niệm, số liệu, những kinh nghiệm giáo dục kỹ thuật và dạy nghề cho học sinh phổ thông. Những công trình của các tác giả đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của vấn đề dạy nghề như: tổ chức lao động sản xuất cho học sinh phổ thông, tư vấn nghề nghiệp cho học sinh, các phương thức giáo dục kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp trong trường phổ t hông và trung tâm KTTH-HN-DN. Công trình khoa học của tác giả Nguyễn Văn Hộ đề cập vấn đề: “Thiết lập và phát triển hệ thống hướng nghiệp cho học sinh Việt Nam” [20].
Trong đó tác giả xây dựng luận chứng cho hệ thống hướng nghiệp trong điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, đề xuất những hình thức phối hợp giữa nhà trường, các cơ sở đào tạo nghề, cơ sở sản xuất trong hướng nghiệp-dạy nghề cho học sinh phổ thông. Trong những năm gần đây, một số đề tài nghiên cứu trong các luận văn Thạc sỹ Quản lý giáo dục của các tác giả Trần Văn Bẩy, Nguyễn Gia Thịnh, Nguyễn Quang Dũng, Đào Công Minh,.cũng đề cập đến các vấn đề liên quan tới hướng nghiệp và dạy nghề phổ thông, nhưng chưa có tác giả nào đề cập đến các biện pháp quản lý hoạt động dạy-học nghề phổ thông tại trung tâm kỹ thuật tổng hợp-hướng nghiệp, đặc biệt là tại Trung tâm giáo dục KTTH-HN Hải Phòng, một trung tâm có bề dày truyền thống, có số lượng học sinh của nhiều trường trong thành phố đến học nghề phổ thông rất đông, đã có những đóng góp đáng kể trong công tác hướng nghiệp và dạy nghề phổ thông cho học sinh của thành phố Hải Phòng. Vì vậy, chúng tôi muốn đóng góp một phần nhỏ bé bằng nghiên cứu của mình vào giải quyết một số bất cập 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong quản lý hoạt động dạy-học nghề phổ thông tại trung tâm nhằm làm cho hoạt động này ngày một hoàn thiện hơn, đưa chất lượng giáo dục, dạy học của trung tâm lên cao hơn, xứng với tầm vóc của một trung tâm đầu đàn của ngành Giáo dục và Đào tạo thành phố Hải Phòng. Đó cũng là lý do để chúng tôi chọn đề tài cho luận văn “Biện pháp quản lý hoạt động dạy - học nghề phổ thông tại Trung tâm giáo dục kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệp Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay”.
Các khái niệm và quan điểm cơ bản của đề tài 1. Dạy - học “Dạy-học là một bộ phận của quá trình sư phạm tổng thể, là một trong những con đường để thực hiện mục đích giáo dục. Quá trình dạy-học được tổ chức trong nhà trường bằng phương pháp sư phạm đặc biệt, nhằm trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệ thống kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn” [40, tr. “Phân tích khái niệm dạy-học, ngay cả khi xét về mặt hình thức, ta dễ dàng nhận thấy Dạy-học là hoạt động phối hợp của hai chủ thể, đó là giáo viên và học sinh.
Dạy và học được thực hiện đồng thời cùng với một nội dung và hướng tới cùng một mục đích” [40, tr. Mối quan hệ chặt chẽ giữa hai hoạt động dạy và học như là mối quan hệ bản chất. Mối quan hệ biện chứng này vừa là quy luật cơ bản vừa là nguyên tắc quan trọng, chính nó tạo nên chất lượng thực sự của quá trình dạy-học. Hoạt động dạy Là sự tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình học sinh lĩnh hội tri thức, hình thành và phát triển nhân cách.
Vai trò chủ đạo của hoạt động dạy được biểu hiện với ý nghĩa là tổ chức và điều khiển sự học tập của học sinh giúp cho họ nắm kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ. Hoạt động dạy có chức năng kép là truyền đạt thông tin dạy và điều khiển hoạt động học. Dựa trên khái niệm này có thể hình thành quan điểm sau: Chủ thể của hoạt động dạy là giáo viên, người tổ chức mọi hoạt động học tập của học sinh, người quyết định chất lượng giáo dục. Đối tượng hoạt động dạy của giáo viên là hệ thống kiến thức và sự phát triển trí tuệ và nhân cách của học sinh.
Trước khi lên lớp, giáo viên nghiên 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.