Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học theo hướng trải nghiệm. - Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở các trường tiểu học huyện Hoằng Hóa tỉnh Thanh Hóa theo hướng trải nghiệm. - Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở các trường tiểu học huyện Hoằng Hóa tỉnh Thanh Hóa theo hướng trải nghiệm. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC THEO HƢỚNG TRẢI NGHIỆM 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm Học tập thông qua kinh nghiệm không phải là một khái niệm mới. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu về vấn đề này như sau: Fazey, I. Fazey (2005) “Learning more effectively from experience” nghiên cứu từ tâm lý học nhận thức và hiện tượng học để trình bày về việc học hỗ trợ các cá nhân sử dụng tốt hơn kinh nghiệm của họ để phát triển sự hiểu biết về các hệ thống môi trường.
Các tác giả cho rằng, HS trong môi trường giáo dục hiện nay hiếm khi được dạy cách học, việc học thường chỉ là dự kiến “xảy ra” trong suốt quá trình giáo dục. Các cá nhân cần tiếp xúc với kinh nghiệm, điều đó sẽ giúp họ mở rộng vốn hiểu biết và dễ dàng thích ứng với môi trường xã hội. Một trong những chìa khóa để đạt được thành công trong dạy học theo hướng trải nghiệm là cung cấp cho người học những kinh nghiệm giúp người học phát triển sâu hơn và lâu dài hơn với thiên nhiên [22]. Christine Stephen, Jennifer Ellis, Joan Martlew (2010), “Taking active learning into the primary school: a matter of new practices?”.
Bài viết nói về những lợi ích mà các lớp học tập tích cực thông qua trải nghiệm mang lại, đặc biệt là đối với HS mới bước vào bậc tiểu học ở một số lớp tiểu học Vương Quốc Anh. HS trong những lớp này có cơ hội tham gia vào các hoạt động thao tác với đồ vật và phản hồi bằng lời nói. HS đã rời bỏ giấy và bút chì và có tương tác nhiều hơn với các thiết bị, đồ dùng học tập do GV định hướng, có tương tác với các bạn cùng lứa tuổi nhiều hơn [19]. Christine Stephen, Jennifer Ellis, Joan Martlew (2011), “Christine Stephen, Jennifer Ellis, Joan Martlew (2011), “Play in the primary school classroom? - The experience of teachers supporting children’s learning through a new pedagogy.
Nghiên cứu được báo cáo trong bài báo này là một cuộc khám phá các động thái hướng tới việc tạo ra một môi trường học tập 6 tích cực dựa trên vui chơi, hay còn được mô tả là học chủ động trong sáu lớp học Tiểu học 1 ở Scotland và quan tâm đến (i) trải nghiệm của trẻ em trong môi trường học tập tích cực dựa trên vui chơi ở trường và (ii) quan điểm của giáo viên về vai trò của họ trong việc hỗ trợ người học [20]. Abera Adare, Li Yan Ping, Zebdewos, (2023) “Exploring Primary School Teachers' Perception on Active Learning Methods: A Qualitative Study” đã nghiên cứu về học tập tích cực ở trường tiểu học. Những nghiên cứu này chỉ ra rằng giáo viên tiểu học dường như chưa được chuẩn bị đầy đủ cho vai trò này. Nghiên cứu cho thấy rằng các phương pháp học tập tích cực thúc đẩy sự tương tác giữa giáo viên và học sinh.
Giáo viên cũng nhận thấy rằng môi trường lớp học, sự quá tải của giáo viên và sự khác biệt về nền tảng của học sinh là những thách thức trong việc thực hiện các phương pháp học tập tích cực trong lớp học toán [17]. Lê Thị Nga (2015) với nghiên cứu “Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong dạy học Lịch sử địa phương ở trường trung học phổ thông huyện Ba Vì Hà Nội” đã chỉ rõ giá trị to lớn mà giáo dục trải nghiệm mang lại đó chính là giáo dục về lịch sử địa phương, từ đó kiến tạo nên bản sắc, bản lĩnh, tình yêu quê hương đất nước ở học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục con người Việt Nam để hội nhập quốc tế [12]. Đào Mỹ Hằng (2016) với nghiên cứu “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo với di tích ở huyện Gia Lâm trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 7 - Trung học sơ sở”: Tác giả nhận thấy việc dạy học lịch sử từ trước tới nay chủ yếu thiên hướng về lối học thụ động đó là truyền đạt kiến thức lịch sử theo cách nhớ sự kiện, ngày tháng diễn ra, địa điểm diễn ra và ghi chép lại. Vì thế HS phải học thuộc rất nhiều.
Tình trạng này dẫn đến HS không hứng thú nhiều trong học tập môn lịch sử. Vì những lý do đó, tác giả đã nghiên cứu về tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo với di tích lịch sử ở địa phương, cụ thể là ở Gia Lâm để các em học sinh được thực tế đi thăm quan, nắm được sự kiện lịch sử diễn ra tại đây [7]. Nguyễn Khoa Hải Thy (2020) “Dạy học toán ở tiểu học theo hướng trải nghiệm thực tế tại địa phương”. Tác giả đưa ra một số mô hình dạy học toán qua trải nghiệm trên thế giới và ở Việt Nam.
Chỉ ra dạy học toán qua trải 7 nghiệm ở trong các chương trình GDPT 2006 và 2018. Tác giả tiến hành khảo sát thực trạng dạy học trải nghiệm ở môn toán của 100 GV dạy khối 4,5 của một số trường tại thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên, Kết quả khảo sát cho thấy việc thiết kế hồ sơ dạy toán qua trải nghiệm thực tế tại địa phương dành cho HS lớp 5 cần phù hợp với đối tượng, mục tiêu nội dung học tập, điều kiện thực tế và điều kiện an toàn cho HS. Ngoài ra, căn cứ vào tiềm năng toán học và nội dung dạy học tích hợp được khai thác ở mỗi địa điểm trải nghiệm mà thời gian dạy học trải nghiệm thiết kế dài hay ngắn. GV có thể tổ chức nội dung dạy học thành một hoặc nhiều buổi học khác nhau, địa điểm có thể xen kẽ vừa diễn ra tại lớp học vừa diễn ra tại địa phương.
Đối với những nội dung, kiến thức cần để HS trực tiếp tham gia trải nghiệm khám phá, GV nên tổ chức trải nghiệm tại địa điểm trải nghiệm. Còn đối với những vấn đề, nội dung kiến thức mới phát sinh qua quá trình trải nghiệm mà HS chưa thể giải quyết, hoàn thành tại chỗ, GV đưa HS trở về lại lớp học để giải quyết [16]. Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm Nguyễn Thị Minh Thoa (2016) qua nghiên cứu “Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THCS Ngọc Hải - Đồ Sơn - Hải Phòng theo hướng tăng cường hoạt động trải nghiệm sáng tạo” cho rằng, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục HS. 7 biện pháp có tính cần thiết và khả thi cao về quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp ở trường THCS Ngọc Hải - Đồ Sơn - Hải Phòng đã được tác giả đề xuất [13].
Nguyễn Thanh Mai (2020) qua nghiên cứu “Quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn lịch sử và địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học thành phố Thái Nguyên” đã chỉ rõ vai trò, ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm trong 8 dạy học môn lịch sử và địa địa lý lớp 4,5 và xác định các nội dung quản lý hoạt động này gồm: lập kế hoạch; tổ chức thực hiện; chỉ đạo thực hiện; kiểm tra, đánh giá [10]. Lương Minh Thu (2019) trong nghiên cứu “Quản lý hoạt động dạy học môn toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh” đã làm rõ khái niệm về hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm; từ đó xây dựng nội dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm theo từng khối lớp từ lớp 6 đến lớp 9, bao gồm: Hoạt động trải nghiệm trong giờ học và hoạt động trải nghiệm ngoài giờ học [14]. Vũ Thị Kinh Dung (2016) trong nghiên cứu “Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học chất lượng cao Nam Từ Liêm - Hà Nội trong bối cảnh hiện nay” đã phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động dạy học và thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học chất lượng cao Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học chất lượng cao trên địa bàn Quận Nam Từ Liêm và thành phố Hà Nội [6]. Như vậy, trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã có nhiều tác giả và những công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề dạy học theo hướng trải nghiệm, quản lý dạy học theo hướng trải nghiệm ở từng môn học.
Đối với các công trình nghiên cứu về việc vận dụng hoạt động trải nghiệm vào dạy học, các tác giả đưa ra lợi ích mà học thông qua trải nghiệm mang lại cho HS, đặc biệt là HS ở bậc tiểu học. Đối với các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động trải nghiệm thông qua môn học, các tác giả đề cập đến dạy học và quản lý dạy học theo hướng trải nghiệm ở từng môn học, ở tất cả các cấp học. 9 Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở các trường tiểu học huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo hướng trải nghiệm. Do đó, đề tài “Quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở các trường tiểu học huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa hướng trải nghiệm” là rất cần thiết trong xu thế phát triển giáo dục hiện nay.
Các khái niệm cơ bản 1. Trải nghiệm Theo từ điển Oxford, trải nghiệm (experience) được sử dụng với nghĩa là tri thức, kỹ năng có được thông qua tham dự hay tiếp xúc trực tiếp. Ngoài ra, trải nghiệm còn được coi là hoạt động mà thông qua đó cá nhân có được kinh nghiệm nhất định [25]. Quan niệm cho rằng trải nghiệm là hoạt động và là kinh nghiệm không đối lập nhau, trái lại thống nhất với nhau trong một quá trình như hoạt động và kết quả của hoạt động [19].
Trong luận văn này, chúng tôi hiểu: Trải nghiệm là quá trình cá nhân được tham dự hay tiếp xúc, tương tác trực tiếp, được chiêm nghiệm, tự tích lũy kiến thức, kỹ năng, thái độ tạo thành kinh nghiệm riêng của bản thân. Hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở trường tiểu học theo hướng trải nghiệm Hoạt động dạy học là quá trình hoạt động phối hợp giữa GV và HS.