Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy - học ở trường trung học phổ thông chuyên. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy - học ở trường trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, tỉnh Ninh Thuận. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy - học ở trường trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, tỉnh Ninh Thuận trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu Vấn đề dạy học và QL HĐDH được nhiều nhà GD quan tâm nghiên cứu như công trình của các tác giả Cômenxki, V.Xaxerđatôp, Zakharôp. Cômenxki (1592-1672) đã khái quát kinh nghiệm dạy học của loài người và nâng lên đỉnh cao bằng cách đưa ra một hệ thống các nguyên tắc chỉ đạo công tác dạy học, đó là những nguyên tắc như: Dạy học phát huy tính tích cực của HS, đảm bảo tính trực quan, hệ thống, liên tục.Xukhômlinxki (1918 – 1970) thì trong chỉ đạo quá trình dạy học, ông rất coi trọng bồi dưỡng đội ngũ GV, dự giờ, phân tích giờ dạy, giúp đỡ GV nâng cao tay nghề. Ở nước ta, nhiều công trình nghiên cứu về lý luận QLGD, QL HĐDH đã có nhiều đóng góp về lý luận và thực tiễn, tiêu biểu là các tác giả: Phạm Minh Hạc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Văn Lê, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Trần Kiểm, Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sỹ Hồ, Đỗ Ngọc Đạt. Các công trình này đóng góp to lớn về mặt lý luận GD và dạy học, QL nhà trýờng, QL HĐDH,.
Ðể nâng cao năng lực QL cho CBQL các trường chuyên, Bộ GD&ÐT đã triển khai tài liệu “Tập huấn-Hội thảo bồi dưỡng CBQL trường THPT chuyên”. Tài liệu gồm các chuyên đề giúp CBQL trường THPT chuyên QL HĐDH có hiệu quả, như của tác giả Vũ Đình Chuẩn với chuyên đề“Phát triển các trường THPT chuyên giai đoạn 2011 -2015” và “Quản lý đổi mới PPDH trong các trường THPT chuyên”[4]; tác giả Ðỗ Ngọc Thống với chuyên ðề “Nâng cao năng lực QL việc phát triển chương trình, tài liệu dạy học trong các trường THPT chuyên” [4]; tác giả Nguyễn Hải Châu với đề tài:“Ðánh giá kết quả học tập HS trong các trường THPT chuyên” [5];tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc với chuyên đề “Xây dựng và QL môi trường dạy và học ở trường 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com THPT chuyên” [5]; tác giả Trần Ngọc Giao với chuyên đề “HT trường THPT chuyên với việc phát triển đội ngũ GV” [4]; tác giả Phan Tuấn Cộng với đề tài “Tổ chức dạy học trong trường THPT chuyên” [4];. Đứng trước yêu cầu đổi mới QL và nâng cao chất lượng GD nhiều tác giả đã quan tâm nghiên cứu hoạt động QL HĐDH ở các trường THPT ở mỗi địa phương, chẳng hạn như các luận văn của các tác giả: - Phạm Xuân Lan, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục, năm 2011 với đề tài “Quản lý HĐDH ở trường THPT Nguyễn Trãi tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay”. - Vũ Thanh Lam, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục, năm 2012 với đề tài “Quản lý HĐDH ở trường THPT Hồng Quang thành phố Hải Dương trong bối cảnh hiện nay.” - Nguyễn Thái Dương, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục, năm 2013 với đề tài “Quản lý HĐDH ở trường trung học phổ thông Vân Nham, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn.” Các nghiên cứu về quản lý HĐDH ở trên có giá trị về lý luận và thực tiễn, phù hợp với công việc của các tác giả trong QL trường THPT ở địa phương, đồng thời cũng giúp cho các Hiệu trưởng trường THPT khác tham khảo để vận dụng trong công tác QL của mình.
Ninh Thuận là một tỉnh thuộc Duyên hải Nam Trung bộ, khí hậu khắc nghiệt đầy nắng gió, kinh tế còn rất khó khăn, chưa có một nghiên cứu đầy đủ nào về vấn đề QL HĐDH ở trường THPT trong bối cảnh đổi mới GDPT hiện nay. Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn là trường chuyên duy nhất của tỉnh Ninh Thuận, là đơn vị mũi nhọn của tỉnh luôn được quan tâm hàng đầu về công tác GD. Để nâng cao chất lượng GD, đẩy mạnh HĐDH của nhà trường trong bối cảnh đổi mới GDPT, đề tài này tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và tìm hiểu thực trạng QL HĐDH ở trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Ninh Thuận nhằm đề xuất, bổ sung những biện pháp QL có tính khả thi, phù 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hợp với tình hình thực tiễn GD địa phương theo xu hướng đổi mới GD của đất nước nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở nhà trường. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1.
Khái niệm về quản lý Quản lý là một trong những hoạt động cơ bản nhất của con người. Con người muốn tồn tại và phát triển đều phải dựa vào sự nỗ lực của một tổ chức. Khi đó, dưới tác động của QL, con người phối hợp với nhau, cùng nỗ lực để hướng tới mục tiêu chung.Mác đã viết: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào đó tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng đều dẫn đến một sự chỉ đạo để điều hoà những HĐ cá nhân và thực hiện những chức năng chung. Một người độc tấu vĩ cầm riêng lẻ tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [8, tr.Mác đã lột tả được bản chất QL là một hoạt động lao động tất yếu vô cùng quan trọng trong quá trình phát triển của loài người.
Các nhà khoa học, nhà giáo dục cũng đã đưa ra nhiều định nghĩa quản lý từ các góc độ khác nhau: F. Taylor (1856-1915) tiếp cận quản lý dưới góc độ kinh tế - kỹ thuật đã cho rằng: “Quản lý là hoàn thành công việc của mình thông qua người khác và biết được một cách chính xác họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [19,tr. Follet (1868-1933) tiếp cận quản lý dưới góc độ quan hệ con người, khi nhấn mạnh tới nhân tố nghệ thuật trong quản lý đã cho rằng: Quản lý là một nghệ thuật khiến cho công việc của bạn được hoàn thành thông qua người khác [19,tr.Fayol (1841 - 1925), một kỹ nghệ gia người Pháp, xuất phát từ các loại hình “hoạt động quản lý”. Ông là người đầu tiên đã phân biệt chúng thành 5 chức năng cơ bản của quản lý: Kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo tác giả Trần Kiểm: “QL là những tác động của chủ thể QL trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, phối hợp các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [18, tr. Tác giả Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động QL là các tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể QL (người quản lý) đến khách thể QL (người bị QL) - trong một tổ chức - nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”. Một cách định nghĩa khác: “QL là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra”[ 9, tr. Tác giả Trần Quốc Thành lại định nghĩa: “Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với qui luật khách quan” [23, tr.
Bản chất của hoạt động QL là sự tác động có mục đích của chủ thể QL đến đối tượng QL nhằm đạt được mục tiêu QL. Bản chất của hoạt động QL có thể mô hình hoá qua sơ đồ sau: Công cụ Chủ thể QL Đối tƣợng QL Phƣơng pháp Sơ đồ 1. 1: Mô hình quản lý 1. Các chức năng cơ bản của quản lý: Quản lý có bốn chức năng cơ bản: Kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra.
- Kế hoạch hoá: Kế hoạch hoá có nghĩa là xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức và các con đường, biện pháp, cách 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức để đạt được mục tiêu, mục đích đó. Có ba nội dung chủ yếu của chức năng kế hoạch hoá: i) xác định, hình thành mục tiêu đối với tổ chức; ii) xác định và đảm bảo (có tính chắc chắn, có tính cam kết) về các nguồn lực của tổ chức để đạt được các mục tiêu này; iii) quyết định xem những hoạt động nào là cần thiết để đạt được các mục tiêu đó. - Tổ chức: Tổ chức là quá trình hình thành nên cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức. - Chỉ đạo: Là phương thức hoạt động thực hiện mục tiêu kế hoạch.
Về thực chất, chỉ đạo là những hoạt động xác lập quyền chỉ huy và sự can thiệp của người lãnh đạo trong toàn bộ quá trình QL, huy động mọi lực lượng vào việc thực hiện kế hoạch nhằm đảm bảo các hoạt động của tổ chức diễn ra trong kỷ cương trật tự. - Kiểm tra: Đó là công việc đo lường và điều chỉnh các hoạt động của các bộ phận trong tổ chức, là việc đánh giá kết quả thực hiện các mục tiêu của tổ chức, nhằm tìm ra những mặt ưu điểm, mặt hạn chế để điều chỉnh việc kế hoạch hoá, tổ chức, lãnh đạo. Các chức năng QL được thực hiện liên tiếp, đan xen, phối hợp và bổ sung cho nhau, tạo thành một chu trình QL. Trong đó yếu tố thông tin luôn có mặt trong tất cả các giai đoạn, nó vừa là điều kiện vừa là phương tiện không thể thiếu được khi thực hiện chức năng QL và ra quyết định QL.
Các chức năng của QL được minh họa ở sơ đồ sau đây: Kế hoạch Kiểm tra Thông tin Tổ chức Chỉ đạo Sơ đồ 1. 2: Mối quan hệ các chức năng quản lý 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, từ các định nghĩa trên về QL ta có thể rút ra nhận xét sau: + Quản lý là những tác động có mục đích lên những tập thể người, thành tố cơ bản của hệ thống xã hội.