CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y TẾ ĐỊA PHƯƠNG TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về quản lý đội ngũ giảng viên và đội ngũ giảng viên trường y 1. Nghiên cứu về quản lý đội ngũ giảng viên Trong những năm gần đây, vấn đề quản lý đội ngũ giảng viên đã được nhiều nước trên thế giới thực hiện theo nhiều cách khác nhau.
Fumiko Shinohara (2004 “ICTs in Teachers Training, UNESCO”); Harry Kwa (2004 “Information Technology Training Program for Student and Teachers”); David C. đã nghiên cứu, cũng như phát triển đội giảng viên viên dưới góc độ nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực và chú trọng tới chất lượng giảng viên; đề cao phát triển bền vững và sự thích ứng nhanh của giảng viên trước tiến trình phát triển kinh tế-xã hội và hội nhập quốc tế. Hội nghị UNESCO tổ chức tại Nepal vào năm 1988 về tổ chức quản lý nhà trường đã khẳng định: “Xây dựng, BD đội ngũ GV là vấn đề cơ bản trong phát triển giáo dục”. Phát triển nghề nghiệp cho giảng viên là một vấn đề quan trọng trong chính sách giáo dục của bất kì quốc gia nào nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và hiệu quả giảng dạy.
Malaysia đã xây dựng hai chiến lược phát triển giáo dục: “Kế hoạch phát triển giáo dục 2006 - 2010” và “Kế hoạch giáo dục quốc gia” 2013 - 2025, hướng tới phát triển chuẩn và chất lượng giáo dục [10]. Trong rất nhiều chiến lược được nêu ra, chiến lược khiến nghề dạy học trở thành một nghề “danh giá” để đảm bảo rằng các trường tuyển được các giảng viên giỏi, qua đó nâng cao chất lượng giáo dục nói chung. Chính phủ Malaysia cũng thể hiện những nỗ lực không ngừng trong việc bồi dưỡng phát triển sự nghiệp giảng dạy của giảng viên. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Tại Thái Lan, từ năm 1998 việc bồi dưỡng giảng viên được tiến hành ở các trung tâm học tập cộng đồng nhằm thực hiện giáo dục cơ bản, huấn luyện kỹ năng nghề nghiệp và thông tin tư vấn cho mọi người dân trong xã hội.
Trong chiến lược cải cách giáo dục ở Thái Lan, cải cách hệ thống phát triển đội ngũ cán bộ và giảng viên trong giáo dục đại học, cao đẳng đã được chú trọng với mục đích khuyến khích cán bộ có kiến thức và khả năng gia nhập vào hệ thống giáo dục đại học; và phát triển đội ngũ quản lý, giảng viên và cán bộ hiện đã ở trong hệ thống [dẫn theo 30]. Ngoài ra một số công trình nghiên cứu của OECD (Tổ chức Hợp tác phát triển châu Âu) cũng đã đề cập đến chất lượng giảng viên theo 5 tiêu chuẩn chính [dẫn theo 30]: (1) Kiến thức phong phú về nội dung chương trình và nội dung bộ môn được giao giảng dạy; (2) Kỹ năng sư phạm kể cả việc tạo được “kho kiến thức” về phương pháp dạy học, về năng lực sử dụng những phương pháp đó; (3) Có tư duy phản biện trước mỗi vấn đề và có năng lực tự phê, nét rất đặc trưng của nghề dạy học; (4) Biết cảm thông và cam kết tôn trọng phẩm giá của người khác, (5) Có năng lực quản lý, kể cả trách nhiệm quản lý trong và ngoài lớp học. Trong hội nhập quốc tế và xu hướng toàn cầu hoá hiện nay không ít Quốc gia trên thế giới đang hướng tới xây dựng đội ngũ giảng viên nước mình phải là đội ngũ giảng viên có các tư chất của nhà giáo, nhà khoa học, nhà quản lí, nhà cung ứng xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Michael Fullan và Andy Hargreaves đã xác định các phương diện của sự phát triển giảng viên trong cuốn “Teacher development and educational change” (1992): Phát triển tâm lý; phát triển chuyên môn, nghiệp vụ; phát triển chu kỳ nghề nghiệp [dẫn theo 29].
Theo Blackwell R, Blackmore P (2003), phát triển đội ngũ không nằm trong chiến lược của các trường ĐH, CĐ; các tác giả đưa ra nhiều giải pháp khác nhau về phát triển đội ngũ: Xây dựng các khoa thành những cộng đồng học tập và đào tạo giảng viên, khuyến khích việc dạy học dựa trên các kết quả nghiên cứu; đưa công nghệ thông tin vào quá trình bồi dưỡng đội ngũ và tạo các điều kiện hỗ trợ việc phát triển đội ngũ [dẫn theo 30]. Những năm gần đây Đảng, Nhà nước ban hành nhiều Chỉ thị, Nghị quyết, các chế độ chính sách để quan tâm phát triển nâng cao chất lượng đội giảng giảng viên. Nghị quyết TW khóa VIII đã nêu: “Khâu then chốt để thực hiện chiến lược phát triển giáo dục là phải đặc biệt chăm lo đào tạo, bồi dưỡng và chuẩn hóa đội ngũ giáo viên cũng như cán bộ quản lý giáo dục”. Trong chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn năm 2011 - 2020 của Chính phủ cũng đã nêu rõ: “Phát triển đội ngũ nhà giáo đảm bảo đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu và chuẩn về chất lượng đáp ứng yêu cầu vừa tăng quy mô, vừa nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục” [24].
Và ở nước ta cũng có rất nhiều nghiên cứu về đội ngũ giảng viên và quản lý đội ngũ giảng viên, có thể kể đến là: Tác giả Lê Đức Ngọc cho rằng: Có 2 lý do chính phải quan tâm hàng đầu về phát triển ĐNGV các trường ĐH, CĐ đó là: (1) Trình độ đội ngũ quyết định chất lượng và khả năng của một trường trong giảng dạy, nghiên cứu và phục vụ xã hội trong nền kinh tế hàng hóa; (2) Chi phí lương và phụ cấp cho đội ngũ này là khoản chi phí lớn nhất của mỗi trường đại học, nó gắn liền với vấn đề chất lượng, hiệu quả và hiệu suất đào tạo [66] Theo tác giả Phạm Văn Thuần (2009), nghiên cứu về đội ngũ giảng viên trong các trường đại học đa ngành, đa lĩnh vực ở Việt Nam theo quan điểm tự LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 chủ, tự chịu trách nhiệm xã hội, tác giả đã đề cập đến chất lượng đội ngũ giảng viên ngoài những năng lực sư phạm, phẩm chất đạo đức nhà giáo thì cần có năng lực quản lý, kể cả trách nhiệm quản lý trong và ngoài lớp học [74]. Tác giả Nguyễn Văn Đệ (2010), đã nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học. Tác giả đã tiếp cận theo lý thuyết quản lý nguồn nhân lực, theo đó phát triển đội ngũ giảng viên được dựa vào các hoạt động thực tiễn phát triển đội ngũ giảng viên ở các trường đại học khu vực đồng bằng sông cửu Long, quy hoạch đội ngũ, hoạt động dự báo phát triển đội ngũ giảng viên. Tác giả cũng đã đề xuất được khung năng lực giảng viên và đề xuất được các giải pháp phát triển khả thi và phù hợp với các trường đại học khu vực đồng bằng sông Cửu Long [38] Tác giả Nguyễn Thị Thu Hương, với bài báo đăng trên tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học 28 (2012), 110-116 [53]: Xây dựng đội ngũ giảng viên trong trường đại học - Thực trạng và giải pháp, Từ việc đánh giá thực trạng đội ngũ và công tác quản lý đội ngũ giảng viên trong trường đại học hiện nay, tác giả bài viết đã đề xuất những giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ giảng viên trong trường đại học hiện nay ở nước ta.
Tác giả Vũ Thanh Xuân với luận án tiến sĩ: “Phát triển đội ngũ giảng viên các trường đào tạo, bồi dưỡng Bộ Nội vụ đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực ngành nội vụ hiện nay” đã đề xuất áp dụng 7 giải pháp phát triển ĐNGV các trường đào tạo, bồi dưỡng Bộ Nội vụ đáp ứng về số lượng, cơ cấu, chất lượng ĐNGV và yêu cầu nguồn nhân lực ngành Nội vụ hiện nay [93] Tác giả Hà Thị Ngọc (2015) trong bài báo: Thực trạng và biện pháp quản lý đội ngũ giảng viên ở trường cao đẳng sư phạm Trung ương theo quan điểm tự chủ và tự chịu trách nhiệm xã hội” đã phân tích được thực trạng đội ngũ GV ở nhà trường theo số lượng và trình độ học vấn; về tuyển dụng, sử dụng; về quy hoạch. Từ đó tác giả cũng đã 5 giải pháp để nâng cao chất lượng gồm: Xây dựng môi trường tự chủ và tự chịu trách nhiệm xã hội; Tuyển dụng và sử dụng ĐNGV; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 Đổi mới quy hoạch và đào tạo, bồi dưỡng ĐNGV; Xây dựng và hoàn thiện chế độ chính sách cho ĐNGV; Tạo lập thông tin quản lý ĐNGV [67]. Tác giả Võ Thành Đạt đã phân tích khá sâu sắc về thực trạng quản lý ĐNGV các trường đại học công an nhân dân, luận án xây dựng được 6 giải pháp đề xuất mang tính toàn diện và hệ thống cao, trong đó giải pháp “đổi mới quy hoạch và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên” là đột phá của ngành công an nhân dân [37] Tác giả Nguyễn Bách Thắng (2015) dựa trên cách tiếp cận quản lý nhân lực, tác giả đã đưa ra những yêu cầu cơ bản trong quản lý phát triển ĐNGV Trường Đại học An Giang ở các khía cạnh về số lượng, chất lượng và cơ cấu. Đặc biệt, tác giả đã khái quát những nhân tố ảnh hưởng, thực trạng việc quản lý phát triển ĐNGV Trường Đại học An Giang; chỉ ra những kinh nghiệm trong quản lý phát triển ĐNGV ở một số quốc gia tiêu biểu có nền giáo dục phát triển trên thế giới.
Dựa trên các nghiên cứu đó, vận dụng vào trong quản lý phát triển ĐNGV theo tiếp cận quản lý nhân lực, tác giả đã đề xuất 5 giải pháp khác nhau nhằm phát triển ĐNGV Trường Đại học An Giang [72]. Hay tác giả Vetpany Sivongxay (2018) trong bài báo tác giả đã trình bày một số giải pháp xây dựng, phát triển đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lí tại Đại học Quốc gia Lào trong bối cảnh hội nhập: Tuyển chọn những sinh viên có thành tích học tập xuất sắc được đào tạo từ Đại học Quốc gia Lào; Phát triển đội ngũ giảng viên thông qua hoạt động đào tạo nâng cao trình độ, kiến thức nghề nghiệp; Phát triển đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lí nữ đảm bảo tính bình đẳng xã hội; Xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lí theo lộ trình bao gồm cả ngắn hạn và dài hạn [88]. Nghiên cứu về quản lý đội ngũ giảng viên trường y Đối với đội ngũ giảng viên các trường y hay công tác quản lý đội ngũ GV các trường y cũng nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.