CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Quản lý đội ngũ giáo viên bao gồm công tác sử dụng đội ngũ; đào tạo, bồi dưỡng và xây dựng môi trường để đội ngũ giáo viên phát triển. Trong thời đại ngày nay, thời đại của khoa học, công nghệ. Kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển kinh tế xã hội.
Khoa học, công nghệ phát triển như vũ bão, thúc đẩy mạnh mẽ quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ được xem là nhân tố quyết định cho sự phát triển nhanh và bền vững của mỗi đất nước, trong đó con người được xem như nguồn tài nguyên vô giá cho sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia, dân tộc. Nhận thức rõ điều đó, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng phát triển giáo dục và đào tạo và coi đó là quốc sách hàng đầu, xem đây là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, là điều kiện để tạo ra và phát huy nguồn lực con người trong cạnh tranh quốc tế. Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, của cả hệ thống chính trị và của toàn dân, trong đó đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là những người trực tiếp thực hiện.
Do đó, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giữ vai trò quyết định chất lượng giáo dục và phát triển sự nghiệp giáo dục. Tổ chức khoa học, giáo dục và văn hóa của liên hợp quốc (UNESCO) cũng đã khuyến cáo: Mọi cuộc cải cách giáo dục đều bắt đầu từ người giáo viên. Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX khẳng định: “Phát triển giáo dục đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Nghị quyết IV của ban chấp hành Trung ương Đảng, khóa VII chỉ rõ: “Phải 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com coi đầu tư cho giáo dục là một trong những hướng chính của đầu tư phát triển, tạo điều kiện cho giáo dục đi trước và phục vụ đắc lực sự phát triển kinh tế - xã hội.”; “ Để đảm bảo chất lượng giáo dục và đào tạo, phải giải quyết tốt vấn đề thầy giáo.” Chăm lo xây dựng đội ngũ giáo viên, đổi mới công tác đào tạo và bồi dưỡng; muốn nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên phải tạo ra sự chuyển biến về chất lượng các trường sư phạm; muốn huy động hết tiềm lực của cả đội ngũ giáo viên vào sự nghiệp giáo dục cho thế hệ trẻ phải có chính sách đãi ngộ nhà giáo và chế độ sử dụng giáo viên hợp lý, thực hiện chính sách khuyến khích vật chất và tinh thần đối với giáo viên, khuyến khích người giỏi làm nghề dạy học… “Kết hợp đào tạo giáo viên mới với bồi dưỡng thường xuyên những giáo viên đang làm việc.
Trong những năm gần đây, nhiều đề án, công trình nghiên cứu khoa học và nhiều giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo ở các cấp học, bậc học đã đựợc nghiên cứu và áp dụng rộng rãi, cụ thể như: - Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” đã được Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI) thông qua. Trong nhiều đề tài nghiên cứu về xây dựng, quản lý, phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT có nhiều công trình, đề tài nghiên cứu như: "Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên các trường THPT huyện Tiền Hải tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay" - Luận văn Thạc sĩ QLGD của tác giả Nguyễn Văn Thạo, Đại học quốc gia Hà Nội; "Các biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên các trường THPT tỉnh Yên Bái trong giai đoạn hiện nay" - Luận văn Thạc sĩ QLGD của tác giả Nguyễn Đức Cường, Đại học quốc gia Hà Nội; "Những biện pháp quản lý, phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT huyện Đan Phượng - Hà Nội" - Luận văn Thạc sĩ QLGD của tác giả Trần Thị Thu Hương, Đại học quốc gia Hà Nội; "Phát triển đội ngũ giáo viên trường 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com THPT chuyên Tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn hiện nay" - Luận văn Thạc sĩ QLGD của tác giả Nguyễn Thị Lệ Chung, Đại học quốc gia Hà Nội; "Các biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên của Hiệu trưởng trường THPT thành phố Yên Bái trong giai đoạn hiện nay" - Luận văn thạc sĩ QLGD, Đại học quốc gia Hà Nội; "Các biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên của Hiệu trưởng trường THPT Tân Sơn, huyện Lục Ngạn, Tỉnh Bắc Giang" - Luận văn thạc sĩ QLGD, Đại học quốc gia Hà Nội; "Quản lý, phát triển đội ngũ giảng viên Khoa Ngôn ngữ và Văn hoá Trung Quốc - Trường ĐH Ngoại ngữ - ĐHQG Hà Nội trong giai đoạn hiện nay" - Luận văn Thạc sĩ QLGD của tác giả Nguyễn Thanh Phương và rất nhiều công trình nghiên cứu khác. Các công trình nghiên cứu này đã được áp dụng có hiệu quả tại các cơ sở giáo dục và thực sự là những kiến thức khoa học quý báu, làm sáng tỏ thêm lý luận về quản lý giáo dục, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý nguồn nhân lực nói chung và quản lý đội ngũ giáo viên ở các trường THPT nói riêng. Như vậy, vấn đề quản lý đội ngũ giáo viên của mỗi cơ sở giáo dục có tầm quan trọng đặc biệt vì nó quyết định đến sự tồn tại và phát triển của mỗi nhà trường, là biện pháp để nâng cao nhận thức của những người làm công tác giáo dục cũng như toàn xã hội đối với giáo dục, đồng thời cũng là biện pháp để huy động mọi nguồn lực của toàn xã hội cho sự phát triển giáo dục và đào tạo.
Đây cũng là biện pháp để xây dựng một nền giáo dục có chất lượng, có khả năng để đào tạo những người có tài, có tâm và có tầm nhìn chiến lược toàn cầu, có khả năng biến tri thức thành sản phẩm mang lợi ích kinh tế và năng lực sáng tạo mới đủ sức cạnh tranh quốc tế. Quản lý đội ngũ giáo viên phải có chiến lược lâu dài, trên cơ sở nguồn lực của từng đơn vị nhà trường phù hợp với mục tiêu giáo dục và điều kiện kinh tế - xã hội của mỗi địa phương. Đối với huyện Duy Tiên tỉnh Hà Nam chưa có một tác giả, một đề tài nào nghiên cứu đầy đủ khoa học về công tác quản lý ĐNGV trong mối quan hệ các trường học trên địa bàn huyện. Chính vì vậy, nghiên cứu về quản lý ĐNGV ở 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trường THPT B huyện Duy Tiên trong giai đoạn hiện nay là vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu một cách khoa học và hệ thống.
Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Nói đến hoạt động quản lý, ta thường nhắc đến quan điểm của Các Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến sự chỉ đạo điều hành những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung, phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể khác với sự vận động của những cơ quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc phải có nhạc trưởng. Quan điểm của Mác cho thấy quản lý được xem như một quá trình liên kết thống nhất giữa chủ quan và khách quan để đạt được mục tiêu nào đó.
Khái niệm quản lý có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Quản lý được hiểu: Quản là chăm sóc, giữ gìn; quản lý là sửa sang, sắp xếp làm cho ổn định và phát triển; quản lý là cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra theo góc độ tổ chức; quản lý là lái, là điều khiển, điều chỉnh – theo góc độ điều khiển; quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức – theo cách tiếp cận hệ thống. Theo từ điển Tiếng Việt: “Quản lý là tổ chức và điều hành các hoạt động theo yêu cầu nhất định. Các nhà nghiên cứu Việt Nam cũng có những quan điểm khác nhau về quản lý: Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc, khái niệm về quản lý được định nghĩa như sau: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Quản lý là quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu chung. Tác giả Nguyễn Ngọc Quang quan niệm: “Quản lý là hoạt động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến. Tác gỉa Đỗ Hoàng Toàn định nghĩa: “Quản lý là sự tác động của tổ chức, có định hướng của chủ thể lên đối tượng quản lý nhằm sử dụng có hiệu quản nhất các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống để đạt được mục tiêu đề ra trong điều kiện biến chuyển của môi trường. Những định nghĩa trên tuy khác nhau về cách diễn đạt nhưng đều gặp nhau ở những nội dung cơ bản, quản lý bao gồm các yếu tố sau: - Phải có ít nhất một chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động của quản lý và ít nhất một đối tượng bị quản lý tiếp nhận trực tiếp các tác động của chủ thể quản lý.
Tác động có thể chỉ là một lần mà cũng có thể là liên tục nhiều lần. - Phải có một mục tiêu và một quỹ đạo đặt ra cho cả đối tượng và chủ thể, mục tiêu này là căn cứ để chủ thể tạo ra các tác động. - Chủ thể phải thực hành việc tác động.