Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Phương pháp day học và phương pháp dạy học hóa hoc 1.1 Phương pháp là gì ? - Theo lí luận hoạt động, phương pháp là cách thức của chủ thể tác động vào đối tượng nhằm đạt được mục đích đã để ra - Phương pháp là con đường, cách thức, phương tiện, là tổ hợp các bước mà chủ thể phải đi theo để đạt được mục đích - Phương pháp là tổ hợp những nguyên tắc, qui tắc dùng để chỉ đạo hành động - Phương pháp là hình thức của sự tự vận động bên trong nội dung ( Hêghen ) - Theo lí thuyết hệ thống, hoạt động là một hệ thống gồm ba thành tố cơ bản: mục đích, nội dung, phương pháp. Phương pháp là con đường, là sự vận đông của nôi dung đến mục đích. Khi định nghĩa phương pháp không thể tách rời cái đích của nó. Một thành tố chỉ là phương pháp trong những hệ thống nhất định.
Cũng thành tế ấy đặt trong hệ thống khác, nó không còn là phương pháp nữa 1.2 Phương pháp day học : - Phương pháp dạy học là một trong những thành tố quan trọng nhất của quá trình dạy học. Cùng một nội dung nhưng học sinh có hứng thú, tích cực hay không, có hiểu bài một cách sâu sắc không phần lớn phụ thuộc vào phương pháp dạy học của người thầy. Phương pháp dạy học có tầm quan trọng đặc biệt nên nó luôn được các nhà giáo dục quan tâm - Phương pháp dạy học là cách thức thực hiện phối hợp, thống nhất giữa người dạy và người học nhằm thực hiện tối ưu các nhiệm vụ dạy học. Đó là sự kết hợp hữu cơ và thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy và hoạt động học trong quá trình dạy học - Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất.
Dưới sự chỉ đạo của thay, trò tự giác, tích cực, tự lực đạt tới mục đích dạy học - Bất cứ phương pháp dạy học nào cũng là hệ thống những hoạt đông có mục đích của giáo viên, là hoạt động nhận thức và thực hành có tổ chức của học sinh nhằm đảm bảo cho trò lĩnh hội được nội dung kiến thức - Phương pháp dạy học đòi hỏi sự tương tác tất yếu giữa thầy và trò. Trong quá trình đó, thầy tổ chức sự tác động của trò đến đối tượng nghiên cứu mà kết quả là trò lĩnh hội được kiến thức GVHD: Cô Trần Thị Vân Trang 3 SVTH: Huỳnh Ngoc Nghiêm Thụy Sử dụng phần mềm Microsoft Power Point để soạn giáo án điện tử chương 6= Nhóm oxi ( Sách giáo khoa Hóa học 10 nâng cao ) theo phương pháp đổi mới - Phương pháp day học theo nghĩa rộng bao gồm : + Phương tiện dạy học + Hình thức tổ chức day học + Phương pháp dạy học theo nghĩa hẹp 1.3 Tính chất của phương pháp day học: - Phương pháp day học gồm hai mặt: mặt khách quan gắn lién với đối tượng của phương pháp và điều kiện dạy học, mặt chủ quan gắn lién với chủ thể sử dụng phương pháp - Phương pháp đặc biệt so với các phương pháp khác ở chỗ nó là một phương pháp kép, là sự tổ hợp của hai phương pháp: phương pháp dạy và phương pháp học. Hai phương pháp này có sự tương tác chặt chẽ và thường xuyên với nhau, trong đó học sinh vừa là đối tượng của hoạt động dạy, vừa là chủ thể của hoạt động học - Phương pháp dạy học chịu sự chi phối của mục đích dạy học và nội dung dạy học. Hoạt động sáng tạo của người thầy về mặt nội dung là có giới hạn vì không được đi quá xa chương trình, nhưng sự sáng tạo về phương pháp là vô hạn - Phương pháp dạy học có tính đa cấp : + Ở cấp độ vĩ mô ( khái quát ).
Phương pháp dạy học đại cương. Phương pháp dạy học ứng với các cấp học, bậc học. Phương pháp dạy học ứng với các loại hình trường. Phương pháp dạy học ứng với từng môn học +Ở cấp độ vi mô ( cụ thể ): phương pháp dạy học ứng với từng bài học, từng nội dung cụ thể - Phương pháp dạy học luôn có tính khái quát, ổn định tương đối và luôn biến đổi.
Tính độc lập, ổn định tương đối chủ yếu ở cấp độ vĩ mô, tính phụ thuộc luôn biến đổi chủ yếu ở cấp độ vi mô - Phương pháp dạy học biến đổi theo yêu cầu của xã hội vào sự phát triển của sản xuất, khoa học kĩ thuật, nghĩa là mỗi khi nhiệm vụ và nội dung đạy học thay đổi thì phương pháp dạy học cũng thay đổi theo - Phương pháp dạy sẽ chỉ đạo phương pháp học. Tính chất của chúng sẽ thay đổi tuỳ theo mức độ hiểu biết của học sinh. Khi học sinh đã nắm được những khái niệm mới, những lí tuyết mới, và khi họ đã có một vốn liếng sự kiện cụ thể, phong phú thì phương pháp dạy học cũng phải biến đổi tính chất cho phù hợp 1.4 Đặc trưng của phương pháp day hoc hóa hoc: - Phương pháp dạy học hóa học là cách thức hoạt động cộng tác có mục đích giữa thầy và trò, trong đó thống nhất sự điều khiển của thay với sự điều khiển - tự điều khiển của trò nhằm làm cho trò chiếm lĩnh kiến thức hóa học GVHD: Cô Trần Thị Vân Trang 4 SVTH: Huỳnh Ngọc Nghiêm Thụy Sử dụng phần mềm Microsoft Power Point để soạn giáo án điện từ chương 6= Nhám oxi ( Sách giáo khoa Hóa học 10 nâng cao ) theo phương pháp đổi mới - Hóa học là một khoa học lí thuyết và thực nghiệm. Trong dạy học hóa học, thí nghiệm là một phương tiện không thể thiếu được - Phương pháp học tập có lập luận trên cơ sở thí nghiệm trực quan, nghĩa là phải biết kết hợp thống nhất phương pháp thí nghiệm - thực hành với tư duy khái niệm.
Dinh luật tổng quát của nhận thức về mối quan hệ nhân quả giữa cấu tạo và tính chất của chất phải được sử dụng như một biện pháp dạy học cơ bản trong môn hóa học - Trong dạy học hóa học, các phương pháp nhận thức sau đây được sử dụng một cách thường xuyên : + Phương pháp diễn dịch — qui nạp: sử dụng khi dạy về mối quan hệ giữa vị trí - cấu tạo — tính chất, khi hình thành khái niệm chu kì, nhóm trong hệ thống tuần hoàn + Phương pháp cụ thể — trừu tượng: môn hóa học đòi hỏi học sinh phải có một trình độ nhận thức nhất định vé tư duy trừu tượng ( không thể dạy sớm hơn ). Giáo viên phải sử dụng các phương tiện trực quan ( hình vẽ, mô hình,. ) khi để cập đến các vấn để mà học sinh không thể quan sát trực tiếp bằng mắt thường - Đối tượng của hóa học là chất cấu tạo bởi phân tử, nguyên tử, ion,. Chúng đều ở dạng vi mô, không quan sát được bằng mắt thường, chúng lại tương ứng những khái niệm trừu tượng cần được học sinh lĩnh hội vững chắc.
Ngoài ra, những cơ chế hóa học diễn tả những kích thước vi mô nhưng lại là những kiến thức cơ bản cần truyền đạt cho học sinh. Các nhà hóa học buột phải dùng những mô hình cụ thể ở những kiến thức vĩ mô để diễn tả cấu tạo phân tử các chất và cơ chế của các phản ứng hóa học dựa trên những biểu hiện bên ngoài của chúng để giúp học sinh suy ra bằng tư duy, thâm nhập vào cấu tạo phân tử của chúng. Học theo cách này đồi hỏi ở học sinh một trình độ nhất định của tư duy trừu tượng, khả năng nhất định trong sử dụng mô hình. Cho nên hóa học không thể bắt đầu sớm như nhiều môn khoa học tự nhiên khác - Các học thuyết, định luật có vai trò rất lớn trong dạy học hóa học : + Là công cụ cho phép qui nạp và diễn dịch, phân tích và tổng hợp + Là công cụ để tiên đoán khoa học + Là công cụ để dạy về các chất cụ thể - Định luật tuần hoàn — hệ thống tuần hoàn và các kiến thức về cấu tạo chất ( thuyết nguyên tử phân tử, thuyết cấu tạo nguyên tử, thuyết cấu tạo phân tử, thuyết cấu tạo hóa học ) là lí thuyết chủ đạo của hệ thống kiến thức hóa học.
Từ chỗ là đối tượng nhận thức, sau khi học xong, nó lại trở thành phương tiện sư phạm rất hiệu nghiệm - Bài tập hóa học là công cụ rất hiệu nghiệm để củng cố, khắc sâu và mở rộng kiến thức cho học sinh, là cầu nối giữa lí thuyết và thực tiễn trong đời sống - Hóa học là bộ môn có nhiều ứng dụng trong đời sống. Trong dạy học hóa học cần có sự liên hệ mật thiết giữa nội dung kiến thức hóa học với thế giới tự nhiên và cuộc sống đời thường của con người GVHD: Cô Trần Thị Vân Trang 5 SVTH: Huỳnh Ngọc Nghiêm Thụy Sử dụng phần mềm Microsoft Power Point để soạn giáo án điện từ chương 6- Nhóm oxi ( Sách giáo khoa Hóa học 10 nâng cao ) theo phương pháp đổi mới => Vậy phương pháp dạy học hóa học chính là sự chuyển hóa của phương pháp day môn hóa thông qua lăng kính của các qui luật tâm lí - lí luận dạy học của sự lĩnh hội của học sinh. Và học tập môn hóa ở trường trung học phải bằng phương pháp kết hợp biện chứng thực nghiệm - thực hành với tư duy lí luận vận dụng mô hình, học thuyết và định luật chủ đạo. Bên cạnh đó, thí nghệm hóa học là “ tối cần thiết “ cho việc day học hóa học.
Chỉ có trên cơ sở thí nghiệm, học sinh mới thu thập được muôn vàn dấu hiệu của phản ứng hóa học mà không có qui tắc, nguyên tắc, lí thuyết nào thay thế được 1.2 Đổi mới phương pháp dạy học: 1.1 Sự cần thiết phải đổi mới phương pháp day học: 1.