MỞ ĐẦU I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI: Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII và các chủ trương của Đảng, Nhà nước về định hướng chiến lược phát triển giáo dục-đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, khẳng định lĩnh vực giáo dục và đào tạo nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần to lớn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Những thành tựu và kết quả đó trên, trước hết bắt nguồn từ truyền thống hiếu học của dân tộc; sự quan tâm, chăm lo của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân, của mỗi gia đình và toàn xã hội; sự tận tụy của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; sự ổn định về chính trị cùng với những thành tựu phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. Tuy nhiên, chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu, nhất là giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.
Hệ thống giáo dục và đào tạo thiếu liên thông giữa các trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo; còn nặng lý thuyết, nhẹ thực hành. Đào tạo thiếu gắn kết với nghiên cứu khoa học, sản xuất, kinh doanh và nhu cầu của thị trường lao động; chưa chú trọng đúng mức việc giáo dục đạo đức, lối sống và kỹ năng làm việc. Phương pháp giáo dục, việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả còn lạc hậu, thiếu thực chất. Trêng THPT D¬ng Qu¶ng Hµm -V¨n Giang-Hng Yªn Trang 5 skkn S¸ng KiÕn 2016 Kinh NghiÖm 2016 Ngày 04 tháng 11 năm 2013 Ban Chấp Hành Trung Ương Đảng ra nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
“Là một trong những yêu cầu đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục-đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học. Mục tiêu tổng quát là tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân. Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả. Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt; có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng; chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế hệ thống giáo dục và đào tạo; giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc.
Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực”(1). “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” (2). Trêng THPT D¬ng Qu¶ng Hµm -V¨n Giang-Hng Yªn Trang 6 skkn S¸ng KiÕn 2016 Kinh NghiÖm 2016 “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan. Giáo dục chuyển đổi từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận phát triển năng lực người học”.(3) Với quan điểm đó đòi hỏi phải có sự đổi mới về cả nội dung và phương pháp dạy học. (1), (2), (3) Nghị quyết hội nghị Trung Ương 8 khoá XI- ngày 4 tháng 11 năm 2013 Một trong sự chuyến biến đó là thay đổi phương pháp dạy học nhằm giúp học sinh chủ động trong lĩnh hội kiến thức cơ bản.
Hóa học là một khoa học thực nghiệm khá đặc biệt và có tính tổng hợp cao. Thông qua nghiên cứu thông tin, quan sát mô hình, quan sát các thí nghiệm, thực hành, thảo luận nhóm. học sinh nắm vững kiến thức, phát triển năng lực tư duy, rèn luyện các kĩ năng và thói quen làm việc khoa học, biết tổng hợp, vận dụng các kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề liên quan đến hóa học. Đổi mới phương pháp dạy học là một nhiệm vụ cấp bách mà chúng ta – những nhà giáo dục cần phải tiến hành.
Bản chất của việc đổi mới phương pháp dạy học là cho người học được học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, sáng tạo, trong đó việc xây dựng phong cách học tập sáng tạo là cốt lõi của đổi mới phương pháp giáo dục nói chung và phương pháp dạy học nói riêng. Định hướng trên đây về đổi mới phương pháp dạy học là dựa trên cơ sở của những nghiên cứu tâm lí về khả năng lưu giữ thông tin của học sinh. Khả năng lưu giữ thông tin bằng đọc chỉ đạt 5%, bằng nghe chỉ đạt 15%, bằng nhìn đạt 20%, vừa nghe vừa nhìn đạt 25%, bằng thảo luận 55%, thu nhận kinh nghiệm bằng hành động đạt 75%. Hơn thế nữa, một số chương, bài trong chương trình hoá học như chương II – Lớp10 – Ban Cơ Bản: “Bảng tuần hoàn và định luật tuần hoàn các nguyên tố hóa học” mang nặng màu sắc lí thuyết, nếu chúng ta không để học sinh cùng tham gia vào quá trình nghiên cứu, tìm ra kiến thức mà chỉ dừng lại ở việc Trêng THPT D¬ng Qu¶ng Hµm -V¨n Giang-Hng Yªn Trang 7 skkn S¸ng KiÕn 2016 Kinh NghiÖm 2016 thuyết trình thì hiệu quả đạt được sẽ rất thấp.
Xuất phát từ lý do trên qua tham khảo các tài liệu và các đề thi đại học cao đẳng nhiều năm tôi đã tích lũy được một số kiến thức, kinh nghiệm dạy học và giúp các học sinh yêu thích học phần điện phân nói riêng và môn Hóa học nói chung. Từ thực tiễn khách quan, từ nhu cầu giảng dạy, học tập của giáo viên và học sinh, từ thực tế giảng dạy của bản thân, tôi đã mạnh dạn viết đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO GÓC VÀ KỸ THUẬT HỢP TÁC NHÓM TRONG DẠY HỌC HOÁ HỌC”. Có thể nói đây là phương pháp dạy học tích cực rèn luyện cho các em khả năng làm việc nhóm, nâng cao hứng thú tìm hiểu môn học này cho học sinh. Qua đề tài này, tôi mong muốn giúp giáo viên chủ động hơn khi tiến hành giảng dạy một số bài.
Tõ ®ã gióp häc sinh sự tư duy logic về Hoá học từ đó phát huy tính tích cực, sáng tạo trong học tập bộ môn. Gây hứng thú học tập cao trong học tập môn Hoá học, nhằm đạt kết quả cao trong các kỳ thi Đại học và Cao đẳng hàng năm. Môc ®Ých nghiªn cøu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận dạy học, lý thuyết về các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực tôi đã tiến hành sử dụng phương pháp dạy học theo góc và kỹ thuật hoạt động nhóm giúp cho học sinh chủ động hơn trong lĩnh hội kiến thức. Tạo cho học sinh lòng yêu thích bộ môn.
Học sinh không còn cảm thấy Hoá học là một môn học nặng nề và đáng sợ nữa. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU: Học sinh trung học phổ thông trường Dương Quảng Hàm. Hệ thống lý thuyết về các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực theo định hướng năng lực ở trường phổ thông … Dạy nâng cao cho đội tuyển học sinh giỏi. Phương pháp dạy học theo góc và kĩ thuật hợp tác nhóm.
Trêng THPT D¬ng Qu¶ng Hµm -V¨n Giang-Hng Yªn Trang 8 skkn S¸ng KiÕn 2016 Kinh NghiÖm 2016 IV. KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU: Trên cơ sở mục đích nghiên cứu ở trên, tôi đề ra các nhiệm vụ và kế hoạch nghiên cứu cụ thể như sau: Nghiên cứu lí luận về bản chất của dạy học nêu và giải quyết vấn đề, một số phương pháp dạy học tích cực. Nghiên cứu nội dung một số chương bài trong chương trình hoá học. Thử nghiệm phương pháp dạy học theo góc có sử dụng kĩ thuật hợp tác nhóm trong dạy học một số bài thuộc chương trình hoá học.
Kiểm tra đối chứng trình độ của học sinh trước và sau khi áp dụng phương pháp. Đánh giá hiệu quả của đề tài về khả năng lĩnh hội kiến thức và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: Ngiên cứu lý thuyết về lý luận dạy học nói chung và lý luận dạy Học hoá học nói riêng. Nghiên cứu lý luận, lý thuyết về xu hướng nâng cao cường độ dạy học.
Nghiên cứu các hình thức tổ chức việc dạy học Hoá học. Trên cơ sở hệ thống kiến thức sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham khảo và thông qua kinh nghiệm học tập giảng dạy của bản thân, xây dựng các cơ sở lí thuyết, phương pháp giải và một số bài tập vận dụng. Phương pháp thực nghiệm và thống kê. Thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính thực tiễn và hiệu quả của phương án đã đề xuất.
Tổ chức dạy và đánh giá tại trường THPT Dương Quảng Hàm VI. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU VÀ HOÀN THÀNH ĐỀ TÀI: Đề tài được bắt đầu tìm hiểu và tiến hành từ năm 2013 sau khi được tập huấn về các phương pháp dạy học tích cực được áp dụng vào một số lớp tại trường THPT Dương Quảng Hàm. Bổ sung, rút kinh nghiệm qua quá trình giảng dạy. Báo cáo kết quả tháng 4 năm 2016.
Trêng THPT D¬ng Qu¶ng Hµm -V¨n Giang-Hng Yªn Trang 9 skkn S¸ng KiÕn 2016 Kinh NghiÖm 2016 VII. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI: 1. Giả thuyết khoa học của đề tài. Sử dụng phương pháp dạy học theo góc và kĩ thuật hợp tác nhóm trong trong dạy học Hóa học sẽ nâng cao hứng thú học tập của học sinh, từ đó giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về nội dung kiến thức của các bài học.