phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn được cấu trúc làm 3 chương. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn GDTC ở các trường THPT đáp ứng Chương trình GDPT 2018. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn ở các trường THPT huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang đáp ứng Chương trình GDPT 2018. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn GDTC ở các trường THPT huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang đáp ứng Chương trình GDPT 2018.
4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC THỂ CHẤT Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐÁP ỨNG CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông Bàn về thể chất A.Matveep rằng: “Thể chất là chất lượng cơ thể con người. Đó là những đặc trưng về hình thái, chức năng của cơ thể được thay đổi và phát triển theo từng giai đoạn và các thời kỳ kế tiếp nhau theo quy luật sinh học.
Thể chất được hình thành và phát triển do bẩm sinh di truyền và những điều kiện sống tác động” [30, tr. Bàn về GDTC, A.Kyznhétxốp và Xôkhôlốp quan niệm: GDTC là một loại hình giáo dục mà nội dung chuyên biệt là dạy học động tác, giáo dục các tố chất thể lực, lĩnh hội các tri thức chuyên môn về TDTT và hình thành nhu cầu tập luyện tự giác ở con người.Virgilio (1997): “GDTC cũng như các hình thức giáo dục khác, bản chất là một quá trình sư phạm với đầy đủ những đặc trưng cơ bản của nó” [47, tr. Tuy nhiên, sự khác biệt chủ yếu của GDTC với các hình thức giáo dục khác ở chỗ “là quá trình hướng đến việc hình thành kỹ năng, kỹ xảo vận động, phát triển các tố chất thể lực, hoàn thiện về hình thái và chức năng của cơ thể, qua đó trang bị kiến thức,…”; đồng thời, “GDTC như một hình thức độc lập tương đối của quá trình giáo dục toàn diện, có quan hệ khách quan với các hình thức giáo dục khác như: giáo dục trí tuệ , lao động, đạo đức và thẫm mỹ”. Tác giả Vũ Đức Thu [40] cho rằng: GDTC được thực hiện chủ yếu bằng phương tiện hoạt động vận động, giáo dục toàn diện và kỷ luật chặt chẽ, nhằm giúp học sinh có được những kiến thức, thái độ, niềm tin và cách cư xử nhằm đạt được một phong cách sống khỏe mạnh, năng động lâu dài.
Để đạt được mục tiêu này, cần có sự hợp tác của nhà trường, gia đình và cộng đồng cùng chia sẻ trách nhiệm cải thiện sức khỏe cho học sinh [39], [40], [41]. 5 Khi những học sinh ở tuổi trung học được hỏi tại sao không tiếp tục tham gia các hoạt động thể chất, hầu hết đều trả lời: “chúng em không quan tâm đến các cuộc thi đấu thể thao” và “các hoạt động này chẳng còn thú vị gì nữa”. Để loại trừ được những thái độ tiêu cực trên thì GDTC cần dựa vào bốn nguyên tắc chính sau đây: [32], [33]. Theo các tác giả Novicov A.P quan niệm: “GDTC là một quá trình giải quyết những nhiệm vụ giáo dưỡng nhất định, mà đặc điểm của quá trình này có tất cả các dấu hiệu chung của quá trình sư phạm, có vai trò chỉ đạo của nhà sư phạm, tổ chức hoạt động tương ứng với các nguyên tắc sư phạm” [30, tr.
Giáo dục tố chất thể lực trong GDTC là vấn đề được quan tâm của các nhà khoa học, các chuyên gia, các giáo viên TD,TT. Sự hình thành và phát triển các tố chất thể lực luôn có quan hệ chặt chẽ với sự hình thành các kỹ năng, kỹ xảo vận động và mức độ phát triển các cơ quan và hệ cơ quan của cơ thể, [44], [41], [36]. Nghiên cứu lý luận về hoạt động dạy học, tác giả Thái Duy Tuyên (2001), đã viết cuốn giáo trình “Giáo dục học hiện đại” [43]. Trong giáo trình, tác giả đề cập đến những cơ sở phương pháp luận chung nhất như quan điểm tiếp cận phức hợp, hệ thống cấu trúc, mô hình,… để nghiên cứu các vấn đề cơ bản của hoạt động giáo dục cũng như hoạt động dạy học.
Đó là: hệ thống những quy luật dạy học được tác giả giới thiệu với 3 dạng: những quy luật chung nhất, những quy luật chung và những quy luật đặc thù; đồng thời trình bày phương pháp phối hợp các quy luật dạy học. Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông Trong những năm gần đây, trước nhiệm vụ đổi mới GD&ĐT nói chung và đổi mới dạy học cấp THPT nói riêng, được những nhà giáo dục, tâm lý đi sâu nghiên cứu vấn đề đổi mới quản lý dạy học nhằm nâng cao tính hiện đại, 6 gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống, như: tác giả Đặng Thành Hưng [23 , Bùi Văn Quân [35. Có thể thấy, quản lý giáo dục, trong đó có quản lý hoạt động dạy học luôn được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Theo đó, còn có các ý kiến khác nhau song điểm chung có thể thấy trong các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học là sự khẳng định tầm quan trọng, sự cần thiết của việc quản lý hoạt động dạy học ở các cấp học, bậc học.
Đây cũng là tư tưởng có tính chiến lược về phát triển giáo dục của Đảng: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp và quản lý GD&ĐT”. Bàn về quản lý nhà trường các công trình khoa học [10], [20], [21], [25],… đã chỉ ra sự cần thiết, mục đích, nội dung, phương pháp quản lý giáo dục cũng như các vấn đề cơ bản của hoạt động dạy học ở các cấp học. Tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Sự thành bại của nhà trường phụ thuộc một phần rất quan trọng (nếu không nói là quyết định) vào hoạt động quản lý và lãnh đạo của người Hiệu trưởng” [25, tr. Tác giả Dương Trần Bình (2016) [4], đã làm rõ các vấn đề lý luận, khảo sát, phân tích thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, thực trạng, tác giả đề xuất 03 nhóm biện pháp quản lý hoạt động dạy học. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm quản lý, hoạt động dạy học môn Giáo dục thể chất ở trường trung học phổ thông 1. Quản lý Trong Đại Từ điển tiếng Việt (nghĩa 2): “Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo yêu cầu nhất định” [46.
Tác giả Trần Kiểm: “Quản lý là phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội” [26. Như vậy, quản lý là quá trình tác động của chủ thể quản lý được quy định bởi hoạt động (chức năng) kế hoạch 7 hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý đặt ra. Nội hàm của khái niệm quản lý phản ánh bốn chức năng cơ bản là kế hoạch; tổ chức; chỉ đạo; kiểm tra đánh giá. Khái niệm hoạt động dạy học môn Giáo dục thể chất ở trường trung học phổ thông Dạy học “là dạy học trò theo Chương trình và theo cấp học” [46, tr.
Dạy học là “một quá trình bộ phận, một phương tiện trao đổi học vấn, phát triển năng lực và giáo dục phẩm chất nhân cách thông qua sự tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội một cách có hệ thống những tri thức khoa học, những kỹ năng nhận thức và thực hành” [34, tr. Dạy học là một chỉnh thể thống nhất giữ mặt hoạt động dạy và mặt hoạt động học. Những thành tố cơ bản của dạy học gồm mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức,. giáo viên, học sinh.
Mỗi thành tố có vị trí và vai trò, nội dung và yêu cầu cụ thể, nhưng giữa chúng luôn có mối quan hệ biện chứng trong quá trình tổ chức dạy học. Như vậy, dạy học là một quá trình dưới sự tác động chủ đạo (tổ chức và điều khiển, lãnh đạo) của người thầy, người học tích cực, tự giác tự tổ chức, tự điều khiển quá trình nhận thức, để đạt tới những mục tiêu học tập. Dạy học môn GDTC cho học sinh THPT là một trong những hoạt động cơ bản của quá trình giáo dục. Hiện nay, hoạt động dạy học môn GDTC ở các trường THPT đáp ứng Chương trình GDPT 2018 cũng phản ánh đầy đủ các yếu tố của quá trình giáo dục; đồng thời, phản ánh tính đặc thù của môn học trong quá trình dạy học.
Đặc điểm của hoạt động dạy học môn GDTC ở các trường THPT đáp ứng Chương trình GDPT 2018: một là, không lệ thuộc nhiều vào sách giáo khoa mà hướng theo chủ đề, thiên về thực hành. Trong đó, giáo viên lựa chọn cách thức tiến hành hoạt động dạy học dựa theo thể chất, năng lực của học sinh; hai là, không gian học tập được mở rộng (trong lớp, ngoài sân hoặc ngoài khuôn viên của trường); ba là, tỷ lệ thời gian thực hành nhiều hơn thời 8 gian dạy học lý thuyết; là môn học mà thực hành, luyện tập thể lực, rèn luyện thể chất thông qua các bài tập khởi động chuyên môn, thiên về các kỹ thuật cơ bản, như: cầm, nắm, ném, bắt, đánh, dẫn dắt, chuyền, bạt, gò bóng, nhảy, di chuyển,…; phối hợp giữa kỹ thuật và chiến thuật trong luyện tập, thi đấu các môn thể thao, như Bóng đá, Bóng chuyền, Cầu long, Bóng bàn, Bóng rổ, Đá cầu, Bóng ném, Võ, Bơi lội,…; bốn là, phải có CSVC, sân bãi và các dụng cụ tập luyện khác; năm là, học sinh phải có tố chất thể lực nhất định, trong thực hành các động tác của những môn thể dục, thể thao. Như vậy, hoạt động dạy học môn GDTC ở các trường THPT đáp ứng Chương trình GDPT 2018 là một trong những hoạt động cơ bản của quá trình dạy học, trong đó dưới tác động chủ đạo của giáo viên, học sinh tự giác điều khiển quá trình nhận thức, thực hiện các động tác kỹ thuật cơ bản và luyện tập tích cực nhằm đạt mục tiêu môn học.