Luận án tiến sĩ về quản lý đào tạo theo đặt hàng tại Đại học Công nghiệp Dệt may Hà Nội

Tài liệu Quản lý đào tạo theo đặt hàng tại đại học công nghiệp dệt may hà nội tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hường
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Minh Đường
• Trường học: Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Đào Tạo Theo Đặt Hàng Tại Trường Đại Học Công Nghiệp Dệt May Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu của luận án
• Khách thể, đối tượng nghiên cứu
• Giả thuyết khoa học
• Nội dung và phạm vi nghiên cứu
• Nội dung nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• Phương pháp tiếp cận
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận án
• Luận điểm bảo vệ
• Cấu trúc của luận án
• Nơi thực hiện đề tài nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THEO ĐẶT HÀNG TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Nghiên cứu về đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội, nhu cầu doanh nghiệp
• 1.1.2. Nghiên cứu về quản lý đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội, nhu cầu doanh nghiệp
• 1.1.3. Những vấn đề đặt ra cần giải quyết
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Quản lý đào tạo
• 1.2.2. Đặt hàng đào tạo
• 1.2.3. Đào tạo theo đặt hàng
• 1.2.4. Quản lý đào tạo theo đặt hàng
• 1.2.5. Trường đại học
• 1.3. Đào tạo nhân lực tại trường đại học theo đặt hàng trong nền kinh tế thị trường
• 1.3.1. Đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội, nhu cầu doanh nghiệp theo đặt hàng
• 1.3.2. Đặc điểm hoạt động đào tạo theo đặt hàng của trường đại học trong nền kinh tế thị trường
• 1.3.2.1. Đào tạo theo đặt hàng với các quy luật cơ bản của nền kinh tế thị trường
• 1.3.2.2. Một số đặc điểm của đào tạo theo đặt hàng
• 1.3.2.3. Sự khác biệt giữa đào tạo theo đặt hàng với các phương thức đào tạo khác
• 1.4. Một số mô hình đào tạo
• 1.5. Vận dụng mô hình đào tạo theo chu trình vào quản lý đào tạo theo đặt hàng tại trường đại học
• 1.5.1. Tổ chức xác định nhu cầu đào tạo và ký kết hợp đồng đào tạo
• 1.5.2. Lập kế hoạch và tổ chức xây dựng chương trình đào tạo
• 1.5.3. Tổ chức triển khai đào tạo theo đặt hàng
• 1.5.4. Đánh giá khóa đào tạo và chu trình đào tạo theo đặt hàng
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý đào tạo theo đặt hàng ở trường đại học
• 1.6.1. Các yếu tố chủ quan
• 1.6.2. Các yếu tố khách quan
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THEO ĐẶT HÀNG TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP DỆT MAY HÀ NỘI
• 2.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia về quản lý đào tạo theo đặt hàng
• 2.2. Giới thiệu về trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội
• 2.2.1. Quá trình phát triển
• 2.2.2. Cơ cấu tổ chức của trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội
• 2.2.3. Nhiệm vụ và quyền tự chủ, trách nhiệm giải trình của Trường
• 2.2.4. Định hướng phát triển
• 2.2.5. Năng lực của Trường
• 2.2.6. Quy mô đào tạo
• 2.3. Thực trạng của ngành dệt may Việt Nam hiện nay
• 2.3.1. Giới thiệu chung về ngành dệt may Việt Nam
• 2.3.2. Các phương thức sản xuất chủ yếu
• 2.3.3. Số lượng và chất lượng nguồn nhân lực dệt may
• 2.3.4. Trình độ công nghệ, thiết bị
• 2.4. Tổ chức nghiên cứu thực trạng về đào tạo và quản lý đào tạo theo đặt hàng tại trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội
• 2.4.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.2. Phương pháp và thời điểm nghiên cứu
• 2.4.3. Đối tượng nghiên cứu và số phiếu khảo sát
• 2.4.4. Phương pháp mã hoá và phân tích số liệu khảo sát
• 2.5. Thực trạng đào tạo theo đặt hàng tại trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội
• 2.5.1. Thực trạng các khóa thí điểm đào tạo theo đặt hàng
• 2.5.2. Thực trạng nhận thức về đào tạo theo đặt hàng
• 2.5.3. Thực trạng về mức độ và kết quả đào tạo theo đặt hàng
• 2.6. Thực trạng quản lý đào tạo theo đặt hàng tại trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội
• 2.6.1. Thực trạng tổ chức xác định nhu cầu đào tạo và ký kết hợp đồng đào tạo
• 2.6.2. Thực trạng lập kế hoạch và tổ chức xây dựng chương trình đào tạo
• 2.6.3. Thực trạng tổ chức triển khai đào tạo
• 2.6.4. Thực trạng đánh giá khóa đào tạo và toàn bộ chu trình đào tạo
• 2.7. Đánh giá chung
• 2.7.1. Những điểm mạnh
• 2.7.2. Những điểm yếu
• 2.7.3. Thách thức
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THEO ĐẶT HÀNG TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP DỆT MAY HÀ NỘI
• 3.1. Bối cảnh phát triển ngành công nghiệp dệt may Việt Nam
• 3.1.1. Thị trường ngành công nghiệp dệt may
• 3.1.2. Chiến lược và xu thế phát triển ngành công nghiệp dệt may
• 3.1.3. Dự báo nhu cầu nhân lực để phát triển ngành dệt may Việt Nam đến 2020 và tầm nhìn 2030
• 3.2. Bối cảnh giáo dục đại học và một số định hướng để lựa chọn các giải pháp
• 3.2.1. Bối cảnh giáo dục đại học
• 3.2.2. Một số định hướng cơ bản để lựa chọn giải pháp
• 3.3. Nguyên tắc đề xuất các giải pháp
• 3.3.1. Đảm bảo tính mục tiêu
• 3.3.2. Đảm bảo tính kế thừa
• 3.3.3. Đảm bảo tính khả thi
• 3.3.4. Đảm bảo tính hiệu quả
• 3.4. Giải pháp quản lý đào tạo theo đặt hàng tại trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội
• 3.4.1. Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giảng viên về đào tạo theo đặt hàng
• 3.4.2. Quản lý cải tiến phương pháp xác định nhu cầu đào tạo
• 3.4.3. Quản lý phát triển mối quan hệ với khách hàng
• 3.4.4. Chỉ đạo hoàn thiện cơ cấu tổ chức và chính sách nội bộ để đáp ứng yêu cầu đào tạo theo đặt hàng
• 3.4.5. Tổ chức phát triển đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên dựa vào năng lực (competency based)
• 3.4.6. Chỉ đạo đổi mới quản lý tài chính và các trang thiết bị dạy học cho các khóa đào tạo theo đặt hàng
• 3.5. Mối quan hệ giữa các giải pháp
• 3.6. Khảo nghiệm, thử nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp
• 3.6.1. Thử nghiệm một số giải pháp
• 3.7. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục số 1. DANH SÁCH CÁN BỘ, GIẢNG VIÊN THAM GIA KHẢO SÁT
• Phụ lục số 2. DANH SÁCH CÁN BỘ, GIẢNG VIÊN THAM GIA KHẢO SÁT
• Phụ lục số 3. DANH SÁCH DOANH NGHIỆP KHẢO SÁT
• Phụ lục số 4. DANH SÁCH CHUYÊN GIA PHỎNG VẤN SÂU
• Phụ lục số 5. KẾT QUẢ KHẢO SÁT CÁN BỘ QUẢN LÝ, GIẢNG VIÊN ĐÃ THAM GIA THÍ ĐIỂM ĐÀO TẠO THEO ĐẶT HÀNG
• Phụ lục số 6. KẾT QUẢ KHẢO SÁT CÁN BỘ QUẢN LÝ, GIẢNG VIÊN CHƯA THAM GIA ĐÀO TẠO THEO ĐẶT HÀNG
• Phụ lục số 7. KẾT QUẢ KHẢO SÁT
• Phụ lục số 8. TỔNG HỢP KẾT QUẢ KHẢO SÁT SINH VIÊN TỐT NGHIỆP CÁC LỚP ĐÀO TẠO THEO ĐẶT HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP VÀ CÁN BỘ QUẢN LÝ CỦA DOANH NGHIỆP
• Phụ lục số 9. TỔNG HỢP KẾT QUẢ KHẢO SÁT CÁC LỚP ĐÀO TẠO NGẮN HẠN THEO ĐẶT HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP
• Phụ lục số 10. KẾT QUẢ KHẢO SÁT DOANH NGHIỆP ĐÃ ĐẶT HÀNG ĐÀO TẠO
• Phụ lục số 11. KẾT QUẢ KHẢO SÁT DOANH NGHIỆP CHƯA ĐẶT HÀNG ĐÀO TẠO
• Phụ lục số 12. KẾT QUẢ PHỎNG VẤN SÂU CHUYÊN GIA
• Phụ lục số 13. KẾT QUẢ KHẢO NGHIỆM MỨC ĐỘ CẤP THIẾT VÀ KHẢ THI CỦA CÁC GIẢI PHÁP

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Phần tổng quan nghiên cứu vấn đề cung cấp cái nhìn tổng quát về bối cảnh và lý do cần thiết cho việc quản lý đào tạo theo đặt hàng tại Trường Đại học Công nghiệp Dệt may Hà Nội. Đào tạo theo đặt hàng không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực của xã hội mà còn giúp thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay, nơi mà nhu cầu nhân lực luôn biến động. Nghiên cứu chỉ ra rằng để nâng cao hiệu quả của hệ thống đào tạo, cần phải xác định chính xác nhu cầu đào tạo từ phía doanh nghiệp. Hệ thống giáo dục hiện tại vẫn chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu này, dẫn đến tình trạng nhiều sinh viên tốt nghiệp không tìm được việc làm, trong khi doanh nghiệp lại thiếu nhân lực chất lượng. Theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, việc thực hiện cơ chế đặt hàng trong giáo dục đại học là cần thiết để nâng cao chất lượng và tính hiệu quả của đào tạo. Những quy định này tạo điều kiện cho việc gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, từ đó giúp sinh viên có thể nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc sau khi tốt nghiệp.

II. Một số khái niệm cơ bản

Trong phần này, các khái niệm cơ bản liên quan đến quản lý đào tạo theo đặt hàng được làm rõ. Quản lý đào tạo là quá trình tổ chức, điều hành và kiểm soát các hoạt động đào tạo nhằm đạt được mục tiêu giáo dục. Đặt hàng đào tạo là hình thức mà doanh nghiệp yêu cầu cơ sở đào tạo cung cấp nhân lực theo tiêu chí cụ thể. Đào tạo theo đặt hàng được định nghĩa là phương thức đào tạo mà trong đó nội dung và hình thức đào tạo được thiết kế dựa trên nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Việc hiểu rõ các khái niệm này không chỉ giúp cho các nhà quản lý giáo dục có cái nhìn rõ nét về quy trình đào tạo mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng chương trình đào tạo phù hợp. Cũng cần lưu ý rằng, sự khác biệt giữa đào tạo theo đặt hàng và các phương thức đào tạo khác nằm ở việc đào tạo theo đặt hàng gắn liền với nhu cầu thực tế từ phía doanh nghiệp, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả của chương trình đào tạo.

III. Thực trạng đào tạo theo đặt hàng tại trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội

Phần thực trạng đào tạo theo đặt hàng tại trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội đã chỉ ra những điểm mạnh và điểm yếu trong việc triển khai mô hình này. Mặc dù trường đã có những nỗ lực trong việc tổ chức đào tạo theo nhu cầu của doanh nghiệp, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn. Thực trạng cho thấy rằng, việc xác định nhu cầu đào tạo chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả, dẫn đến việc không đáp ứng kịp thời nhu cầu của thị trường lao động. Hơn nữa, chất lượng đào tạo chưa đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp, đặc biệt là về kỹ năng thực hành và khả năng làm việc nhóm của sinh viên. Điều này cho thấy cần có sự cải tiến trong công tác quản lý đào tạo, từ việc xác định nhu cầu đến việc tổ chức triển khai đào tạo. Đánh giá từ phía doanh nghiệp về chất lượng sinh viên sau khi tốt nghiệp cũng cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết, nhằm đảm bảo rằng sinh viên có đủ năng lực để đáp ứng yêu cầu công việc.

IV. Giải pháp quản lý đào tạo theo đặt hàng

Phần này trình bày các giải pháp quản lý đào tạo theo đặt hàng tại trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội. Giải pháp đầu tiên là tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giảng viên về đào tạo theo đặt hàng. Việc này giúp họ hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc gắn kết giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Tiếp theo, cần cải tiến phương pháp xác định nhu cầu đào tạo, từ đó xây dựng chương trình đào tạo phù hợp hơn. Ngoài ra, việc phát triển mối quan hệ với khách hàng cũng là một yếu tố quan trọng. Các doanh nghiệp cần được tham gia nhiều hơn vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo để đảm bảo rằng nội dung đào tạo đáp ứng đúng nhu cầu của họ. Cuối cùng, cần có những chính sách hỗ trợ từ phía Nhà nước nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai đào tạo theo đặt hàng, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho ngành dệt may.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, ngành công nghiệp dệt may Việt Nam đã vươn lên trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng vai trò chủ lực trong cơ cấu xuất khẩu quốc gia. Theo số liệu thống kê trong giai đoạn 2005 - 2019, "ngành dệt may Việt Nam đạt mức tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân trên 16,9%/năm. Năm 2018, Việt Nam đã vươn lên nhóm 3 nước xuất khẩu hàng may mặc lớn nhất thế giới", thu hút hơn 2,5 triệu lao động trực tiếp, chiếm khoảng 20% lực lượng lao động trong toàn bộ khu vực kinh tế công nghiệp cả nước. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này đang đối mặt với một nghịch lý lớn về chất lượng nguồn nhân lực: "Lao động có trình độ đại học, cao đẳng trong ngành dệt may tính đến hết năm 2019 chỉ chiếm khoảng 11,2%". Thực trạng này tạo ra một lực cản đáng kể khi ngành dệt may bước vào giai đoạn chuyển đổi theo các cam kết của các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA và sự thâm nhập của Cách mạng Công nghiệp 4.0.

                  +------------------------------------------+
                  | BỐI CẢNH & ÁP LỰC ĐỔI MỚI                |
                  | - EVFTA, CPTPP, CMCN 4.0                 |
                  | - Nhân lực ĐH/CĐ chỉ đạt 11,2%           |
                  +--------------------+---------------------+
                                       |
                                       v
                  +------------------------------------------+
                  | KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU                  |
                  | Thiếu khung lý luận & quy trình vận hành |
                  | QLĐT theo đặt hàng ở ĐH tự chủ           |
                  +--------------------+---------------------+
                                       |
                                       v
         +-----------------------------+-----------------------------+
         |                                                           |
         v                                                           v
+---------------------------------+         +---------------------------------+
| KHUNG LÝ THUYẾT TÍCH HỢP        |         | THIẾT KẾ THỰC NGHIỆM            |
| - Training Cycle Model          |         | - Khảo sát diện rộng 2015-2018  |
| - Quản trị theo 4 chức năng     |         | - Thực nghiệm giải pháp 2019-20 |
| - Năng lực thực hiện (DACUM)    |         | - Định lượng & Phỏng vấn sâu    |
+---------------------------------+         +---------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ sự lệch pha giữa hệ thống đào tạo đại học truyền thống mang tính "hướng cung" (supply-driven - cung cấp những gì nhà trường sẵn có) và nhu cầu thực tế mang tính "hướng cầu" (demand-driven - đào tạo những gì thị trường cần). Mặc dù chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Nghị quyết số 29-NQ/TW đã định hướng rõ: "Đối với GD đại học và ĐT nghề nghiệp, ... thực hiện cơ chế đặt hàng trên cơ sở hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng của một số loại hình dịch vụ ĐT", cùng với Luật Giáo dục đại học sửa đổi số 34/2018/QH14 và Nghị định số 32/2019/NĐ-CP, việc triển khai đào tạo theo đặt hàng tại các cơ sở giáo dục đại học công lập tự chủ vẫn chưa có mô hình quản lý đồng bộ, thiếu cơ sở định mức chi phí và chưa thiết lập được quy trình vận hành chu trình đào tạo gắn chặt với khách hàng doanh nghiệp.

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hường với đề tài "Quản lý đào tạo theo đặt hàng tại trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội" (chuyên ngành Quản lý giáo dục, mã số 9 14 01 14, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Minh Đường và TS. Vũ Xuân Hùng) được thực hiện nhằm giải quyết trực tiếp khoảng trống này.

Nghiên cứu tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu chính:

1. Cơ sở lý luận về quản lý đào tạo theo đặt hàng tại trường đại học trong nền kinh tế thị trường được cấu trúc như thế nào dựa trên mô hình chu trình đào tạo?
2. Thực trạng công tác đào tạo và quản lý đào tạo theo đặt hàng tại Trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội (giai đoạn 2015 - 2018) bộc lộ những điểm nghẽn và nguyên nhân cốt lõi nào?
3. Cần xác lập hệ thống giải pháp quản lý đồng bộ nào để tối ưu hóa hiệu quả đào tạo theo đặt hàng, đảm bảo tính khả thi và thích ứng với cơ chế tự chủ đại học?

Giả thuyết khoa học được xác lập: Hiện nay Trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội đang bắt đầu thực hiện chủ trương đào tạo theo đặt hàng nhưng gặp nhiều rào cản do chưa lựa chọn được mô hình đào tạo thích hợp với nền kinh tế thị trường, các giải pháp quản lý chưa tương thích với điều kiện thực tiễn của trường và doanh nghiệp. Nếu xây dựng được khung lý luận quản lý đào tạo theo chu trình khép kín, phát hiện chính xác các hạn chế về nhận thức, phương pháp xác định nhu cầu, cơ cấu tổ chức và năng lực giảng viên, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp quản lý tương thích, thì sẽ nâng cao rõ rệt chất lượng, quy mô đào tạo theo đặt hàng và phát triển nguồn thu tự chủ của nhà trường.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào đối tượng khách hàng là Nhà nước và các doanh nghiệp may công nghiệp (các doanh nghiệp dệt may quy mô từ 500 lao động trở lên tại ba miền Bắc, Trung, Nam); khảo sát thực trạng giai đoạn 2015 - 2018 và thực nghiệm giải pháp trong năm học 2019 - 2020 trên các hệ đào tạo đại học, cao đẳng và ngắn hạn (3 đến dưới 12 tháng).

Literature Review và Positioning

Tổng quan nghiên cứu quốc tế và trong nước về đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội và quản lý đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp cho thấy sự phát triển của nhiều trường phái lý thuyết.

Về phương diện đào tạo đáp ứng nhu cầu thị trường, các nghiên cứu quốc tế sớm khẳng định tính ưu việt của việc gắn kết đào tạo với vị trí việc làm. Điển hình như công trình của Carnevale (1990) về chiến lược đào tạo tại Hoa Kỳ kết hợp đào tạo dài hạn và ngắn hạn theo mô-đun hóa; Elizabeta Strojna (ILO) với chương trình Mô-đun kỹ năng hành nghề (MES - Modules of Employable Skill); Donnel O. (1989) về cấu trúc mô-đun trong hệ thống TAFE tại Úc. Halhijoki và cộng sự (2006) phát triển mô hình dự báo Mitenna gồm 7 giai đoạn tại Phần Lan nhằm xác định biến động nhu cầu nhân lực trong điều kiện thay đổi công nghệ. Stephen Billett (2001) nhấn mạnh dịch vụ đào tạo của nhà trường phải lấy hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp làm trung tâm. Về khía cạnh quản lý, Buckley & Caple (2009) khẳng định phân tích nhu cầu đào tạo (Training Needs Assessment - TNA) là điểm khởi đầu mang tính quyết định của toàn bộ chu trình quản lý; Simon Burtonshaw và cộng sự (2000) chỉ ra 5 thời điểm xuất hiện nhu cầu đào tạo tại doanh nghiệp đòi hỏi cơ sở đào tạo phải chủ động tái cấu trúc năng lực cung ứng.

Tại Việt Nam, các công trình của Vũ Ngọc Hải (2002) về cung - cầu giáo dục, Phan Văn Kha (2013) về đào tạo và sử dụng nhân lực trong nền kinh tế thị trường, Nguyễn Minh Đường & Hoàng Thị Minh Phương (2010) về quản lý chất lượng đào tạo theo mô hình chu trình đã đặt nền móng lý luận cho giáo dục nghề nghiệp và đại học ứng dụng. Các luận án của Nguyễn Phan Hòa (2015), Nguyễn Tuyết Lan (2016) nghiên cứu liên kết đào tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp nhưng chủ yếu dừng lại ở cấp độ hợp tác chung, tiếp cận mô hình CIPO (Context - Input - Process - Output) hoặc thỏa thuận hỗ trợ thực tập.

Tiêu chí so sánh	Nghiên cứu quốc tế (Ireland - CVTS / Hàn Quốc - Se Yung Lim)	Nghiên cứu liên kết truyền thống tại VN (Nguyễn Phan Hòa, Nguyễn Tuyết Lan)	Luận án của NCS. Nguyễn Thị Thu Hường (2021)
Bản chất quản lý	Nhà nước tài trợ/điều tiết; đào tạo tại DN là chủ đạo	Liên kết phối hợp thực tập, đào tạo theo thỏa thuận khung	Đào tạo theo đặt hàng là quan hệ dịch vụ kinh tế, gắn kết hợp đồng pháp lý
Cơ chế kinh tế	Chia sẻ chi phí giữa Nhà nước và khối tư nhân	Hỗ trợ học phí hoặc tài trợ cơ sở vật chất đơn lẻ	Tuân thủ triệt để quy luật cung - cầu, quy luật giá trị và quy luật cạnh tranh
Mô hình vận hành	Mô hình dự báo vĩ mô hoặc đào tạo tại chỗ (On-the-job training)	Mô hình CIPO (Context - Input - Process - Output)	Mô hình chu trình đào tạo 4 giai đoạn tích hợp 4 chức năng quản lý khép kín
Xác lập chuẩn đầu ra	Khung trình độ quốc gia / Tiêu chuẩn nghề	Chương trình khung của cơ sở đào tạo	Tiếp cận năng lực thực hiện theo vị trí việc làm cụ thể của DN (DACUM)

Luận án này định vị chính xác khoảng trống học thuật: Chuyển hóa quan hệ "hợp tác - liên kết" mang tính tự nguyện, lỏng lẻo thành quan hệ "đặt hàng đào tạo" mang tính ràng buộc pháp lý, kinh tế và chất lượng chuẩn hóa tại một trường đại học đơn ngành kỹ thuật đang thực hiện cơ chế tự chủ hoàn toàn.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm sáng tỏ và phát triển hệ thống khái niệm chuyên ngành, bao gồm: Đặt hàng đào tạo, Đào tạo theo đặt hàng và Quản lý đào tạo theo đặt hàng tại trường đại học. Về mặt bản chất học thuật, nghiên cứu chứng minh rằng đào tạo theo đặt hàng không chỉ đơn thuần là phương thức tuyển sinh hay mở lớp theo yêu cầu, mà là một cơ chế chuyển dịch mô hình vận hành giáo dục đại học tuân thủ ba quy luật kinh tế thị trường căn bản:

• Quy luật cung - cầu: Khắc phục triệt để tình trạng lệch pha đào tạo, triệt tiêu sự lãng phí nguồn lực xã hội thông qua việc xác định chính xác dung lượng, cơ cấu và chuẩn đầu ra mà khách hàng (Nhà nước, Doanh nghiệp) yêu cầu trước khi tiến hành đào tạo. "Qua điều tra của nhóm tác giả [65] đã cho thấy 52,7% đồng ý GD là một loại dịch vụ; 68% cho rằng cần có sự cạnh tranh trong GD; 63,1% đánh giá có tác động của quy luật cung - cầu trong GD".
• Quy luật giá trị: Giá dịch vụ đào tạo theo đặt hàng phải phản ánh đúng chi phí thực tế dựa trên hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật, khấu hao trang thiết bị và giá trị gia tăng của năng lực người học sau tốt nghiệp.
• Quy luật cạnh tranh: Thúc đẩy nhà trường liên tục đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên và chất lượng dịch vụ để giữ vững thị phần và uy tín thương hiệu.

                      +------------------------------------------+
                      |         GIAI ĐOẠN 1: XÁC ĐỊNH NCĐT       |
                      |           & KÝ KẾT HỢP ĐỒNG              |
                      |  - Lập KH / Tổ chức / Chỉ đạo / ĐG TNA   |
                      |  - Khảo sát doanh nghiệp, phân tích vị trí|
                      +--------------------+---------------------+
                                           |
                                           v
                      +------------------------------------------+
                      |       GIAI ĐOẠN 2: XÂY DỰNG CTĐT         |
                      |  - Phân tích nghề DACUM / Module hóa     |
                      |  - Thẩm định chuẩn đầu ra cùng DN        |
                      |  - Kế hoạch hóa tiến độ & học liệu       |
                      +--------------------+---------------------+
                                           |
                                           v
                      +------------------------------------------+
                      |       GIAI ĐOẠN 3: TRIỂN KHAI ĐÀO TẠO    |
                      |  - Phối hợp giảng dạy: Trường + Doanh nghiệp|
                      |  - Dạy học tích cực, mô phỏng CAD/CAM    |
                      |  - Quản lý quá trình học tại xưởng       |
                      +--------------------+---------------------+
                                           |
                                           v
                      +------------------------------------------+
                      |     GIAI ĐOẠN 4: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ        |
                      |           & CHU TRÌNH ĐÀO TẠO            |
                      |  - Đánh giá năng lực theo chuẩn đặt hàng |
                      |  - Đánh giá CIPO toàn chu trình          |
                      |  - Phản hồi điều chỉnh cho chu trình mới |
                      +--------------------+---------------------+
                                           |
                                           +--- Vòng lặp phản hồi (Feedback loop) ---> Quay lại Giai đoạn 1

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: Lý thuyết Hệ thống (Systems Theory / CIPO Model), Lý thuyết Quản trị chức năng (Henri Fayol / Tony Bush) và Lý thuyết Đào tạo dựa trên năng lực thực hiện (Competency-Based Education - CBE / Phương pháp phân tích nghề DACUM của Mo Hamza & Robert Norton).

Khung lý thuyết vận hành theo chu trình khép kín 4 giai đoạn, trong đó mỗi giai đoạn đều được kiểm soát đồng bộ thông qua 4 chức năng quản lý cốt lõi:

1. Giai đoạn 1 - Xác định nhu cầu đào tạo và ký kết hợp đồng: Thực hiện khảo sát nhu cầu nhân lực hiện tại và tương lai của doanh nghiệp; phân tích năng lực thực tế của nhà trường; đàm phán các điều khoản kỹ thuật, kinh phí, trách nhiệm pháp lý và chuẩn đầu ra trong hợp đồng đào tạo.
2. Giai đoạn 2 - Lập kế hoạch và phát triển chương trình đào tạo: Thiết kế CTĐT theo mô-đun hóa, cấu trúc hóa kiến thức và kỹ năng theo ma trận năng lực DACUM; tích hợp ý kiến phản biện của chuyên gia doanh nghiệp; chuẩn bị học liệu, cơ sở vật chất và tiến độ đào tạo linh hoạt.
3. Giai đoạn 3 - Tổ chức triển khai đào tạo: Điều phối linh hoạt địa điểm dạy học (lý thuyết và thực hành cơ bản tại trường, thực hành chuyên sâu tại xưởng sản xuất của doanh nghiệp); áp dụng phương pháp dạy học người lớn (Andragogy) và mô hình giảng viên kép (giảng viên cơ hữu phối hợp cùng chuyên gia kỹ thuật doanh nghiệp).
4. Giai đoạn 4 - Đánh giá khóa đào tạo và toàn bộ chu trình: Đánh giá năng lực người học dựa trên chuẩn đầu ra cam kết; nghiệm thu sản phẩm đào tạo với doanh nghiệp; đánh giá hiệu quả kinh tế - kỹ thuật của toàn bộ chu trình để làm căn cứ cải tiến cho chu trình tiếp theo.

Boundary conditions (điều kiện biên) của mô hình: Áp dụng tối ưu cho các cơ sở giáo dục đại học định hướng ứng dụng, có tính tự chủ cao về học thuật và tài chính, hoạt động trong các khối ngành công nghiệp có chuỗi cung ứng sản xuất rõ nét.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường thực chứng kết hợp thuyết thực tế phản biện (Critical Realism) và thực dụng luận (Pragmatism), sử dụng thiết kế phương pháp hỗn hợp hội tụ (Convergent Parallel Mixed-Methods Design).

                                  THIẾT KẾ PHƯƠNG PHÁP HỖN HỢP
                                                |
               +--------------------------------+--------------------------------+
               |                                                                 |
               v                                                                 v
+-----------------------------+                                   +-----------------------------+
|    NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG    |                                   |    NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH     |
| - Khảo sát phiếu hỏi        |                                   | - Phỏng vấn sâu chuyên gia  |
| - Thang đo Likert 5 mức độ  |                                   | - Nghiên cứu tài liệu thể chế|
| - Thống kê toán học, tần số |                                   | - Tổng kết kinh nghiệm quốc |
|   Mean, Standard Deviation  |                                   |   tế & bài học thí điểm     |
+--------------+--------------+                                   +--------------+--------------+
               |                                                                 |
               +--------------------------------+--------------------------------+
                                                |
                                                v
                              +-----------------------------------+
                              | KẾT HỢP DỮ LIỆU & THỰC NGHIỆM     |
                              | - Kiểm chứng chéo (Triangulation) |
                              | - Thực nghiệm 2 giải pháp quản lý |
                              |   năm học 2019-2020 tại HTU       |
                              +-----------------------------------+

Thiết kế đa cấp độ (Multi-level design) bao gồm:

• Cấp độ vĩ mô: Thể chế, chính sách đặt hàng từ Nhà nước và Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS), Tập đoàn Dệt May Việt Nam (VINATEX).
• Cấp độ trung gian (Cơ sở đào tạo & Doanh nghiệp): Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, Khoa chuyên môn, Lãnh đạo và Trưởng phòng nhân sự các doanh nghiệp dệt may.
• Cấp độ vi mô: Giảng viên trực tiếp giảng dạy, người học (sinh viên đại học, cao đẳng chính quy và học viên các lớp ngắn hạn).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu bao gồm mẫu toàn bộ (complete enumeration) kết hợp mẫu mục đích (purposive sampling):

• Cán bộ quản lý và giảng viên: 100% CBQL và giảng viên đã tham gia đào tạo theo đặt hàng tại Trường ĐHCNDM Hà Nội; chọn mẫu đại diện nhóm CBQL và giảng viên chưa tham gia để so sánh nhận thức.
• Doanh nghiệp: 100% doanh nghiệp đã từng ký kết hợp đồng đặt hàng đào tạo với nhà trường tại miền Bắc và miền Trung; khảo sát mở rộng nhóm doanh nghiệp quy mô lớn (>500 lao động) chưa từng đặt hàng tại cả 3 miền Bắc, Trung, Nam.
• Người học và Cựu sinh viên: 100% sinh viên tốt nghiệp hệ cao đẳng đào tạo theo đặt hàng; 100% sinh viên đang theo học các lớp đặt hàng; 100% học viên hoàn thành các khóa bồi dưỡng ngắn hạn.
• Phỏng vấn sâu: 12 chuyên gia quản lý giáo dục, lãnh đạo doanh nghiệp may mặc và chuyên gia Hiệp hội Dệt May.

Quy trình thu thập dữ liệu sử dụng bảng hỏi chuẩn hóa cấu trúc theo thang đo Likert 5 mức độ (từ Rất không đồng ý/Rất kém đến Rất đồng ý/Rất tốt). Công cụ nghiên cứu được kiểm định độ giá trị nội dung (content validity) qua hội đồng chuyên gia và đánh giá độ tin cậy thông qua thử nghiệm sơ bộ trước khi phát phiếu đại trà. Tam giác hóa dữ liệu (data triangulation) được thiết lập giữa dữ liệu khảo sát, biên bản nghiệm thu hợp đồng thực tế từ Phòng Tài vụ - Phòng Đào tạo và kết quả phỏng vấn sâu.

Data và phân tích

Dữ liệu được mã hóa, làm sạch và xử lý bằng các phương pháp thống kê toán học chuyên ngành:

• Phân tích thống kê mô tả: Tính toán giá trị trung bình ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn ($SD$), phân bố tần số và tỷ lệ phần trăm (%).
• Phân tích tương quan và so sánh đối chiếu: So sánh chênh lệch nhận thức giữa nhóm giảng viên đã tham gia và chưa tham gia đào tạo đặt hàng; kiểm định mức độ cấp thiết và tính khả thi của 6 giải pháp đề xuất.
• Đánh giá thực nghiệm: Đo lường định lượng sự biến thiên về nhận thức của CBQL, GV và sự gia tăng số lượng hợp đồng đặt hàng của doanh nghiệp trước và sau khi can thiệp thực nghiệm giải pháp trong năm học 2019 - 2020.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Khoảng cách công nghệ và sự thiếu hụt phương pháp xác định nhu cầu: Thực trạng giai đoạn 2015 - 2018 cho thấy việc xác định nhu cầu đào tạo phần lớn mang tính bị động, chủ yếu dựa trên đề xuất một chiều từ doanh nghiệp mà chưa qua quy trình phân tích chức năng nghề nghiệp chuẩn xác (DACUM). Doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc chuẩn hóa yêu cầu năng lực, trong khi nhà trường thiếu thông tin dữ liệu thị trường lao động dài hạn.
2. Điểm nghẽn về cấu trúc tổ chức và thể chế tài chính nội bộ: Trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội chưa có đơn vị chuyên trách vận hành dịch vụ khách hàng và quản lý đào tạo theo đặt hàng. Cơ chế phân bổ tài chính, định mức thù lao cho giảng viên tham gia các lớp đặt hàng tại doanh nghiệp chưa đủ tính cạnh tranh, chưa tạo động lực kinh tế thỏa đáng để thu hút đội ngũ giảng viên giỏi.
3. Sự lệch pha giữa năng lực giảng viên và công nghệ sản xuất hiện đại: Đội ngũ giảng viên lý thuyết vững vàng nhưng thiếu kinh nghiệm thực tế về các dây chuyền sản xuất tự động hóa cao, phần mềm thiết kế chuyên dụng (CAD/CAM, 3D Clo, Gerber, Lectra) mà các doanh nghiệp xuất khẩu FDI đang ứng dụng. Ngược lại, cán bộ kỹ thuật doanh nghiệp giỏi tay nghề nhưng thiếu kỹ năng sư phạm người lớn.
4. Hiệu quả vượt trội của mô hình đào tạo kép tích hợp xưởng trường: Kết quả khảo sát cựu sinh viên và doanh nghiệp khẳng định người học tốt nghiệp từ các lớp đào tạo theo đặt hàng có tỷ lệ thích ứng công việc ngay đạt trên 90%, rút ngắn thời gian làm quen từ 6 tháng xuống dưới 1 tháng, giảm thiểu 100% chi phí đào tạo lại cho doanh nghiệp tiếp nhận.

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
| HỆ THỐNG 6 GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐỒNG BỘ                                                              |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho CBQL & GV về cơ chế thị trường & đào tạo đặt hàng            |
| 2. Cải tiến phương pháp xác định nhu cầu đào tạo (Phân tích vị trí việc làm + DACUM chuẩn hóa)   |
| 3. Phát triển quản lý quan hệ khách hàng (CRM, mạng lưới đối tác Vinatex, VITAS, DN FDI)         |
| 4. Kiện toàn cơ cấu tổ chức & hoàn thiện chính sách nội bộ (Thành lập Trung tâm chuyên trách)     |
| 5. Phát triển đội ngũ CBQL & GV dựa vào tiếp cận năng lực (Mô hình Giảng viên kép - Field visit)   |
| 6. Đổi mới quản lý tài chính (Xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật) & hiện đại hóa thiết bị xưởng|
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+

5. Minh chứng thực nghiệm thuyết phục: Kết quả thử nghiệm 2 giải pháp (Giải pháp 1: Bồi dưỡng nhận thức cho CBQL, GV; Giải pháp 2 & 3: Cải tiến phương pháp xác định nhu cầu và phát triển quan hệ khách hàng) trong năm học 2019 - 2020 cho thấy chỉ số nhận thức của giảng viên tăng trưởng có ý nghĩa thống kê; số lượng doanh nghiệp ký kết hợp đồng đặt hàng đào tạo mới tăng lên rõ rệt so với giai đoạn trước can thiệp.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Khẳng định tính tương thích vượt trội của mô hình quản lý chu trình đào tạo khép kín so với các mô hình quản lý truyền thống trong việc giải quyết bài toán tự chủ đại học và thích ứng kinh tế thị trường.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ khảo sát nhu cầu đào tạo, quy trình phân tích nghề nghiệp theo vị trí việc làm và ma trận đánh giá năng lực đầu ra có khả năng chuyển giao cho các cơ sở giáo dục đại học kỹ thuật công nghệ khác.
• Về mặt thực tiễn quản trị: Định hình mô hình "Nhà trường - Doanh nghiệp đồng quản trị" (Co-governance), trong đó doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào 4 khâu: Xác định nhu cầu, Thẩm định chương trình, Phối hợp giảng dạy và Đánh giá tốt nghiệp.
• Về mặt chính sách vĩ mô: Đóng góp luận cứ khoa học để Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công Thương hoàn thiện hành lang pháp lý về cơ chế đấu thầu, đặt hàng dịch vụ công theo Nghị định 32/2019/NĐ-CP; xây dựng bộ định mức kinh tế - kỹ thuật làm cơ sở cấp ngân sách và ấn định giá dịch vụ đào tạo theo đơn đặt hàng của Nhà nước.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thể hiện tính khách quan học thuật khi thừa nhận các giới hạn nhất định:

• Giới hạn phạm vi nghiên cứu điển hình (Single Case Study): Nghiên cứu thực nghiệm tập trung tại Trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội - cơ sở đào tạo chuyên ngành dệt may duy nhất của cả nước mang tính đặc thù cao. Do đó, việc khái quát hóa sang các trường đại học đa ngành cần có sự điều chỉnh các biến số bối cảnh.
• Giới hạn về dữ liệu chuỗi thời gian: Khảo sát thực trạng sâu diễn ra trong giai đoạn 2015 - 2018; giai đoạn thực nghiệm 2019 - 2020 chịu tác động cục bộ của sự bùng phát đại dịch Covid-19 làm gián đoạn một phần kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp dệt may và tiến độ thực tập của sinh viên.
• Chưa lượng hóa toàn diện mô hình kinh tế lượng: Phân tích dữ liệu chủ yếu tập trung vào thống kê mô tả, tần số và kiểm định thực nghiệm định lượng trực tiếp, chưa áp dụng mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để kiểm định trọng số tác động của từng yếu tố môi trường vĩ mô đến quyết định đặt hàng của doanh nghiệp.

Hướng nghiên cứu tương lai:

1. Mở rộng kiểm chứng mô hình quản lý chu trình đào tạo theo đặt hàng tại các trường đại học công lập tự chủ thuộc các khối ngành kỹ thuật khác (da giày, cơ khí chế tạo, tự động hóa, công nghệ thông tin).
2. Xây dựng mô hình toán kinh tế xác lập thuật toán tối ưu hóa chi phí đào tạo và định giá dịch vụ đào tạo theo đơn đặt hàng dựa trên phương pháp Activity-Based Costing (ABC).
3. Nghiên cứu tác động của chuyển đổi số, công nghệ thực tế ảo (VR/AR) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc thiết kế mô phỏng các xưởng may thông minh phục vụ đào tạo từ xa theo đặt hàng cho các tập đoàn đa quốc gia.
4. Đánh giá dài hạn (Longitudinal Study) tác động của đào tạo theo đặt hàng đối với năng suất lao động và tốc độ thăng tiến nghề nghiệp của người học sau 5 - 10 năm tốt nghiệp.

Tác động và ảnh hưởng

Nghiên cứu mang lại tiềm năng tác động sâu rộng trên nhiều bình diện:

• Tác động học thuật: Là công trình tiên phong tại Việt Nam nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về quản lý đào tạo theo đặt hàng tại bậc giáo dục đại học. Dự báo tạo ra nguồn trích dẫn học thuật quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về quản trị đại học tự chủ, kinh tế giáo dục và giáo dục nghề nghiệp ứng dụng.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp dệt may: Cung cấp giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thiếu hụt nhân lực quản lý kỹ thuật, quản lý chất lượng (QA/QC), thiết kế thời trang và cán bộ R&D cho hơn 7.000 doanh nghiệp dệt may Việt Nam. Hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất từ phương thức gia công đơn thuần (CMT - Cut, Make, Trim) lên các phương thức có giá trị gia tăng cao hơn như FOB, ODM và OBM.
• Ảnh hưởng chính sách nhà nước: Cung cấp cơ sở thực tiễn xác đáng cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trong việc hoàn thiện các văn bản hướng dẫn Luật Giáo dục đại học 2018; giúp các bộ ngành trung ương và địa phương xây dựng cơ chế đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các vùng kinh tế trọng điểm.
• Lợi ích xã hội và người học: Nâng cao rõ rệt tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng chuyên ngành ngay sau khi tốt nghiệp (cam kết 100% đối với các lớp đặt hàng), tối ưu hóa thu nhập của người lao động và triệt tiêu lãng phí tài chính cho người học và gia đình do không phải đào tạo lại.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên nghiên cứu quản lý giáo dục: Kế thừa khung lý thuyết tích hợp chu trình đào tạo và hệ thống bảng hỏi, phương pháp tiếp cận năng lực để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan.
• Ban Giám hiệu và Cán bộ quản trị các trường đại học: Vận dụng trực tiếp quy trình 4 giai đoạn và hệ thống 6 giải pháp để tái cấu trúc bộ máy, thành lập trung tâm phát triển đào tạo doanh nghiệp và xây dựng chính sách thu hút nguồn kinh phí ngoài ngân sách.
• Giám đốc điều hành (CEO) và Giám đốc nhân sự (HRD) doanh nghiệp dệt may: Nắm bắt được phương pháp phân tích nhu cầu đào tạo chuẩn hóa, quy trình phối hợp đào tạo và cơ chế kiểm soát chất lượng đầu ra để chủ động đặt hàng nhân lực theo đúng chiến lược kinh doanh.
• Các nhà hoạch định chính sách giáo dục và kinh tế: Có thêm cơ sở thực chứng để xây dựng các cơ chế ưu đãi thuế cho doanh nghiệp tham gia đặt hàng đào tạo, hoàn thiện khung giá dịch vụ công và định mức kinh tế - kỹ thuật trong giáo dục đại học.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc vận dụng và phát triển Mô hình chu trình đào tạo (Training Cycle Model) của Buckley & Caple (2009) kết hợp với Lý thuyết Quản trị chức năng của Henri Fayol / Tony Bush vào bối cảnh giáo dục đại học tự chủ. Luận án đã mở rộng mô hình này từ phạm vi bồi dưỡng nội bộ của doanh nghiệp thành một khung quản lý tích hợp 4 giai đoạn khép kín tại trường đại học: (1) Xác định nhu cầu & Ký kết hợp đồng; (2) Lập kế hoạch & Xây dựng CTĐT; (3) Triển khai đào tạo; (4) Đánh giá khóa học và toàn bộ chu trình. Tại mỗi mắt xích, nghiên cứu lồng ghép chặt chẽ 4 chức năng quản lý (Kế hoạch hóa - Tổ chức - Chỉ đạo - Kiểm tra đánh giá), chuyển hóa quan hệ đào tạo truyền thống thành chuỗi cung ứng dịch vụ giáo dục định hướng thị trường.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì?

So với các nghiên cứu trước đây của Nguyễn Phan Hòa (2015) và Nguyễn Tuyết Lan (2016) vốn chỉ khảo sát thực trạng liên kết chung chung và đề xuất giải pháp định tính dựa trên mô hình CIPO, luận án này đã thực hiện bước đột phá về phương pháp luận:

• Thiết lập quy trình khảo sát toàn diện đa đối tượng (CBQL, giảng viên tham gia và chưa tham gia, doanh nghiệp đã đặt hàng và chưa đặt hàng, cựu sinh viên, sinh viên đang học).
• Ứng dụng quy trình phân tích nghề nghiệp DACUM kết hợp ma trận kỹ năng mô-đun hóa (MES) để lượng hóa chuẩn đầu ra.
• Thực hiện can thiệp thực nghiệm sư phạm - quản lý thực tế (năm học 2019 - 2020) để đo lường định lượng mức độ thay đổi nhận thức và số lượng hợp đồng phát sinh, chứng minh trực tiếp mối quan hệ nhân quả của các giải pháp đề xuất thay vì chỉ dừng ở mức khảo sát ý kiến chuyên gia.

3. Phát hiện bất ngờ hoặc phản trực giác (Counter-intuitive) nhất trong nghiên cứu là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là: Rào cản lớn nhất của việc mở rộng đào tạo theo đặt hàng không nằm ở kinh phí của doanh nghiệp hay cơ sở vật chất của nhà trường, mà nằm ở sự lệch pha về nhận thức và phương pháp luận xác định nhu cầu đào tạo giữa hai bên. Trước nghiên cứu, các nhà quản lý thường giả định doanh nghiệp dệt may không mặn mà đặt hàng vì sợ tốn chi phí. Tuy nhiên, dữ liệu điều tra thực tế cho thấy các doanh nghiệp sẵn sàng chi trả kinh phí đào tạo, nhưng họ hoàn toàn lúng túng trong việc mô tả chuẩn năng lực đầu ra cần có và không biết cách chuyển hóa bài toán sản xuất thành mục tiêu đào tạo. Ngược lại, giảng viên đại học có xu hướng tiếp cận theo tính hàn lâm, viện dẫn các chương trình khung cố định sẵn có mà thiếu công cụ phân tích chức năng công việc thực tế của doanh nghiệp.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) rõ ràng không?

Có. Luận án đã chuẩn hóa một hệ thống quy trình quản lý chi tiết thông qua 8 sơ đồ quy trình thao tác chuẩn (SOP):

• Quy trình quản lý bồi dưỡng nhận thức cho CBQL và giảng viên (Hình 3.2).
• Quy trình quản lý cải tiến phương pháp xác định nhu cầu đào tạo tích hợp DACUM (Hình 3.3).
• Quy trình quản lý phát triển quan hệ khách hàng dệt may (Hình 3.4).
• Quy trình kiện toàn cơ cấu tổ chức và chính sách nội bộ (Hình 3.5).
• Quy trình tổ chức phát triển đội ngũ CBQL và giảng viên dựa vào năng lực (Hình 3.6).
• Quy trình đổi mới quản lý tài chính và trang thiết bị dạy học (Hình 3.7 & Hình 3.8). Hệ thống quy trình này cung cấp hướng dẫn từng bước từ lập kế hoạch, phân công trách nhiệm, tổ chức thực hiện đến tiêu chí kiểm tra, nghiệm thu, cho phép các cơ sở giáo dục đại học khác nhân bản áp dụng dễ dàng.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm (10-Year Research Agenda) được định hình ra sao?

Chương trình nghiên cứu dài hạn trong thập kỷ tới tập trung vào 4 định hướng chiến lược:

• Năm 1 - 3: Phát triển mô hình kinh tế lượng xác định định mức kinh tế - kỹ thuật và hàm chi phí dịch vụ đào tạo theo đặt hàng cho các nhóm ngành kỹ thuật - công nghệ khác nhau trong cơ chế tự chủ hoàn toàn.
• Năm 4 - 6: Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) và thuật toán AI dự báo nhu cầu kỹ năng lao động của thị trường dệt may theo thời gian thực (Real-time Skill Needs Forecasting).
• Năm 7 - 8: Nghiên cứu tích hợp xưởng may thông minh kỹ thuật số (Smart Factory Training Simulation) và đào tạo thực tế ảo (VR/AR) trong quy trình triển khai đào tạo đặt hàng từ xa cho các tập đoàn dệt may đa quốc gia.
• Năm 9 - 10: Đánh giá tác động dọc (Longitudinal Study) về mức độ đóng góp của nguồn nhân lực đào tạo theo đặt hàng đối với năng suất tổng nhân tố (TFP) và quá trình nâng cấp chuỗi giá trị toàn cầu (GVC) của ngành công nghiệp dệt may Việt Nam.

Kết luận

Luận án "Quản lý đào tạo theo đặt hàng tại trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội" của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hường đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đặt ra, khẳng định 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Xác lập hệ thống cơ sở lý luận hoàn chỉnh về đào tạo theo đặt hàng và quản lý đào tạo theo đặt hàng tại trường đại học trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
2. Vận dụng sáng tạo mô hình chu trình đào tạo 4 giai đoạn khép kín tích hợp 4 chức năng quản lý, giải quyết căn bản hạn chế của phương thức đào tạo "hướng cung" truyền thống.
3. Đánh giá toàn diện, chân thực thực trạng công tác đào tạo theo đặt hàng tại cơ sở giáo dục đại học dệt may chuyên ngành duy nhất của Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018, chỉ rõ các điểm nghẽn về nhận thức, tổ chức, năng lực giảng viên và cơ chế tài chính.
4. Đề xuất hệ sinh thái 6 nhóm giải pháp quản lý mang tính đồng bộ, đột phá, có cơ sở khoa học vững chắc và được chuẩn hóa thành các quy trình quản lý cụ thể.
5. Kiểm chứng thực nghiệm thành công tính cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp trọng tâm, chứng minh sự gia tăng rõ rệt về nhận thức của đội ngũ và số lượng hợp đồng đặt hàng từ doanh nghiệp trong năm học 2019 - 2020.

Công trình tạo ra bước chuyển dịch mô hình (paradigm shift) từ "liên kết đào tạo tự nguyện" sang "cơ chế dịch vụ đặt hàng theo chuẩn năng lực", mở ra các nhánh nghiên cứu mới về kinh tế giáo dục, quản trị đại học tự chủ và thiết kế chương trình theo tiếp cận năng lực DACUM. Kết quả nghiên cứu không chỉ là cẩm nang hành động cho Trường Đại học Công nghiệp Dệt May Hà Nội mà còn là hình mẫu tham chiếu quan trọng cho toàn bộ hệ thống giáo dục đại học ứng dụng tại Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THEO ĐẶT HÀNG TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội, nhu cầu doanh nghiệp Đào tạo đáp ứng NCXH xuất hiện trong nền kinh tế thị trường. Cùng với sự phát triển của nền KTTT, các nhà khoa học của nước phát triển trên thế giới và ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về ĐT đáp ứng NCXH, nhu cầu DN trong nền KTTT.

Về đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội, nhu cầu của thị trường lao động Một số nghiên cứu đã đề cập đến những đặc điểm của ĐT đáp ứng NCXH như: Công trình Continuing Vocational Training Survey [87] của Ireland đã cho thấy GD thường xuyên được phát triển khá phổ biến trong ĐT nghề tại Ireland để đáp ứng cho nhu cầu nhân lực của xã hội và nhu cầu học nghề của người học. Tác phẩm Training Programmes Based on Modules of Employable Skill - MES [91] Elizabeta Strojna, Modular Design in TAFE courses của Donnel O. [89] và Developing Modules for Technical and and Vocational Education của tổ chức APEID [82] đều đã đề cập đến ĐT nghề theo mô đun để đáp ứng nhu cầu nhân lực rất đa dạng của xã hội cũng như để tạo thuận lợi cho người học có thể cần gì học nấy, học suốt đời. Halhijoki và các cộng sự đã công bố công trình Education, training and demand for labour in Finland by 2025 [97] đề xuất mô hình Mitenna gồm bảy giai đoạn để dự báo nhu cầu lao động của xã hội trong tương lai, đồng thời cho thấy các DN sẽ có NCĐT khá lớn vào những giai đoạn thay đổi công nghệ.

Công trình Training in America: The Organization and Strategy Role of Training [86], Carnevale A. đã nêu lên chiến lược phát triển ĐT nghề ở Hoa Kỳ là phải phát triển cả ĐT dài hạn lẫn ngắn hạn để đáp ứng cho nhu cầu nhân lực của xã hội. Tổ chức UNESCO and ILO đã xuất bản cuốn Technical and vocational education and training for the twenty - first century [115], trong đó đã khuyến cáo phải chú trọng tới việc học suốt đời để đáp ứng cho nhu cầu học tập của người lao động trước sự phát triển như vũ bão của KHCN. Tác phẩm Developing Training Material Guide, Mo Hamza [104] quan tâm đến một nhóm đối tượng khác trong xã hội là người lớn và đã phát hiện ra rằng đối với các khóa ĐT ngắn hạn thường là người lớn đi học và đưa ra những đặc điểm của người lớn đi học.

Garry Bargh [93] 11 trong cuốn Costing and Pricing of VET Products and Services đã đề xuất Chính phủ có thể hỗ trợ các nhóm yếu thế trong xã hội để họ có việc làm thông qua trả tiền cho các khóa ĐT mà họ tham gia. Nói một cách khác, Chính phủ sử dụng ngân sách để chi trả cho việc ĐT một loại đối tượng cần được xã hội quan tâm là nhóm yếu thế trong xã hội. Vũ Ngọc Hải trong công trình Cung - cầu giáo dục [28] đã coi quy luật cung - cầu trong GD tương đồng với quy luật cung - cầu kinh tế. Trong tác phẩm Đào tạo và sử dụng nhân lực trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam [43], Phan Văn Kha đã nêu lên cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa ĐT với sử dụng nhân lực trong cơ chế thị trường.

Nguyễn Minh Đường và Phan Văn Kha trong cuốn Đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế [26] đã nêu lên các phương pháp tiếp cận, cơ sở lý luận về ĐT nhân lực trong cơ chế thị trường. Những công trình nêu trên đã đề cập đến những vấn đề vĩ mô về ĐT trong nền KTTT như quan điểm, các quy luật của nền KTTT, các phương pháp tiếp cận về ĐT trong nền KTTT, cơ sở lý luận về ĐT nhân lực trong cơ chế thị trường. Về ĐT đáp ứng NCXH có các công trình như: Đào tạo theo nhu cầu xã hội ở Việt Nam, thực trạng và giải pháp của Bành Tiến Long [47], công trình Đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội - quan niệm và giải pháp thực hiện [25] của Nguyễn Minh Đường và Nguyễn Thị Hằng, công trình Đào tạo theo nhu cầu xã hội của Phan Văn Nhân [52], công trình Cơ sở lý luận và thực tiễn về đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội đối với giáo dục đại học trong giai đoạn hiện nay của Nguyễn Huy Vị [78], công trình Phát triển đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu xã hội của Phan Minh Hiền [30]. Những công trình này đã nêu lên quan điểm, cách tiếp cận cũng như cơ sở lý luận và thực tiễn về ĐT đáp ứng NCXH trong nền KTTT, đồng thời cũng đã nêu lên thực trạng và một số giải pháp để phát triển ĐT nhân lực trong nền KTTT.

Cũng đã có một số luận án Tiến sĩ nghiên cứu về ĐT gắn với NCXH như: Luận án Những giải pháp phát triển đào tạo nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa tác giả Phan Chính Thức [61], đã đề xuất một số giải pháp ĐT nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp CNH-HĐH đất nước. Luận án Phát triển đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu xã hội của Phan Minh Hiền [30] đã đề xuất một số giải pháp như: Phát triển hệ thống thông tin ĐT nghề đáp ứng NCXH; Xây dựng cơ chế QL quan hệ hợp tác ĐT và sử dụng nhân lực. Về đào tạo đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp 12 Một số nghiên cứu đã đề cập đến những đặc điểm của ĐT đáp ứng nhu cầu DN như: Công trình Training in America: The Organization and Strategy Role of Training [86], Carnevale A. cho thấy ở Hoa Kỳ đã sớm ĐT công nhân theo mô đun để đáp ứng cho dây chuyền sản xuất của các hãng General Motor và Ford vào những năm 20 của thế kỷ trước.

Công trình Matching demand and supply in enterprise-based training của Bernd Kapplinger [84] đã cho thấy ĐT tại DN là phương pháp ĐT tốt nhất để ĐT đáp ứng nhu cầu DN, bởi lẽ với phương thức này người học được học ngay tại vị trí việc làm của DN và tiếp cận với ngay được với các công nghệ sản xuất tiên tiến và phương tiện sản xuất hiện đại mà nhà trường thường không có được. Trong công trình Matching supply and demand for skills: International Perspectives của Jack Keating [98], tác giả cho rằng một xu thế trong ĐT nghề trên thế giới là nhà trường phải trang bị cho người học những kỹ năng cần thiết mà người sử dụng lao động cần. Công trình From your business to our business: Industry and vocational education in Australia của Stephen Billett [113] cũng đã nêu lên những kinh nghiệm trong ĐT nghề ở Úc là dịch vụ ĐT của nhà trường phải hướng tới dịch vụ sản xuất kinh doanh của DN. Công trình Experience of Industrial Needs Orientation in Vocational Technical Education on Secondary Level in Republic of Korea - Experience and Education của Se Yung Lim [111] đã đề cập đến những kinh nghiệm về ĐT nghề hướng tới nhu cầu DN.

Các công trình The theory & practice of training của Roger Buckley [110] và Enterprise Based Training (EBT) and Enterprise Growth, Productivity and Innovativeness among manufacturing firms in Nairobi của George Mbugua [95] đã nêu lên lý luận về ĐT nghề trong nền KTTT là các cơ sở ĐT phải lấy DN làm cơ sở để triển khai ĐT. Một số nghiên cứu đã đề cập đến GD thường xuyên và ĐT theo năng lực thực hiện để phát triển nguồn nhân lực cho các DN như: Tác phẩm Employee Training and Development của Raymond A. Noe [109] cho rằng, hiện tại các DN thường phối hợp với các trường đại học để ĐT cho mình. Các công trình Learning for Jobs của OECD [108], công trình Employee Training and Development của Raymond A.

Noe [109] và công trình From University to Employment của Bartlett [83] đã khẳng định nơi làm việc là môi trường học tập rất quan trọng và ĐT nhân lực cho các DN là một yêu cầu bức thiết, những công trình này đã gợi ra ý tưởng ĐT gắn với việc làm tại các DN. Các tác giả cũng đã nêu lên quy luật cung - cầu trong ĐT và các cơ sở ĐT phải xuất phát từ nhu 13 cầu nhân lực của DN đồng thời cũng đã nêu lên yêu cầu về chuẩn đầu ra, nội dung CTĐT và nội dung đánh giá trong ĐT đáp ứng nhu cầu DN. Công trình Một số giải pháp về đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp của tác giả Mạc Văn Tiến [63], theo tác giả để khắc phục mối gắn kết giữa nhà trường và DN còn lỏng lẻo, như “con thuyền sử dụng” và “con thuyền đào tạo” còn đi song song, tác giả đã đưa ra một số giải pháp để khắc phục. Công trình Mô hình đào tạo gắn với nhu cầu của doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay của Phùng Xuân Nhạ [51 coi dạy nghề tại DN như là một hình thức ĐT cho người lao động và đã nhấn mạnh tầm quan trọng của thiết kế CTĐT phù hợp với từng vị trí công việc trong DN, chương trình ĐT phải mềm dẻo, linh hoạt.

Một số công trình trong nước nghiên cứu về ĐT theo năng lực thực hiện và ĐT theo mô đun để thích ứng với nhu cầu đa dạng của DN cũng như tạo thuận lợi cho việc học suốt đời của người học. Công trình Tiếp cận đào tạo nghề dựa trên năng lực thực hiện và xây dựng tiêu chuẩn nghề của Nguyễn Đức Trí [67], công trình Mô đun kỹ năng hành nghề - Phương pháp tiếp cận, hướng dẫn biên soạn và áp dụng [23] của Nguyễn Minh Đường, những công trình này đã đề cấp đến quan điểm và cơ sở lý luận cũng như nội dung và phương pháp ĐT gắn với sử dụng, với NCXH, nhu cầu phát triển nhân lực trong nền KTTT. Công trình Rèn luyện năng lực dạy học cho sinh viên đại học sư phạm kỹ thuật trong thực tập sư phạm theo tiếp cận năng lực thực hiện của Vũ Xuân Hùng [35] đã đề xuất phương thức ĐT theo năng lực thực hiện và theo mô đun kỹ năng hành nghề đáp ứng NCĐT theo vị trí việc làm của DN cũng như tổ chức thực tập sư phạm cho sinh viên trường đại học sư phạm kỹ thuật.