Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học theo định hướng GD STEM Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng GD TEM Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng GD TEM 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Nghiên cứu về hoạt động dạy học ở trường tiểu học theo định hướng giáo dục STEM Trong GD phổ thông hiện nay, nghiên cứu dạy học theo phương pháp GD STEM được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và nhận định đây là một trong những mô hình dạy học của tương lai. Chương trình GD ở thế ký XX chỉ chủ yếu tập trung vào khoa học và toán học mà ít quan tâm đến kỹ thuật và công nghệ.
Thực tế cho thấy, nếu GD không có công nghệ và kỹ thuật thì HS chỉ được trang bị những kỹ năng về lý thuyết, khái niệm, định luật mà không được áp dụng và thực tiễn. Vì vậy dạy học theo định hướng GD STEM kết hợp cả khoa học, toán học, kỹ thuật và công nghệ là một trong những vấn đề cấp thiết. Theo tác giả Thomas, lợi ích của hoạt động dạy học theo định hướng GDP STEM là nâng cao tính chuyên nghiệp và hợp tác với đồng nghiệp, hợp tác với HS [25]. Khi các trường sử dụng dạy học bằng STEM sẽ có rất nhiều thuận lợi trong việc dạy các đối tượng HS khác nhau.Trong một số nghiên cứu cho thấy GD STEM là mô hình dạy học hiệu quả để thích ứng với phong cách học tập khác nhau ( dạy học: ”đa trí tuệ”) hơn là cách dạy học truyền thống [25].
Tác giả Lê Xuân Quang (2017) nghiên cứu luận án: Dạy học môn công nghệ phổ thông theo định hướng GD STEM tại trường ĐH Sư Phạm Hà Nội đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về GD STEM tại Việt Nam, trình bày quy trình, phương pháp, hình thức và con đường tổ chức GD STEM cho HS, đồng thời phân tích hiệu quả của việc dạy học môn công nghệ phổ thông theo định hướng GD STEM và cho một số ví dụ minh họa về các chủ đề STEM mà các trường phổ thông có thể áp dụng như chủ đề: chế tạo pin từ nước muối nước 6 chanh; Thiết kế tubin gió mini; Thiết kế ô tô mini tự hành sử dụng năng lượng điện tử vật liệu tái chế [22]. Tác giả Đỗ Đức Thái trong Hội thảo khoa học GD tổ chức năm 2017 tại Hà Nội đã đưa ra quan điểm, trong xu thế đổi mới GD, dạy học theo hướng GD STEM là phương thức GD tích cực theo hướng tiếp cận liên môn và thực hành, thay vì phải học các môn rời tác và tách biệt, dạy học theo hướng STEM sẽ kết nối chúng thành một mô hình học tập gắn với ứng dụng, qua đó HS vừa được học kiến thức khoa học, vừa được học cách vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn [24]. Nhóm tác giả Nguyễn Thanh Nga, Phùng Việt hải, Nguyễn Quang Linh, Hoàng Phước Muội, Nguyễn Anh Dũng, Ngô Trọng Tuệ đã công bố tài liệu: ”Dạy học chủ đề STEM cho HS THCS và THPT”, tài liệu công bố có nội dung cung cấp cho người đọc những cơ sở lý luân về dạy học STEM, tập trung xây dựng các chủ đề STEM trong trường trung học, nhấn mạnh vai trò dạy học của GV theo định hướng STEM và yêu cầu các GV phải phát huy năng lực dạy học tích hợp đảm bảo lồng ghép khoa học, kỹ thuật, toán học, và công nghệ vào giảng dạy [20]. Chương trình: Tập huấn cán bộ quản lý, giáo viên về xây dựng chủ để GD STEM trong GD trung học của Bộ GD&ĐT thực hiện năm 2019 đã tập huấn cho CBQL và GV cách xây dựng kế hoạch dạy học theo chủ để STEM, tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả dạy học các chủ đề STEM theo định hướng phát triển năng lực và cung cấp cho các CBQL, GV một số chủ đề minh họa.
Tuy nhiên các chủ đề này chỉ tập chung hướng dẫn dành cho các trường phổ thông, mà chưa nói tới việc áp dụng cho khối tiểu học. Các tác giả Nguyễn văn Biên, Tường Duy Hải cùng các đồng sự (2018) công bố tài liệu: ”GD STEM trong nhà trường phổ thông”. Nội dung tài liệu này cung cấp cơ sở khoa học của GD STEM, các phương pháp và quy trình xây dựng, tổ chức GD STEM trong các nhà trường, đồng thời minh họa một số chủ đề GD để các độc giả tham khảo. Tài liệu nghiên cứu đã cho người đọc 7 có thêm cơ sở để nhận đức đúng đắn về bản chất của GD STEM, thể hiện ở tính liên môn và hướng dẫn HS vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề cụ thể, từ đó phát triển năng lực STEM cho HS [3].
Năm 2016, Bộ GD&ĐT đã liên kết cùng Hội đồng Anh triển khai Dự án thí điểm "Áp dụng phương pháp Giáo dục STEM của Vương quốc Anh vào bối cảnh Việt Nam" trong năm học 2016 - 2017” thí điểm tại 14 trường tiểu học và trung học phổ thông tại các tỉnh thành như Hà Nội, Hải Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh và Nam Định. Dự án có nhiệm vụ hỗ trợ cơ hội trao đổi kiến thức và hợp tác giữa Vương quốc Anh và quốc gia đối tác về các phương pháp giáo dục STEM, Hỗ trợ đối thoại và trao đổi kiến thức giữa Vương quốc Anh và quốc gia đối tác về các phương pháp giáo dục STEM nhằm cải tiến giáo trình STEM cho cấp tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông, từ đó tăng cường năng lực trong lĩnh vực giáo dục, một lĩnh vực trọng yếu cho sự phát triển kinh tế, xã hội [5]. Ngoài ra, hội thảo: “Dạy học theo định hướng GD STEM” được tổ chức tại trường ĐH Sư phạm Hà Nội gồm 35 trường phổ thông tại HN và các tỉnh lân cận tham gia thảo luận và chia sẻ về các nguyên tắc tiếp cận trong GD STEM và về nhu cầu, thực tiễn triển khai GD STEM. Từ đó đưa ra các giải pháp tăng cường dạy học theo định hướng STEM trong nhà trường.
Tại hội thảo này, một số bài tham luận có giá trị đó là: Định hướng GD STEM trong chương trình GD phổ thông mới của tác giả Lê Huy Hoàng [15], “Thiết bị dạy học hiện đại sử dụng trong các hoạt động thực nghiệm STEM” của tác giả Laurie Chiu-Mar [18] … Tác giả Nguyễn Thị Nga cùng các cộng sự đã xuất bản cuốn sách: Hướng dẫn dạy học theo định hướng GD STEM ở bậc tiểu học [21] đã trình bày một số phương pháp và hình thức dạy học STEM có thê áp dụng cho bậc tiểu học, đưa HS vào hoạt động tìm tỏi khám phá, định hướng hoạt động trải nghiệm và tạo sản phẩm phù hợp với năng lực và lứa tuổi HS tiểu học. Cuốn sách cũng hướng dẫn quy trình thiết kế một bài dạy học theo định hướng 8 STEM với 4 bước cơ bản gồm: Lựa chọn chủ đề gắn với thực tế, xác định vấn đề giải quyết, xây dựng tiêu chí của giải pháp giải quyết vấn đề và thiết kế tiến trình tổ chức hoạt động dạy học. Nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học theo định hướng GD STEM Tác giả Dương Thị Hiền với công trình nghiên cứu "Quản lý bồi dưỡng năng lực GD STEM cho GV ở các trường tiểu học thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh” đã trình bày các cơ sở lý luận về GD STEM ở trường Tiểu học và nghiên cứu thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực GD STEM cho các GV ở trường Tiểu học thành phố Móng cái. Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đã đề xuất 5 biện pháp mang tính đồng bộ và được đánh giá là khả thi nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng GD STEM cho GV trong giai đoạn tới [14].
Tác giả Lê Anh Tuấn với công trình nghiên cứu: "Quản lý bồi dưỡng năng dạy học theo định hướng GD STEM cho GV THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang” đã đã khẳng định: Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng GD STEM là hoạt động bổ sung nâng cao kiến thức chuyên môn của GV về quá trình thiết kế giáo án kết hợp toán học, vật lý, hóa học, sinh học, công nghệ, tin học trong nhà trường để giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong bối cảnh cụ thể. Thực tiễn cho thấy các trường THCS huyện Việt Yên mới chỉ bắt đầu thực hiện bồi dưỡng cho GV dạy học theo định hướng GD STEM nên còn nhiều hạn chế. Vì vậy, luận văn đã đề xuất 6 biện pháp bao gồm: (1) Tổ chức khảo sát nhu cầu bồi dưỡng và đánh giá thực trạng về năng lực dạy học theo định hướng GD STEM của GV; (2) Xây dựng nội dung bồi dưỡng có tính thiết thực; (3) Tổ chức kết hợp đồng bộ các hình thức bồi dưỡng đảm bảo tính thường xuyên, kế thừa và liên thông; (4) Đa dạng hóa các hình thức đánh giá hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của GV đảm bảo tinh chính xác và khách quan; (5) Đảm bảo CSVC và tài chính phục vụ hoạt động bồi dưỡng hiệu quả; (6) Huy động và phát huy vai trò của các lực lượng tham gia bồi dưỡng [28]. 9 Từ việc nghiên cứu các đề tài đi trước, có thể thấy quản lý dạy học theo định hướng STEM đã có 1 số công trình nghiên cứu ở nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau.
Nhiều tác giả đã phân tích và đưa ra các chủ đề, phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng STEM và đề xuất những giải pháp tích cực để các trường trong hệ thống GD của Việt Nam có thể quản lý áp dụng STEM vào dạy học. Tuy nhiên, hiện ít có công trình nghiên cứu bàn tới hoạt động dạy học và quản lý dạy học theo định hướng STEM ở bậc tiểu học. Vì vậy, vấn đề mà tác giả lựa chọn nghiên cứu về Quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng giáo dục STEM là vấn đề rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Một số khái niệm cơ bản 1.
Dạy học Dạy học là một quá trình truyền thụ, tổ chức nhận thức kiến thức, kinh nghiệm xã hội và nghề nghiệp cho người học nhằm hình thành và phát triển nhân cách nói chung và nghề nghiệp nói riêng.