Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học các môn khoa học tự nhiên ở các trường THPT Chương 2: Thực trạng quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học các môn khoa học tự nhiên ở các trường THPT trên địa bàn huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang Chương 3: Biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học các môn khoa học tự nhiên ở các trường THPT trên địa bàn huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các môn Khoa học tự nhiên ở trường THPT Xu hướng toàn cầu hoá đã có nhiều tác động đến GD&ĐT, trong đó việc đưa tin học vào các nhà trường đã có 1 số công trình nghiên cứu bàn tới ở các cấp học với các phạm vi khác nhau. Với quan điểm coi CNTT và GD&ĐT là hai thành tố tác động qua lại, góp phần nâng cao chất lượng GD, Hội thảo: “N n cứu v tr ển k a E-Learning” do viện Công nghệ thông tin trường ĐHQG Hà nội và Khoa CNTT trường ĐH Bách Khoa phối hợp tổ chức vào đầu tháng 3/2005 là hội thảo khoa học đầu tiên về ứng dụng CNTT vào hệ thống GD.
Với nhiều bài tham luận về ứng dụng CNTT trong dạy học tại hội thảo đã mở ra GD&ĐT cách tiếp cận mới, đó là tìm kiếm các kiến thức dạy học phổ thông thông qua mạng internet tại Việt Nam [35]. Báo cáo về CNTT trong GD Việt Nam hiện trạng đến năm 2012 và mục tiêu đến 2020 được VVOB phối hợp với Viện Khoa học GD Việt Nam, Hội Đồng Anh tại Việt Nam và UNESCO tổ chức ngày 16.2012 đã đánh giá ứng dụng CNTT trong GD được thể hiện trên mô hình gồm 4 giai đoạn đó là: Giới thiệu/ làm quen, áp dụng, lan truyền và chuyển đổi. Xu thế phát triển của GD Việt Nam, hoạt dộng ứng dụng CNTT đang ở giai đoạn chuyển đổi, các hình thức GD, kiến thức phổ thông đang được các GV trong các trường lan tỏa rộng dãi đến với từng đối tượng có nhu cầu [34]. Tác giả Phạm Thanh Phương với cuốn sách “D v c to n vớ p ần mềm Capr ” đã hướng dẫn cách sử dụng cụ thể phần mềm Capri để GV có thể sử dụng trong dạy và học môn toán và các môn khoa học tự nhiên [24], theo 7 đó HS có thể hiểu bài hơn vì phương pháp dạy học sinh động, dễ tiếp thu.
Cuốn sách còn nêu ra các ưu và nhược điểm khi GV ứng dụng phần mềm Capri vào dạy học, giúp GV dễ dạng lựa chọn sao cho phù hợp với chương trình bài soạn giảng dạy học cho HS trong trường. Tác giả Đào Thái Lai với công trình nghiên cứu cấp Bộ về: “Ứn d n CN tron d c ở tr n p ổt n V t Nam” [19] đã nghiên cứu ứng dụng CNTT trong dạy học ở một số môn, trong đó có các môn KHTN. Nghiên cứu đã chỉ rõ ứng dụng CNTT vào dạy học là xu thế tất yếu của xã hội, đó là phải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại, nó mang lại hiệu quả cho chất lượng GD thông qua sự tiếp cận CNTT vào dạy - học. Đề tài nghiên cứu đã đưa ra các giải pháp mang tính khả thi cao và có thể áp dụng rộng rãi vào các trường phổ thông của Việt Nam trong giai đoạn tới.
Tác giả Đào Tiến Dũng nghiên cứu đề tài: “T ết kế o t n có ứn d n CN tron d c m t số c ủ ề m n to n ở tr n HP ” đã khẳng định: Việc thiết kế dạy học có ứng dụng CNTT đặc biệt là môn toán, sẽ giúp cho HS tiếp cận tốt hơn với toán học. Với mô hình dạy học có ứng dụng CNTT, lấy HS làm trung tâm của quá trình dạy học, việc tổ chức dạy học được thiết kế đa dạng từ nội dung, hình thức, phương pháp dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của HS trong các giờ học trên lớp và các hoạt động tự học, nâng cao hiểu biết cho bản thân [12]. Bài viết; M t số b n p p ứn d n CN tron d c ở tr n p ổ t n p ứn u cầu của cu c c c m n c n n p 4.0 của tác giả Vũ Thanh Dung đăng trên tạp chí GD năm 2018 đã trình bày những cơ hội phát triển GD trong thời đại 4. Ở Việt Nam, GD là quốc sách hàng đầu, thực hiện ứng dụng CNTT vào dạy học là một yếu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.
Từ đánh giá thực trạng, tác giả đã đề xuất 1 số biện pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong dạy học đó là: (1) Xác định rõ nội dung ứng dụng CNNT trong dạy học ở trường phổ thông; (2) Tổ chức bồi dưỡng cho đội ngũ GV về kiến thức, kỹ năng ứng dụng CNTT vào dạy học; (3) Xây dựng môi trường thuận lợi, đảm bảo CSVC, thiết bị CNTT phục vụ quá trình dạy học [11] 8 Như vây: Các công trình nghiên cứu đều khẳng định ứng dụng CNTT không chỉ góp phần nâng cao chất lượng GD, mà còn nâng cao hiệu quả quản lý các hoạt động trong cơ sở GD. Do vậy, các cơ sở GD luôn khuyến khích GV ứng dụng các phần mềm dạy học vào thiết kế bài giảng, sử dụng phương tiện kỹ thuật hiện đại trong tổ chức dạy học. Đã có 1 số công trình đi sâu nghiên cứu về ứng dụng CNTT trong dạy học, tuy nhiên các nghiên cứu chủ yếu mới dừng lại ở lý luận ứng dụng CNTT trong dạy học, còn ít các nghiên cứu bàn đến ứng dụng CNTT trong dạy học các môn học KHTN trong chương trình GDPT 2018 hiện hành. Nghiên cứu quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các môn Khoa học tự nhiên ở trường THPT Quản lý hoạt động dạy học là hoạt động quản lý cơ bản trong nhà trường.
Trong xu hướng toàn cầu hóa hiện nay, quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học nhằm giúp cho hoạt động dạy học trong các trường phổ thông được thực hiện tốt hơn, đặc biệt CBQL chủ động trong lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra và đánh giá kết quả DH được diễn ra nhanh, hiệu quả, là tài liệu minh chứng kết quả DH của các nhà trường hàng năm. Nghiên cứu quản lý ứng dụng đã có một số công trình nghiên cứu, cụ thể: Hội thảo khoa học toàn quốc về CNTT: “C c p pc n n v qu n lý ứn d n CN v o ổ mớ p ơn p p d - c” do trường ĐH Sư phạm Hà Nội phối hợp với dự án GD ĐH tổ chức tháng 12 năm 2006 tại trường ĐH Sư phạm. Hội thảo đã có nhiều tham luận bàn về quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học các môn học cụ thể như toán học, ngữ văn, ngoại ngữ…Điều này giúp giáo viên có cái nhìn mới về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại, hỗ trợ người học hiểu sâu vấn đề qua phương pháp nghe, nhìn trực tiếp [13]. Tác giả Trần văn Hiếu và Đỗ Trung với bài viết: Qu n lý v c ứng d n CN tron d c ở c c tr n HCS u n L ủ tỉn Qu n Bình [17], bài viết đánh giá CNTT chính là nhân tố quan trọng thúc đẩy phát 9 triển GD&ĐT.
Đứng trước yêu cầu về đổi mới giáo dục, ứng dụng CNTT trong các trường THCS huyện Lệ Thủy đã bộc lộ nhiều yếu kém và bất cập. Vì vậy, CBQL và GV cho rằng cần phải có giải pháp thiết thực ứng dụng CNTT vào dạy học trong các nhà trường như: Nâng cao nhận thức vè ứng dụng CNTT cho GV và HS; Tăng cường hiệu lực các chế định GD&ĐT về ứng dụng CNTT; Đẩy mạnh bồi dưỡng năng lực ứng dụng CNTT cho GV; Cuối cùng là huy động các nguồn lực để phát triển cơ sở vật chất, thiết bị, hạ tầng CNTT. Đề tài tác giả Nguyễn Thanh Giang: “Qu n lý ứn d n CN ở tr n HP vùn Đ n Nam B V t Nam” năm 2015 đã hệ thống hoá lý luận và khảo sát thực trạng nội dung, phương pháp, phương tiện quản lý ứng dụng CNTT ở các trường THPT Đông Nam Bộ. Qua phân tích, đánh giá kết quả khảo sát, sử dụng SWOT để đánh giá cơ hội, thách thức trong quản lý ứng dụng CNTT, đề tài đã rút ra những hạn chế mà các trường THPT vùng Đông Nam Bộ hiện đang tồn tại, từ đó đề xuất 8 giải pháp và được các chuyên gia GD đánh giá cao về tính cần thiết của các giải pháp này khi vận dụng vào thực tiễn [15].
Tác giả Cao Phương Bình với công trình nghiên cứu: “Qu n lý o t n ứn d n CN tron d c ở c c tr n HP t n p ố Vĩn Lon tỉn Vĩn Lon ” năm 2018 đã khẳng định, các trường THPT trên dịa bàn thành phố Vĩnh Long luôn xem CNTT là nguồn lực góp phần đổi mới nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS. Hoạt động ứng dụng CNTT tại các trường THPT thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, tiết kiệm thời gian cho GV, gia tăng hứng thú học tập cho HS. Tuy nhiên quản lý ứng dụng CNTT ở các trường THPT vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng nhu cầu đổi mới GD hiện nay. Từ đó, tác giả đã đề xuất một số giải pháp có tính khả thi nhằm góp phần nâng cao hiệu quả quản lý dạy học ở các trường THPT thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long [1].
10 Tác giả Huỳnh Chí Phến với công trình nghiên cứu: Qu n lý o t n ứn d n CN tron qu n lý ở c c tr n HP t n p ố Sóc r n ” năm 2019 Luận văn dã chỉ rõ việc ứng dụng CNTT trong quản lý trường học đặc biệt là quá trình dạy học là nhiệm vụ cần thiết. Tăng cường ứng dụng CNTT góp phần nâng cao trình độ tin học cho đội ngũ CBQL, GV. Tuy nhiên trong quá trình quản lý, vẫn còn tồn tại một số hạn chế do kỹ năng sử dụng và khai thác phần mềm của CBQL, GV chưa tốt, CBQL chưa tạo động lực cho GV đưa CNTT vào dạy học.