Mở đầu Phần thứ hai: Nội dung, gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý cơ sở vật chất ở trƣờng phổ thông dân tộc nội trú Chƣơng 2: Thực trạng quản lý cơ sở vật chất ở các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trên địa bàn tỉnh Đắk Nông Chƣơng 3: Biện pháp quản lý cơ sở vật chất ở các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú trên địa bàn tỉnh Đắk Nông 7 Phần thứ ba: Kết luận và khuyến nghị Ngoài ra còn có các phần: - Danh mục tài liệu tham khảo - Phụ lục 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CƠ SỞ VẬT CHẤT Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Trong quá trình phát triển của khoa học giáo dục, hoạt động giáo dục và dạy học đã đƣợc nghiên cứu có hệ thống từ thời Komenxky cho đến ngày nay. Nhìn tổng quan các công trình nghiên cứu chỉ tập trung nhiều vào mục tiêu, nội dung và phƣơng pháp của việc giáo dục và dạy học, còn CSVC, phƣơng tiện và điều kiện để thực hiện các thành tố trên hầu nhƣ chƣa đƣợc quan tâm một cách triệt để, đó là cơ sở vật chất của trƣờng học gồm đất đai, môi trƣờng tự nhiên, trƣờng sở, các khối công trình phòng học tập, khối phòng hỗ trợ học tập, khối phụ trợ, khu sân chơi, thể dục thể thao, khối phục vụ sinh hoạt, hạ tầng kỹ thuật phục vụ giáo dục và dạy học, phòng học, phòng thí nghiệm thực hành, bàn ghế GV và HS, bảng, thiết bị và các trang thiết bị khác… Trên thế giới, thế kỷ XVI đã có những công trình nghiên cứu về CSVCTB nhƣ Komenski, nhà GD Tiệp Khắc.
Về sau trƣờng phái GD Liên Xô cũng có các nhà GD nhƣ Usinski; A.Pestalossi ngƣời Thụy Sĩ đã phát triển quan điểm DH trực quan để đạt hiệu quả cao. Cho đến thời V.A Xukhomlinski, Nhà sƣ phạm nổi tiếng của nƣớc Nga trong tác phẩm “Trƣờng trung học Pavlƣsh” đã tổng kết kinh nghiệm công tác giảng dạy - giáo dục trong nhà trƣờng trung học, đề cập đến vị trí vai trò CSVC trƣờng học. + Trong cuốn “Tổ chức lao động của hiệu trƣởng”, tác giả Zakharốp đã trình bày về yêu cầu, điều kiện và tác dụng của CSVC của trƣờng học [dẫn theo 28]. + Trong cuốn “Những vấn đề quản lý trƣờng học” của các tác giả P.
Saxerđôtôp đã đề cập các phƣơng tiện cơ sở vật 9 chất của trƣờng học (thiết bị của các phòng học, hệ thống các phòng học trong trƣờng phổ thông…), đồng thời cũng nêu ra yêu cầu và cách thức quản lý các phƣơng tiện nhƣng mang tính chất khái quát [dẫn theo 27]. Trong những năm gần đây có một số nghiên cứu có đề cập đến CSVC: + Evaluation Rating criteria for the VTE Institution. ADB/ILO - Bangkok 1997, đƣa ra 9 tiêu chuẩn và điểm đánh giá cơ sở giáo dục - đào tạo: Bảng 1. Tiêu chuẩn và điểm đánh giá cơ sở giáo dục của Thái Lan TT Các chuẩn Điểm tối đa 1 Triết lý 25 2 Tổ chức và quản lý 45 3 Chƣơng trình giáo dục và đào tạo 135 4 Đội ngũ cán bộ quản lý - giáo viên 95 5 Thƣ viện và các nguồn lực cho dạy học 25 6 Tài chính 50 7 Khuôn viên nhà trƣờng và CSVC (công trình) 40 8 Xƣởng thực hành, PTN, TB và vật liệu 60 9 Dịch vụ ngƣời học 35 TỔNG 500 Các điều kiện cơ sở hạ tầng của nhà trƣờng: khuôn viên, CSVC và thƣ viện chiếm 125/500 tổng điểm chung [dẫn theo 17].
+ Country Report on Quality Assurance in Higher Education, Bangkok - Thailand, 1998, đƣa ra tỉ lệ đánh giá các điều kiện bảo đảm chất lƣợng giáo dục của Malaysia với 6 chỉ số: Bảng 1. Các điều kiện bảo đảm chất lƣợng giáo dục của Malaysia TT CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ TỈ LỆ ĐÁNH GIÁ 1 Các thông tin chung về GD-ĐT 5% 2 Đội ngũ giáo viên 30% 3 Chƣơng trình đào tạo 20% 4 Cơ sở vật chất và trang thiết bị 20% 5 Hệ thống quản lý 15% 6 Kiểm tra - Đánh giá 10% TỔNG 100% 10 Các điều kiện đảm bảo về CSVC cho công tác đào tạo chiếm 20% tổng điểm đánh giá chung [17]. Nghiên cứu ở Việt Nam Kế thừa và phát huy những lý thuyết về GD của nền GD học thế giới, Việt Nam cũng có nhiều nghiên cứu về CSVC và QL việc sử dụng CSVC. Về vấn đề này, có thể kể đến các nhà khoa học tiêu biểu đã phát triển và truyền bá lý luận về nguyên tắc DH trực quan nhƣ Tô Xuân Giáp, Trần Đức Vƣợng,.
đặt cơ sở vững chắc cho việc sử dụng CSVC, trong việc đổi mới phƣơng pháp dạy học ở nƣớc ta. Cơ sở vật chất ở các trƣờng phổ thông đã có rất nhiều văn bản của Đảng và Nhà nƣớc đề cập đến, đồng thời các nhà nghiên cứu, các nhà sƣ phạm trong cả nƣớc cũng quan tâm, thể hiện trên các văn bản, sách, tạp chí và những đề tài nghiên cứu khoa học. Có thể tạm chia ra làm hai giai đoạn: a) Giai đoạn trước cuộc cải cách GD lần thứ ba, từ năm 1979 trở về trước Điều lệ trƣờng Phổ thông 1976 đã nêu: Để thực hiện nhiệm vụ giáo dục toàn diện, nhà trƣờng phải có kế hoạch cùng chính quyền địa phƣơng từng bƣớc xây dựng CSVC-KT cho nhà trƣờng. Trƣớc hết chính quyền cần giúp đỡ nhà trƣờng phấn đấu xây dựng những CSVC-KT tối thiểu nhƣ sau: - Có đủ phòng học bàn ghế, bảng đen đúng quy cách.
- Có đủ sách giáo khoa dùng chung cho học sinh; có đủ tạp chí chuyên môn, sách báo tham khảo cần thiết để giúp GV làm tốt công tác giảng dạy và tự bồi dƣỡng. - Có tủ thí nghiệm và những thiết bị dạy học khác nhau theo tiêu chuẩn thiết bị thí nghiệm tối thiểu. - Có xƣởng trƣờng, vƣờn trƣờng, bãi tập và một số cơ sở thực hành khác đủ để thực hiện chƣơng trình sinh vật, thể dục thể thao, kỹ thuật công nghiệp, nông nghiệp và lao động sản xuất. 11 - Có tủ đựng hồ sơ về hành chính và chuyên môn và những phƣơng tiện làm việc tối thiểu khác.
- Nhà trƣờng phải tổ chức tốt việc xây dựng bảo quản và sử dụng CSVC-KT. - CSVC-KT của nhà trƣờng chủ yếu phục vụ cho việc giáo dục và học tập. Không một cơ quan hay cá nhân nào đƣợc tự ý sử dụng CSVC-KT của nhà trƣờng vào mục đích khác không trực tiếp phục vụ cho công tác giáo dục HS, kể cả trong thời gian nghỉ hè. Trƣờng hợp đặc biệt, cơ quan, đoàn thể ở địa phƣơng muốn sử dụng trƣờng sở, phải đƣợc hiệu trƣởng đồng ý.
- Chính quyền địa phƣơng nơi trƣờng đóng có trách nhiệm giúp đỡ nhà trƣờng bảo quản CSVC-KT đã có. Điều lệ trƣờng Phổ thông 1979 nêu: Hiệu trƣởng trƣờng PT có nhiệm vụ: - Có kế hoạch hàng năm bổ sung CSVC-KT của nhà trƣờng để bảo đảm các nhiệm vụ giáo dục toàn diện HS. - Quản lý toàn bộ thiết bị, tài sản, CSVC-KT đã có, vào việc giáo dục HS. b) Giai đoạn từ cuộc cải cách giáo dục lần thứ ba (năm 1979) tới nay Nghị quyết 14 về CCGD ngày 11/01/1979 của Bộ Chính trị Đảng CSVN đã khẳng định: Phải tăng cƣờng CSVC-KT các trƣờng học vì CSVC- KT của trƣờng học là những điều kiện vật chất cần thiết giúp HS nắm vững kiến thức, tiến hành lao động sản xuất, thực nghiệm, nghiên cứu khoa học, hoạt động văn nghệ, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo và rèn luyện thân thể… bảo đảm thực hiện tốt phƣơng pháp giáo dục và đào tạo mới.
Phối hợp những cố gắng đầu tƣ của Nhà nƣớc với sự đóng góp của nhân dân, của các ngành, các cơ sở sản xuất và sức lao động của thầy trò trong việc xây dựng trƣờng sở, phòng thí nghiệm, xƣởng trƣờng, vƣờn trƣờng, bổ sung thƣ viện, chế tạo và sửa chữa những thiết bị học tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Cần ban hành những quy chế nhằm tổ chức sử dụng hợp lý những thiết bị. Đƣa vào trƣờng học những phƣơng tiện kỹ thuật hiện đại, nhƣ máy ghi âm, điện ảnh, 12 vô tuyến truyền hình và những phƣơng tiện kỹ thuật nghe - nhìn khác. Đi đôi với xây dựng mới, cần tổ chức tốt việc bảo quản và sử dụng những CSVC-KT hiện có.
Điều lệ trƣờng Trung học năm 2000 có một chƣơng riêng biệt (chƣơng VI - Điều 41 và 42) nói về trƣờng sở bao gồm: địa điểm và các các khối công trình của trƣờng trung học. * Điều 41: Quy định về trƣờng học 1. Trƣờng học là một khu riêng đƣợc đặt trong môi trƣờng thuận lợi cho giáo dục. Trƣờng phải có tƣờng bao quanh, có cổng trƣờng, biển trƣờng.
Tổng diện tích mặt bằng của trƣờng tính theo đầu HS/1 ca học ít nhất phải đạt: 6m2/HS đối với thành phố, thị xã; 10m2/HS ngoại thành (ngoại thị) và vùng nông thôn. Cơ cấu khối công trình: - Khối phòng học, phòng học bộ môn; - Khối phục vụ học tập; - Khối phòng hành chính; - Khu sân chơi bãi tập; - Khu vệ sinh; - Khu để xe. * Điều 42: Quy định cụ thể cho các khối công trình 1. Phòng học, phòng học bộ môn a.
Phòng học - Có đủ phòng học để học nhiều nhất hai ca trong một ngày; - Phòng học đƣợc xây dựng theo mẫu thiết kế của Bộ GD&ĐT; - Phòng học có đủ bàn ghế HS, bàn ghế của GV, bảng viết. Phòng học bộ môn 13 - Xây dựng theo mẫu thiết kế của Bộ GD&ĐT, có đủ thiết bị, máy móc, dụng cụ thực hành và bàn ghế theo quy cách riêng của từng môn học để thực hiện giờ học cho 45HS/ca. - Có hệ thống tủ bảo quản các thiết bị, đồ dùng dạy học, có hệ thống chiếu sáng, cấp nƣớc, thoát nƣớc theo yêu cầu riêng của từng loại phòng. Khối phục vụ học tập gồm: nhà tập đa năng, thƣ viện, phòng TBDH, phòng hoạt động Đoàn, phòng truyền thống.
Khối hành chính - quản trị gồm: phòng làm việc của hiệu trƣởng, phó hiệu trƣởng, văn phòng, phòng GV, phòng y tế học đƣờng, nhà kho, phòng thƣờng trực. Các phòng này phải đƣợc trang bị bàn, ghế, tủ, thiết bị làm việc. Khu sân chơi, bãi tập: Có diện tích ít nhất bằng 25% tổng diện tích mặt bằng của trƣờng: khu sân chơi có vƣờn hoa, cây bóng mát và đảm bảo vệ sinh; khu bãi tập có đủ thiết bị luyện tập thể dục thể thao và đảm bảo an toàn. Khu vệ sinh và hệ thống cấp thoát nƣớc.
Khu vệ sinh đƣợc bố trí hợp lý theo từng khu làm việc, học tập cho GV và HS, có đủ nƣớc, ánh sáng, đảm bảo vệ sinh, không làm ô nhiễm môi trƣờng.