Chương 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học thực hành ngành công nghệ kỹ thuật nhiệt ở trường đại học; Chương 2. Cơ sở lý luận về quản lý dạy học thực hành ngành Công nghệ kỹ thuật nhiệt ở trường đại học; Chương 3. Thực trạng quản lý dạy học thực hành ngành Công nghệ kỹ thuật nhiệt ở các trường đại học; Chương 4.
Giải pháp quản lý dạy học thực hành ngành công nghệ kỹ thuật nhiệt ở các trường đại học. 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC THỰC HÀNH TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC 1. Hƣớng nghiên cứu về ạy học thực hành tại trƣờng đại học Hoạt động dạy học thực hành tại trường đại học là hướng nghiên cứu dành được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới cũng như Việt Nam. Các nghiên cứu về dạy học thực hành tại các trường đại học cũng khá đa dạng, với các cách tiếp cận nghiên cứu khác nhau và trên các ngành học khác nhau như ngành Y, ngành Sư phạm, ngành kĩ thuật, Có thể nêu dẫn một số nghiên cứu cụ thể sau đây: Theo hướng nghiên cứu những vấn đề chung lí luận và thực tiễn về dạy học thực hành các tác giả như Tyler, Christine Adu-Yeboah1 and Christopher Yaw Kwaah, William E.
lank đã thực hiện những nghiên cứu công phu, bài bản và đưa ra những kết quả nghiên cứu thuyết phục về dạy học thực hành tại nhà trường đại học. Dưới đây s nêu dẫn cụ thể các nghiên cứu này: Tác giả Tyler (1976) trong cuốn “Qu n điểm v giáo d c Mỹ: Những phản ánh v quá khứ… t ác t ức c o tươn l i”, (Perspectives on Americ n education: Reflections on the past…challenges for the future) cho r ng chương trình dạy học thực hành phải năng động, luôn được đánh giá và sửa đổi, chứ không phải là một chương trình thiết lập tĩnh. Cách tiếp cận năng động này đã thay đổi chương trình giảng dạy thực hành từ một mô hình hướng nội dung sang một phương pháp tiếp cận tập trung vào người học. Phương pháp học tập tập trung vào người học này là một khái niệm nền tảng của CBE – đào tạo tiếp cận năng lực [116].
Các tác giả Christine Adu-Yeboah1 and Christopher Yaw Kwaah (2018), khi nghiên cứu về dạy học thực hành cho sinh viên trường đại học sư phạm trước khi sinh viên đi thực tập đã khẳng định r ng, dạy học thực hành có vai trò vô cùng quan trọng đối với sinh viên sư phạm trước khi đi thực tập tại trường phổ thông. Dạy học thực hành mang lại cho sinh viên cơ hội để cải thiện về kiến thức, và rèn luyện được những kỹ năng sư phạm chung như: soạn giáo án, xác định tốt mục tiêu bài học, 8 phân phối thời gian cho các hoạt động trong giờ dạy, việc sử dụng các phương pháp, đồ dùng dạy học, thuyết trình, giao tiếp sư phạm, Từ kết quả nghiên cứu của mình, các tác giả đã đề xuất r ng các trường đại học đào tạo giáo viên nên xây dựng các văn bản quy định cụ thể tiêu chuẩn về dạy học thực hành, cung cấp cho sinh viên sư phạm nhiều cơ hội hơn để họ được tham gia nghiêm túc vào thực hành nghề trong quá trình học tập tại nhà trường [92]. Blank đã cho xuất bản tài liệu “Sổ tay phát triển chương trình đào tạo dựa trên năng lực thực hiện [120], cuốn sách đã đề cập những vấn đề cơ bản của giáo dục và đào tạo dựa trên năng lực thực hiện, phân tích nghề và phân tích nhu cầu người học, xây dựng hồ sơ năng lực người học, phát triển công cụ đánh giá sự hiểu biết và sự thực hiện, phát triển các gói học tập, cải tiến và quản lý chương trình đào tạo. Tài liệu nghiên cứu của ông được ứng dụng rộng rãi và mang lại kết quả to lớn trong đào tạo nghề ở Mỹ vào những năm 1985 của thế kỷ XX.
Tác giả John W urke đã xuất bản tài liệu “Giáo dục và đào tạo dựa trên năng lực thực hiện [85]; Năm 1995, tác giả Shirley Fletcher viết cuốn “Các kỹ thuật đánh giá dựa trên năng lực thực hiện [91]; Đến 1997, Shirley Fletcher cho ra đời tiếp tài liệu“Thiết kế đào tạo dựa trên năng lực thực hiện , trong đ đề cập các cơ sở khoa học của việc thiết lập các tiêu chuẩn đào tạo, các kỹ thuật phân tích nhu cầu người học và phân tích công việc, xây dựng mô đun dạy học và khung chương trình [102]. Dewey 1938 đã đi theo hướng tiếp cận dạy học hướng vào người học để tiến hành các nghiên cứu cụ thể về vấn đề này. Cụ thể, tác giả khi tiến hành nghiên cứu về mô hình tổ chức hoạt động dạy đã đề cập đến các thành tố của quá trình dạy học cần được xuất phát từ chính người học, hướng vào người học. Trong đ các thành tố của quá trình dạy học như: Mục đích hoạt động dạy học, tạo một môi trường thuận lợi cho việc tiếp thu tri thức của người học; Tổ chức hoạt động dạy học, theo mô hình mặt đối mặt giữa người học với nhau để đối thoại, trao đổi; Kỹ thuật dạy học, cho ph p người học lựa chọn những phương pháp lập luận riêng, từ những nỗ lực cá nhân mà giải quyết nhiệm vụ học tập; lôi cuốn sự tham gia của người học b ng cách tôn trọng những thắc mắc, những kiến đối lập và sử 9 dụng chúng tạo sức thúc đẩy cho bài học; về kết quả dạy học, cho ph p người học xác lập các chuẩn đánh giá mức tiến bộ của mình, dẫn theo [99].
Tiếp tục quan điểm và cách tiếp cận này, tác giả J. Dewey trong tác phẩm “Dân chủ và giáo dục 1979 đã trình bầy quan điểm của mình về dạy học. Tác giả cho r ng, dạy học cần gắn liền giữa lí thuyết và thực hành, thực tiễn,. Do vậy, hoạt động dạy học cần hướng vào người học, phát huy vai trò tích cực học tập giữa các cá nhân với cộng đồng khi thực hiện quá trình dạy học.
Do vậy, cần tăng cường các giờ học thực hành và nâng cao chất lượng của dạy học thực hành [100]. Bên cạnh các nghiên cứu theo hướng nghiên cứu những vấn đề chung lí luận và thực tiễn về dạy học thực hành nêu dẫn ở trên, một số nhà khoa học lại tập trung vào nghiên cứu những vấn đề lí luận và thực tiễn về dạy học thực hành cho các ngành nghề cụ thể như ngành Y, ngành sư phạm, ngành kĩ thuật, Dưới đây s nêu dẫn cụ thể các nghiên cứu này: Theo hướng nghiên cứu này, một số tác giả đã nghiên cứu những vấn đề lí luận và thực tiễn về dạy học thực hành cho các ngành nghề cụ thể như ngành Y: Các tác giả Nguyễn Đức Hinh và Lê Thu Hòa trong tác phẩm “Dạy - học lâm sàng qua tình huống” đã đưa ra phương pháp dạy học tích cực trong đào tạo y khoa đ là dạy - học qua tình huống. Từ những tình huống và người bệnh trên lâm sàng, các giảng viên đã phát triển thành các tình huống sử dụng trong dạy - học với mong muốn sinh viên được tiếp cận sớm với thực tế nghề nghiệp và chuẩn bị một nền tảng kiến thức, kỹ năng, thái độ để họ tự tin tiếp cận với người bệnh. Mặt khác, học tập qua tình huống s giúp sinh viên c được tư duy logic, kỹ năng ra quyết định hành động thích hợp với từng bệnh nhân [31].
Tác giả Vũ Thị Loan (2013), khi nghiên cứu về “Thực trạng học tích cực của sinh viên đại học Y Thái Bình tại các bộ môn tiền lâm sàng đã chỉ ra r ng, việc học tập lâm sàng của sinh viên y khoa còn một số hạn chế nhất định như: chưa được trang bị đầy đủ phương pháp học tập lâm sàng tích cực, trình độ ngoại ngữ còn yếu nên chưa đọc được các tài liệu nước ngoài phục vụ học tập lâm sàng hiệu quả, chưa c đủ kĩ năng khai thác tài liệu tại thư viện, internet, các điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị học tập lâm sàng còn thiếu và chưa hiện đại [47]. 10 Những nghiên cứu lí luận và thực tiễn về dạy học thực hành cho ngành sư phạm cũng được chú trọng thực hiện, đã c khá nhiều nghiên cứu đi theo hướng này: Trong các tài liệu nước ngoài, tiêu biểu hơn cả là công trình khoa học mang tên “Teaching Practice: A guider for teacher in training 2005 tạm dịch là Cuốn sách giới thiệu về thực hành giảng dạy) của Roger Gower, Diane Phillips và Steve Walter đây là cuốn có giá trị thực tiễn là vấn đề thực tập của SV. Cuốn sách đã khái quát được vai trò của “Teaching practice thực hành giảng dạy) trong việc đào tạo GV, đồng thời, các tác giả đã mô tả các bước của hoạt động dạy học, sự định hướng và hướng dẫn của người GV với hoạt động giảng dạy trong các trường sư phạm [110] Tác giả Apdulinna O.A với công trình nghiên cứu “Kỹ năn sư p ạm v n i dung và c u trúc thực n sư p ạm ở các trườn đại học sư p ạm trong giai đoạn hiện nay” đã nêu r vai trò của hoạt động thực hành sư phạm trong quá trình rèn luyện tay nghề cho đối tượng là SV trong các trường sư phạm. Tác giả cũng nêu lên hệ thống kỹ năng cần hình thành được mô tả cụ thể theo thứ bậc, phù hợp rèn luyện trong từng giai đoạn nhất định trong quá trình đào tạo [87].
Tác giả Michel Develay 1998 trong công trình “Một số vấn đề về đào tạo giáo viên đã chú đến hoạt động nghề nghiệp của GV và hoạt động đ được thể hiện trong các khía cạnh sau: (i) sự kết hợp chặt ch những kiến thức s dạy với những kiến thức khác và với những kĩ năng cần thiết để thực hiện việc dạy phục vụ cho việc học, (ii) Kết hợp chặt ch giữa thực hành sư phạm với giải thích lý thuyết làm cơ sở cho việc thực hành, đảm bảo gắn kết giữa nghề dạy học và những đặc trưng bắt buộc của nghề này- nghĩa là những gì mà họ phải thực hiện sau này trong quá trình đào tạo, iii quan tâm đến khía cạnh làm phong phú nhân cách con người, làm cho SV sư phạm cảm nhận và tự khẳng định mình trên cơ sở hợp tác và thừa nhận các giá trị [105]. Ở việt Nam, các nghiên cứu về dạy học thực hành cho sinh viên ngành sư phạm cũng được tiến hành bài bản và công phu.