phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng biểu, danh mục từ viết tắt và danh mục tài liệu tham khảo, nghiên cứu bao gồm 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở luận về quản lý chi NSNN trên địa bàn huyện Chƣơng 2: Thực trạng quản lý chi NSNN trên địa bàn huyện Kiến Xƣơng Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện quản lý chi NSNN trên địa bàn huyện Kiến Xƣơng. CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN 1. Các khái niệm cơ sở về chi ngân sách nhà nƣớc 1. Ngân sách nhà nước 1.
Khái niệm ngân sách nhà nước Từ điển Tiếng Việt thông dụng định nghĩa "Ngân sách là tổng số thu và chi của một đơn vị trong một thời gian nhất định". Luật ngân sách nhà nƣớc năm 2015 của Nhà nƣớc Việt Nam đã định nghĩ nhuw saua: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Ngân sách nhà nƣớc bao gồm ngân sách Trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng. Ngân sách địa phƣơng gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân theo quy định của Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân bao gồm : - Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng (gọi chung là ngân sách tỉnh), bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách của các quận, huyện, thành phố thuộc tỉnh; - Ngân sách quận, huyện, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là Ngân sách huyện), bao gồm Ngân sách cấp huyện và ngân sách các xã, phƣờng, thị trấn; 14 Xét theo góc độ quản lý thì NSNN là kế hoạch tài chính cơ bản của Nhà nƣớc hay bảng cân đối thu - chi chủ yếu của Nhà nƣớc trong một khoảng thời gian nhất định (thƣờng là một năm và gọi là năm ngân sách).
Tại Việt Nam, năm ngân sách trùng với năm dƣơng lịch, bắt đầu từ 01/01 kết thúc vào 31/12. Về bản chất của NSNN, đằng sau những con số thu,.chi là các quan hệ kinh tế giữa nhà nƣớc với các chủ thể khác phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của Nhà nƣớc. Đối tƣợng phân phối để tạo lập nguồn thu cho NSNN là các giá trị của cải xã hội. Mục đích phân phối, sử dụng nguồn vốn NSNN là đáp ứng cho các nhu cầu gắn liền với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc trong từng thời gian cụ thể.
Ngân sách nhà nƣớc cấp huyện là một bộ phận của NSNN. Ngân sách nhà nƣớc cấp huyện đƣợc hình thành nhằm thực hiện hai nhiệm vụ chủ yếu là thu và chi ngân sách của nhà nƣớc trên địa bàn hành chính cấp huyện nhằm mục đích đảm bảo kinh phí cho mọi hoạt động của các cơ quan nhà nƣớc trực thuộc chính quyền cấp huyện. Ngân sách nhà nƣớc cấp huyện đảm bảo cho chính quyền cấp huyện thực thi đầy đủ vai trò, nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nƣớc trên địa bàn trong phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh và an sinh xã hội trên địa bàn huyện. Vai trò của ngân sách nhà nước NSNN có vai trò trọng yếu trong việc động viên và phân phối các nguồn lực tài chính nhằm bảo đảm việc thực thi các chức năng của nhà nƣớc cụ thể: - Thứ nhất: Để đảm bảo cho các hoạt động của nhà nước trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế và xã hội Đòi hỏi NSNN phải có những nguồn tài chính nhất định, những nguồn tài chính này đƣợc hình thành từ các khoản thu thuế và các khoản thu khác.
Đây là vai trò lịch sử của NSNN mà bất kì chế độ xã xội nào, cơ chế kinh tế nào NSNN đều phải thực hiện. - Thứ hai: Ngân sách nhà nước là công cụ điều tiết vĩ mô của nhà nước Trong thời kỳ kinh tế mở cửa, giao thƣơng, hội nhập là xu thế chung đã thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam nói riêng và nền kinh tế thế giới nói chung ngày càng bƣớc lên tầm cao mới. Kinh tế thị trƣờng là động lực mạnh mẽ của tăng trƣởng, phát triển kinh tế và thúc đẩy tiến bộ khoa học công nghệ. Tuy nhiên bên cạnh các tính ƣu việt thì nền kinh tế thị trƣờng cũng còn tồn tại rất nhiều khiếm khuyết nhƣ: nó là môi trƣờng tạo ra sự cạnh tranh khốc liệt, các doanh nghiệp vì lợi nhuận tối đa mà có thể triệt hạ lẫn 15 nhau, đầu cơ và tích trữ gây rối loạn thị trƣờng, phân hóa sâu sắc sự cách biệt giàu nghèo.
Vì vậy nếu không có sự can thiệp từ điều tiết vĩ mô của nhà nƣớc thì sẽ dẫn tới sự phát triển không lành mạnh, mất cân đối,. Ảnh hƣởng đến chính trị, kinh tế - xã hội, điều tiết vĩ mô của nhà nƣớc đƣợc thực hiện thông qua một hệ thống các công cụ nhƣ: chiến lƣợc, kế hoạch, pháp luật, các công cụ kinh tế tài chính, NSNN là một công cụ kinh tế tài chính quan trọng. Thông qua hoạt động chi Ngân sách, Nhà nƣớc sẽ cung cấp kinh phí đầu tƣ cho cơ sở kết cấu hạ tầng, hình thành các doanh nghiệp thuộc các ngành then chốt trên cơ sở đó tạo môi trƣờng và điều kiện thuận lợi cho sự ra đời và phát triển các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế. Bên cạnh đó, việc cấp vốn hình thành các doanh nghiệp Nhà nƣớc là một trong những biện pháp căn bản để chống độc quyền và giữ cho thị trƣờng khỏi rơi vào tình trạng cạnh tranh không hoàn hảo.
Và trong những điều kiện cụ thể, nguồn kinh phí trong ngân sách cũng có thể đƣợc sử dụng để hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp, đảm bảo tính ổn định về cơ cấu hoặc chuẩn bị cho việc chuyển sang cơ cấu mới hợp lý hơn. Thông qua hoạt động thu, bằng việc huy động nguồn tài chính thông qua thuế, ngân sách nhà nƣớc đảm bảo thực hiện vai trò định hƣớng đầu tƣ, kích thích hoặc hạn chế sản xuất kinh doanh Chính phủ sẽ hƣớng hoạt động của các chủ thể trong nền kinh tế đi vào quỹ đạo mà chính phủ đã hoạch định để hình thành cơ cấu kinh tế tối ƣu, tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển ổn định và bền vững. + Ngân sách nhà nước có vai trò điều tiết về mặt kinh tế Ngân sách nhà nƣớc kích thích sự tăng trƣởng kinh tế theo sự định hƣớng phát triển kinh tế xã hội thông qua các công cụ thuế và thuế suất của nhà nƣớc sẽ góp phần kích thích sản xuất phát triển thu hút sự đầu tƣ của các doanh nghiệp, ngoài ra nhà nƣớc còn dùng ngân sách nhà nƣớc đầu tƣ vào cơ sở hạ tầng tạo điều kiện và môi trƣờng thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động. + Ngân sách nhà nước có vai trò điều tiết về mặt xã hội Nền kinh tế thị trƣờng với những khuyết điểm của nó sẽ dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cƣ, nhà nƣớc phải có chính sách phân phối lại thu nhập một cách hợp lí để giảm bớt khoảng cách chênh lệch về thu nhập trong các tầng lớp dân cƣ.
Ngân sách nhà nƣớc là công cụ tài chính hữu hiệu đƣợc nhà nƣớc sử dụng để điều tiết thu nhập với các sắc thuế nhƣ: thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt. Qua đó tạo nguồn thu cho NSNN mặt khác điều tiết một phần thu nhập của tầng lớp dân cƣ có thu nhập cao. 16 Nhà nƣớc sử dụng NSNN để chi hỗ trợ thực hiện một số chính sách xã hội nhƣ: giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội, phòng chống dịch bệnh, hỗ trợ y tế giáo dục cho ngƣời nghèo nhằm thúc đẩy xã hội ngày càng phát triển. + Ngân sách nhà nước có vai trò điều tiết về mặt thị trường Ngân sách nhà nƣớc có vai trò rất quan trọng đối với việc thực hiện các chính sách về ổn định giá cả, thị trƣờng, kiềm chế và kiểm soát lạm phát.
Đặc điểm nổi bật của kinh tế thị trƣờng là sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp nhằm đạt đƣợc lợi nhuận tối đa, các yếu tố cơ bản của thị trƣờng là cung cầu và giá cả thƣờng xuyên tác động lẫn nhau và chi phối hoạt động của thị trƣờng. Sự mất cân đối cung cầu sẽ làm cho giá cả tăng hoặc giảm đột biến gây nên những biến động trên thị trƣờng, dẫn đến sự dịch chuyển vốn của các doanh nghiệp từ ngành này sang nghành khác, địa phƣơng này sang địa phƣơng khác. Từ đó sẽ dẫn đến các tác động tiêu cực đến cơ cấu kinh tế, nền kinh tế phát triển không cân đối. Do đó nhà nƣớc cần phải sử dụng ngân sách để can thiệp vào thị trƣờng nhằm ổn định giá cả thông qua các công cụ thuế và các khoản chi từ NSNN dƣới các hình thức tài trợ vốn, trợ giá, bình ổn giá, trợ cƣớc.
Đồng thời trong quá trình điều tiết thị trƣờng NSNN còn tác động đến thị trƣờng tiền tệ và thị trƣờng vốn qua việc sử dụng các công cụ tài chính nhƣ phát hành trái phiếu chính phủ, thu hút viện trợ nƣớc ngoài. Tóm lại trong nền kinh tế thị trƣờng thì NSNN không chỉ đóng vai trò huy động nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu cho bộ máy nhà nƣớc, cho quốc phòng an ninh và các mục đích khác nhằm củng cố quyền lực nhà nƣớc mà nó còn đóng vai trò to lớn trong điều tiết vĩ mô nền kinh tế, đó là vai trò định hƣớng hình thành cơ cấu kinh tế, điều tiết thị trƣờng, bình ổn giá, điều chỉnh đời sống xã hội. Chi ngân sách nhà nước 1. Khái niệm chi ngân sách nhà nước “Chi ngân sách nhà nước là việc phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của nhà nước theo những nguyên tắc nhất định.
Chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào ngân sách nhà nước và đưa chúng đến mục đích sử dụng. Do đó, Chi ngân sách nhà nước là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hướng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của nhà nước”. and Nordhaus (2007), Wiliam D., Kinh tế học, Nhà xuất bản Tài chính, Hà Nội) 17 1. Các khoản chi ngân sách nhà nước Chi NSNN đƣợc chia làm hai khoản chi lớn: chi thƣờng xuyên và chi đầu tƣ phát triển.