mở đầu câu chuyện bằng những câu hò, câu ca dao bằng chất giọng miền Tây đặc sệt. 4 Cô Thuỳ: là mối tình dở dang thời còn trẻ của cậu Út, sau này cô đi lấy chồng xa và cả hai là không còn liên lạc với nhau. Nơi chốn: Xã Tân Quới, huyện Bình Tân, tỉnh Vĩnh Long Thời gian diễn ra: 9h00 Thứ sáu, ngày 30/04/2020 Diễn biến hội thoại Hôm nọ tôi về quê nhân dịp nghỉ lễ 30/4, vì lâu ngày không gặp mặt nên tôi và cậu Út đã ngồi tâm sự với nhau rất nhiều chuyện. Vô tình nhắc đến chuyện ngày xưa, cậu mới kể thời cậu còn trẻ có thương một cô tên Thùy ở gần nhà, cô Thùy thấy cậu hiền lành nên cũng thương, mà cả hai người đều không ai chịu nói ra tình cảm của mình.
Theo lời cậu Út, gia đình cô Thùy khá giả hơn nhà tôi nhiều, khi ấy gia đình làm nông cũng chỉ đủ ăn đủ mặc chứ làm sao lo nổi tiền để cưới vợ. Về sau có cậu con trai nhà khá giả ở huyện bên sang xin hỏi cưới cô Thùy, tất cả sính lễ đều đáp ứng đủ. Ba mẹ cô Thùy thấy vậy cũng đồng ý gả cô cho cậu trai đó. Đến gần ngày cưới, cô Thùy lén hẹn cậu ra để nói lời tạm biệt.
Lúc đó cậu nói với cô Thùy: - Phải chi nhà anh khá giả hơn, anh cũng gan dạ hơn sang hỏi cưới em! Cô Thùy không giấu được vẻ mặt buồn rầu, rưng rưng nước mắt cất lên câu hát: - Ba đồng một mớ trầu cau Sao anh không hỏi những ngày còn không? Bây giờ em đã lấy chồng Như chim vào lồng, như cá cắn câu” Cậu Út đáp lại cô Thùy bằng một giọng điệu trĩu nặng tâm tư: - Cá cắn câu biết đâu mà gỡ Chim vào lồng biết thuở nào ra ? Khúc đối đáp giữa cậu Út và cô Thùy tuy nhẹ nhàng, tinh tế nhưng cũng nặng trĩu nỗi nuối tiếc. Việc ép duyên của gia đình cô Thùy đã khiến cả hai tuy có tình nhưng chẳng thể nên duyên. Gác lại mối tình dang dở với cô Thuỳ, sau này cậu gặp gỡ và thương mợ Út, một cô gái thuỳ mị, chịu thương chịu khó và cậu quyết định lấy mợ về làm vợ cũng bởi tính cách của mợ. Cậu tôi cũng không để câu chuyện cũ ảnh hưởng đến tình cảm giữa cậu và mợ Út, bằng chứng là hai vợ chồng cậu thương nhau lắm, chăm chỉ làm lụng vất vả mới có được cuộc sống đầy đủ như hiện tại.
Còn về mối tình dang dở kia, cậu xem như là kỉ niệm của thời trẻ, cái thời mới tập tành yêu đương. NN006 (Người sưu tầm: Nguyễn Thị Bích Ngọc, Long Mỹ - Hậu Giang) Hồ sơ diễn xướng: Chị Nhàn: 23 tuổi, bán hàng online, nhà ở cạnh nhà tôi, là người có học thức vừa giỏi giang. Cô Tư: làm nghề mai mối, ít được ăn học nhưng ăn nói rất mạch lạc, tính khí không được tốt. Quê gốc ở Sóc Trăng.
Tôi: Nguyễn Thị Bích Ngọc, ở huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang Địa điểm: tại nhà, xã Lương Tâm, huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang Thời gian hội thoại: một chiều thứ bảy, tháng 4 năm 2021 Diễn biến hội thoại Chị Nhàn con cậu Ba ở cạnh nhà tôi, năm nay cũng mới độ đôi mươi. Chị đẹp lại thông minh và không thích phải lấy chồng sớm như hồi xưa vậy. Bao nhiêu đám đến hỏi cưới chị, chị cũng không chịu. Hôm đó, chị đem ít bánh 5 chị làm sang qua cho tôi thì gặp cô Tư cũng ở đó.
Cô Tư thấy chị sang thì liền nói: - Con Nhàn khéo tay mà đẹp vậy thì lấy chồng khỏi sợ mẹ chồng chê, để cô mần mai cho con thằng con ông Năm xóm trên hen. Chị nghe xong lắc đầu rồi trả lời: - Con chưa muốn có chồng cô ơi. Cô Tư cất giọng hát, với nét mặt và giọng điệu có chút chọc ghẹo chê trách: - Còn duyên kén cá chọn canh Hết duyên ếch đực, cua kềnh cũng vơ Còn duyên kén những trai tơ Hết duyên ông lão cũng vơ làm chồng. Nghe cô Tư nói, tôi nghĩ thầm cô có phần hơi quá đáng nhỉ, việc lấy chồng sớm hay muộn cũng không phải là chuyện gì to tát đến mức cô có ý cợt nhã như vậy.
Còn chị Nhàn, chị nghe xong cười lớn, tỏ thái độ thiếu sự nghiêm túc, và đáp lại với lời nói có phần hơi suồng sả: - Chồng con là cái nợ nần, Chẳng thà ở vậy nuôi thân béo mầm. Cô Tư nghe thế, đôi lông mày cau lại, tỏ ý khó chịu, rồi đứng dậy ra về. Còn tôi thì được một trận cười sảng khoái và một cái nhìn ngưỡng mộ về cách nói năng hay ho của người phụ nữ hiện đại này. NN007 (Người sưu tầm: Trương Thị Hậu, An Biên - Kiên Giang) Có một lần, vào mấy năm trước, vào buổi sáng anh Hai của tôi (Đức) đưa bạn gái về nhà chơi, ra mắt ba mẹ tôi vì hai người quen nhau cũng kha khá thời gian.
Lúc đó cả nhà tôi đang quây quần với nhau gồm: ba, mẹ, anh Hai, bạn gái của anh Hai và tôi (Ngân). Trong lúc đang nói chuyện, cười đùa thoải mái thì tôi quay sang hỏi chị ấy: “Anh chị quen nhau lâu chưa?” chị trả lời: “Cũng gần hai năm rồi em!”. Thấy chị cũng thoải mái nên tôi ghẹo chị: “Trường chị học thiếu gì người được hơn anh của em sao chị không quen, chị quen anh của em làm gì? Bỏ ảnh đi chị!” Lúc đó chị cười thật giòn và tươi lắm, còn cả nhà tôi thì bất ngờ với câu hỏi của tôi, nhưng chắc tại tôi còn nhỏ nghĩ gì nói đó nên không bị mắng. Chị cũng hài hước lắm không để bụng mà chị còn trả lời tôi bằng câu ca dao có lẽ tôi không bao giờ quên.
Chị nói mà ngân nga chậm rãi như hát, lại còn kéo dài ở cuối câu nữa chứ: - Cá cắn câu biết đâu mà gỡ Chim vào lồng biết thuở nào ra. Lúc nghe câu ấy tôi chỉ biết cười mà không hiểu được ý nghĩa của nó cũng không hiểu được ý mà chị muốn nói với tôi, còn gia đình tôi có vẻ ai cũng hiểu được ý nghĩa thông qua câu mà chị vừa mới hát. Tôi chỉ ấn tượng bởi cách nói chuyện văn vẻ có duyên của chị. Sau này tôi mới hiểu ra được ý của chị nói là “lỡ yêu rồi thì làm sao mà buông tay được” như chim vào lồng như cá mắc câu vậy.
NN008 (Người sưu tầm: Đoàn Thị Ngọc Mỹ, Kế Sách – Sóc Trăng) Vùng quê của tôi mệt xứ còn rất nhiều khó khăn về mặt kinh tế, một vùng quê nghèo mọi người hay bỏ xứ mà đi làm ăn xa hết. Tôi có một đứa bạn tên Lan, nó lớn lên cùng xóm, lúc nhỏ chúng tôi không lo nghĩ gì nhiều tôi nên hay rong ruổi đầu xóm đến cuối xóm, thân nhau cứ như hình với bóng. Sau này lớn hết tôi phải lên Cần Thơ đi học còn nó vì gia đình còn gặp nhiều khó 6 khăn nên phải bỏ xứ đi lấy chồng xa để tìm cơ hội đổi đời cho gia đình nó. Tôi thấy thương cho nó.
Mỗi lần có dịp gặp tôi, Lan cứ hay ngồi tâm sự với tôi nó không muốn xa quê, xa cây cầu nhỏ bắt qua sông, xa con đường quê, xa ba má và tụi em nó và còn cả tôi nhưng vì hoàn cảnh nó không được may mắn nên đành bấm bụng mà đi. Tôi nhớ mãi những ngày trước khi nó về quê chồng, cuối tuần tôi về quê và nó chạy sang nhà ngủ cùng tôi. Khi hai đứa vô phòng ngủ, nó bảo: - Tao chỉ được ngủ cùng mày được vài hôm nữa thôi, tao phải đi rồi và lâu lắm tao mới về thăm mày được nhưng nhất định hôm đám cưới tao mày phải về đấy nhé, không tao sẽ không nhìn mặt mày nữa! Tôi nghe nó nói rồi hai đứa ôm nhau mà khóc. Tôi buồn vì không biết là sau này về nhà chồng nó có còn được vui như bây giờ không, không biết rằng nó có được hạnh phúc không? Ngồi một lúc nó cất lên tiếng hát nho nhỏ mà giọng thì đầy buồn bã, da diết: - Má ơi đừng gả con xa Chim kêu vượn hú biết nhà má đâu.
Chưa bao giờ tôi nghe câu hát nó nặng nề xót xa đến thế. Tôi chỉ biết ôm bạn mà vỗ về an ủi. NN009 (Người sưu tầm: Đoàn Thị Ngọc Mỹ, Kế Sách – Sóc Trăng) Tôi đã được ông, bà dạy dỗ từ nhỏ về sự hiếu thảo và biết ơn. Từ khi tôi đỗ đại học và được học tại trường Đại học Cần Thơ thì nay đã là sinh viên năm ba, nhớ ngày đầu tôi còn bỡ ngỡ trước cuộc sống mới với mọi thứ bắt đầu bước sang một trang sách mới, tôi bắt đầu biết lo toan và suy nghĩ nhiều hơn.
Gia đình tôi không khá giả, nhưng ba và mẹ vẫn luôn cố gắng làm mọi thứ cho tôi được ăn học, luôn mong muốn tôi có một tương lai tốt đẹp hơn mình. Tôi hiểu được từng giọt mồ hôi và nước mắt đổ ra của ba mẹ nên tôi luôn cố gắng hoàn thành tốt nghĩa vụ của mình là học tập. Cứ mỗi cuối tuần tôi về quê một lần vì quê tôi không xa đây lắm, tôi nhớ hôm ấy cuối ngày chủ nhật tôi ngồi bên cạnh ba nói chuyện. Ba tôi nói nhiều thứ, nhưng nhân nói chuyện mấy thanh niên ở xóm không chịu học hành mà tối ngày đá gà đánh bạc làm khổ cha mẹ, ba dùng một câu ca dao xưa với giọng điệu hết sức trang nghiêm để nhắc nhở tôi lo tu dưỡng học hành cho trọn đạo nghĩa: - Tu đâu cho bằng tu nhà Thờ cha kính mẹ mới là chân tu.
Rồi ba tôi cắt nghĩa và giải thích cho tôi hiểu tường tận, nó như một lời nhắc nhở quý giá của ba dành cho tôi trên bước đường học tập rèn luyện nên người. NN010 (Người sưu tầm: Đoàn Thị Ngọc Mỹ, Kế Sách – Sóc Trăng) Trong một lần được yêu cầu đi sưu tầm và khảo sát những bài ca dao dân ca để làm một số bài tập, tôi đã về tìm bác Hai vì ông thuộc nằm lòng rất nhiều câu ca dao hay và ý nghĩa. Hôm ấy, vào đầu tuần tôi vẫn nhớ hôm đó bà con trong xóm tôi bắt đầu đi sạ lúa, mọi người đều loay hoay chuẩn bị mọi thứ, những người phụ nữ đã thức từ rất sớm để thổi cơm đem theo ra đồng để ăn lúc nghỉ trưa trong đó có mẹ của tôi, tôi cũng thức sớm để phụ mẹ. Rồi cùng mẹ ba và bác Hai ra đồng.