Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chỉ số đánh giá mức độ phát triển bền vững địa phương lsi tại một số xã thuộc huyện hậu lộc tỉnh thanh hoá

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu chỉ số đánh giá mức độ phát triển bền vững địa phương lsi tại một số xã thuộc huyện hậu, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Thị Kim Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Mạnh Khải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Môi trường và phát triển bền vững
• Đề tài: Nghiên cứu chỉ số đánh giá phát triển bền vững địa phương (LSI) tại một số xã thuộc huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Phát triển và phát triển bền vững
• 1.3. Cộng đồng, và phát triển cộng đồng
• 1.4. Lý thuyết về phát triển cộng đồng – phát triển bền vững cộng đồng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA ĐIỂM – THỜI GIAN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 2.4. Phƣơng pháp kế thừa tài liệu
• 2.5. Phƣơng pháp điều tra thực địa
• 2.6. Đánh giá nông thôn có sự tham gia của PRA
• 2.7. Phƣơng pháp phân tích hệ thống
• 2.8. Phƣơng pháp kiến tạo chỉ số
• 2.9. Phƣơng pháp xử lý nội nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan đối tƣợng điều tra
• 3.2. Một số đặc điểm cơ bản về phát triển kinh tế - xã hội của khu vực
• 3.3. Thị Trấn Hậu Lộc
• 3.4. Xây dựng chỉ số LSI đánh giá mức độ bền vững địa phƣơng cho khu vực nghiên cứu
• 3.5. Nguyên nhân dẫn đến một số tồn tại trong phát triển kinh tế xã hội của khu vực nghiên cứu
• 3.6. Tƣơng quan giữa LSI và một số chỉ thị
• 3.7. LSI và thu nhập bình quân đầu ngƣời/ năm
• 3.8. LSI và tỷ lệ trẻ em dƣới 5 tuổi không bị SDD, thiếu cân, còi xƣơng
• 3.9. LSI và Tỷ lệ hộ gia đình đƣợc thu gom rác thải
• 3.10. Đề xuất giải pháp cho PTBV cộng đồng địa phƣơng
• 3.11. Phân tích SWOT cho khu vực nghiên cứu
• 3.12. Đề xuất các giải pháp phát triển cộng đồng
• KẾT LUẬN - TỒN TẠI – KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu chỉ số LSI

Nghiên cứu chỉ số LSI là trọng tâm của luận văn, nhằm đánh giá mức độ phát triển bền vững tại các xã thuộc huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Chỉ số LSI (Local Sustainability Index) được xây dựng để lượng hóa các yếu tố liên quan đến kinh tế, xã hội và môi trường, từ đó cung cấp cái nhìn toàn diện về sự phát triển bền vững của địa phương. Phương pháp nghiên cứu bao gồm kế thừa tài liệu, điều tra thực địa và phân tích hệ thống, giúp xác định các chỉ thị cụ thể như thu nhập bình quân, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng và tỷ lệ hộ gia đình được thu gom rác thải.

1.1. Xây dựng chỉ số LSI

Quá trình xây dựng chỉ số LSI bao gồm việc lựa chọn các chỉ thị đại diện cho ba lĩnh vực chính: kinh tế, xã hội và môi trường. Các chỉ thị này được phân tích và đánh giá dựa trên dữ liệu thu thập từ các hộ dân và cán bộ địa phương. Kết quả cho thấy sự tương quan giữa chỉ số LSI và các yếu tố như thu nhập bình quân đầu người, tỷ lệ trẻ em không bị suy dinh dưỡng và tỷ lệ hộ gia đình được thu gom rác thải. Điều này khẳng định tính hiệu quả của chỉ số LSI trong việc đánh giá phát triển bền vững.

1.2. Ứng dụng chỉ số LSI

Chỉ số LSI không chỉ là công cụ đánh giá mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các xã có chỉ số LSI cao thường có cơ sở hạ tầng phát triển, chất lượng cuộc sống tốt và môi trường được bảo vệ. Ngược lại, các xã có chỉ số LSI thấp cần được hỗ trợ để cải thiện điều kiện kinh tế, xã hội và môi trường. Điều này cho thấy giá trị thực tiễn của chỉ số LSI trong việc định hướng chính sách phát triển địa phương.

II. Đánh giá phát triển bền vững

Đánh giá phát triển bền vững là quá trình phân tích toàn diện các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường tại các xã thuộc huyện Hậu Lộc. Nghiên cứu này sử dụng chỉ số LSI để đánh giá hiện trạng phát triển, từ đó xác định các vấn đề cần giải quyết. Kết quả cho thấy sự chênh lệch lớn về mức độ phát triển giữa các xã, với một số xã đạt được sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, trong khi các xã khác còn nhiều hạn chế.

2.1. Hiện trạng phát triển

Hiện trạng phát triển tại các xã huyện Hậu Lộc được đánh giá dựa trên các chỉ thị cụ thể như điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế và môi trường. Kết quả cho thấy, mặc dù có sự phát triển đáng kể về kinh tế, nhiều xã vẫn đối mặt với các vấn đề như ô nhiễm môi trường, thiếu cơ sở hạ tầng và tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng cao. Điều này đòi hỏi các giải pháp toàn diện để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.2. Giải pháp phát triển bền vững

Dựa trên kết quả đánh giá, nghiên cứu đề xuất các giải pháp phát triển bền vững như tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng giáo dục và y tế, và thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường. Các giải pháp này nhằm mục tiêu cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc áp dụng chỉ số LSI trong quy hoạch và phát triển địa phương.

III. Các xã huyện Hậu Lộc

Các xã huyện Hậu Lộc là đối tượng nghiên cứu chính của luận văn, bao gồm 8 xã: Văn Lộc, Tiến Lộc, Mỹ Lộc, Lộc Sơn, Lộc Tân, Thị Trấn Hậu Lộc, Thịnh Lộc và Hoa Lộc. Mỗi xã có đặc điểm riêng về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội, tạo nên sự đa dạng trong kết quả đánh giá phát triển bền vững. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về hiện trạng phát triển của các xã mà còn đề xuất các giải pháp cụ thể để cải thiện chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường.

3.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế

Đặc điểm tự nhiên và kinh tế của các xã huyện Hậu Lộc được phân tích chi tiết, bao gồm vị trí địa lý, điều kiện khí hậu, tài nguyên đất và các ngành kinh tế chính. Kết quả cho thấy, mặc dù có tiềm năng phát triển nông nghiệp và công nghiệp, nhiều xã vẫn đối mặt với các thách thức như thiếu nước sạch, ô nhiễm môi trường và cơ sở hạ tầng yếu kém. Điều này đòi hỏi các giải pháp phát triển bền vững được áp dụng một cách linh hoạt và phù hợp với điều kiện địa phương.

3.2. Đề xuất phát triển cộng đồng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các đề xuất phát triển cộng đồng được đưa ra nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường tại các xã huyện Hậu Lộc. Các giải pháp bao gồm tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng giáo dục và y tế, và thực hiện các chương trình bảo vệ môi trường. Điều này không chỉ giúp cải thiện điều kiện sống của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển bền vững là một trong những mục tiêu quan trọng của các địa phương nhằm cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Tại huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, với dân số khoảng 164.000 người và mật độ dân số 1.145 người/km², sự phát triển kinh tế đa ngành như nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ và du lịch đã tạo ra nhiều thành tựu nhưng cũng đặt ra các thách thức về môi trường và chất lượng cuộc sống. Nghiên cứu chỉ số đánh giá mức độ phát triển bền vững địa phương (LSI) tại 8 xã thuộc huyện Hậu Lộc nhằm mục tiêu đánh giá thực trạng phát triển kinh tế - xã hội và môi trường, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững phù hợp.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các xã Văn Lộc, Tiến Lộc, Mỹ Lộc, Lộc Sơn, Lộc Tân, Thị Trấn Hậu Lộc, Thịnh Lộc và Hoa Lộc trong giai đoạn nghiên cứu từ năm 2015 đến 2016. Việc xây dựng chỉ số LSI giúp định lượng các chỉ tiêu liên quan đến môi trường, kinh tế và xã hội, tạo cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển bền vững địa phương. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp công cụ đánh giá trực quan, đơn giản và hiệu quả, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý nhà nước về phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết phát triển bền vững và phát triển cộng đồng, trong đó phát triển bền vững được hiểu là sự cân bằng hài hòa giữa ba hệ thống tương tác: kinh tế, xã hội và môi trường. Khung lý thuyết bao gồm:

• Lý thuyết phát triển bền vững: Được định nghĩa bởi Ủy ban Brundtland (1987) là “phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai”. Mô hình quả trứng của IUCN (1996) minh họa sự tương tác giữa phúc lợi sinh thái và phúc lợi xã hội - nhân văn, làm cơ sở cho xây dựng chỉ số LSI.

• Lý thuyết phát triển cộng đồng: Nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong việc tự quản, xây dựng năng lực và tạo sức mạnh để cải thiện điều kiện kinh tế, xã hội và môi trường. Mục tiêu là nâng cao chất lượng sống và phát triển bền vững dựa trên sự tham gia của người dân.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: chỉ số bền vững địa phương (LSI), chỉ thị đánh giá phát triển bền vững, phúc lợi sinh thái, phúc lợi xã hội - nhân văn, và bộ chỉ tiêu phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp thu thập dữ liệu thứ cấp và điều tra thực địa. Cỡ mẫu gồm 8 xã thuộc huyện Hậu Lộc với các đối tượng điều tra là hộ dân cư, cán bộ quản lý và lãnh đạo địa phương. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có tính đại diện nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện.

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp số liệu dân số, kinh tế, xã hội, môi trường từ các báo cáo hành chính, thống kê và tài liệu nghiên cứu trước đây.

• Điều tra thực địa: Tiến hành 8 tuyến điều tra tại các xã nghiên cứu, kết hợp quan sát thực tế và phát phiếu điều tra. Phương pháp PRA (Participatory Rural Appraisal) được áp dụng để thu thập thông tin từ cộng đồng, bao gồm phỏng vấn trực tiếp cá nhân, nhóm và cán bộ quản lý.

• Phân tích hệ thống: Xây dựng mối tương quan giữa các chỉ thị và chỉ số LSI, sử dụng phương pháp kiến tạo chỉ số để tổng hợp các chỉ thị thành chỉ số đánh giá mức độ phát triển bền vững.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện trong năm 2015-2016, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, xử lý và phân tích số liệu, xây dựng chỉ số LSI và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chỉ số LSI của 8 xã nghiên cứu dao động trong khoảng từ mức khá bền vững đến trung bình, với giá trị LSI trung bình khoảng 75%. Xã Thị Trấn Hậu Lộc và Lộc Sơn có chỉ số LSI cao nhất, phản ánh sự phát triển kinh tế xã hội và môi trường tương đối cân bằng.

2. Tỷ lệ trẻ vị thành niên không phạm pháp (I1) đạt trung bình 98%, cho thấy tình hình an ninh xã hội ổn định và hiệu quả của các hoạt động giáo dục, tuy nhiên vẫn còn một số xã có tỷ lệ vi phạm nhỏ.

3. Tỷ lệ trẻ sơ sinh không tử vong (I2) đạt khoảng 97%, phản ánh chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng được cải thiện rõ rệt trong những năm gần đây.

4. Tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi không bị nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp (I3) trung bình đạt 85%, cho thấy mức độ ô nhiễm không khí và các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ em vẫn còn tồn tại.

5. Tỷ lệ hộ gia đình sử dụng nước sạch (I4) đạt khoảng 31%, cho thấy hệ thống cấp nước sạch còn hạn chế, phần lớn dân cư vẫn sử dụng nước giếng.

6. Tỷ lệ hộ gia đình được thu gom rác thải (I5) đạt khoảng 60%, phản ánh sự quan tâm và năng lực quản lý chất thải còn nhiều hạn chế, đặc biệt tại các xã vùng ven.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự phát triển kinh tế xã hội tại huyện Hậu Lộc có nhiều tiến bộ, đặc biệt trong lĩnh vực y tế, giáo dục và an ninh xã hội. Tuy nhiên, các chỉ số liên quan đến môi trường như tỷ lệ sử dụng nước sạch và thu gom rác thải còn thấp, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe cộng đồng. Nguyên nhân chủ yếu do hạn chế về hạ tầng kỹ thuật, nhận thức cộng đồng và nguồn lực đầu tư.

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại các địa phương khác, chỉ số LSI của Hậu Lộc tương đối ổn định nhưng vẫn cần cải thiện để đạt mức bền vững cao hơn. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ LSI theo từng xã, bảng so sánh tỷ lệ các chỉ thị và phân tích SWOT giúp minh họa rõ nét các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong phát triển bền vững địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư hệ thống cấp nước sạch nhằm nâng tỷ lệ hộ gia đình sử dụng nước đảm bảo vệ sinh lên ít nhất 60% trong vòng 3 năm tới. UBND huyện phối hợp với các sở ngành và nhà đầu tư triển khai các dự án cấp nước tập trung.

2. Nâng cao hiệu quả thu gom và xử lý rác thải bằng cách xây dựng các điểm tập kết rác thải tập trung, phát triển hệ thống thu gom tại các xã, phấn đấu đạt tỷ lệ thu gom trên 80% trong 5 năm tới. Cần có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư.

3. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, đặc biệt tập trung vào các nhóm đối tượng trẻ em và thanh niên. Thực hiện thường xuyên qua các kênh truyền thông địa phương.

4. Phát triển các mô hình kinh tế xanh, thân thiện môi trường như nông nghiệp hữu cơ, nuôi trồng thủy sản bền vững, giảm thiểu ô nhiễm và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên. Khuyến khích doanh nghiệp và hộ dân áp dụng công nghệ sạch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý địa phương: Sử dụng chỉ số LSI làm công cụ đánh giá và hoạch định chính sách phát triển bền vững, từ đó xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với điều kiện thực tế.

2. Nhà nghiên cứu và học viên cao học trong lĩnh vực môi trường, phát triển bền vững và quản lý tài nguyên: Tham khảo phương pháp xây dựng chỉ số LSI và ứng dụng thực tiễn tại địa phương.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư: Nâng cao nhận thức và tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, phát triển cộng đồng dựa trên các chỉ số đánh giá cụ thể.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Đánh giá tác động môi trường và xã hội của các dự án đầu tư, từ đó lựa chọn các mô hình kinh doanh bền vững, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số LSI là gì và tại sao quan trọng?
   Chỉ số LSI là chỉ số đánh giá mức độ phát triển bền vững địa phương, tổng hợp các chỉ thị về kinh tế, xã hội và môi trường. Nó giúp đánh giá khách quan thực trạng phát triển, hỗ trợ hoạch định chính sách và giám sát tiến trình phát triển bền vững.

2. Phương pháp xây dựng chỉ số LSI như thế nào?
   Chỉ số LSI được xây dựng dựa trên các chỉ thị định lượng như tỷ lệ trẻ vị thành niên không phạm pháp, tỷ lệ trẻ sơ sinh không tử vong, tỷ lệ sử dụng nước sạch, thu gom rác thải... Các chỉ thị này được cân trọng số và tổng hợp thành chỉ số duy nhất.

3. Tại sao tỷ lệ sử dụng nước sạch ở Hậu Lộc còn thấp?
   Nguyên nhân chính là do hệ thống cấp nước sạch chưa phát triển đồng bộ, phần lớn dân cư vẫn sử dụng nước giếng tự nhiên. Ngoài ra, hạn chế về nguồn vốn đầu tư và nhận thức cộng đồng cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ này.

4. Các giải pháp nâng cao chỉ số LSI có thể thực hiện trong thời gian ngắn không?
   Một số giải pháp như tuyên truyền nâng cao nhận thức, cải thiện thu gom rác thải có thể thực hiện trong vòng 1-3 năm. Tuy nhiên, đầu tư hạ tầng cấp nước sạch và phát triển kinh tế xanh cần thời gian dài hơn, khoảng 3-5 năm.

5. Chỉ số LSI có thể áp dụng cho các địa phương khác không?
   Có thể, tuy nhiên cần điều chỉnh các chỉ thị phù hợp với đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của từng địa phương để đảm bảo tính đại diện và chính xác trong đánh giá.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công chỉ số LSI đánh giá mức độ phát triển bền vững tại 8 xã thuộc huyện Hậu Lộc, cung cấp công cụ định lượng khách quan cho quản lý địa phương.
• Kết quả cho thấy sự phát triển kinh tế xã hội có nhiều tiến bộ, nhưng các chỉ số môi trường như sử dụng nước sạch và thu gom rác thải còn hạn chế.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững trong giai đoạn tiếp theo.
• Các kết quả nghiên cứu có thể làm cơ sở cho các chính sách phát triển bền vững cấp huyện và tỉnh Thanh Hóa.
• Đề nghị tiếp tục mở rộng nghiên cứu, cập nhật dữ liệu và áp dụng chỉ số LSI cho các địa phương khác nhằm thúc đẩy phát triển bền vững toàn diện.

Hành động tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo, nâng cao nhận thức cộng đồng và cán bộ quản lý về phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Phát triển là một quá trình tăng trƣởng bao gồm nhiều yếu tố khác nhau nhƣ: kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, y tế… Mục tiêu của phát triển là nâng cao điều kiện sống của con ngƣời bằng cách phát triển các hoạt động sản xuất, cải tiến quan hệ xã hội và nâng cao chất lƣợng cuộc sống. Tuy nhiên, với sự tiến bộ của xã hội, cùng với sự tăng trƣởng kinh tế, các tác động môi trƣờng ngày một gia tăng và trở thành vấn đề đặc biệt nóng bỏng. Vì vậy, việc xem xét dung hòa giữa phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trƣờng để đạt tới sự phát triển bền vững là hết sức cần thiết.

Đánh giá phát triển bền vững là một vấn đề phức tạp, các tiêu chí đánh giá phát triển bền vững phải đƣợc lựa chọn cùng lúc tại 3 lĩnh vực: sinh thái, kinh tế và xã hội. Để lựa chọn các tiêu chí, chỉ thị đánh giá còn phải cân nhắc đến một số yếu tố liên quan nhƣ: cấp độ đánh giá, đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực. Bên cạnh đó những khó khăn đặt ra của công việc đánh giá phát triển bền vững còn ở các vấn đề nhƣ thời gian, kinh phí, điều kiện. làm ảnh hƣởng tới kết quá đánh giá có thể gây nên thiếu chính xác.

Vậy để khắc phục những khó khăn trên cần lƣợng hoá phát triển bền vững là rất cần thiết, việc xây dựng chỉ số đánh giá vừa giúp cho đánh giá phát triển bền vững đƣợc trở nên trực quan, rõ ràng mà lại đơn giản và dễ áp dụng. Huyện Hậu Lộc - Thanh Hoá đang bƣớc vào một giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội mới với nhiều ngành nghề kinh tế đa dạng: nông nghiệp kinh tế trang trại, công nghiệp – xây dựng, tiểu thủ công nghiệp, kinh doanh - dịch vụ - du lịch. mang lại nhiều thành quả đáng kể. Tuy nhiên, các hình thức phát triển kinh tế - xã hội này đang làm nảy sinh những vấn đề môi trƣờng 1 làm ảnh hƣởng trực tiếp tới chất lƣợng cuộc sống cộng đồng.

Do đó đánh giá phát triển bền vững địa phƣơng mang ý nghĩa to lớn trong việc xác định và định hƣớng phát triển của địa phƣơng, từ đó đƣa ra giải pháp cần thiết để hƣớng tới mục tiêu phát triển bền vững. Xuất phát từ những lý luận và thực tiễn, luận văn:“ Nghiên cứu chỉ số đánh giá phát triển bền vững địa phương (LSI) cho một số xã thuộc huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa” đƣợc thực hiện tại các xã: Văn Lộc, Tiến Lộc, Mỹ Lộc, Lộc Sơn, Lộc Tân, Thị Trấn Hậu Lộc, Thịnh Lộc, Hoa Lộc với mục đích thử nghiệm áp dụng chỉ số đánh giá phát triển bền vững địa phƣơng (LSI), đánh giá hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội và các vấn đề môi trƣờng một số địa phƣơng nêu trên, từ đó đƣa ra một số giải pháp phát triển bền vững kinh tế - xã hội kết hợp với bảo vệ môi trƣờng và chất lƣợng sống cho cộng đồng. Mục tiêu, đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu 2.

Mục tiêu chung - Nghiên cứu chỉ số phát triển bền vững địa phƣơng tại các khu vực nghiên cứu cấp xã nhằm nhìn nhận thực trạng phát triển, phát hiện những vấn đề mất cân bằng từ đó có những đề xuất phù hợp đảm bảo giữa mục tiêu phát triển, bảo vệ môi trƣờng và nâng cao chất lƣợng cuộc sống cộng đồng. Mục tiêu cụ thể. - Đánh giá thực trạng điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và môi trƣờng sống của ngƣời dân ở một số xã của Huyện Thạch Thành – tỉnh Thanh Hoá. - Nghiên cứu chỉ số bền vững cộng đồng địa phƣơng LSI nhằm định lƣợng các chỉ số liên quan tới môi trƣờng nhằm mục đích đánh giá sự phát triển bền vững.

- Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển bền vững kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trƣờng của khu vực hƣớng tới mục tiêu phát triển bền vững. Đối tƣợng nghiên cứu - Đối tượng khảo sát: tìm hiểu hiện trạng: + Điều kiện tự nhiên: Vị trí địa lý, điều kiện địa hình, khí hậu, thuỷ văn, tài nguyên đất. + Điều kiện kinh tế: Hiện trạng về các ngành kinh tế: nông nghiệp, công nghiệp., phát triển cơ sở hạ tầng: giao thông, thuỷ lợi, điện, nƣớc. + Điều kiện xã hội: dân số, giáo dục – đào tạo, y tế, văn hoá – thông tin, an ninh, hiện trạng sử dụng đất.

+ Tình hình sử dụng nƣớc sạch của các hộ dân. + Thực trạng môi trƣờng khu vực nghiên cứu - Đối tượng điều tra: Hộ dân cƣ quanh khu vực nghiên cứu, cán bộ, lãnh đạo địa phƣơng. Phạm vi nghiên cứu Đề tài tập trung vào lựa chọn nghiên cứu một số tiêu chí mang tính đại diện cho địa phƣơng ở các lĩnh vực nhƣ: điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội sinh thái nhân văn: điều kiện kinh tế cƣ dân, sức khoẻ sinh sản, an sinh xã hội, văn hoá,. Các tiêu chí này có liên hệ chặt chẽ với việc đánh giá mức độ bền vững của địa phƣơng.

3 Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm 1. Phát triển và phát triển bền vững.[6] Phát triển là xu thế tất yếu của xã hội loài ngƣời và mỗi quốc gia. Phát triển là một quá trình tăng trƣởng bao gồm nhiều thành tố khác nhau: kinh tế, xã hội, văn hoá, giáo dục, y tế, chính trị…Trong đó, mỗi thành tố ấy lại là một quá trình tiến hoá nhằm biến đổi một xã hội nông nghiệp phụ thuộc vào tự nhiên sang một xã hội công nghiệp hiện đại, ít phụ thuộc vào tự nhiên.

Phát triển là quá trình nâng cao điều kiện sống của con ngƣời bằng cách phát triển các hoạt động sản xuất ra của cải vật chất cải tiến quan hệ xã hội và nâng cao chất lƣợng văn hoá. Trong một thời gian khá dài ngƣời ta đặt mục tiêu kinh tế quá cao, xem sự tăng trƣởng về kinh tế là độ đo duy nhất của sự phát triển. Tuy nhiên sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế, sự gia tăng nhanh dân số thế giới trong những thập niên vừa qua và các tác động của chúng đến môi trƣờng trái đất đã dẫn đến việc xem xét và đánh giá các mối quan hệ: con ngƣời - trái đất, phát triển kinh tế xã hội - bảo vệ môi trƣờng. Ngày nay, con ngƣời đã biết nguồn tài nguyên của trái đất không phải là vô tận, không thể khai thác hoặc thống trị theo ý mình, khả năng đồng hoá chất thải của môi trƣờng trái đất có giới hạn nên con ngƣời cần thiết phải sống hài hoà với tự nhiên, cần thiết phải tính toán đến lợi ích chung của cộng đồng, cuả các thế hệ tƣơng lai và các chi phí môi trƣờng cho sự phát triển…Các yêu cầu trên dẫn đến sự ra đời một số quan niệm sống mới của con ngƣời “ Phát triển bền vững”.

Khái niệm Phát triển bền vững đƣợc Uỷ ban Môi trƣờng và Phát triển thế giới ( Uỷ ban Bruntland) nêu ra năm 1987 nhƣ sau: “ Những thế hệ hiện tại cần đáp ứng nhu cầu của mình, sao cho không phương hại đến khả năng 4 của các thế hệ tương lai đáp ứng nhu cầu của họ”. Khái niệm phát triển bền vững đƣợc các nhà khoa học bổ sung và hoàn chỉnh trong hội nghị RIO – 92, RIO – 92+5, văn kiện và công bố của các tổ chức quốc tế. Phát triển bền vững đƣợc hình thành trogn sự hoá nhập, xem cài và thoả hiệp nhau của ba hệ thống tƣơng tác lớn của Thế giới: hệ tự nhiên, hệ kinh tế, và hệ xã hội.2 Cộng đồng, và phát triển cộng đồng. [7] Cộng đồng đƣợc hiểu chung là một nhóm ngƣời sống trong cùng một địa vực hay có những lợi ích và mối quan tâm chung mà khồn bị quy định bởi các giới hạn địa lý.

Các cá nhân trong cộng đồng xây dựng các tổ chức và thể chế nhằm đáp ứng một số nhu cầu chung. Trong xu hƣớng thực hiện các nghiên cứu thì ngƣời ta xem cộng đồng nhƣ một đơn vị cấp địa phƣơng của một tổ chức xã hội bao gồm các cá nhân, gia đình, thể chế và các cấu trúc khác đóng góp cho cuộc sống hàng ngày của một xã hội, một nhóm ngƣời trong một khu vực địa lý xác định có thể đƣợc biến đổi bởi quá trình vận động lịch sử. Đảng, chính quyền địa phƣơng (thị trấn, xã, quận, phƣờng) - Bí thƣ Đảng ủy LÀNG - Chủ tịch UBND …… Phƣờng, hội Các tổ chức đoàn thể Dòng họ (bản, quận, phƣờng): - Hội phụ nữ GIA ĐÌNH - Hội nông dân - Hội cựu chiến binh - Đoàn thanh niên - Trƣởng thôn - Hội đồng già làng - Hƣơng ƣớc, quy ƣớc - Tổ hòa giải Hình 1.Cộng đồng làng và hệ thống quản lý hiện nay (Ngô Đức Thịnh, 2003) 5 Các cá nhân và tổ chức của cộng đồng có các thể chế riêng với mục đích phục vụ những lợi ích của cộng đồng, và sự đoàn kết của các cá thể trong cộng đồng là động lực tổng hợp của các yếu tố bên trong và bên ngoài để thực hiện những chức năng và mục đích ấy. Để nâng cao chất lƣợng sống của cộng đồng ngƣời ta thực hiện chiến lƣợc phát triển cộng đồng.

Theo định nghĩa của Liên Hiệp Quốc(1956): “Phát triển cộng đồng (Community Development) là những tiến trình qua đó nỗ lực của dân chúng kết hợp với nỗ lực của chính quyền để cải thiện các điều kiện kinh tế, xã hội, văn hoá của các cộng đồng và giúp các cộng đồng này hội nhập đồng thời đóng góp vào đời sống quốc gia”. Mục đích của phát triển cộng đồng là hƣớng tới giá trị hoàn mỹ trong mọi lĩnh vực của tiến bộ cộng đồng. Lý thuyết về phát triển cộng đồng – phát triển bền vững cộng đồng: a. Nguyên lý phát triển cộng đồng.[6] Chiến lƣợc phát triển cộng đồng phải đƣợc thực hiện trong quá trình lâu dài dựa trên nguyên lý phát triển xã hội đƣợc hiểu là hệ thống xác lập nên những hành động của cộng đồng mang tính phổ biến, toàn diện.

Nguyên lý phát triển xã hội đƣợc thể hiện ở 4 nguyên lý cơ bản: 1. Sự sinh tồn: Nguyên lý này là nguyên lý cơ bản nhất mang ý nghĩa cộng đồng phải tự đảm bảo cho sự sống và tồn tại của chính mình. Hình thái kinh tế - xã hội: Phát triển cộng đồng dựa trên nguyên lý kình thái kinh tế xã hội để tổ chức và thiết chế xã hội tạo ra sự chuyển biến trong cơ cấu và các mối tƣơng quan lực lƣợng trong xã hội.