TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi ViÖt Nam lµ mét n−íc n«ng nghiÖp nghÌo nµn l¹c hËu, ®· tiÕn hµnh chuyÓn dÞch nÒn kinh tÕ theo theo h−íng s¶n xuÊt hµng ho¸ vµ qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ë ViÖt Nam ®· ®¹t ®−îc nh÷ng thµnh tùu quan träng. NÒn kinh tÕ b¾t ®Çu tho¸t ra khái khñng ho¶ng, tiÒm n¨ng ®Êt ®ai vµ con ng−êi b¾t ®Çu ®−îc ®¸nh thøc, møc sèng cña ng−êi d©n ngµy cµng ®−îc c¶i thiÖn vµ ®· tù trang tr¶i ®−îc c¸c nhu cÇu thiÕt yÕu vÒ vËt t−, hµng ho¸ b»ng søc lùc cña chÝnh m×nh vµ th«ng qua trao ®æi mËu dÞch víi bªn ngoµi. Nh−ng so víi c¸c n−íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi th× møc sèng cña ng−êi d©n n−íc ta cßn thÊp, nhÊt lµ ng−êi d©n sèng ë n«ng th«n (chiÕm trªn 70% d©n sè)[3]. Bªn c¹nh ®ã qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ diÔn ra kh¸ nhanh khiÕn cho diÖn tÝch ®Êt thµnh thÞ ngµy cµng më réng, trong khi diÖn tÝch ®Êt canh t¸c trªn mét ®Çu ng−êi ë n«ng th«n ngµy cµng gi¶m, ®iÒu ®ã ®ßi hái ph¶i cã mét sè lo¹i c©y trång cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao h¬n s¬ víi nh÷ng c©y trång truyÒn thèng ®Ó n©ng cao møc sèng cña ng−êi d©n.
Khi ®êi sèng vËt chÊt cña ng−êi d©n ®−îc t¨ng lªn, th× nhu cÇu ®êi sèng tinh thÇn còng ®−îc quan t©m nhiÒu h¬n. Do vËy, thÞ tr−êng tiªu thô hoa, c©y c¶nh ngµy cµng ®−îc më réng. V× vËy, §¶ng ta ®· ®Æt vÊn ®Ò c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ (CNH - H§H) n«ng nghiÖp n«ng th«n lµ mét nhiÖm vô quan träng, cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n−íc. Mét khi ch−a t¹o ra ®−îc sù chuyÓn biÕn cña khu vùc nµy th× kh«ng thÓ nãi ®· hoµn thµnh 0 nhiÖm vô vÒ c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ (CNH - H§H) ®Êt n−íc [11].
§Ó lµm ®−îc ®iÒu ®ã §¶ng vµ ChÝnh phñ ®· chñ tr−¬ng ph¸t triÓn toµn diÖn n«ng, l©m, ng− nghiÖp, h×nh thµnh c¸c vïng chuyªn canh, th©m canh víi c¬ cÊu c©y trång hîp lý, cã s¶n phÈm hµng ho¸ nhiÒu vÒ sè l−îng, tèt vÒ chÊt l−îng nh»m n©ng cao thu nhËp vµ møc sèng cña ng−êi d©n, t¹o søc m¹nh cho quèc gia, x· héi. Thùc hiÖn chñ tr−¬ng ®ã huyÖn V¨n Giang thuéc tØnh H−ng Yªn ®· tËn dông lîi thÕ cña m×nh lµ n»m gi¸p thñ ®« Hµ Néi ®· tiÕn hµnh chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång tõ chuyªn trång lóa, ®ay. cho thu nhËp thÊp sang trång hoa, c©y c¶nh. cho thu nhËp cao h¬n.
VËy viÖc chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång cña huyÖn V¨n Giang trong nh÷ng n¨m võa qua cã n©ng cao møc sèng cña ng−êi d©n kh«ng? ViÖc s¶n xuÊt vµ tiªu thô hoa, c©y c¶nh cã thuËn lîi vµ khã kh¨n g×? XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ ®ã, chóng t«i ®· chän néi dung: “Nghiªn cøu t×nh h×nh s¶n xuÊt vµ tiªu thô hoa, c©y c¶nh ë huyÖn V¨n Giang - tØnh H−ng Yªn” lµm ®Ò tµi nghiªn cøu. Môc tiªu nghiªn cøu * Môc tiªu chung - Trªn c¬ së nghiªn cøu t×nh h×nh trång hoa, c©y c¶nh cña huyÖn ®Ó ®Ò ra nh÷ng ®Þnh h−íng vµ gi¶i ph¸p phï hîp nh»m ph¸t triÓn nghÒ trång hoa c©y c¶nh còng nh− thÞ tr−êng ®Çu ra cho c¸c s¶n phÈm nµy trong nh÷ng n¨m tíi. * Môc tiªu cô thÓ - HÖ thèng ho¸ c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ tiªu thô hoa, c©y c¶nh. - §¸nh gi¸ thùc tr¹ng t×nh h×nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ tiªu thô hoa c©y c¶nh cña huyÖn V¨n Giang trong nh÷ng n¨m võa qua.
1 - §Ò ra ®Þnh h−íng vµ gi¶i ph¸p nh»m ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ tiªu thô hoa, c©y c¶nh cña huyÖn trong nh÷ng n¨m tíi. §èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu * §èi t−îng nghiªn cøu §Ò tµi tËp trung nghiªn cøu vÒ t×nh h×nh s¶n xuÊt vµ tiªu thô hoa, c©y c¶nh cña c¸c hé n«ng d©n trong huyÖn V¨n Giang. * Ph¹m vi nghiªn cøu - Ph¹m vi vÒ néi dung: Nghiªn cøu thùc tr¹ng s¶n xuÊt vµ tiªu thô mét sè lo¹i hoa, c©y c¶nh chñ yÕu cña huyÖn V¨n Giang, tØnh H−ng Yªn nh− c©y trµ my, c©y quÊt, c©y hoa hång, c©y hoa ®µo. - Ph¹m vi vÒ kh«ng gian nghiªn cøu: §Ò tµi ®−îc thùc hiÖn t¹i huyÖn V¨n Giang.
- Ph¹m vi vÒ thêi gian: Nghiªn cøu t×nh h×nh s¶n xuÊt vµ tiªu thô hoa, c©y c¶nh cña c¸c hé n«ng d©n trong huyÖn trong giai ®o¹n 2002 - 2004 vµ dù kiÕn qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ®Õn n¨m 2010. Tæng quan tµi liÖu nghiªn cøu 2. §Æc ®iÓm chung vÒ hoa, c©y c¶nh 2. Mét sè kh¸i niÖm vÒ hoa c©y c¶nh Theo NguyÔn Kh¾c Trung vµ Ph¹m Minh Thu, “hoa, c©y c¶nh lµ nh÷ng lo¹i thùc vËt ®−îc trång ë v−ên, ruéng khay chËu, trong bån.
Còng nh− nh÷ng thùc vËt kh¸c, chóng cã thÓ sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn nhê vµo c¸c yÕu tè tù nhiªn (nh−: ®Êt, n−íc, kh«ng khÝ, ¸nh s¸ng.) vµ sù ch¨m sãc cña con ng−êi” [22]. Lª H÷u CÇn vµ NguyÔn Xu©n Linh ®−a ra kh¸i niÖm vÒ c©y c¶nh nh− sau “C¸c lo¹i th¶o méc ®−îc con ng−êi tuyÓn chän nu«i trång trªn ®Êt v−ên hay trong vËt chøa ®Êt trång (ang, chËu v.) dï cã hay kh«ng cã t¸c ®éng thu nhá hoÆc t¹o h×nh nghÖ thuËt nh»m môc ®Ých trang trÝ vµ th−ëng ngo¹n ®Òu ®−îc coi lµ c©y c¶nh” [4]. Nh÷ng ®Æc ®iÓm kinh tÕ, kü thuËt cña viÖc s¶n xuÊt vµ tiªu thô hoa, c©y c¶nh Hoa, c©y c¶nh lµ lo¹i c©y mang ®ñ ®Æc ®iÓm cña c¸c lo¹i c©y trång kh¸c. Chóng héi tô cña vÎ ®Ñp thiªn nhiªn vµ sù ch¨m sãc cña bµn tay con ng−êi, lµ sù m« pháng thÕ giíi tù nhiªn mét c¸ch hoµn mü.
Hoa cïng víi c©y c¶nh ®· gãp phÇn t« ®iÓm cho cuéc sèng cña con ng−êi vµ ®em l¹i cho con ng−êi nh÷ng c¶m xóc tuyÖt vêi mµ c¸c quµ tÆng kh¸c kh«ng cã ®−îc, chÝnh sù kh¸c biÖt ®ã mµ s¶n xuÊt hoa, c©y c¶nh mang nh÷ng ®Æc ®iÓm rÊt kh¸c biÖt, ®ßi hái tÝnh thÈm mü cao còng nh− kü thuËt ch¨m sãc rÊt ®Æc biÖt. Yªu hoa lµ yªu c¸i ®Ñp, ®ã lµ thuéc tÝnh cña nh©n lo¹i, tõ nçi kh¸t c¸i ®Ñp cña hoa trong 3 thiªn nhiªn, con ng−êi ®· mang hoa vµo th¬, vÏ hoa lªn giÊy, lªn lôa. ®Ó th−ëng thøc vÎ ®Ñp cña chóng, ®iÒu nµy cho thÊy con ng−êi ®· yªu hoa, c©y c¶nh ®Õn nh−êng nµo. Ch¬i hoa, c©y c¶nh kh«ng chØ lµ mét thó vui gi¶i trÝ lµnh m¹nh mµ nã cßn lµ ho¹t ®éng v¨n ho¸ mang tÝnh nh©n v¨n s©u s¾c.
NghÖ thuËt ch¬i hoa, c©y c¶nh cã tÝnh quÇn chóng réng r·i, cã tÝnh d©n téc ®Ëm ®µ, tÝnh nh©n v¨n cao quý, tÝnh thÈm mü ®éc ®¸o, tÝnh triÕt häc s©u s¾c, tÝnh s¸ng t¹o míi mÎ, tÝnh kinh tÕ cao vµ mang ®Ëm ®µ b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc. Xung quanh viÖc trång hoa, c©y c¶nh cã nhiÒu vÊn ®Ò nh− ph¸t triÓn theo h−íng nµo? Nªn trång lo¹i c©y nµo? Theo nhiÒu nhµ chuyªn m«n trong lÜnh vùc n«ng nghiÖp th× ph¸t triÓn theo ba h−íng ®ã lµ më réng quy m« s¶n xuÊt, n©ng cao chÊt l−îng s¶n phÈm, ®¸p øng c¸c nhu cÇu trong n−íc vµ h−íng tíi xuÊt khÈu. §êi sèng kinh tÕ cña ®¹i bé phËn d©n chóng ngµy cµng ®−îc c¶i thiÖn, nhu cÇu vÒ c¸c gi¸ trÞ v¨n ho¸ tinh thÇn ngµy cµng t¨ng. H¬n n÷a nhu cÇu nµy kh«ng chØ cã ë nh÷ng hé kinh tÕ kh¸ mµ cã ë ®¹i bé phËn d©n chóng.
Do vËy, ph¸t triÓn theo h−íng më réng quy m« vµ ®a d¹ng ho¸ c¸c chñng lo¹i c©y trång, ®Æc biÖt lµ c©y cã gi¸ trÞ cao lµ xu h−íng chÝnh ë nh÷ng vïng trång hoa, c©y c¶nh hiÖn nay ë n−íc ta. C©y c¶nh vµ hoa lµ nh÷ng lo¹i c©y tiªu hao lao ®éng sèng nhiÒu h¬n lao ®éng vËt ho¸, bëi vËy kh«ng ph¶i cø bãn nhiÒu ph©n, phun nhiÒu chÊt kÝch thÝch th× c©y sÏ cã hoa, c©y ®Ñp mµ cÇn ph¶i ®Çu t− nhiÒu c«ng lao ®éng ®Ó ch¨m sãc, tØa cµnh, t¹o d¸ng cho c©y, bãn ph©n ®óng thêi gian ®Ó c©y ra hoa kÞp thêi vô. Do vËy, h¹ch to¸n cÇn ph¶i chi tiÕt ®Çy ®ñ c¸c kho¶n chi phÝ ®Æc biÖt lµ c«ng lao ®éng nh»m ®¸nh gi¸ ®óng hiÖu qu¶ s¶n xuÊt. Víi nh÷ng c©y c¶nh nh− c©y thÕ sung, sanh, si, duèi.
tr−íc khi ®−a vµo chËu ®Ó t¹o d¸ng th× cÇn mét kho¶ng thêi gian tèi thiÓu tõ 1-2 n¨m 4 trång ngoµi ruéng ®Ó c©y sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn nh»m t¹o th©n vµ dÔ to. Qu¸ tr×nh t¹o d¸ng, uèn thÕ c©y cã thÓ kÐo dµi tõ vµi n¨m ®Õn hµng chôc n¨m, nh÷ng c©y to thÕ xï x×, thÕ ®Ñp cã gi¸ cao. Víi c¸c lo¹i quÊt c¶nh, quýt c¶nh vµ cam c¶nh kh«ng yªu cÇu uèn, t¹o thÕ nhiÒu mµ viÖc ch¨m sãc vµ t¹o d¸ng ph¶i ®−îc tiÕn hµnh tõ khi c©y ®−îc kho¶ng mét n¨m tuæi. Qu¸ tr×nh sau ®ã lµ tØa l¸, uèn cµnh, ®¶o gèc.
nh»m t¹o cho qu¶ chÝn ®óng vµo dÞp tÕt. NÕu qu¶ chÝn sím hay muén qu¸ sÏ lµm c©y bÞ mÊt gi¸ trÞ, tõ ®ã ¶nh h−ëng ®Õn kÕt qu¶ s¶n xuÊt. Víi c¸c lo¹i hoa th× gièng ®−îc coi lµ vÊn ®Ò hÕt søc quan träng. Nh÷ng gièng tèt, cã kh¶ n¨ng chÞu bÖnh cao, mµu s¾c ®Ñp, h−¬ng th¬m quyÕn rò ®−îc ng−êi s¶n xuÊt quan t©m vµ t¨ng c−êng trong s¶n xuÊt, ngoµi ra gièng cßn ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn n¨ng suÊt, chÊt l−îng hoa.
Hoa lµ s¶n phÈm t−¬i, kh«ng thÓ ®Ó l©u, do ®ã qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ ®Æc biÖt lµ qu¸ tr×nh sau thu ho¹ch yªu cÇu kü thuËt vÒ b¶o qu¶n vµ vËn chuyÓn lµ v« cïng quan träng. * §Æc ®iÓm sinh häc vµ kh¶ n¨ng thÝch nghi cña hoa - Yªu cÇu nhiÖt ®é: + Nhãm hoa «n ®íi: 17 - 250C + Nhãm hoa nhiÖt ®íi: 20 - 300C (ban ngµy) vµ 18 - 220C (ban ®ªm). - Yªu cÇu ®é Èm: + Nhãm hoa «n ®íi: 70 - 80% + Nhãm hoa nhiÖt ®íi: 85 - 95%. - Yªu cÇu ¸nh s¸ng: Lµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho qu¸ tr×nh quang hîp, thiÕu ¸nh s¸ng c©y hoa kh«ng thÓ quang hîp ®−îc.
- Yªu cÇu vÒ ®Êt: §Êt cã vai trß cung cÊp n−íc vµ chÊt dinh d−ìng cho c©y. Hoa ®−îc trång ë ®Êt cã thµnh phÇn c¬ giíi nhÑ, cao, xèp, tho¸t n−íc tèt, hoa ph¸t triÓn tèt ë ®Êt cã ®é pH = 6,9 [10]. 5 - Thêi gian gieo trång: Hoa lµ c©y trång võa ng¾n ngµy, võa dµi ngµy nªn ®iÒu kiÖn sinh tr−ëng còng nh− x¸c ®Þnh thêi vô trong n¨m lµ phong phó, mïa nµo hoa Êy vµ nã th−êng ®−îc trång nhiÒu vµo 02 mïa lµ §«ng Xu©n vµ HÌ Thu. + Vô §«ng Xu©n: S¶n phÈm hoa phong phó, khÝ hËu m¸t nªn hoa l©u tµn, mµu s¾c ®Ñp.
MÆt kh¸c, thêi gian nµy còng lµ mïa c−íi, lÔ, tÕt, héi. nªn l−îng tiªu thô hoa lµ rÊt cao. + Vô HÌ Thu: N¨ng suÊt, mÉu m· kh«ng ®Ñp b»ng vô §«ng Xu©n vµ l−îng tiªu dïng còng Ýt h¬n.