Luận án Tiến sĩ về Chính sách Phát triển Doanh nghiệp Nông nghiệp Việt Nam

Chuyên khảo Chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại việt nam phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp

• Tác giả: Trần Thị Kim Anh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Kim Hào
• Trường học: Viện Nghiên Cứu Quản Lý Kinh Tế Trung Ương
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Chính Sách Phát Triển Doanh Nghiệp Nông Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
• 0.2. Những đóng góp mới của luận án
• 0.3. Cấu trúc của nội dung luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP
• 1.1.1. Nghiên cứu về tạo lập môi trường cho hoạt động kinh doanh nông nghiệp và khung chính sách nông nghiệp
• 1.1.2. Nghiên cứu đánh giá thực trạng của quá trình phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 1.1.3. Nghiên cứu về chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 1.1.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.2. HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Cách tiếp cận và khung phân tích
• 1.2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP
• 2.1.1. Doanh nghiệp nông nghiệp. Chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 2.1.2. Nội dung nghiên cứu chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 2.1.3. Tiêu chí đánh giá chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 2.2. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP
• 2.2.1. Kinh nghiệm quốc tế về chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 2.2.2. Một số bài học rút ra cho hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
• 3.1. THỰC TRẠNG DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Số lượng doanh nghiệp nông nghiệp
• 3.1.2. Quy mô doanh nghiệp nông nghiệp. Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nông nghiệp
• 3.2. THỰC TRẠNG HOẠCH ĐỊNH VÀ TỔ CHỨC TRIỂN KHAI CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP
• 3.2.1. Thực trạng hoạch định chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 3.2.2. Thực trạng tổ chức triển khai chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 3.3. THỰC TRẠNG THỤ HƯỞNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP CỦA VIỆT NAM
• 3.3.1. Chính sách đất đai
• 3.3.2. Chính sách hỗ trợ đầu tư
• 3.3.3. Chính sách tiếp cận vốn tín dụng
• 3.3.4. Chính sách khoa học công nghệ
• 3.3.5. Chính sách về lao động và đào tạo nhân lực
• 3.3.6. Chính sách hỗ trợ xúc tiến thương mại và phát triển thị trường
• 3.3.7. Chính sách hỗ trợ chế biến sản phẩm
• 3.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Những hạn chế, bất cập
• 3.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TỚI
• 4.1. BỐI CẢNH, QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TỚI
• 4.1.1. Bối cảnh liên quan đến chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới
• 4.1.2. Quan điểm và định hướng về chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam giai đoạn tới
• 4.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TỚI
• 4.2.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện khâu hoạch định chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 4.2.2. Nhóm giải pháp hoàn thiện khâu tổ chức triển khai chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• appendix.1. Những điểm hạn chế của luận án
• appendix.2. Kiến nghị hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại Việt Nam trở nên cấp thiết trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ. Doanh nghiệp nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện năng suất, chất lượng sản phẩm và thúc đẩy phát triển bền vững. Theo Tổng cục Thống kê, tính đến cuối năm 2019, số lượng doanh nghiệp nông nghiệp chỉ chiếm gần 1% tổng số doanh nghiệp cả nước, cho thấy tiềm năng phát triển còn rất lớn. Chính sách hiện hành chủ yếu tập trung vào hỗ trợ đầu tư, ưu đãi tín dụng và khuyến khích chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, tính đồng bộ và hiệu quả của các chính sách này vẫn còn hạn chế. Việc hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp không chỉ giúp thúc đẩy kinh tế nông thôn mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho hàng triệu lao động. Chính phủ đã đặt mục tiêu đến năm 2030 có 80.000 doanh nghiệp nông nghiệp hoạt động hiệu quả, điều này đòi hỏi cần có những nghiên cứu sâu sắc và thực tiễn hơn để điều chỉnh chính sách cho phù hợp với bối cảnh mới.

II. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế

Chương này hệ thống hóa các lý thuyết và kinh nghiệm quốc tế liên quan đến chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, việc tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi là yếu tố quyết định cho sự phát triển doanh nghiệp nông nghiệp. Các quốc gia như Israel và Hà Lan đã thành công nhờ vào việc đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ và nghiên cứu, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, việc hỗ trợ chuỗi giá trị nông nghiệp, từ sản xuất đến tiêu thụ cũng là một bài học quý giá cho Việt Nam. Kinh nghiệm từ các nước phát triển cho thấy, việc xây dựng mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp chế biến là rất cần thiết để nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp. Từ những kinh nghiệm này, Việt Nam có thể rút ra những bài học quý báu để hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và bền vững trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

III. Thực trạng chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại Việt Nam

Chương này đánh giá thực trạng chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại Việt Nam. Mặc dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng thực tế cho thấy doanh nghiệp nông nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn. Số lượng doanh nghiệp nông nghiệp tăng trưởng chậm, chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Việc tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và thị trường vẫn còn nhiều rào cản. Chính sách đất đai chưa thực sự linh hoạt, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng sản xuất của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, việc tổ chức triển khai chính sách còn thiếu đồng bộ, dẫn đến hiệu quả không cao. Một số chính sách hỗ trợ chưa được thực hiện đầy đủ, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp nông nghiệp. Để khắc phục tình trạng này, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp nông nghiệp phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

IV. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp

Chương này đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp tại Việt Nam. Đầu tiên, cần điều chỉnh và bổ sung các chính sách hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả. Việc xây dựng một khung chính sách rõ ràng, dễ tiếp cận sẽ giúp doanh nghiệp nông nghiệp tận dụng tối đa các cơ hội. Thứ hai, cần chú trọng đến việc đào tạo nguồn nhân lực cho doanh nghiệp nông nghiệp, nâng cao trình độ và kỹ năng cho người lao động. Thứ ba, chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới, thông qua việc khuyến khích nghiên cứu và phát triển. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp trong việc triển khai các chính sách, nhằm tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi và bền vững. Những giải pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp nông nghiệp phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Khu vực doanh nghiệp nông nghiệp giữ vị trí then chốt trong quá trình chuyển dịch mô hình tăng trưởng và tái cơ cấu kinh tế nông thôn tại các quốc gia đang phát triển. Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam" (Chuyên ngành: Quản lý kinh tế, Mã số: 9 31 01 10) do NCS. Trần Thị Kim Anh thực hiện tại Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Kim Hào và TS. Nguyễn Minh Tú, là công trình nghiên cứu hệ thống và toàn diện về khuôn khổ thể chế hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp giai đoạn 2011–2019 và định hướng đến năm 2030.

Bối cảnh thực tiễn cho thấy nông nghiệp Việt Nam dù đóng góp 14,8% GDP (Tổng cục Thống kê, 2020) và bảo đảm sinh kế cho gần 70% dân số, nhưng nền sản xuất vẫn mang nặng tính phân tán với chủ thể cốt lõi là kinh tế hộ gia đình quy mô nhỏ. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê (2020), tính đến ngày 31/12/2019, cả nước có 10.085 doanh nghiệp nông nghiệp đang hoạt động (năm 2020 đạt khoảng 11.000 doanh nghiệp), chỉ chiếm chưa đầy 1% tổng số doanh nghiệp cả nước. Cơ cấu quy mô doanh nghiệp bộc lộ rõ sự mất cân đối nghiêm trọng: doanh nghiệp quy mô nhỏ và siêu nhỏ chiếm tới 92,35%, doanh nghiệp quy mô vừa chiếm 2,06% và doanh nghiệp quy mô lớn chiếm vỏn vẹn 5,59%. Nhằm hiện thực hóa mục tiêu tại Nghị quyết số 35/NQ-CP ngày 17/7/2019 của Chính phủ đạt 80.000 doanh nghiệp nông nghiệp hoạt động hiệu quả vào năm 2030, việc giải quyết các điểm nghẽn thể chế trở thành yêu cầu cấp bách.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) được xác định rõ: phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận cục bộ từng chính sách đơn lẻ (đất đai, thuế hoặc tín dụng) hoặc đánh giá tác động trong giai đoạn ngắn, thiếu vắng một công trình bao quát đồng bộ 7 trục chính sách cốt lõi theo chu trình quản lý chính sách công xuyên suốt thập kỷ 2011–2019.

Luận án đặt ra và giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và các giả thuyết tương ứng:

• RQ1: Thực trạng phát triển của khu vực doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2011–2019 diễn ra như thế nào về số lượng, quy mô và hiệu quả kinh doanh?
• RQ2: Nội dung hoạch định và phương thức tổ chức triển khai 7 nhóm chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp cấp Trung ương có những đặc trưng và khiếm khuyết cấu trúc nào?
• RQ3: Mức độ tiếp cận và tỷ lệ thụ hưởng thực tế của doanh nghiệp nông nghiệp đối với các gói chính sách ưu đãi đạt mức độ nào, rào cản hành chính và chi phí giao dịch phát sinh từ đâu?
• RQ4: Những giải pháp đột phá nào về tái cấu trúc khâu hoạch định và hoàn thiện bộ máy tổ chức thực thi chính sách cần được thiết lập cho giai đoạn 2021–2030?

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian toàn quốc với 14 tỉnh đại diện cho cả 3 miền Bắc, Trung, Nam; khung thời gian khảo sát thực nghiệm 2018–2019 và chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2011–2019.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về môi trường kinh doanh nông nghiệp và can thiệp chính sách hình thành 3 luồng học thuyết chính trong y văn quốc tế và trong nước:

Luồng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào lý thuyết môi trường thuận lợi (Enabling Business Environment). Gabor Konig, Carlos A. da Silva và Nomathemba Mhlanga (FAO, 2013) lập luận rằng xếp hạng môi trường kinh doanh thuận lợi nói chung không đồng nghĩa với việc thúc đẩy kinh doanh nông nghiệp hiệu quả nếu nhà nước không có cơ chế bù đắp rủi ro sinh học, thời tiết và tính mùa vụ đặc thù. Đồng quan điểm, Steven Jaffee và cộng sự (World Bank, 2016) chỉ ra các khiếm khuyết cấu trúc tại Việt Nam khi doanh nghiệp nhà nước duy trì vị thế thống lĩnh trong chuỗi giá trị đầu vào (thủy lợi, giống, phân bón, lâm nghiệp), tạo ra sự bất bình đẳng với khu vực tư nhân và làm suy giảm hiệu quả phân bổ tài nguyên nước do thiếu cơ chế định giá thị trường.

Luồng nghiên cứu thứ hai phân tích liên kết chuỗi giá trị và tiếp cận theo lãnh thổ (Territorial-based Value Chain Approach). Hitchcock (2018) cùng Mark Lundy và cộng sự (2017) khẳng định chính sách công cần chuyển hướng từ hỗ trợ sản xuất đơn thuần sang tài trợ hạ tầng liên kết chuỗi giá trị, cung cấp công cụ tài chính vi mô và nâng cao năng lực cho các tác nhân tư nhân tham gia phân khúc giá trị gia tăng cao. Ngược lại, Pieter de Wolf và Herman Schoorlemmer (2008) cùng Mark Casson và cộng sự (2006) tiếp cận từ góc độ lý thuyết tinh thần khởi nghiệp nông nghiệp (Agri-entrepreneurship), xem năng lực nội sinh của doanh nhân nông thôn là động lực cốt lõi quyết định sự thành bại của chính sách hỗ trợ.

==========================================================================================
                     BẢNG TỔNG HỢP SO SÁNH CÁC LUỒNG HỌC THUYẾT VÀ CASE QUỐC TẾ
==========================================================================================
Tác giả / Nghiên cứu       Trọng tâm lý thuyết / Mô hình           Điểm đối lập / Bất cập chỉ ra
------------------------------------------------------------------------------------------
Gabor Konig et al. (2013)  Enabling Environment Framework          Chỉ số kinh doanh chung không phản
FAO Perspectives                                                   ánh đúng rủi ro đặc thù nông nghiệp.
------------------------------------------------------------------------------------------
Andrzej Kwieciński (2015)  Chính sách kép: Năng suất dài hạn vs   Mâu thuẫn giữ giá thấp cho tiêu dùng
Tây Balkan (Western Balkans) Bình ổn giá ngắn hạn                  và giá cao bảo hộ nông dân gây méo mó.
------------------------------------------------------------------------------------------
Radmila Grozdanic (2013)   Tái cấu trúc thể chế nông nghiệp       Tư nhân hóa doanh nghiệp nhà nước;
Đông Âu & Tây Balkan       và tiếp cận thị trường FTA              loại bỏ rào cản tham nhũng thể chế.
------------------------------------------------------------------------------------------
DAFF South Africa (2011)   Hỗ trợ ươm tạo doanh nghiệp vừa và     Thiếu hạ tầng chế biến và dịch vụ
Cộng hòa Nam Phi           nhỏ chế biến nông sản (SMEs)            hỗ trợ kinh doanh làm thất bại chuỗi.
------------------------------------------------------------------------------------------
Đặng Ngọc Dinh (2015)      Lý thuyết thiết kế chính sách và lỗi   Chính sách "lạc chuẩn" tạo ra sai phạm
Việt Nam                   hệ thống trong thực thi công quyền      mang tính hệ thống, kéo dài diện rộng.
==========================================================================================

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Nguyễn Đỗ Anh Tuấn và cộng sự (2016, 2018), Nguyễn Thị Mỹ và cộng sự (2017), Nguyễn Thị Dương Nga (2017), và Nguyễn Quốc Ngữ (2016) đã nhận diện các điểm nghẽn về đất đai, tín dụng nông nghiệp, cũng như sự thiếu hụt các quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương. Tuy nhiên, các công trình này chủ yếu dừng lại ở phân tích mô tả hoặc khuyến nghị chính sách tản mạn.

Luận án của NCS. Trần Thị Kim Anh định vị vị trí học thuật bằng việc tích hợp cách tiếp cận chu trình chính sách của Frank Ellis (1992) với phân tích định lượng - định tính đa chiều, khảo sát trực tiếp 7 trụ cột chính sách tác động lên toàn bộ vòng đời doanh nghiệp nông nghiệp trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp vào lý thuyết quản lý kinh tế và chính sách công thông qua việc phát triển và hoàn thiện các luận điểm khoa học sau:

1. Lý thuyết tạo lập giá trị và vai trò doanh nghiệp tư nhân: Kế thừa luận điểm của Michael Porter (1998) khẳng định "chỉ có doanh nghiệp mới tạo ra của cải, không phải chính phủ", luận án chứng minh rằng doanh nghiệp nông nghiệp là "hạt nhân dẫn dắt" chuỗi giá trị nông sản, đóng vai trò chuyển giao công nghệ, định hình tiêu chuẩn chất lượng và liên kết kinh tế hộ vào thị trường hàng hóa quy mô lớn.
2. Khái niệm hóa doanh nghiệp nông nghiệp trong bối cảnh luật pháp chuyển đổi: Luận án hệ thống hóa sự tiến hóa khái niệm từ Luật Công ty/Luật Doanh nghiệp tư nhân (1990), Luật Doanh nghiệp (1999, 2005, 2014, 2020), từ đó đưa ra định nghĩa chuẩn xác:

   "Doanh nghiệp nông nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản." (Trần Thị Kim Anh, 2021).

3. Lý thuyết về khiếm khuyết thiết kế chính sách (Policy Design Failure): Vận dụng luận điểm của Đặng Ngọc Dinh (2015) về sự sai lệch chuẩn mực trong thiết kế văn bản:

   "Một chính sách có nội dung đúng đắn thì trong quá trình thực thi nếu có xuất hiện những 'sai phạm' cũng chỉ là những 'sai số'. Ngược lại, một chính sách có nội dung 'lạc chuẩn' khi thực thi chính sách sai phạm sẽ xảy ra ở khắp nơi và thường xuyên, kéo dài... tồn tại 'lỗi hệ thống'."

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 chiều kích lý thuyết:

• Tiếp cận chu trình chính sách (Policy Cycle Theory - Ellis, 1992): Khảo sát đường đi của chính sách qua 4 mắt xích liên hoàn: Hoạch định (Mục tiêu, nội dung) $\rightarrow$ Tổ chức triển khai (Bộ máy, nguồn lực, thanh kiểm tra) $\rightarrow$ Kết quả thụ hưởng (Tỷ lệ tiếp cận, chuyển biến sản xuất) $\rightarrow$ Nhận diện bất cập và Đề xuất giải pháp hoàn thiện.
• Tiếp cận phân định chức năng khu vực công - khu vực tư: Khu vực công đóng vai trò kiến tạo, ban hành thể chế và cung ứng dịch vụ công (hạ tầng, nghiên cứu cơ bản, xúc tiến thương mại); khu vực tư vận hành theo tín hiệu thị trường, tối đa hóa lợi nhuận và là chủ thể trực tiếp thẩm định chất lượng chính sách thông qua mức độ thụ hưởng.
• Khung phân tích 7 trụ cột chính sách can thiệp: Bao gồm (1) Đất đai, (2) Hỗ trợ đầu tư, (3) Vốn và tín dụng, (4) Khoa học công nghệ, (5) Lao động và đào tạo, (6) Xúc tiến thương mại - thị trường, và (7) Hỗ trợ chế biến sản phẩm.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan thực chứng kết hợp chủ nghĩa hiện thực phê phán (Positivism & Critical Realism), sử dụng phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods Design) kết hợp chặt chẽ giữa thống kê mô tả, thống kê so sánh thứ cấp và phân tích dữ liệu sơ cấp đa tầng (Multi-level Empirical Design).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp được thiết kế bài bản, bảo đảm tính đại diện địa lý và tính hợp lệ cấu trúc (Construct Validity):

1. Khảo sát doanh nghiệp nông nghiệp ($N = 108$): Thu thập dữ liệu tại 14 tỉnh đại diện cho 3 miền Bắc, Trung, Nam trong giai đoạn từ tháng 6/2018 đến tháng 12/2019. Cấu trúc mẫu gồm 40 doanh nghiệp điều tra trực tiếp (tác giả đến tận cơ sở) và 68 doanh nghiệp điều tra qua bảng hỏi gửi thư/trực tuyến (phát ra 100 phiếu, thu về 68 phiếu hợp lệ, tỷ lệ phản hồi 68%). Nội dung đo lường: tài sản, nhân sự, doanh thu, lợi nhuận, chi phí tuân thủ, và mức độ tiếp cận 7 gói chính sách.
2. Khảo sát cán bộ quản lý địa phương ($N = 32$): Điều tra 32 cán bộ công quyền thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, và UBND cấp huyện tại 14 tỉnh nghiên cứu (phát ra 56 phiếu, thu về 32 phiếu hợp lệ, tỷ lệ 57,14%). Đo lường năng lực bộ máy, sự phối hợp liên ngành và rào cản ngân sách địa phương.
3. Phỏng vấn sâu chuyên gia chính sách ($N = 20$): Thực hiện phỏng vấn bán cấu trúc với 20 chuyên gia hàng đầu về kinh tế nông nghiệp và chính sách công tại Hà Nội nhằm thẩm định tính khả thi và xung đột pháp lý của các văn bản quy phạm.

Data và phân tích

Nghiên cứu phối hợp các phương pháp phân tích:

• Phương pháp rà soát chính sách (Policy Review): Pháp điển hóa và bóc tách nội dung hệ thống văn bản luật, nghị định, thông tư của Chính phủ và các Bộ ngành trong giai đoạn 2011–2019 (đặc biệt là Nghị định 210/2013/NĐ-CP, Nghị định 57/2018/NĐ-CP, Nghị định 55/2015/NĐ-CP, Nghị định 116/2018/NĐ-CP).
• Phương pháp tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo thông tin giữa ba nguồn: báo cáo thống kê quốc gia, đánh giá của cơ quan quản lý nhà nước, và phản hồi thực chứng từ cộng đồng doanh nghiệp cùng tiếng nói chuyên gia độc lập.
• Thống kê mô tả và phân tích so sánh: Đánh giá độ lệch giữa mục tiêu thiết kế chính sách và kết quả thụ hưởng thực tế, phân tích nguyên nhân nghẽn mạch tại từng khâu thực thi.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phân tích thực nghiệm của luận án làm sáng tỏ 5 phát hiện mang tính bước ngoặt:

1. Nghịch lý về quy mô và mật độ doanh nghiệp: Dù khu vực nông nghiệp tạo sinh kế cho gần 70% dân số và chiếm 14,8% GDP, số lượng doanh nghiệp nông nghiệp chỉ chiếm dưới 1% tổng số doanh nghiệp cả nước. Sự thống trị tuyệt đối của nhóm siêu nhỏ và nhỏ (92,35%) tạo ra rào cản nghiêm trọng về năng lực hấp thụ vốn và công nghệ.
2. Khoảng cách lớn giữa ban hành chính sách và mức độ thụ hưởng: Hệ thống chính sách được thiết kế bao trùm 7 lĩnh vực nhưng tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận được các ưu đãi thực tế rất thấp. Thủ tục hành chính rườm rà, tiêu chí chứng minh phức tạp biến các gói hỗ trợ thành "rào cản kỹ thuật" đối với khu vực tư nhân.
3. Điểm nghẽn thể chế đất đai và rủi ro tích tụ ruộng đất: Hạn mức giao đất nông nghiệp, thủ tục chuyển nhượng quyền sử dụng đất phức tạp, và thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro trong dồn điền đổi thửa khiến doanh nghiệp không thể thiết lập các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn.
4. Ách tắc tín dụng do tài sản bảo đảm trên đất nông nghiệp: Doanh nghiệp nông nghiệp gặp khó khăn cố hữu trong việc thế chấp tài sản hình thành trên đất (nhà kính, chuồng trại công nghệ cao, cây trồng lâu năm) do cơ chế định giá và cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu tài sản nông nghiệp chưa hoàn thiện.
5. Sự thiếu hụt và phân tán nguồn lực thực thi: Chính sách hỗ trợ được ban hành ở cấp Trung ương nhưng nguồn kinh phí đối ứng tại địa phương không được bố trí thỏa đáng. Hiện tượng "chính sách không kèm ngân sách" dẫn đến tình trạng triển khai nửa vời, triệt tiêu động lực đầu tư dài hạn của doanh nghiệp.

==========================================================================================
              ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ TIẾP CẬN VÀ NGHẼN MẠCH THỰC THI 7 NHÓM CHÍNH SÁCH
==========================================================================================
Lĩnh vực chính sách       Thực trạng thụ hưởng              Nguyên nhân ách tắc cốt lõi
------------------------------------------------------------------------------------------
1. Đất đai                Rất thấp                         Hạn mức hạn chế; thủ tục thuê đất,
                                                           tích tụ đất phức tạp, rủi ro cao.
2. Hỗ trợ đầu tư          Thấp                             Nghị định 210/57 thủ tục quyết toán
                                                           phức tạp; ngân sách địa phương thiếu.
3. Tín dụng               Trung bình - Thấp                Tài sản trên đất (nhà kính, cây lâu
                                                           năm) khó làm tài sản thế chấp.
4. Khoa học công nghệ     Thấp                             Bảo hộ SHTT yếu; thủ tục chuyển giao
                                                           và quỹ mạo hiểm chưa vận hành.
5. Lao động & đào tạo     Trung bình                       Chương trình đào tạo chưa sát nhu cầu
                                                           công nghệ cao của doanh nghiệp.
6. Xúc tiến thương mại    Trung bình                       Thiếu chiến lược thương hiệu nông sản
                                                           quốc gia; kinh phí xúc tiến tản mạn.
7. Chế biến sản phẩm      Thấp                             Thiếu cụm công nghiệp chế biến sâu;
                                                           chi phí logistics, kho lạnh quá lớn.
==========================================================================================

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Luận án khẳng định mô hình chu trình chính sách của Ellis (1992) chỉ phát huy hiệu quả khi thiết lập được cơ chế phản hồi thông tin hai chiều giữa cơ quan công quyền và đối tượng thụ hưởng tư nhân, đồng thời làm rõ khái niệm "lỗi hệ thống" trong thiết kế chính sách công tại các nền kinh tế chuyển đổi.
• Về mặt phương pháp: Cung cấp bộ công cụ điều tra thực nghiệm 3 lớp (Doanh nghiệp - Cán bộ địa phương - Chuyên gia), có thể nhân rộng để đánh giá chính sách trong các ngành kinh tế chuyên biệt khác.
• Về mặt chính sách và thực tiễn:
  1. Hoạch định chính sách: Cần xóa bỏ tư duy bao cấp hỗ trợ dàn trải, chuyển sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm vào các doanh nghiệp đầu tàu có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị; sửa đổi Luật Đất đai theo hướng nới rộng hạn mức và linh hoạt mục đích chuyển đổi cây trồng.
  2. Tổ chức thực thi: Đơn giản hóa thủ tục phê duyệt dự án nông nghiệp; thành lập và nâng cao năng lực Quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phương; hợp pháp hóa việc sử dụng công trình xây dựng trên đất nông nghiệp làm tài sản thế chấp vay vốn ngân hàng.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Giới hạn mẫu khảo sát: Mẫu điều tra sơ cấp gồm 108 doanh nghiệp và 32 cán bộ quản lý tuy đảm bảo tính đại diện 3 miền nhưng chưa đủ bao quát toàn bộ 63 tỉnh thành và các tiểu ngành nông nghiệp đặc thù (thủy sản nước ngọt, dược liệu dưới tán rừng).
• Giới hạn dữ liệu chuỗi thời gian: Số liệu thực nghiệm tập trung giai đoạn 2018–2019, chưa lượng hóa hết các biến động bất thường do đại dịch COVID-19 và biến động địa chính trị toàn cầu tác động đến chuỗi cung ứng nông sản giai đoạn sau năm 2020.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: (1) Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) để phân tích tác động lan tỏa của chính sách theo từng vùng sinh thái nông nghiệp; (2) Phân tích chính sách thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn, chuyển đổi số và tín chỉ carbon trong doanh nghiệp nông nghiệp; (3) Đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nông nghiệp nội địa.

Tác động và ảnh hưởng

Nghiên cứu tạo ra các giá trị tác động đa chiều:

• Tác động học thuật: Đóng góp tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các viện nghiên cứu kinh tế, trường đại học trong giảng dạy chuyên ngành Quản lý kinh tế và Chính sách công.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở thực chứng trực tiếp cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương trong việc rà soát, sửa đổi các nghị định hỗ trợ đầu tư vào nông nghiệp nông thôn (như Nghị định 57/2018/NĐ-CP) và chuẩn bị văn kiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021–2030.
• Tác động kinh tế - xã hội: Góp phần tháo gỡ các nút thắt về giải ngân vốn, đất đai, tạo tiền đề nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn và hiện thực hóa mục tiêu 80.000 doanh nghiệp nông nghiệp vào năm 2030.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích chính sách hoàn chỉnh, hệ thống dữ liệu thực nghiệm phong phú và bộ công cụ bảng hỏi đã được chuẩn hóa.
• Nhà hoạch định chính sách: Nắm bắt chính xác căn nguyên các điểm nghẽn thực thi từ cấp cơ sở để thiết kế các chính sách khả thi, hạn chế "lỗi hệ thống".
• Hiệp hội và Cộng đồng Doanh nghiệp nông nghiệp: Sử dụng luận cứ khoa học để tham gia phản biện chính sách, nâng cao năng lực đối thoại công - tư (PPP) và tận dụng hiệu quả các nguồn lực ưu đãi của Nhà nước.
• Chính quyền địa phương (Sở KH&ĐT, DARD, UBND cấp huyện): Có cơ sở tham chiếu để tháo gỡ vướng mắc trong phân bổ nguồn lực, cấp phép đầu tư và quản lý đất đai nông nghiệp tại địa bàn.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Chu trình Chính sách của Frank Ellis (1992) vào thực tiễn quản lý kinh tế Việt Nam bằng cách chứng minh rằng: hiệu lực của chính sách nông nghiệp phụ thuộc vào mức độ tương thích giữa thiết kế thể chế (khu vực công) và năng lực hấp thụ của doanh nghiệp (khu vực tư). Luận án làm rõ khái niệm "lạc chuẩn trong thiết kế chính sách" dẫn tới "lỗi hệ thống" trong thực thi (kế thừa Đặng Ngọc Dinh, 2015), giải thích thỏa đáng vì sao nhiều chính sách ưu đãi có phạm vi rộng nhưng tỷ lệ thụ hưởng thực tế lại tiệm cận mức thấp.

2. Điểm đổi mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây?

So với các nghiên cứu trước (như Nguyễn Đỗ Anh Tuấn et al., 2016; Nguyễn Thị Mỹ et al., 2017) vốn chủ yếu dựa vào thống kê thứ cấp hoặc khảo sát cục bộ, luận án thiết lập thiết kế nghiên cứu tam giác đạc (Triangulation) với 3 nguồn dữ liệu sơ cấp độc lập: 108 doanh nghiệp tại 14 tỉnh, 32 cán bộ quản lý cấp tỉnh/huyện, và 20 chuyên gia chính sách hàng đầu. Cách tiếp cận này giúp bóc tách toàn diện 7 trụ cột chính sách xuyên suốt chu trình 10 năm (2011–2019).

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ và có ý nghĩa nhất?

Phát hiện về "nghịch lý hỗ trợ": Dù Nhà nước ban hành nhiều chính sách ưu đãi tài chính và đầu tư (như Nghị định 210/2013/NĐ-CP và Nghị định 57/2018/NĐ-CP), rào cản lớn nhất ngăn doanh nghiệp thụ hưởng không phải là thiếu vốn mà là quy trình thẩm định phức tạp và việc thiếu nguồn vốn đối ứng từ ngân sách địa phương. Điều này biến các ưu đãi thành "rào cản chi phí giao dịch", khiến hơn 92% doanh nghiệp quy mô nhỏ và siêu nhỏ từ bỏ ý định tiếp cận chính sách.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không?

Có. Toàn bộ cấu trúc bảng hỏi dành cho doanh nghiệp nông nghiệp (Phụ lục 2), cán bộ quản lý địa phương (Phụ lục 4) và bảng câu hỏi phỏng vấn sâu chuyên gia (Phụ lục 5), cùng danh mục 14 tỉnh điều tra và danh sách chuyên gia (Phụ lục 1, 3) được chuẩn hóa và trình bày minh bạch, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập quy trình khảo sát trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới (2021–2030) được định hình ra sao?

Luận án vạch ra định hướng hoàn thiện thể chế giai đoạn 2021–2030 tập trung vào 4 trọng tâm: (1) Sửa đổi khung pháp lý về đất đai nhằm hợp pháp hóa thị trường cho thuê và tích tụ đất nông nghiệp; (2) Hoàn thiện cơ chế tài sản bảo đảm đối với công nghệ cao và tài sản sinh học trên đất; (3) Chuyển đổi mô hình hỗ trợ từ trực tiếp sang đối tác công - tư (PPP) trong phát triển logistics và công nghiệp chế biến sâu; (4) Tái cấu trúc cơ quan điều phối chính sách nông nghiệp theo hướng liên ngành, giảm thiểu chồng chéo chức năng giữa Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Nông nghiệp & PTNT và chính quyền địa phương.

Kết luận

Công trình nghiên cứu tiến sĩ của tác giả Trần Thị Kim Anh ghi dấu ấn với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính nền tảng:

1. Hệ thống hóa và phát triển toàn diện cơ sở lý luận về chính sách phát triển doanh nghiệp nông nghiệp trong nền kinh tế chuyển đổi, định vị doanh nghiệp là hạt nhân thúc đẩy tái cơ cấu nông nghiệp.
2. Pháp điển hóa và đánh giá đồng bộ hệ thống 7 trụ cột chính sách cấp Trung ương giai đoạn 2011–2019 theo chu trình quản lý chính sách công nghiêm ngặt.
3. Cung cấp bức tranh thực chứng đa chiều với bộ dữ liệu sơ cấp từ 108 doanh nghiệp, 32 nhà quản lý địa phương và 20 chuyên gia đầu ngành tại 14 tỉnh thành.
4. Bóc tách sâu sắc căn nguyên các điểm nghẽn thể chế về đất đai, tài sản bảo đảm tín dụng và cơ chế giải ngân ngân sách thực thi.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn 2021–2030 nhằm tháo gỡ rào cản hành chính, hướng tới mục tiêu chiến lược phát triển 80.000 doanh nghiệp nông nghiệp hiện đại, bền vững theo Nghị quyết 35/NQ-CP của Chính phủ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP 1. Nghiên cứu về tạo lập môi trường cho hoạt động kinh doanh nông nghiệp và khung chính sách nông nghiệp Gabor Konig Carlos A. da Silva và Nomathemba Mhlanga (2013) trong nghiên cứu “Tạo lập môi trường cho kinh doanh nông nghiệp và các lĩnh vực nông nghiệp phát triển: Quan điểm khu vực và quốc gia” (Enabling environmentsforagribusinessandagro-industriesdevelopment: Regional andcountryperspectives) cho rằng:Những năm gần đây đã chứng kiến những nỗ lực gia tăng của các quốc gia và các cơ quan phát triển thúc đẩy cải thiện môi trường kinh doanh như một cách để thúc đẩy khu vực tư nhân đầu tư vào tăng trưởng kinh tế.

Số lượng ngày càng tăng của các tổ chức tham gia vào những nỗ lực này, bao gồm việc tìm cách phát triển các chỉ số định lượng sự thuận lợi trong môi trường kinh doanh khác nhau và xếp hạng các quốc gia theo các tiêu chí này. Những nỗ lực để đánh giá và đo lường sự thuận lợi trong kinh doanh đã chứng tỏ thành công, chủ yếu trong việc chỉ ra các lĩnh vực cần cải cách để giảm chi phí và thông qua bảng xếp hạng quốc gia để kích hoạt cải cách môi trường kinh doanh. Trong thực tế, việc kiểm tra thứ hạng quốc gia để dễ dàng kinh doanh cho thấy rằng một số quốc gia xếp hạng hàng đầu khó có thể được coi là triển vọng tốt cho đầu tư kinh doanh nông nghiệp, trong khi các nền kinh tế khác không xếp hạng cũng là điểm đến lựa chọn cho đầu tư trong các lĩnh vực này. Những nhà hoạch định chính sách Luận văn tiến sĩ Kinh tế 6 phát triển doanh nghiệp nông nghiệp cần lưu ý rằng mặc dù xu hướng kinh doanh thuận lợi cho đầu tư vào kinh doanh nông nghiệp là quan trọng, nhưng các nhà đầu tư không thể tự đảm bảo rằng các khoản đầu tư như vậy sẽ mang lại hiệu quả trong tương lai bởi vì kinh doanh nông nghiệp tiềm ẩn rất nhiều rủi ro từ thiên tai, dịch bệnh, mùa vụ.

Ngoài những nỗ lực kích hoạt môi trường để phát triển kinh doanh nông nghiệp để cải thiện môi trường kinh doanh, cũng cần phải đảm bảo rằng lợi tức đầu tư đủ hấp dẫn để bù đắp cho hạn chế nhận thức về gia tăng rủi ro và chi phí kinh doanh. Hitchcock (2018) trong nghiên cứu “Kinh doanh nông nghiệp và cạnh tranh” (Agribusiness and Competitive) chỉ ra rằng, để nâng cao khả năng cạnh tranh trong chuỗi giá trị nông nghiệp, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ các chuỗi giá trị nông nghiệp, cần tập trung vào các nội dung sau: Đánh giá thị trường và cơ hội kinh doanh nông nghiệp, phát triển các phương thức phù hợp để ưu tiên các ngành công nghiệp nông nghiệp & chuỗi giá trị; tạo điều kiện thúc đẩy mối liên kết lâu dài giữa nông hộ sản xuất nhỏ với các công ty cung ứng, xuất khẩu hoặc các công ty chế biến nông sản; cung cấp các sản phẩm tài chính vi mô để tạo điều kiện cho các nông hộ nhỏ tham gia vào các dự án kinh doanh nông sản; thiết kế và thực hiện các sáng kiến nâng cao năng lực kinh doanh của nông hộ và doanh nghiệp nhỏ để tham gia vào chuỗi giá trị cho các sản phẩm có giá trị cao, bao gồm các sản phẩm có thương hiệu và được các tổ chức có uy tín chứng nhận. Steven Jaffee và cộng sự (2016) trong nghiên cứu “Báo cáo chuyển đổi Nông nghiệp Việt Nam: tăng giá trị, giảm đầu vào”cho rằng, Nhà nước kiểm soát phần lớn dịch vụ tưới tiêu thông qua các doanh nghiệp nhà nước nhưng lại chưa đảm bảo minh bạch về hiệu quả hoạt động của những doanh nghiệp này, chưa có cơ chế định giá nước và hầu như chưa có quy chế giám sát tính hiệu quả của việc sử dụng nước. Do vậy đã dẫn đến năng suất sử dụng nước Luận văn tiến sĩ Kinh tế 7 thấp, đồng thời tăng tính tổn thương trước ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Trong lĩnh vực nghiên cứu nông nghiệp, chủ yếu chỉ có các tổ chức nghiên cứu của Nhà nước với nhiều bộ ngành tham gia phân bổ ngân sách nghiên cứu trong bối cảnh chưa bảo vệ được quyền sở hữu trí tuệ, máy móc nông nghiệp sẵn sàng bị sao chép, thủ tục hành chính, tài chính cho triển khai nghiên cứu quá phức tạp, nguồn kinh phí cho đầu tư mạo hiểm phục vụ nghiên cứu quá hiếm hoi nếu không nói là không có. Doanh nghiệp nhà nước vẫn giữ vai trò rất đáng kể trong nhiều lĩnh vực thương mại mà thông thường cần phải có đầu tư tư nhân, như lĩnh vực giống, phân bón, sản xuất cao su, lâm nghiệp, kinh doanh gạo, chế biến sữa. Ở những nơi Nhà nước tham gia trực tiếp vào các hoạt động nông nghiệp, sân chơi nhìn chung còn chưa bình đẳng. Nhiều nông lâm trường quốc doanh có năng suất thấp.

Tuy (hoặc có thể đây chính là nguyên nhân) Nhà nước tham gia trực tiếp tương đối nhiều vào các chuỗi giá trị nông nghiệp nhưng nhìn chung năng lực quy hoạch chiến lược còn yếu, trong khi các giải pháp phối hợp để xử lý, giải quyết vấn đề trong những chuỗi giá trị còn hạn chế. Chẳng hạn, Việt Nam tuy hiện là nước xuất khẩu gạo lớn thứ 2 thế giới nhưng vẫn chưa có chiến lược xuất khẩu lúa gạo.Ngành nông nghiệp phát triển trong bối cảnh có nhiều mục tiêu định lượng, cả ở cấp ngành và tiểu ngành. Trong khi đó thì lại không coi trọng quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm, môi trường, từ đó gây lo ngại cho người tiêu dùng, làm tăng các rủi ro về sinh kế và/hoặc làm giảm uy tín của quản lý nhà nước đối với nông dân và doanh nghiệp. Các tỉnh thành ven biển đề ra các mục tiêu xuất khẩu và tham gia cạnh tranh để thu hút đầu tư vào lĩnh vực chế biến thuỷ hải sản nhưng hàng trăm ngàn ngư dân vẫn bị mất đi nguồn sống chính do các nguồn lợi hải sản ven bờ đã bị cạn kiệt.

An- drzej Kwieciński và cộng sự (2015) trong nghiên cứu “Agribusiness and Agro-Industrial Strategies, Policies and Priorities for Achieving Higher Luận văn tiến sĩ Kinh tế 8 Competitiveness, Employability and Sustainability in the Western Balkans Region”cho rằng, khung chính sách phát triển doanh nghiệp bao gồm 2 loại chung: chính sách dài hạn để tăng sản lượng/năng suất và chính sách ngắn hạn để đối phó với biến động giá. Trong khi khuyến khích đầu tư và chính sách tài khoá khác được thiết kế để tăng sản lượng nông nghiệp, trọng tâm của chính sách ngắn hạn là để tác động đến giá thị trường. Các mục tiêu không phù hợp của việc giữ giá thấp để làm lợi cho người tiêu dùng trong khi vẫn giữ giá cao để đảm bảo thu nhập nông thôn dẫn đến chính sách bình ổn giá không nhất quán khi kết hợp thu mua và can thiệp giá bằng hạn ngạch. Khi giá lúa thấp, chính phủ trung ương cung cấp hỗ trợ lãi suất cho các doanh nghiệp mua gạo từ các nhà sản xuất, gây sức ép để tăng giá.

Ngược lại, khi giá thế giới cao, chính phủ có thể hạn chế xuất khẩu, tạo áp lực giảm giá, gây hại đến các hộ nông dân trong khi người tiêu dùng gạo được lợi ích ròng. Khung chính sách nông nghiệp được đặc trưng bởi một mức độ manh mún cao giữa các cục/vụ khác nhau trong các Bộ khác nhau. Như một hệ quả của việc kết hợp lỏng lẻo giữa các cục/vụ này với nhiều quy định chồng chéo và những khe hở trong chính sách và điều hành. Xuất hiện trong các lĩnh vực như an toàn thực phẩm, kiểm soát dịch bệnh và quản lý nước.

Mặc dù có những thay đổi về mục tiêu chính sách, ít thay đổi về cơ chế quản lý và tài trợ cho nghiên cứu nông nghiệp hạn chế chuyển trách nhiệm quản lý thủy lợi cho các địa phương và các nhóm người sản xuất. Những yêu cầu thay đổi này cần được Bộ Nông nghiệp và PTNT sớm vào cuộc để phục vụ ngành nông nghiệp theo định hướng thị trường nhiều hơn. Một số chức năng như hợp tác quốc tế, phân tích chính sách, giám sát ngành và thiết lập tiêu chuẩn cần phải được thực hiện ở mức cao hơn nhiều, trong khi những chức năng khác chẳng hạn như thực hiện các hoạt động thương mại và thực hành cấp phép cần được giảm đi. Việc miễn thanh toán thủy lợi phí cho hầu hết cá nhân và các hộ gia Luận văn tiến sĩ Kinh tế 9 đình tham gia vào sản xuất nông nghiệp là một bước lùi.

Việc này được thực hiện như phương pháp đơn giản để nâng cao thu nhập trang trại với chi phí giao dịch thấp. Tuy nhiên, loại bỏ các khoản phí cho thủy lợi không hỗ trợ mục tiêu nâng cao hiệu quả tài nguyên và hỗ trợ phát triển môI trường bền vững. Việc sử dụng quá trình đấu thầu cạnh tranh để chọn dự án khuyến nông tạo ra khả năng phân bổ nguồn lực hiệu quả. Tuy nhiên, dường như tồn tại sự chồng chéo trong các dự án trúng thầu ở cấp trung ương và địa phương.

Hơn nữa, các dự án khuyến nông tập trung mạnh vào sản xuất, ít chú ý đến đáp ứng nhu cầu của thị trường, ví dụ: làm thế nào để có thị trường, tham gia vào các hợp đồng, đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm. Nhóm nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thuỷ sản Cộng hoà Nam Phi (2011)trong nghiên cứu“African Smallholders: Food Crops, Markets and Policy”cho rằng, để đạt được tầm nhìn và sứ mệnh của một ngành chế biến nông sản hòa nhập với sự tham gia tích cực của các nhà chế biến nông nghiệp vừa và nhỏ, các chính sách sau đây cần được tập trung sử dụng, đó là chính sách hỗ trợ ươm tạo doanh nghiệp, xúc tiến kinh doanh, hỗ trợ tài chính, hỗ trợ cơ sở hạ tầng. Mark Lundy và cộng sự (2017)trong nghiên cứu “A Territorial based Approach to Agro-Enterprise Development”chỉ ra rằng, những nhà hoạch định chính sách cần tập trung vào việc hiện thực hóa các cơ hội kinh doanh cho cộng đồng nông thôn bằng chính sách chuyển trọng tâm từ tập trung hỗ trợ sản xuất sang hỗ trợ thị trường bằng cách hỗ trợ và lập kế hoạch chung cho phát triển các quan hệ đối tác dựa trên các thông tin về lãnh thổ; xác định các cơ hội thị trường cho các nhà sản xuất nhỏ ở nông thôn trong khu vực; hỗ trợ các tổ chức tư vấn phân tích chuỗi thị trường và thiết kế các cơ hội kinh doanh mới; liên tục đánh giá và cải thiện các chính sách tiếp thị và thương mại.