Phát Triển Hoạt Động Tín Dụng Xuất Khẩu Tại Ngân Hàng Phát Triển Việt Nam: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích Phát triển hoạt động tín dụng xuất khẩu tại ngân hàng phát triển việt nam luận án tiến sĩ kinh tế, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Hiền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đoàn Thanh Hà
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Phát Triển Hoạt Động Tín Dụng Xuất Khẩu Tại Ngân Hàng Phát Triển Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍN DỤNG XUẤT KHẨU VÀ TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CỦA NHÀ NƯỚC
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG XUẤT KHẨU
• 1.1.1. Khái niệm và hình thức của tín dụng xuất khẩu
• 1.1.1.1. Khái niệm về tín dụng xuất khẩu (TDXK)
• 1.1.1.2. Các hình thức của tín dụng xuất khẩu
• 1.1.2. Vai trò của tín dụng xuất khẩu
• 1.2. TÍN DỤNG NHÀ NƯỚC VÀ TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CỦA NHÀ NƯỚC
• 1.2.1. Tín dụng nhà nước
• 1.2.1.1. Khái niệm về tín dụng nhà nước
• 1.2.1.2. Đặc điểm của tín dụng nhà nước
• 1.2.1.3. Mục tiêu hoạt động của tín dụng nhà nước
• 1.2.1.4. Vai trò của tín dụng nhà nước
• 1.2.2. Tín dụng xuất khẩu của Nhà nước
• 1.2.2.1. Khái niệm về tín dụng xuất khẩu của Nhà nước
• 1.2.2.2. Khuôn khổ pháp lý về tín dụng xuất khẩu của Nhà nước tại Việt Nam
• 1.2.2.3. Phân biệt tín dụng xuất khẩu của Nhà nước và tín dụng xuất khẩu của Ngân hàng thương mại
• 1.2.2.3.1. Những điểm tương đồng
• 1.2.2.3.2. Những điểm khác biệt
• 1.3. QUAN ĐIỂM VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CỦA NHÀ NƯỚC
• 1.3.1. Tổng quan về sự phát triển
• 1.3.2. Các tiêu chí phát triển tín dụng xuất khẩu của Nhà nước
• 1.3.2.1. Phát triển tín dụng xuất khẩu của Nhà nước về số lượng và quy mô
• 1.3.2.2. Phát triển tín dụng xuất khẩu của Nhà nước về chất lượng và hiệu quả
• 1.4. TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CỦA NHÀ NƯỚC TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 1.4.1. Tín dụng xuất khẩu của Nhà nước tại một số nước trên thế giới
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam về tín dụng xuất khẩu của Nhà nước
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CỦA NHÀ NƯỚC TẠI NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.1.1. Tổng quan về Ngân hàng Phát triển, quá trình hình thành Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 2.1.1.1. Tổng quan về Ngân hàng Phát triển (Development Bank)
• 2.1.1.2. Quá trình hình thành Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức quản lý của Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 2.1.3. Đặc điểm hoạt động của Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 2.1.4. Nguồn vốn hoạt động của Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 2.1.5. Chức năng, nhiệm vụ của Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 2.1.6. Kết quả hoạt động của Ngân hàng Phát triển VN giai đoạn 2011 – 2015
• 2.1.6.1. Đối với nền kinh tế xã hội
• 2.1.6.2. Đối với sự tồn tại và phát triển của Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CỦA NHÀ NƯỚC TẠI NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.2.1. Khái quát hoạt động nghiệp vụ tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 2.2.2. Thực trạng phát triển tín dụng xuất khẩu của Nhà nước tại NHPT Việt Nam
• 2.2.2.1. Phát triển tín dụng xuất khẩu của Nhà nước về quy mô và số lượng
• 2.2.2.2. Phát triển tín dụng xuất khẩu của Nhà nước về mặt chất lượng và hiệu quả
• 2.2.2.3. Phát triển loại hình thức bảo lãnh tín dụng xuất khẩu
• 2.3. KHẢO SÁT VÀ ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CỦA NHÀ NƯỚC TẠI NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.3.1. Khảo sát về tín dụng xuất khẩu của Nhà nước tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 2.3.2. Đánh giá tình hình phát triển TDXK của Nhà nước tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 2.3.2.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.4. GIẢ THUYẾT VỀ CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CỦA NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM
• 2.4.1. Tiếp tục duy trì và mở rộng Chính sách tín dụng xuất khẩu của Nhà nước
• 2.4.2. Đổi mới mô hình thực hiện Chính sách tín dụng xuất khẩu của Nhà nước
• 2.4.3. Chấm dứt Chính sách tín dụng xuất khẩu của Nhà nước
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CỦA NHÀ NƯỚC TẠI NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 3.1. CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN VIỆT NAM VÀ CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020
• 3.1.1. Chiến lược phát triển bền vững Việt Nam đến năm 2020
• 3.1.1.1. Quan điểm phát triển về kinh tế xã hội
• 3.1.1.2. Mục tiêu chiến lược và khâu đột phá
• 3.1.1.3. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội
• 3.1.2. Chiến lược phát triển Ngân hàng Phát triển Việt Nam đến năm 2020
• 3.1.2.1. Mục tiêu phát triển của Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 3.1.2.2. Định hướng hoạt động của Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 3.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CỦA NHÀ NƯỚC TẠI NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 3.2.1. Giải pháp về phía Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 3.2.1.1. Sửa đổi, bổ sung quy chế quản lý vốn tín dụng xuất khẩu cho phù hợp
• 3.2.1.2. Tăng cường huy động vốn trên toàn hệ thống Ngân hàng Phát triển Việt Nam
• 3.2.1.3. Kiện toàn bộ máy quản lý tín dụng theo hướng mở rộng phân quyền
• 3.2.1.4. Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình tín dụng xuất khẩu
• 3.2.1.5. Tăng cường công tác kiểm tra nội bộ
• 3.2.1.6. Tăng cường tiếp thị và quảng bá thương hiệu Ngân hàng Phát triển VN
• 3.2.1.7. Phối hợp với các Ngân hàng thương mại trong hoạt động nghiệp vụ
• 3.2.1.8. Mở rộng nghiệp vụ bảo lãnh xuất khẩu
• 3.2.1.9. Sớm triển khai phương thức “tín dụng xuất khẩu 2 chiều”
• 3.2.2. Giải pháp về phía doanh nghiệp xuất khẩu
• 3.2.2.1. Thông hiểu chính sách của Chính phủ về tín dụng xuất khẩu
• 3.2.2.2. Tăng cường đổi mới công nghệ, tăng chất lượng sản phẩm xuất khẩu
• 3.2.2.3. Am hiểu thị trường thế giới và phương thức kinh doanh hiện đại
• 3.2.2.4. Nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu trên thị trường quốc tế
• 3.2.2.5. Tăng cường công tác quản lý tài chính doanh nghiệp
• 3.2.3. Giải pháp phối hợp
• 3.2.3.1. Triển khai nhanh loại hình bảo hiểm tín dụng xuất khẩu
• 3.2.3.2. Khẩn trương thành lập công ty bảo hiểm tín dụng xuất khẩu của Nhà nước
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• PHẦN KIẾN NGHỊ & KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tín dụng xuất khẩu

Tín dụng xuất khẩu (tín dụng xuất khẩu) là một trong những công cụ quan trọng giúp các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường quốc tế. Hoạt động này không chỉ thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của đất nước. Ngân hàng Phát triển Việt Nam đóng vai trò chủ chốt trong việc cung cấp nguồn vốn cho các doanh nghiệp xuất khẩu thông qua các chính sách tín dụng linh hoạt và hiệu quả. Theo nghiên cứu, việc phát triển tín dụng xuất khẩu không chỉ giúp tăng trưởng doanh thu cho doanh nghiệp mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trên thị trường quốc tế.

1.1 Khái niệm và vai trò của tín dụng xuất khẩu

Khái niệm về tín dụng xuất khẩu được định nghĩa là các khoản vay hoặc hỗ trợ tài chính mà ngân hàng cung cấp cho các doanh nghiệp để thực hiện các hợp đồng xuất khẩu. Vai trò của tín dụng xuất khẩu rất quan trọng, không chỉ giúp doanh nghiệp có đủ vốn để sản xuất hàng hóa mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng thị trường. Chính sách tín dụng xuất khẩu của Nhà nước cũng góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội, tạo ra nhiều việc làm và nâng cao đời sống người dân.

II. Thực trạng tín dụng xuất khẩu tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam

Thực trạng phát triển tín dụng xuất khẩu tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam cho thấy sự tăng trưởng không đồng đều trong những năm qua. Mặc dù có những thành công nhất định, nhưng quy mô và tốc độ phát triển vẫn còn khiêm tốn. Theo số liệu thống kê, từ năm 2011 đến 2015, tín dụng xuất khẩu có xu hướng giảm, điều này đặt ra thách thức lớn cho ngân hàng trong việc cải thiện chất lượng và hiệu quả của các khoản vay xuất khẩu. Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của tín dụng xuất khẩu là cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1 Đánh giá tình hình phát triển tín dụng xuất khẩu

Đánh giá tình hình phát triển tín dụng xuất khẩu tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam cho thấy nhiều hạn chế trong việc tiếp cận nguồn vốn và quản lý rủi ro. Các doanh nghiệp xuất khẩu thường gặp khó khăn trong việc đáp ứng các tiêu chí vay vốn, dẫn đến việc không tận dụng được các cơ hội xuất khẩu. Hơn nữa, chất lượng tín dụng xuất khẩu còn tiềm ẩn nhiều vấn đề, cần có các biện pháp cải thiện để nâng cao hiệu quả hoạt động.

III. Giải pháp phát triển tín dụng xuất khẩu

Để phát triển tín dụng xuất khẩu tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là cải thiện quy trình thẩm định và giải ngân tín dụng. Ngân hàng cần tăng cường công tác kiểm tra nội bộ và quản lý rủi ro để đảm bảo an toàn cho các khoản vay. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác với các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp xuất khẩu cũng là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng xuất khẩu.

3.1 Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc sửa đổi, bổ sung quy chế quản lý vốn tín dụng xuất khẩu cho phù hợp với thực tiễn. Ngân hàng cần tăng cường huy động vốn và kiện toàn bộ máy quản lý tín dụng theo hướng mở rộng phân quyền. Bên cạnh đó, việc triển khai các chương trình đào tạo cho cán bộ ngân hàng về tín dụng xuất khẩu cũng rất cần thiết để nâng cao năng lực và hiệu quả công việc.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, hoạt động xuất khẩu đóng vai trò là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, gia tăng dự trữ ngoại hối và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, các doanh nghiệp xuất khẩu tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam thường xuyên đối mặt với rủi ro thị trường phi tài chính, bất cân xứng thông tin và sự thiếu hụt nghiêm trọng các nguồn tài trợ thương mại trung - dài hạn từ hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM). Nhằm khắc phục những khiếm khuyết thị trường này, việc sử dụng công cụ tín dụng xuất khẩu (TDXK) của Nhà nước thông qua các tổ chức tín dụng xuất khẩu chuyên biệt (Export Credit Agencies - ECAs) trở thành một lựa chọn chiến lược mang tính phổ quát toàn cầu. Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Phát triển hoạt động tín dụng xuất khẩu tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hiền thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Đoàn Thanh Hà tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (2017) là công trình nghiên cứu học thuật tiên phong, đặt nền móng lý luận và thực tiễn toàn diện về tín dụng xuất khẩu chính sách tại Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mà luận án xác lập xuất phát từ thực tế học thuật: trong khi các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào tín dụng xuất khẩu của hệ thống NHTM (Nguyễn Phi Lân, 2007), tác động vĩ mô của xuất khẩu đến tăng trưởng (Nguyễn Thị Thu Thủy, 2008) hoặc hiệu quả hoạt động chung của Ngân hàng Phát triển Việt Nam (Trương Thị Hoài Linh, 2009; Trần Công Hòa, 2010), thì hoàn toàn vắng bóng một công trình cấp tiến sĩ nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống về cơ chế, mô hình và giải pháp phát triển TDXK của Nhà nước do Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) độc quyền thực thi theo Nghị định số 75/2011/NĐ-CP và Quyết định số 369/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Bản chất khoa học của TDXK của Nhà nước là gì, vai trò của nó đối với nền kinh tế và kinh nghiệm quốc tế về công cụ này như thế nào?
2. Tại sao Việt Nam phải duy trì công cụ TDXK của Nhà nước và sự khác biệt căn bản giữa TDXK của Nhà nước với TDXK của các NHTM là gì?
3. Thực trạng phát triển hoạt động TDXK tại VDB giai đoạn 2011 - 2015 đã đạt được những thành tựu gì, bộc lộ những điểm nghẽn và nguyên nhân cốt lõi nào?
4. Cần thực thi hệ thống giải pháp và kiến nghị chính sách đồng bộ nào để phát triển bền vững hoạt động TDXK của Nhà nước tại VDB trong giai đoạn mới?

Để trả lời các câu hỏi trên, luận án xây dựng và kiểm định 3 giả thuyết nghiên cứu chính sách:

• Giả thuyết H1: Tiếp tục duy trì và mở rộng chính sách TDXK của Nhà nước nhằm hỗ trợ các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực và doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNNVV).
• Giả thuyết H2: Đổi mới căn bản mô hình thực hiện chính sách TDXK của Nhà nước theo hướng đa dạng hóa định chế tài trợ (kết hợp VDB và các NHTM chỉ định) và triển khai các công cụ tài chính hiện đại.
• Giả thuyết H3: Chấm dứt chính sách TDXK của Nhà nước để chuyển hoàn toàn sang cơ chế thị trường thuần túy.

Khung lý thuyết của nghiên cứu được tích hợp đa tầng từ Lý thuyết Thất bại Thị trường (Market Failure Theory), Lý thuyết Trung gian Tài chính (Financial Intermediation Theory) và Lý thuyết Thương mại Chiến lược (Strategic Trade Policy). Luận án tạo ra bước đột phá khi lượng hóa và đối chiếu mục tiêu phát triển của VDB theo Quyết định số 369/QĐ-TTg ngày 28/2/2013 của Thủ tướng Chính phủ: duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân 10%/năm giai đoạn 2015 - 2020, nâng quy mô tài sản lên mức 500.000 tỷ đồng vào năm 2020, đồng thời kiểm soát và kéo giảm tỷ lệ nợ xấu tổng thể từ dưới 7% (năm 2015) xuống còn 4% - 5% (năm 2020) và dưới 3% (giai đoạn 2020 - 2030). Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hệ thống VDB trên toàn quốc với chuỗi dữ liệu thực chứng chuyên sâu giai đoạn 2011 - 2015.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu nghiên cứu cho thấy sự phân hóa rõ nét trong các dòng học thuyết về vai trò tài trợ thương mại của Nhà nước. Trong nước, nhóm nghiên cứu về tín dụng ngân hàng thương mại thúc đẩy xuất khẩu (Nguyễn Phi Lân, 2007; Lê Xuân Nghĩa, 2007) nhấn mạnh năng lực cấp vốn linh hoạt theo cơ chế thị trường nhưng thừa nhận hạn chế trong việc chấp nhận rủi ro dài hạn đối với các ngành hàng nông, lâm, thủy sản và tiểu thủ công nghiệp. Nhóm nghiên cứu về hiệu quả thể chế của ngân hàng chính sách (Trương Thị Hoài Linh, 2009; Trần Công Hòa, 2010) lập luận rằng một ngân hàng phát triển hoạt động phi lợi nhuận vẫn bắt buộc phải duy trì tỷ suất sinh lời tối thiểu để bảo toàn vốn chủ sở hữu và giảm phụ thuộc vào cấp bù ngân sách nhà nước (NSNN). Về mặt chính sách vĩ mô, Phạm Đình Cường (2007) coi tín dụng hỗ trợ xuất khẩu của Nhà nước là một dạng đòn bẩy tài chính công cần thiết, trong khi Phùng Đắc Lộc (2012) khẳng định sự thiếu vắng của bảo hiểm tín dụng xuất khẩu (Export Credit Insurance - ECI) là lỗ hổng lớn nhất làm suy giảm sức cạnh tranh của nhà xuất khẩu Việt Nam trong các giao dịch thanh toán trả chậm.

Trên trường quốc tế, hai trường phái học thuật đối thoại gay gắt về sự can thiệp của Chính phủ vào tín dụng ngoại thương. Trường phái thứ nhất đại diện bởi Evans và Oye (2001) cùng các chuyên gia World Bank (Jean-Pierre Chauffour, Christian Saborowski, Ahmet I. Soylemezoglu, 2010), chỉ ra 3 luận cứ nền tảng chứng minh sự cần thiết của ECAs: (1) Bù đắp sự thất bại của thị trường tài chính tư nhân khi tài trợ cho các thị trường rủi ro cao; (2) Điều chỉnh điều khoản tín dụng để nội hóa các ngoại tác tích cực phi tài chính (hiệu ứng lan tỏa công nghệ, an ninh quốc gia); (3) Thiết lập thế cân bằng đối trọng trước sự hỗ trợ xuất khẩu cạnh tranh không lành mạnh từ các chính phủ nước ngoài. Ngược lại, trường phái tân cổ điển cảnh báo việc can thiệp bằng tín dụng chính sách dễ dẫn tới hiện tượng "chèn lấn đầu tư tư nhân" (crowding-out effect), bóp méo cấu trúc thị trường tài chính và tạo gánh nặng nợ công nghiêm trọng.

graph TD
    A[Lý thuyết Thất bại Thị trường & Ngoại tác] --> D[Khung Phân Tích TDXK của Nhà Nước]
    B[Lý thuyết Trung gian Tài chính & Policy Banking] --> D
    C[Lý thuyết Thương mại Chiến lược & Hiệp định WTO/OECD] --> D
    D --> E[Trụ Cột 1: Tín Dụng Xuất Khẩu Trực Tiếp<br>- Cho vay trước giao hàng<br>- Cho vay sau giao hàng]
    D --> F[Trụ Cột 2: Bảo Lãnh Tín Dụng Xuất Khẩu<br>- Bảo lãnh đấu thầu<br>- Bảo lãnh thực hiện HĐ]
    D --> G[Trụ Cột 3: Bảo Hiểm Tín Dụng Xuất Khẩu<br>- Bảo hiểm rủi ro thương mại<br>- Bảo hiểm rủi ro chính trị]
    E --> H[Thực Thi Tại VDB 2011-2015]
    F --> H
    G --> H
    H --> I[Kết Quả & Điểm Nghẽn Thể Chế]

Luận án định vị nghiên cứu của mình tại giao điểm của hai trường phái, đồng thời so sánh thực chứng với hai mô hình quốc tế điển hình:

1. Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC) (nghiên cứu bởi Hanruhiko Rakuda, 2005): JBIC vận hành theo mô hình tín dụng xuất khẩu hai chiều (tài trợ đồng thời cho cả nhà xuất khẩu nội địa và nhà nhập khẩu nước ngoài), tập trung vào công nghệ cao, nhà máy điện, tàu biển và hỗ trợ mạng lưới DNNVV phụ trợ.
2. Công ty Bảo hiểm Xuất khẩu Hàn Quốc (KEIC / K-SURE) (nghiên cứu bởi Lee Seok Jin, 2011): Hàn Quốc tách biệt định chế bảo hiểm xuất khẩu 100% vốn nhà nước, triển khai bảo hiểm toàn bộ, bảo hiểm tín dụng nông thủy sản và phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái.

Từ việc phân tích các mô hình này, luận án chứng minh rằng Việt Nam đang thiếu hụt cấu trúc ECA toàn diện khi VDB chỉ mới triển khai đơn tuyến nghiệp vụ cho vay trực tiếp, chưa phát triển tín dụng người mua và hoàn toàn khuyết thiếu trụ cột bảo hiểm tín dụng xuất khẩu.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng lý thuyết tài chính công và lý thuyết trung gian tài chính vào bối cảnh các nền kinh tế chuyển đổi thông qua việc định nghĩa và chuẩn hóa học thuật khái niệm "Tín dụng xuất khẩu của Nhà nước":

"Tín dụng nhà nước là quan hệ tín dụng giữa nhà nước với các tổ chức và cá nhân trong nước, hoặc giữa nhà nước với các tổ chức và cá nhân nước ngoài, trong đó nhà nước vừa đóng vai trò là người đi vay, vừa đóng vai trò là người cho vay nhằm thực hiện mục đích phát triển kinh tế xã hội trong từng giai đoạn phát triển của đất nước."

Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra định nghĩa mang tính phân định bản chất:

"TDXK của Nhà nước là các hình thức tài trợ xuất khẩu trong quan hệ tài chính, được thực hiện bằng tổ chức tín dụng của Nhà nước, hoặc tổ chức tín dụng do nhà nước chỉ định, trong khuôn khổ của cơ chế và chính sách của Nhà nước trong từng giai đoạn nhất định nhằm khuyến khích và đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu của quốc gia."

Luận án xác lập sự chuyển dịch mô hình (paradigm shift) sâu sắc: chuyển từ tư duy hỗ trợ trực tiếp bằng bù chéo lãi suất danh nghĩa sang cơ chế tài trợ gián tiếp thông qua hoàn thiện thể chế bảo lãnh rủi ro, kéo dài thời hạn cấp tín dụng và chuẩn hóa điều kiện tài sản bảo đảm. Mô hình này chứng minh rằng tín dụng chính sách không nhằm thay thế mà có vai trò "mồi khóa" và chia sẻ rủi ro với hệ thống NHTM trong các phân khúc thị trường mà khu vực tư nhân ngần ngại giải ngân.

Tiêu chí so sánh	Tín dụng xuất khẩu của NHTM	Tín dụng xuất khẩu của Nhà nước (VDB)
Mục tiêu hoạt động	Tối đa hóa lợi nhuận, đảm bảo an toàn thanh khoản	Phi lợi nhuận, thực thi chính sách phát triển ngoại thương
Nguồn vốn hoạt động	Huy động tiền gửi cư dân, tổ chức kinh tế theo lãi suất thị trường	Vốn điều lệ NSNN cấp, phát hành Trái phiếu Chính phủ bảo lãnh, vốn ODA
Lãi suất cho vay	Thỏa thuận theo quan hệ cung cầu thị trường	Lãi suất ưu đãi do Bộ Tài chính quy định theo từng thời kỳ
Đối tượng & Phạm vi	Mọi ngành nghề, ưu tiên khách hàng có xếp hạng tín dụng cao	Danh mục mặt hàng và dự án chỉ định theo Nghị định Chính phủ
Hình thức cấp tín dụng	Đa dạng (chiết khấu L/C, nhờ thu, factoring, thấu chi)	Chủ yếu cho vay trước giao hàng, bảo lãnh hạn chế, chưa có ECI
Khung pháp lý điều chỉnh	Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Doanh nghiệp	Nghị định 75/2011/NĐ-CP, Thỏa thuận OECD, Hiệp định WTO ASMC

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đồng thời 3 trụ cột lý thuyết:

1. Lý thuyết Thất bại thị trường và Ngoại tác (Market Failure & Externalities): Giải thích căn nguyên Nhà nước phải can thiệp để hấp thu rủi ro bất khả kháng và kích thích năng lực công nghệ nội địa.
2. Lý thuyết Ngân hàng Chính sách (Policy Banking Paradigm): Làm rõ tính chất hai mặt giữa mục tiêu phụng sự xã hội và nguyên tắc bảo toàn vốn nhằm tránh rủi ro đạo đức (moral hazard).
3. Hiệp định về Trợ cấp và các Biện pháp Đối kháng của WTO (ASMC) cùng Thỏa thuận OECD: Thiết lập các điều kiện biên pháp lý quốc tế, bảo đảm việc tài trợ xuất khẩu không bị xem là hành vi trợ cấp xuất khẩu bị cấm.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) trong phân tích kinh tế ứng dụng. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level research design) được triển khai:

• Cấp độ vĩ mô (Macro level): Phân tích khung khổ thể chế, chiến lược phát triển xuất khẩu quốc gia và cam kết quốc tế.
• Cấp độ trung gian (Meso level): Đánh giá cơ cấu tổ chức, quy trình thẩm định, quản trị rủi ro và các chỉ tiêu tài chính (ROA, ROE, nợ xấu) của toàn hệ thống VDB.
• Cấp độ vi mô (Micro level): Khảo sát hành vi tiếp cận vốn, khó khăn về thủ tục và rào cản tài sản thế chấp của các doanh nghiệp xuất khẩu.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết kế chặt chẽ qua cơ chế tam giác giác hóa (Triangulation):

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Trích xuất toàn bộ chuỗi số liệu chính thức từ Báo cáo thường niên VDB (2011 - 2015), Báo cáo hoạt động nghiệp vụ Ban Tín dụng xuất khẩu VDB, Báo cáo thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và Tổng cục Hải quan.
• Khảo sát dữ liệu sơ cấp: Thiết kế phiếu điều tra chuyên gia và bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc gửi đến các đối tượng chuyên gia: cán bộ tín dụng (CBTD) tại các chi nhánh VDB, chuyên gia quản lý tài chính công thuộc Bộ Tài chính, NHNN và lãnh đạo các doanh nghiệp xuất khẩu thuộc danh mục hỗ trợ.
• Phỏng vấn chuyên sâu (In-depth Interviews): Kết hợp phỏng vấn trực tiếp và gián tiếp nhằm kiểm tra chéo tính xác thực của thông tin định tính và định lượng.

flowchart TD
    subgraph ThuThapDuLieu [Thu Thập Dữ Liệu Đa Nguồn]
        D1[Báo cáo thường niên VDB 2011-2015]
        D2[Báo cáo NHNN & Bộ Tài chính]
        D3[Khảo sát chuyên gia & Doanh nghiệp]
    end

    subgraph PhuongPhapPhanTich [Phương Pháp Xử Lý & Phân Tích]
        M1[Thống kê mô tả cấu trúc]
        M2[Phân tích xu hướng & Tăng trưởng]
        M3[Đánh giá định tính chính sách & Pháp lý]
    end

    subgraph KiemDinhGiaThuyet [Đánh Giá Giả Thuyết Nghiên Cứu]
        H1[H1: Duy trì & Mở rộng]
        H2[H2: Đổi mới mô hình]
        H3[H3: Chấm dứt chính sách]
    end

    subgraph HeThongGiaiPhap [Hệ Thống Giải Pháp Đề Xuất]
        S1[Tái cấu trúc VDB & Phân quyền]
        S2[Thành lập Công ty Bảo hiểm ECI]
        S3[Triển khai TDXK hai chiều]
    end

    ThuThapDuLieu --> PhuongPhapPhanTich
    PhuongPhapPhanTich --> KiemDinhGiaThuyet
    KiemDinhGiaThuyet --> HeThongGiaiPhap

Data và phân tích

Phân tích số liệu thứ cấp sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, phân tích cơ cấu tài sản, nguồn vốn và đánh giá diễn biến chất lượng nợ. Bộ công cụ phân tích tập trung vào các chỉ số hiệu quả tài chính và rủi ro tín dụng tại VDB trong tương quan với toàn hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) giai đoạn 2011 - 2015.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự sụt giảm và thiếu ổn định về quy mô tín dụng xuất khẩu: Trái ngược với giai đoạn tăng trưởng ổn định 2006 - 2010, giai đoạn 2011 - 2015 ghi nhận sự suy giảm đáng kể về dư nợ và doanh số cho vay TDXK tại VDB. Nguyên nhân bắt nguồn từ sự thắt chặt tiêu chí theo Nghị định số 75/2011/NĐ-CP, khó khăn chung của nền kinh tế và những vướng mắc trong cơ chế thẩm định, giải ngân vốn chính sách.
2. Cơ cấu tín dụng mất cân đối nghiêm trọng: Hoạt động TDXK tại VDB gần như phụ thuộc hoàn toàn vào hình thức cho vay ngắn hạn trước khi giao hàng (chiếm trên 90% doanh số), trong khi cho vay sau khi giao hàng (chiết khấu bộ chứng từ theo L/C, nhờ thu, hối phiếu) chiếm tỷ trọng không đáng kể. Đặc biệt, phương thức tín dụng xuất khẩu 2 chiều (Buyer's Credit - cho người nhập khẩu nước ngoài vay để mua hàng Việt Nam) hoàn toàn chưa được triển khai.
3. Cơ cấu mặt hàng thiên lệch: Nguồn vốn TDXK tập trung chủ yếu vào các mặt hàng nông, lâm, thủy sản truyền thống (gạo, thủy sản, cà phê, cao su), trong khi các sản phẩm công nghiệp chế tạo, máy tính, linh kiện điện tử và hàng thủ công mỹ nghệ có giá trị gia tăng cao chiếm tỷ trọng rất thấp do rào cản về cơ chế danh mục mặt hàng cứng nhắc.
4. Khoảng trống thể chế về bảo lãnh và bảo hiểm: Nghiệp vụ bảo lãnh tín dụng xuất khẩu (bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng) phát triển rất khiêm tốn; công cụ bảo hiểm tín dụng xuất khẩu của Nhà nước (ECI) hoàn toàn bị bỏ ngỏ, khiến VDB và các nhà xuất khẩu chịu toàn bộ tổn thất khi phát sinh rủi ro thương mại quốc tế hoặc biến động chính trị.
5. Nghịch lý chất lượng nợ và hiệu quả tài chính: Tỷ lệ nợ xấu và nợ quá hạn trong mảng TDXK có xu hướng gia tăng, tạo áp lực trích lập dự phòng rủi ro lớn lên bảng cân đối kế toán của VDB, phản ánh sự bất cập trong quy trình kiểm soát sau giải ngân và cơ chế xử lý tài sản đảm bảo.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Luận án khẳng định vai trò không thể thay thế của tín dụng nhà nước trong việc khắc phục thất bại thị trường tại các nền kinh tế đang phát triển, đồng thời bổ sung cơ sở khoa học để tái định hình mô hình ngân hàng chính sách theo hướng bền vững tài chính.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp khung đánh giá đa tiêu chí (kết hợp quy mô, chất lượng tín dụng, tác động kinh tế - xã hội và mức độ an toàn vốn) áp dụng riêng cho các định chế tài chính phát triển.
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Đề xuất lộ trình hiện đại hóa nghiệp vụ VDB: sớm triển khai cho vay xuất khẩu 2 chiều, mở rộng phương thức chiết khấu bộ chứng từ xuất khẩu có bảo lưu quyền truy đòi.
  • Kiến nghị Chính phủ và Bộ Tài chính khẩn trương thành lập Công ty Bảo hiểm Tín dụng Xuất khẩu của Nhà nước nhằm tách bạch nghiệp vụ bảo hiểm rủi ro ra khỏi nghiệp vụ cấp tín dụng trực tiếp.
  • Hoàn thiện quy chế quản lý vốn: phân quyền mạnh mẽ cho các chi nhánh đi đôi với tăng cường kiểm toán nội bộ độc lập và xếp hạng tín nhiệm khách hàng theo chuẩn quốc tế.

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Giới hạn về dữ liệu: Do tính chất bảo mật đặc thù của ngân hàng chính sách và mức độ rủi ro cao của một số khoản nợ xuất khẩu, việc tiếp cận chi tiết hồ sơ vi mô từng khoản vay của khách hàng doanh nghiệp gặp nhiều hạn chế. Số liệu thứ cấp thu thập được phản ánh bức tranh tổng hợp toàn hệ thống giai đoạn 2011 - 2015.
• Phương pháp phân tích: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả cấu trúc, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian hoặc dữ liệu bảng (Panel Data Econometrics) để định lượng chính xác hệ số co giãn giữa tăng trưởng vốn TDXK và kim ngạch xuất khẩu từng ngành.
• Rủi ro tài khóa chưa được mô hình hóa: Phân tích về nguy cơ nợ công và giới hạn an toàn tài khóa khi phát hành trái phiếu chính phủ hỗ trợ VDB mới dừng ở mức nhận định định tính.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Ứng dụng mô hình cấu trúc vi mô (Micro-econometric models) đánh giá tác động nhân quả của vốn TDXK VDB đến năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) của doanh nghiệp xuất khẩu.
2. Xây dựng mô hình định giá rủi ro tín dụng và trích lập dự phòng theo chuẩn mực IFRS 9 và Basel II/III cho Ngân hàng Phát triển Việt Nam.
3. Nghiên cứu cơ chế hợp tác công tư (PPP) trong việc thành lập và vận hành Công ty Bảo hiểm Tín dụng Xuất khẩu Việt Nam.
4. Đánh giá tác động của các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) đến việc điều chỉnh chính sách tín dụng hỗ trợ ngoại thương.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo nền tảng cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, mở ra hướng nghiên cứu mới về Kinh tế học Thể chế và Ngân hàng Chính sách tại Việt Nam.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ việc sửa đổi Nghị định số 75/2011/NĐ-CP (sau này được thay thế bởi Nghị định số 32/2017/NĐ-CP), hỗ trợ Thủ tướng Chính phủ và Ban Lãnh đạo VDB định hình chiến lược tái cơ cấu ngân hàng đến năm 2020, tầm nhìn 2030.
• Tác động kinh tế - xã hội: Giúp các hiệp hội ngành hàng (VFA, VASEP, VICOFA) và cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu nắm bắt cơ chế tiếp cận nguồn vốn ưu đãi của Chính phủ, tối ưu hóa chi phí tài chính và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu sang chế biến sâu.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn hóa về TDXK của Nhà nước và phương pháp đánh giá định chế tài chính chuyên biệt.
• Ban điều hành & Cán bộ tín dụng VDB: Sở hữu cẩm nang phân tích thực trạng, nhận diện rủi ro và các giải pháp nghiệp vụ cụ thể để nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng xuất khẩu.
• Nhà hoạch định chính sách (Chính phủ, Bộ Tài chính, NHNN): Nhận được khuyến nghị chính sách dựa trên bằng chứng (evidence-based recommendations) nhằm hoàn thiện khung pháp lý về tài trợ ngoại thương phù hợp với luật chơi quốc tế.
• Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam: Nâng cao nhận thức về quyền lợi tiếp cận tín dụng chính sách, công cụ bảo lãnh và bảo hiểm rủi ro thương mại quốc tế.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Thất bại Thị trường và Lý thuyết Trung gian Tài chính vào phân khúc tín dụng chính sách ngoại thương tại một nền kinh tế đang phát triển. Công trình đã phân định rành mạch bản chất giữa TDXK thương mại (theo tín hiệu giá thị trường) và TDXK của Nhà nước (công cụ can thiệp thể chế có điều kiện), đồng thời xác lập mô hình chuyển dịch từ ưu đãi lãi suất danh nghĩa sang giảm thiểu rủi ro giao dịch gián tiếp.

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm đổi mới nào so với các công trình trước?

So với nghiên cứu của Nguyễn Phi Lân (2007) chỉ tập trung vào NHTM hoặc Trương Thị Hoài Linh (2009) tiếp cận hiệu quả chung của VDB, luận án là công trình đầu tiên kết hợp tam giác hóa dữ liệu toàn diện: xâu chuỗi dữ liệu thực chứng 5 năm (2011 - 2015) của toàn hệ thống VDB với khảo sát chuyên sâu đa bên (CBTD, cơ quan quản lý và doanh nghiệp thụ hưởng), bảo đảm tính khách quan và chiều sâu thực tiễn.

3. Phát hiện nào trong dữ liệu gây bất ngờ nhất?

Phát hiện bất ngờ nhất là sự suy giảm nghịch lý của quy mô TDXK tại VDB trong giai đoạn 2011 - 2015 (thời điểm kim ngạch xuất khẩu của cả nước tăng trưởng mạnh mẽ). Dữ liệu chỉ ra rằng việc thắt chặt điều kiện tín dụng và danh mục mặt hàng theo Nghị định 75/2011/NĐ-CP kết hợp với tâm lý e ngại rủi ro của cán bộ tín dụng đã vô tình tạo ra rào cản khiến các doanh nghiệp xuất khẩu khó tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ của Nhà nước.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng nghiên cứu (replication protocol) không?

Có. Luận án mô tả chi tiết hệ thống chỉ tiêu thống kê, bảng phân loại nợ, cơ cấu nguồn vốn, danh mục câu hỏi khảo sát chuyên gia và các bước phân tích định tính, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng lặp lại quy trình đánh giá đối với các giai đoạn tiếp theo hoặc áp dụng cho các định chế tài chính tương tự.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?

Lộ trình nghiên cứu tiếp nối tập trung vào 3 trụ cột: (1) Mô hình hóa kinh tế lượng tác động của tín dụng xuất khẩu chính sách đến giá trị gia tăng nội địa; (2) Thiết kế cơ chế vận hành thị trường bảo hiểm tín dụng xuất khẩu quốc gia; (3) Tích hợp công nghệ số và tiêu chuẩn tài chính xanh (Green Trade Finance) vào quy trình thẩm định tín dụng phát triển.

---

Kết luận

1. Xác lập hoàn chỉnh hệ thống cơ sở lý luận về tín dụng xuất khẩu của Nhà nước, làm rõ vai trò, đặc điểm và sự khác biệt bản chất so với tín dụng xuất khẩu thương mại.
2. Phân tích thực chứng toàn diện hoạt động TDXK tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam giai đoạn 2011 - 2015, chỉ rõ những thành tựu cùng 5 điểm nghẽn cốt lõi về quy mô, cơ cấu sản phẩm và chất lượng nợ.
3. Kiểm định các giả thuyết chính sách và khẳng định tính tất yếu của việc tiếp tục duy trì, mở rộng và đổi mới mô hình thực hiện chính sách TDXK của Nhà nước tại Việt Nam.
4. Đề xuất hệ thống 3 nhóm giải pháp đồng bộ: hoàn thiện quy trình nghiệp vụ và phân quyền nội bộ tại VDB; nâng cao năng lực quản trị tài chính từ phía doanh nghiệp xuất khẩu; khẩn trương thành lập Công ty Bảo hiểm Tín dụng Xuất khẩu của Nhà nước.
5. Cung cấp hệ thống kiến nghị chính sách giá trị cho Chính phủ, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý tài trợ xuất khẩu phù hợp với các chuẩn mực của WTO và OECD.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật chuyên sâu về quản trị rủi ro định chế tài chính phát triển và bảo hiểm tín dụng thương mại quốc tế trong kỷ nguyên số hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề nghiên cứu toàn diện về “TDXK của Nhà nước”, phát triển hoạt động TDXK của Nhà nước tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam. Đây được xem là khoảng trống trong nghiên cứu liên quan. Qua đó, có thể nói đề tài luận án nói trên là đề tài có tính mới, tính cấp thiết cả về phương diện khoa học và thực tiễn.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài • Hanruhiko Rakuda (2005) 10 Khi đề cập đến vai trò của Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (Japan Bank for International Cooperation – JBIC) trong thương mại quốc tế, tác giả khẳng định việc JBIC cho vay xuất khẩu và cung cấp cho các nhà nhập khẩu nước ngoài cùng các tổ chức tài chính để hỗ trợ xuất khẩu tài chính của Nhật Bản, máy móc, thiết bị và công nghệ chủ yếu là cho các nước đang phát triển. Đặc biệt, các sản phẩm như tàu biển, các cơ sở sản xuất điện và các loại thiết bị nhà máy kết hợp một số lượng lớn các công nghệ tiên tiến, và xuất khẩu của họ góp phần nâng cao các cơ sở công nghệ của ngành công nghiệp Nhật Bản.

Hơn nữa, nhà máy đóng tàu và các cơ sở công nghiệp của Nhật Bản có một loạt các ngành công nghiệp hỗ trợ bao gồm doanh nghiệp nhỏ sản xuất các bộ phận và linh kiện. Cho vay xuất khẩu JBIC được kỳ vọng sẽ góp phần tích cực vào việc kinh doanh của các công ty Nhật Bản. (1962) Nghiên cứu về nguyên tắc hoạt động và chức năng của Ngân hàng Phát triển (Development Bank-DB), tác giả đã đề cập đến các chức năng tài chính, hướng dẫn đầu tư, quản lý dữ liệu … trong đó các DB của các quốc gia cần xem xét điều chỉnh chức năng tài chính và hướng dẫn đầu tư từ một nghĩa chung chung sang một nghĩa cụ thể, tùy theo quy mô của từng DB. Trong chức năng tài chính và đầu tư các dự án mang tính chất “ phát triển”, các nhiệm vụ của DB tùy thuộc vào quy mô và nguồn vốn của nó, có thể hướng đến các ngành nghề, lĩnh vực, khu vực khác nhau như xuất nhập khẩu, nông nghiệp, công nghiệp, khu vực kinh tế công, khu vực tư nhân, các loại hình doanh nghiệp với các quy mô khác nhau, trong đó lĩnh vực xuất nhập khẩu để phục vụ cho khách hàng sẽ có tác dụng thúc đẩy xuất khẩu đối với các nước đang phát triển.

Các DB trong thời đại hiện nay cung cấp cấp dịch vụ tài chính cho các nhà xuất khẩu và nhập khẩu, cho vay đối với nông dân, cho vay và tài trợ cho các ngành công nghiệp chế biến thực phẩm đang là xu hướng phát triển mới của mô hình tài chính DB thuộc sở hữu nhà nước. • Jean-Pierre Chauffour, Christian Saborowski, Ahmet I. Soylemezoglu (2010) Ban kết nối thương mại quốc tế của World Bank, trong bài viết “Should developing 11 countries establish export credit agencies?” đã có thảo luận và trao đổi một số vấn đề cần được quan tâm khi quyết định liệu một quốc gia nên thiết lập một tổ chức tài chính chuyên ngành để hỗ trợ xuất khẩu, các hình thức và cách làm cần phải có. Bài viết trình bày những nội dung chính sau đây: Một là, thảo luận về lý do tại sao bất kỳ quyết định thành lập một ECAs ( Export Credit Agencies - Tổ chức tín dụng xuất khẩu) nên chỉ được thực hiện sau khi đánh giá cẩn thận về tác động của một tổ chức như vậy trên cả hai phương diện là tài chính và lĩnh vực thực sự của nền kinh tế.

Ngoài ra, việc lựa chọn một mô hình kinh doanh bền vững cho các tổ chức tài chính chuyên ngành là rất quan trọng. Bài viết này không tìm cách cung cấp câu trả lời dứt khoát về việc liệu khi nào và như thế nào các nước đang phát triển nên thiết lập ECAs. Tuy nhiên, nghiêng về phía thận trọng trong việc thiết lập các tổ chức này trong một bối cảnh quốc gia có thu nhập thấp và nêu bật một loạt các yếu tố hoạch định chính sách cần cân nhắc khi quyết định một tổ chức như vậy. Trước khi thảo luận về các yếu tố này, chúng tôi phân tích dữ liệu từ Liên minh quốc tế về đầu tư bảo hiểm (Berne Union) vào ngành công nghiệp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, một công cụ phổ biến của tài trợ thương mại đã được minh chứng trong môi trường hiện tại.

Các dữ liệu cho thấy rằng, mặc dù khối lượng bảo hiểm tổng thể đã giảm do sự sụt giảm mạnh về lượng bảo hiểm thương mại trung hạn đến lượng bảo hiểm dài hạn đã được mở rộng trong thời khủng hoảng. Cho rằng ECAs là những cầu thủ chiếm ưu thế ở các thị trường này, hiện nay cho thấy các tổ chức tài chính chuyên “xuất khẩu tài chính” đã có được hữu ích trong việc thực hiện các hợp đồng tín dụng. Hai là, phân tích dữ liệu về bảo hiểm xuất khẩu và được cung cấp bởi các thành viên của Liên minh Berne. Nó tiếp tục thảo luận về khả năng nhận thức của ECAs hậu thuẫn công khai gây ảnh hưởng đến khối lượng bảo hiểm xuất khẩu trong thời khủng hoảng.

Ba là, thảo luận các vấn đề cần quan tâm khi quyết định liệu một quốc gia nên thiết lập một tổ chức chuyên ngành tài chính để tài trợ xuất khẩu. Bốn là, từ những ý tưởng như trên, bài viết đi đến kết luận là: Bất kỳ loại hình tổ chức tài chính nhằm mục đích đóng góp một phần trong việc tài trợ xuất khẩu có tác 12 động hai chiều. Đầu tiên, nó làm thay đổi cấu trúc của khu vực tài chính và ảnh hưởng đến hành vi của các tổ chức tài chính khác. Thứ hai, nó thay đổi khuôn khổ động trong quy mô của từng lĩnh vực kinh tế.

Kết quả của sự ảnh hưởng này phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, từ cơ cấu của nền kinh tế và vị thế cạnh tranh của nó đối với môi trường quản trị chung của đất nước. • Evans và Oye (2001) Chuyên gia tài chính của Ngân hàng Thế giới (World Bank) Trong bài viết về vai trò của ECAs trong việc thúc đẩy xuất khẩu, đã xác định ba luận cứ cơ bản cho vai trò của ECAs trong tài trợ xuất khẩu. Thứ nhất, ECAs có thể hỗ trợ cho các doanh nghiệp xuất khẩu để bù đắp sự thua thiệt trên thị trường, khi còn thiếu vắng những yếu tố phù hợp để có thể lựa chọn giải pháp tài chính cho xuất khẩu tới các điểm đến nguy cơ rủi ro cao. Thứ hai, ECAs có thể có một vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các điều khoản tín dụng cho các yếu tố ngoại phi tài chính (hiệu ứng lan tỏa kinh tế trong nước, chi phí an ninh quốc gia, yếu tố bên ngoài môi trường) phát sinh từ sự thất bại của thị trường phi tài chính trong nước.

Thứ ba, có một lý do để tiếp nhận hỗ trợ không lành mạnh của các nhà xuất khẩu nước ngoài thông qua các chính phủ tương ứng và ECAs của họ. [28] • Jef Vincent (2011) Trưởng phụ trách khu vực châu Á, Công ty Hermes (Đức) Bài viết về đề tài "Bảo hiểm TDXK của Nhà nước và bảo hiểm tín dụng thương mại" đã phân tích sự khác nhau giữa bảo hiểm tín dụng xuất khẩu có sự bảo trợ của nhà nước và bảo hiểm tín dụng thương mại không có bảo trợ của nhà nước. Sự khác nhau này thể hiện ở nhiều khía cạnh: Trước hết, cơ quan bảo hiểm tín dụng xuất khẩu được nhà nước bảo trợ thông qua các ECAs với phạm vi hoạt động ở tầm quốc gia và mang tính hỗ trợ. Nhà nước chỉ bảo hiểm khi các công ty bảo hiểm với trách nhiệm của mình không thể hoặc không muốn cấp loại bảo hiểm đó.

Trong khi đó, bảo hiểm tín dụng xuất khẩu thương mại trong thập niên qua chủ yếu là các tập đoàn bảo hiểm quốc tế như Euler Hermes, Coface, Atradius. Loại hình này cung cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cho bất kỳ rủi ro nào và theo phương thức kinh doanh thu lợi nhuận. 13 Thứ hai, các nước thuộc khối OECD (Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế) có thoả thuận những nguyên tắc hướng dẫn về phạm vi bảo hiểm tín dụng xuất khẩu được nhà nước bảo trợ với thời hạn tín dụng từ 2 năm trở lên. Các nguyên tắc này nhằm tạo môi trường bình đẳng trong cạnh tranh quốc tế.

Trong khi bảo hiểm tín dụng thương mại thực hiện nghiệp vụ theo luật kinh doanh bảo hiểm. • Lee Seok Jin (2011)Trao đổi về chính sách tín dụng xuất khẩu của Chính phủ Hàn Quốc, đã nói về Công ty Bảo hiểm xuất khẩu Hàn Quốc (Korea Export Insurance Corporation- KEIC ) là Công ty bảo hiểm 100% vốn nhà nước, có nhiệm vụ sử dụng công cụ bảo hiểm tài chính để thúc đẩy xuất khẩu của Hàn Quốc thông qua việc cung cấp các dịch vụ bảo hiểm tín dụng xuất khẩu như [28]: • Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ngắn hạn: Áp dụng cho các giao dịch xuất khẩu có thời hạn thanh toán 2 năm. Các giao dịch giữa công ty mẹ và các chi nhánh không được tính vào phạm vi bảo hiểm tín dụng ngắn hạn. Đối với loại hợp đồng bảo hiểm cụ thể, người được bảo hiểm chọn giao dịch có liên quan trên cơ sở từng vụ việc và KEIC sẽ xem xét khả năng bảo hiểm.

Đối với loại hợp đồng bảo hiểm toàn bộ: KEIC bảo hiểm toàn bộ các giao dịch của người được bảo hiểm theo một thỏa thuận đặc biệt giữa hai bên. Cho dù số tiền bảo hiểm lớn đến mức nào, KEIC cũng đặt ra mức bồi thường tối đa và nhà xuất khẩu phải tự quản lý các rủi ro khác. • Bảo lãnh ngân hàng tín dụng xuất khẩu sau khi giao hàng: Trong trường hợp một định chế tài chính mở rộng phạm vi tài trợ xuất khẩu cho một nhà xuất khẩu với điều kiện là nhận được chứng từ vận chuyển hoặc hóa đơn xuất khẩu. KEIC hỗ trợ việc đàm phán vay nợ của người xuất khẩu, bằng cách cung cấp cho ngân hàng chứng thư bảo đảm thanh toán lại của nhà xuất khẩu.

• Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu nông thủy sản: Trong trường hợp không có khả năng xuất khẩu sản phẩm nông nghiệp và thuỷ sản, tình trạng không thanh toán hoặc thiệt hại do việc thực hiện trách nhiệm xuất khẩu bất chấp rủi ro về giá sau khi kết thúc hợp đồng xuất khẩu, KEIC bảo hiểm các rủi ro này cho nhà xuất khẩu. 14 • Bảo hiểm xúc tiến thị trường nước ngoài: KEIC bảo hiểm cho một sự thiệt hại khi thu nhập của nhà xuất khẩu từ các hoạt động xúc tiến ở nước ngoài không tương xứng với các chi phí bỏ ra cho các hoạt động này.