Chương 1: Tổng quan về quy trình giao hàng xuất khẩu vận chuyển bằng đường biển Chương 2: Thực trạng quy trình giao hàng xuất khẩu vận chuyển bằng đường biển tại công ty cổ phần Vận tải biển và thương mại Phương Đông Chương 3: Định hướng phát triển và đề xuất giải pháp hoàn thiện quy trình giao hàng xuất khẩu vận chuyển bằng đường biển tại công ty cổ phần Vận tải biển và thương mại Phương Đông 4 Luan van NỘI DUNG CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUY TRÌNH GIAO HÀNG XUẤT KHẨU VẬN CHUYỂN BẰNG ĐƢỜNG BIỂN 1.1 Khái quát về giao nhận và dịch vụ giao hàng xuất khẩu 1.1 Khái niệm về giao nhận và ngƣời giao nhận 1.1 Khái niệm về giao nhận Trước hết, theo quy tắc mẫu của FIATA (Liên đoàn quốc tế các Hiệp hội giao nhận) đã đưa ra định nghĩa về dịch vụ giao nhận: “Dịch vụ giao nhận được định nghĩa như là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hoá”. Theo đó, ta có thể hiểu giao hàng xuất khẩu với ý nghĩa là một dịch vụ kinh doanh như sau: Giao hàng xuất khẩu là một dịch vụ mà theo đó người làm dịch vụ giao nhận sẽ thay mặt người xuất khẩu đứng ra thực hiện các nghiệp vụ nhận hàng, gom hàng, tổ chức giao hàng, thực hiện các thủ tục chứng từ với các bên liên quan và các dịch vụ khác nhằm đảm bảo hàng hóa được giao cho người vận tải vận chuyển đến địa điểm quy định theo thỏa thuận với chủ hàng để hưởng thù lao. Nói tóm lại, giao nhận là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến giao hàng trong quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng).2 Khái niệm về người giao nhận Tuy đến nay chưa có một định nghĩa thống nhất nào về người giao nhận được quốc tế chấp nhận nhưng người ta thường hiểu người kinh doanh dịch vụ giao nhận hay các doanh nghiệp giao nhận là người giao nhận. 5 Luan van Trước đây, người giao nhận thường chỉ làm đại lý thực hiện một số công việc do các nhà xuất nhập khẩu uỷ thác như: xếp dỡ hàng hoá, lưu kho, chuẩn bị giấy tờ,.
Với khái niệm giao nhận đang được ngày càng mở rộng và trong vai trò người kinh doanh logistics như hiện nay, người giao nhận còn cung cấp những dịch vụ trọn gói về toàn bộ quá trình vận tải và phân phối hàng hoá. Vì thế, người giao nhận không chỉ còn được biết đến như là đại lý như trước kia mà còn như là người gom 1.2 Đặc điểm của dịch vụ giao hàng xuất khẩu Dịch vụ giao hàng xuất khẩu mang những đặc điểm chung của một loại hình dịch vụ, đó là một sản phẩm vô hình nên không có tiêu chuẩn đánh giá chất lượng đồng nhất, không thể cất giữ, sản xuất và tiêu dùng diễn ra đồng thời, chất lượng của dịch vụ phụ thuộc vào cảm nhận của người phục vụ. Nhưng loại hình dịch vụ này cũng có một số đặc trưng riêng sau: - Dịch vụ này không tạo ra sản phẩm vật chất, nó chỉ làm đối tượng thay đổi về mặt không gian, chứ không tác động về mặt kỹ thuật làm thay đổi đối tượng đó - Dịch vụ này mang tính thụ động, nó phụ thuộc rất nhiều vào nhu cầu khách hàng, các quy định của người vận chuyển, các ràng buộc về luật pháp, thể chế của chính phủ. - Dịch vụ này mang tính thời vụ, bởi giao hàng xuất khẩu là dịch vụ phục vụ hoạt động xuất khẩu nên phụ thuộc rất lớn vào lượng hàng xuất khẩu.
Mà thường thì hoạt động xuất khẩu cũng như nhập khẩu mang tính thời vụ, nên hoạt động này 1.3 Yêu cầu với dịch vụ giao hàng xuất khẩu Để đáp ứng được nhu cầu khách hàng cũng như đem lại mức chất lượng cao nhất, giao hàng xuất khẩu cũng như bất kỳ một loại hình dịch vụ nào, 6 Luan van cũng có những yêu cầu đòi hỏi riêng mà người giao nhận phải đáp ứng, bao gồm: - Giao hàng phải nhanh gọn. Điều này thể hiện ở thời gian thực hiện quy trình giao hàng, bao gồm trước trong và sau khi giao hàng. Để giảm được thời gian này, đáp ứng được nhu cầu khách hàng, người làm giao nhận phải nắm chắc được quy trình kỹ thuật, chủng loại hàng hóa, lịch tàu và bố trí hợp lý phương tiện vận chuyển. - Giao hàng chính xác, an toàn.
Đây là yêu cầu rất quan trọng, là yếu tố chủ yếu quyết định chất lượng và mức độ hoàn thành công việc bao gồm chính xác về số lượng, chất lượng, hiện trạng thực tế, chính xác về chủ hàng, nhãn hiệu. - Tối thiểu hóa chi phí. Yêu cầu này chính là phương thức cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong lĩnh vực giao nhận. Muốn vậy phải đầu tư thích đáng cơ sở vật chất, xây dựng và hoàn chỉnh các định mức, các tiêu chuẩn hao phí, đào tạo đội ngũ 1.4 Các chủ thể tham gia vào quy trình giao hàng xuất khẩu Giao nhận là một quá trình thực hiện hàng loạt các các nghiệp vụ khác nhau liên quan đến quá trình tổ chức chuyên chở hàng hóa từ người gửi hàng đến người nhận hàng.
Quá trình giao hàng xuất khẩu thường bắt đầu khi người chủ hàng thực hiện hay ủy thác cho người giao nhận và thanh toán xong cho mọi chi phí liên quan đến giao nhận. Các chủ thể tham gia vào quy trình giao hàng xuất khẩu bao gồm: - Người xuất khẩu: là người ủy thác cho người khác thực hiện công tác giao hàng xuất khẩu. - Người giao nhận: là người nhận sự ủy thác của các doanh nghiệp có nhu cầu xuất khẩu hàng hóa - Các ga, cảng chịu trách nhiệm giao nhận hàng, lưu kho, lưu bãi, xếp dỡ 7 Luan van - Các công ty vận tải vận chuyển hàng hóa và sắp xếp thực hiện giao nhận cùng với chuyến hàng - Các công ty đại lý tàu biển là người thay mặt cho người vận chuyển thực hiện các thủ tục chứng từ liên quan đến giao nhận và vận chuyển hàng hóa - Công ty bảo hiểm cấp giấy chứng nhận bảo hiểm và chịu trách nhiệm bồi thường cho hàng hóa nếu có rủi ro xảy ra. - Ngân hàng là trung gian thực hiện nghiệp vụ thanh toán và bảo lãnh.
- Các cơ quan chức năng đại diện cho Chính phủ như: Bộ Thương mại, cơ Quan hải quan, cơ quan giám định, cơ quan quản lý ngoại hối, kiểm dịch, y tế,… 1.5 Vai trò của giao nhận và ngƣời giao nhận trong thƣơng mại quốc tế Trước đây, khi sản xuất và lưu thông chưa phát triển, giao nhận là một khâu trong quá trình kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Khi sản xuất lưu thông phát triển ở mức độ cao, hoạt động giao nhận được tách riêng thành một nghề. Hiện nay giao nhận đã trở thành một ngành kinh doanh rất phát triển, sự ra đời của các công ty giao nhận đã mang đến nhiều sự lựa chọn cũng như giá trị gia tăng cho khách hàng. Và trong bối cảnh kinh tế phát triển như hiện nay, hoạt động giao nhận cũng như người làm giao nhận càng đóng vai trò quan trọng.
Điều này thể hiện ở: - Người giao nhận được coi như những người trung gian trong quá trình vận chuyển và giao nhận hàng hóa bởi nhiều khi có một số khách hàng nhỏ không dễ tiếp cận và mặc cả trực tiếp với hãng vận tải, và họ cần bên trung gian là những người làm giao nhận để đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa. 8 Luan van - Người giao nhận sẽ giúp cho khách hàng của họ giảm chi phí, vì họ sẽ tìm tuyến đường vận chuyển tốt nhất, phương thức và hãng vận tải phù hợp nhất cho nhu cầu của khách hàng. Người giao nhận cũng thu xếp nhiều lô hàng nhỏ để đóng ghép và vận chuyển tới địa điểm đích, nhờ vậy mà tiết giảm chi phí cho từng chủ hàng riêng lẻ. - Hoạt động giao nhận tạo điều kiện cho hàng hóa lưu thông nhanh chóng, an toàn, tiết kiệm, mà không cần sự tham gia hiện diện của người gửi cũng như người nhận.
Cho nên, hoạt động giao nhận vận tải là chiếc cầu nối quan trọng giữa người gửi hàng và người nhận hàng - Giao nhận được chuyên môn hóa tạo điều kiện cho các nhà xuất nhập khẩu có thể tập trung vào hoạt động kinh doanh của họ, góp phần giảm giá xuất nhập khẩu, và giảm một số chi phí không cần thiết thúc đẩy sự phát triển của thương mại 1.2 Cơ sở pháp lý, nguyên tắc giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu tại cảng biển Cơ sở pháp lý cho việc giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu bao gồm các quy phạm pháp luật quốc tế (các Công ước về vận đơn vận tải, Công ước về hợp đồng mua bán hàng hóa…); các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước Việt Nam về giao nhận vận tải; các loại hợp đồng và tín dụng thư… - Các công ước quốc tế bao gồm: + Công ước Viên 1980 về buôn bán quốc tế. + Các công ước về vận tải như Công ước quốc tế để thống nhất một số quy tắc về vận đơn đường biển + Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn Incoterm 2018 giải thích các điều kiện thương mại của Phòng thương mại quốc tế 9 Luan van - Bên cạnh luật pháp quốc tế, Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến vận tải, giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu như Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2017, Luật thương mại Việt Nam 2019… - Các loại hợp đồng làm cơ sở cho hoạt động giao nhận bao gồm hợp đồng mua bán ngoại thương, hợp đồng thuê tàu, hợp đồng ủy thác giao nhận, hợp đồng bảo hiểm. Các văn bản hiện hành đã quy định những nguyên tắc chung trong giao nhận hàng hóa, bao gồm: - Việc bốc dỡ, giao nhận, bảo quản hàng hóa xuất nhập khẩu tại cảng là do cảng tiến hành trên cơ sở hợp đồng giữa chủ hàng hoặc người được chủ hàng ủy thác với cảng. Người được chủ hàng ủy thác thường là người giao nhận.
- Đối với hàng không qua cảng (không lưu kho tại cảng) thì chủ hàng hoặc người được ủy thác có thể giao nhận trực tiếp với tàu, chỉ thỏa thuận với cảng về địa điểm bốc dỡ, thanh toán chi phí bốc dỡ và các chi phí phát sinh khác.