CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THEO THÔNG TƯ 200/2014/TT-BTC 1. Những vấn đề cơ bản về bán hàng và xác định KQBH trong DN theo TT200/2014/TT-BTC 1. Vai trò, nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định KQBH Bán hàng là một quá trình trong đó người bán tìm hiểu, khám phá, gợi tạo và đáp ứng nhu cầu của người mua, để cả hai bên nhận được quyền lợi thỏa đáng bên cạnh đó là khâu cuối cùng của hoạt động kinh doanh của DN thương mại.
Đây là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa cho người mua và DN thu tiền về hoặc được quyền thu tiền. Quá trình bán hàng ở các DN nói chung và DN thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: - Có sự trao đổi giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. - Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: người bán mất quyền sở hữu về hàng hóa đã mua bán. Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các DN cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng.
Số doanh thu này là cơ sở để DN xác định kết quả kinh doanh của mình. Kế toán bán hàng là một vị trí trong bộ máy kế toán, đảm nhận các công việc ghi chép, theo dõi, tổng hợp số liệu liên quan đến nghiệp vụ bán hàng của DN. Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có vai trò quan trọng trong việc xác định được hiệu quả nguồn vốn và hiệu quả của chiến lược kinh doanh. Thông tin do kế toán cung cấp là cơ sở để nhà quản lý năm được tình hình kinh doanh, chi phí, thu nhập, lãi/lỗ,… Từ đó, đưa ra phương án phù hợp cho DN.
Kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trực tiếp thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin về quá trình bán hàng của DN, thực hiện nhiệm vụ: - Ghi chép, phản ánh kịp thời, chính xác và đầy đủ toàn bộ tình hình bán hàng của DN trong kỳ, cả về giá trị và số lượng hàng hóa, dịch vụ bán trên tổng số và trên từng loại mặt hàng, từng phương thức bán hàng. - Tính toán và phản ánh chính xác tổng giá trị thanh toán của hàng hóa, dịch vụ bán ra, gồm cả doanh thu bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ, thuế giá trị gia tăng đầu ra của từng nhóm mặt hàng hóa khác nhau, từng hóa đơn bán hàng hay từng khách hàng, từng đơn vị trực thuộc,. - Xác định chính xác giá mua thực tế của lượng hàng hóa đã được tiêu thụ, đồng thời phân bổ chi phí mua hàng cho hàng tiêu thụ nhằm xác định kết quả bán hàng. 1 - Kiểm tra chặt chẽ, đôn đốc tình hình thu hồi đồng thời quản lý tiền hàng, quản lý khách hàng nợ, theo dõi chi tiết từng khách hàng, lô hàng, số tiền khách nợ, thời hạn và tiền trả nợ,… - Tập hợp đầy đủ, chính xác, kịp thời các khoản chi phí bán hàng thực tế đã phát sinh trong kỳ và kết chuyển (hay phân bổ) chi phí bán hàng cho hàng tiêu thụ, làm căn cứ để xác định kết quả kinh doanh.
- Cung cấp thông tin cần thiết về tình hình bán hàng hóa, dịch vụ phục vụ cho việc chỉ đạo và điều hành hoạt động kinh doanh của DN. - Tham mưu cho lãnh đạo, cấp trên về các giải pháp để thúc đẩy quá trình bán hàng. Phương thức bán hàng Có rất nhiều phương thức bán hàng khác nhau trong DN thương mại, tùy thuộc vào yêu cầu, đặc điểm kinh doanh của từng doanh nghiê ̣p để lựa chọn và áp dụng cho phù hợp với doanh nghiê ̣p mình. Doanh nghiê ̣p có thể áp dụng các phương thức bán hàng chủ yếu sau: 1.
Phương thức bán buôn Bán buôn là phương thức bán hàng cho các DN thương mại, DN sản xuất, … để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến rồi bán ra. Phương thức bán buôn có đặc điểm khác biệt cơ bản với các phương thức khác, đó là khi kết thúc nghiê ̣p vụ bán buôn, hàng hoá vẫn nằm trong liñ h vực lưu thông, chưa đi vào liñ h vực tiêu dùng, do vậy giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá chưa được thực hiê ̣n. Hàng thường được bán theo lô hoặc bán với số lượng lớn. Trong bán buôn thường bao gồm hai phương thức sau đây: Bán buôn qua kho: Bán buôn qua kho là phương thức bán buôn mà trong đó hàng bán phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiê ̣p.
Trong phương thức này có hai hình thức: - Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này, khách hàng cử cán bộ nghiê ̣p vụ mang giấy ủy nhiê ̣m đến kho của doanh nghiê ̣p trực tiếp nhận hàng và mang hàng về. Sau khi giao nhận hàng hóa, đại diê ̣n bên mua ký nhận đã đủ hàng vào chứng từ của bên bán, đồng thời trả tiền ngay hoặc ký nhận nợ. - Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Bên bán căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng của người mua, xuất kho gửi hàng cho người mua. Chi phí vận chuyển hàng gửi bán có thể do bên bán chịu hoặc có thể do bên mua chịu tùy theo hợp đồng kinh tế đã ký kết.
Bán buôn không qua kho có tham gia thanh toán: Bán buôn không qua kho là phương thức bán buôn mà trong đó hàng bán ra khi mua về từ nhà cung cấp không đem về nhập 2 Thư viện ĐH Thăng Long kho của doanh nghiê ̣p mà giao bán ngay hoặc chuyển bán ngay cho khách hàng. Phương thức này có thể thực hiê ̣n theo các hình thức sau: - Bán giao tay ba: Sau khi nhận hàng từ nhà cung cấp, DN thương mại sẽ bán buôn trực tiếp hàng hóa cho khách hàng của doanh nghiê ̣p tại địa điểm do hai bên thỏa thuận. Sau khi giao hàng hóa cho khách hàng, đại diê ̣n bên mua sẽ ký nhận vào chứng từ bán hàng khi đó quyền sở hữu (hoặc quyền kiểm soát) hàng hóa đã được chuyển giao cho khách hàng, hàng hoá được xác định là tiêu thụ. - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: Theo hình thức này, sau khi mua hàng (nhận hàng mua), DN thương mại sẽ vận chuyển thẳng hàng giao cho người mua ở địa điểm đã được thỏa thuận.
Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của DN thương mại. Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng chuyển đi mới được xác định là tiêu thụ. Bán buôn qua kho không tham gia thanh toán: Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại đứng ra làm trung gian môi giới giữa bên bán và bên mua để hưởng hoa hồng (do bên bán hoặc bên mua trả). Còn bên mua sẽ chịu trách nhiệm nhận hàng và thanh toán cho bên bán.
Khi được bên bán hoặc bên mua chấp nhận thanh toán tiền hoa hồng, doanh nghiệp thương mại phải lập Hóa đơn GTGT (hay Hóa đơn bán hàng) phản ánh số hoa hồng môi giới được hưởng. Phương thức bán lẻ Bán lẻ được hiểu là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế không thông qua trung gian. Bán hàng theo phương thức này có đặc điểm là hàng hoá đã ra khỏi liñ h vực lưu thông và đi vào liñ h vực tiêu dùng. Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá đã được thực hiê ̣n.
Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc bán với số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định. Căn cứ vào cách thức thực hiê ̣n bán lẻ, phương thức bán lẻ được chia thành hai hình thức: - Bán lẻ thu tiền tập trung: Bán lẻ thu tiền tập trung là hình thức bán hàng mà trong đó tách rời nghiệp vụ giao hàng cho người mua và thu tiền của người mua. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách, viết hoá đơn hoặc tích kê cho khách để khách đến nhận hàng ở quầy hàng do nhân viên bán hàng giao. Hết ca (hoặc hết ngày) bán hàng, nhân viên bán hàng căn cứ vào hoá đơn và tích kê giao hàng cho khách hoặc kiểm kê hàng hoá tồn quầy để xác định số lượng hàng đã bán trong ngày, trong ca và lập báo cáo bán hàng.
Nhân viên thu tiền làm giấy nộp tiền và nộp tiền bán hàng cho thủ quỹ. 3 - Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, viê ̣c thu tiền và giao hàng cho bên mua không tách rời nhau. Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền của khách và giao hàng cho khách. Hết ngày hoặc ca bán, nhân viên bán hàng có nhiê ̣m vụ nộp tiền cho thủ quỹ và lập báo cáo bán hàng sau khi đã kiểm kê hàng tồn trên quầy.
- Bán hàng trả góp: Bán hàng trả góp là khi giao hàng cho người mua, thì lượng hàng chuyển giao được coi là tiêu thụ; Doanh thu bán hàng được tính theo giá bán trả tiền ngay; Khách hàng chỉ thanh toán một phần tiền mua hàng để nhận hàng và phần còn lại trả dần trong một thời gian và chịu khoản lãi theo quy định trong hợp đồng. Căn cứ vào cách thức tổ chức bán lẻ, phương thức bán lẻ bao gồm các hình thức: - Bán lẻ mang tính cố định: Theo hình thức này, DNTM tổ chức điểm bán hàng cố định, hàng hóa được trao đổi trực tiếp giữa người bán và người mua tại điểm bán cố định đó. - Bán hàng lưu động: Theo hình thức này, DNTM sử dụng các phương tiê ̣n vận tải lớn để chuyển hàng hóa đến các nơi có nhu cầu cao, những nơi xa trung tâm, vùng sâu, vùng xa, những khu công nghiê ̣p để bán. - Bán hàng online: đây là một hê ̣ thố ng bán hàng trực tuyến hoàn chỉnh, thay vì đến cơ sở của người bán, người mua có thể thực hiê ̣n tất cả các công đoạn của viê ̣c mua hàng chỉ thông qua Internet.
Nghiã là người mua có thể thực hiê ̣n viê ̣c xem hàng, đặt hàng, thanh toán, nhận hàng, thụ hưởng các dịch vụ sau bán hàng,…thông qua mạng Internet. - Bán hàng thông qua quảng cáo tuyên truyề n, bán hàng đa cấp,… 1. Phương thức bán hàng qua đại lý Là phương thức bán hàng mà trong đó DN thương mại (bên giao đại lý) giao hàng cho một DN thương mại khác (bên nhận bán đại lý) để các cơ sở này trực tiếp bán hàng.