CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DOANH THU VÀ PHÂN TÍCH DOANH THU TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về doanh thu trong doanh nghiệp 1. Khái niệm Mục đích cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp là tiêu thụ được sản phẩm và thu được lợi nhuận, tức là có lãi. Bán hàng là quá trình trao đổi hàng hóa – trong đó người bán hàng giao hàng còn người mua có nhiệm vụ thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
Bán hàng là khâu quan trọng của hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nó kết thúc quá trình sản xuất kinh doanh và mở ra chu trình sản xuất kinh doanh mới. Trong mỗi doanh nghiệp thì chỉ tiêu bán hàng được xác định bằng chỉ tiêu doanh thu. Trong tài liệu tham khảo Phan Công Nghĩa, 2000, “Giáo trình thống kê kinh tế”, NXB Giáo dục, Hà Nội, trang 207: “Doanh thu là toàn bộ số tiền bán sản phẩm, hàng hóa, cung ứng dịch vụ sau khi trừ khoản giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại (nếu có chứng từ hợp lệ) được khách hàng chấp nhận thanh toán (không phân biệt đã thu hay chưa thu tiền)”. Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 – “Doanh thu và thu nhập khác”, được ban hành và công bố theo quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Tài Chính, doanh thu được định nghĩa như sau: “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu” Theo chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo quyết định số 15/2006/QĐ-BTC ngày 20/03/2006: “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
Các khoản bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu” 5 Luan van Trong phân tích kinh tế: Doanh thu là khoản tiền mà doanh nghiệp đã thu về hoặc có quyền đòi về từ việc tiêu thụ các sản phẩm hàng hóa và cung cấp dịch vụ được coi là hoàn thành. Thời điểm xác định là hoàn thành khi người mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán, ký nhận nợ. Trong quá trình xác định doanh thu, thời điểm xác định doanh thu là vấn đề quan trọng nhất. Như vậy, tóm lại có thể hiểu doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc chắc chắn thu được trong tương lai.
Các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu. Vai trò của doanh thu Trong cơ chế thị trường để đứng vững, tồn tại và phát triển là một điều không dễ đối với doanh nghiệp thương mại. Song khi đã sản xuất và kinh doanh có hiệu quả thì doanh nghiệp sẽ có những đóng góp đáng kể đối với sự phát triển kinh tế của đất nước. Khi doanh thu của doanh nghiệp tăng lên có nghĩa là doanh nghiệp đã góp phần thỏa mãn cung cầu về hàng hóa trên thị trường, ổn định giá cả và thị trường, khuyến khích tiêu dùng.
Doanh thu tăng lên tức là doanh nghiệp đã đáp ứng các nhu cầu vật chất cho xã hội làm cho đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện. Ngoài ra việc tăng doanh thu còn có tác dụng thúc đẩy sản xuất, làm cho nền kinh tế phát triển mạnh mẽ, thực hiện tốt chu kỳ tái sản xuất xã hội. Việc tăng doanh thu ảnh hưởng trực tiếp đến quy mô sản xuất kinh doanh cũng như sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp. Tăng doanh thu có ý nghĩa là doanh nghiệp đã thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ của mình.
Doanh thu tăng nói lên doanh nghiệp đang làm ăn có hiệu quả và thỏa mãn một cách tối ưu nhu cầu tiêu dùng của khách hàng. Tăng doanh thu sẽ làm tăng lượng vốn lưu động của doanh nghiệp, doanh nghiệp sẽ giảm bớt được khoản vay bên ngoài đề kinh doanh. Doanh thu tăng lên là điều kiện để doanh nghiệp thu hồi vốn, bù đắp các khoản chi phí phát sinh trong quá trình kinh doanh. Lợi nhuận biểu hiện kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, khi tiến hành kinh doanh tất cả các doanh nghiệp đều cùng có chung một mục đích là tối đa hóa lợi nhuận.
Muốn có lợi nhuận cao thì các doanh nghiệp cần phải tìm ra các biện pháp tăng doanh thu một cách có hiệu quả nhất. 6 Luan van Để thực hiện tốt nghĩa vụ đối với Nhà nước và các nghành, trước hết doanh nghiệp phải có nguồn thu và tăng doanh thu là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp hoàn thành tốt các nghĩa vụ trên. Việc tăng doanh thu vừa có ý nghĩa đối với xã hội vừa có ý nghĩa đối với doanh nghiệp. Cụ thể: - Đối với xã hội: Việc tăng doanh thu góp phần thỏa mãn tốt hơn các nhu cầu tiêu dùng hàng hóa cho toàn xã hội.
Doanh thu tăng tức là doanh nghiệp đã đáp ứng các nhu cầu về cải thiện đời sống và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người lao động. Ngoài ra, khi doanh thu tăng doanh nghiệp có thể đóng góp vào Ngân sách Nhà nước thông qua thuế thu nhập doanh nghiệp và các loại thuế, phí, lệ phí khác giúp Nhà nước có điều kiện thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ của mình. Khi doanh nghiệp thực hiện hoạt động kinh doanh của mình là doanh nghiệp đã tham gia vào khâu lưu chuyển hàng hóa, lưu chuyển tiền tệ của toàn xã hội. Do vậy sản phẩm hàng hóa của doanh nghiệp cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định cung cầu, bình ổn giá cả thị trường.
Ngoài ra việc tăng doanh thu còn thúc đẩy sản xuất, làm cho nền kinh tế phát triển mạnh mẽ, thực hiện tốt chu kỳ tái sản xuất. Doanh thu tăng đồng nghĩa với lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường tăng, góp phần mở rộng giao lưu kinh tế giữa các vùng, miền trong và ngoài nước. - Đối với doanh nghiệp: Doanh thu là nguồn tài chính quan trọng giúp doanh nghiệp trang trải các khoản chi phí trong sản xuất kinh doanh đảm bảo hoạt động của doanh nghiệp diễn ra liên tục và tạo ra doanh thu. Tăng doanh thu tạo điều kiện thu hồi vốn và luân chuyển vốn nhanh do vậy doanh nghiệp có khả năng tự chủ về vốn, không bị phụ thuộc vào nguồn vốn bên ngoài và làm giảm chi phí lãi vay khi vay vốn.
Doanh thu tăng sẽ giúp doanh nghiệp thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ của mình và đạt được kết quả mà mình đặt ra là tối đa hóa lợi nhuận. Tăng doanh thu là một trong những điều kiện cơ bản để tái sản xuất, mở rộng và cải thiện đời sống vật chất tinh thần cho cán bộ nhân viên. 7 Luan van Doanh thu là cơ sở quan trọng để xác định kết quả kinh doanh, tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ với Nhà nước và là chỉ tiêu để đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tăng doanh thu chứng tỏ uy tín và vị thế của doanh nghiệp trên thị trường, củng cố vị thế vững chắc, duy trì sự tồn tại và phát triển cho doanh nghiệp.
Nguồn hình thành doanh thu 1. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Doanh thu bán hàng: Là biểu hiện bằng tiền của tổng giá trị các loại sản phẩm hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp đã bán ra trong một thời kỳ nhất định. Đây là bộ phận chủ yếu trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi thỏa mãn đồng thời 5 điều kiện sau: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua.
- Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa. - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. - Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng. - Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.
Doanh thu hoạt động tài chính Ngoài lĩnh vực sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp còn tham gia vào hoạt động đầu tư tài chính, hoạt động đầu tư tài chính là doanh nghiệp mang vốn đầu tư ra bên ngoài doanh nghiệp như góp vốn liên doanh liên kết, mua bán trái phiếu, cổ phiếu, cho thuê tài sản, lãi tiền gửi tiền vay thuộc vốn kinh doanh. Doanh thu từ hoạt động tài chính bao gồm: Tiền lãi (lãi cho vay, lãi tiền gửi ngân hàng, lãi bán trả chậm trả góp, lãi bán cổ phiếu, trái phiếu), chiết khấu thanh toán được hưởng do mua hàng hóa, cổ tức, lợi nhuận được chia, thu nhập về hoạt động đầu tư 8 Luan van mua bán chứng khoán ngắn hạn, dài hạn, thu nhập về thu hồi các khoản đầu tư vào công ty liên kết, công ty con, đầu tư vốn khác, lãi tỷ giá hối đoái, lãi do chênh lệch bán ngoại tệ, chênh lệch lãi chuyển nhượng vốn, các khoản doanh thu hoạt động tài chính khác. Các nhân tố ảnh hưởng đến doanh thu 1. Các nhân tố định tính Tình hình sản xuất trong và ngoài nước: Nếu trong nước và ngoài nước ít có hãng sản xuất mặt hàng mà doanh nghiệp đang tiến hành sản xuất và kinh doanh thì sẽ tạo điều kiện rất thuận lợi để doanh nghiệp tiêu thụ mặt hàng của mình, dẫn tới doanh thu của doanh nghiệp sẽ ổn định hoặc tăng lên.
Ngược lại nếu có nhiều hãng sản xuất chủng loại mặt hàng đó thì doanh nghiệp sẽ phải đương đầu với sự cạnh tranh gay gắt, phải tìm ra biện pháp để mặt hàng của doanh nghiệp được thị trường chấp nhận về chất lượng và giá cả. Điều này ảnh hưởng xấu đối với doanh thu của doanh nghiệp. Tình hình thay đổi về thu nhập và thị hiếu của người tiêu dùng: Khi thu nhập tăng lên thì nhu cầu về tiêu dùng cũng tăng lên, mặt khác hàng hóa bán ra sẽ tăng lên và doanh thu cũng tăng lên tương ứng. Nhưng khi thu nhập giảm đi thì lập tức cầu về hàng hóa sẽ giảm theo và doanh thu của doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng theo chiều hướng xấu.