Luận văn thạc sĩ vnu ued dạy học bài tập thực nghiệm chương amin aminoaxit protein nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu dạy học bài tập thực nghiệm chương amin, aminoaxit, protein nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học.

• Tác giả: Trần Thị Tuyết Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Kim Long
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Dạy học bài tập thực nghiệm chương Amin-Aminoaxit-Protein nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH
• 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC NGHIỆM TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN
• 1.1. Định hướng đổi mới giáo dục hiện nay. Năng lực và sự phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông
• 1.2. Khái niệm về năng lực
• 1.3. Các loại năng lực
• 1.4. Các năng lực cần phát triển cho học sinh trung học phổ thông
• 1.5. Đánh giá năng lực
• 1.6. Năng lực vận dụng kiến thức
• 1.6.1. Khái niệm về năng lực vận dụng kiến thức
• 1.6.2. Các thành tố của năng lực vận dụng kiến thức
• 1.6.3. Các biểu hiện năng lực vận dụng kiến thức
• 1.7. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.7.1. Khái niệm về năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.7.2. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn của học sinh trung học phổ thông
• 1.7.3. Biểu hiện năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn của học sinh trung học phổ thông
• 1.7.4. Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh trung học phổ thông
• 1.8. Ý nghĩa của sự hợp tác và phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh trung học phổ thông trong xã hội hiện nay
• 1.9. Đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.10. Bài tập thực nghiệm trong dạy học
• 1.10.1. Một số khái niệm
• 1.10.2. Cấu trúc chung của bài tập thực nghiệm trong dạy học hóa học
• 1.10.3. Phân loại bài tập hóa học
• 1.10.4. Chức năng dạy học của bài tập thực nghiệm
• 1.10.5. Ý nghĩa của việc sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy học
• 1.10.6. Những ưu điểm và hạn chế của phương pháp sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy học
• 1.10.7. Những lưu ý khi sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy học
• 1.11. Thực trạng của việc sử dụng bài tập thực nghiệm và phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn của học sinh trong dạy học hóa học chương Amin-Aminoaxit-Protein lớp 12
• 1.11.1. Tổ chức điều tra khảo sát
• 1.11.2. Kết quả điều tra
• 1.12. Tiểu kết chương 1
• 2. SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC NGHIỆM TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG AMIN-AMINOAXIT-PROTEIN LỚP 12 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC VÀO THỰC TIỄN
• 2.1. Vị trí, mục tiêu, cấu trúc, nội dung chương Amin-Aminoaxit-Protein lớp 12
• 2.1.1. Vị trí, mục tiêu chương Amin-Aminoaxit-protein lớp 12
• 2.1.2. Cấu trúc, nội dung chương Amin-Aminoaxit-protein lớp 12
• 2.1.3. Những điểm lưu ý về nội dung và phương pháp dạy học chương Amin-Aminoaxit-protein lớp 12
• 2.2. Nguyên tắc xây dựng bài tập thực nghiệm trong dạy học hóa học
• 2.2.1. Nguyên tắc bám sát mục tiêu dạy học, chính xác, khoa học và hiện đại
• 2.2.2. Nguyên tắc gắn với thực tiễn và kinh nghiệm của học sinh
• 2.2.3. Nguyên tắc vừa sức, nâng cao hứng thú trong học tập
• 2.2.4. Nguyên tắc đảm bảo tính logic, hệ thống và có tính sư phạm
• 2.3. Qui trình xây dựng bài tập thực nghiệm trong dạy học Hóa học
• 2.3.1. Xác định nội dung kiến thức cần hình thành từ đó xây dựng mục tiêu của bài tập thực nghiệm
• 2.3.2. Chuẩn bị tài liệu giáo khoa, tài liệu tham khảo, hệ thống các ứng dụng hóa học trong thực tiễn, tìm hiểu về các cơ sở công nghệ, nhà máy sản xuất có liên quan
• 2.4. Nguyên tắc sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy học hóa học
• 2.5. Qui trình sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy học hóa học
• 2.6. Xây dựng bài tập thực nghiệm trong dạy học hóa học chương Amin-Aminoaxit-protein lớp 12
• 2.6.1. Dựa vào cấu tạo phân tử của các chất
• 2.6.2. Dựa vào nhận biết, phân biệt, tách các chất
• 2.6.3. Quan sát qua thực hành thí nghiệm
• 2.6.4. Quan sát qua hình vẽ thí nghiệm
• 2.6.5. Bài tập công nghệ hóa học
• 2.6.6. Bài tập thực tiễn liên quan đến tác hại của các chất với con người
• 2.6.7. Bài tập giải thích hiện tượng thực tế
• 2.7. Một số Kế hoạch dạy học chương Amin-Aminoaxit-Protein lớp 12 nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh bằng bài tập thực nghiệm
• 2.8. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh trung học phổ thông
• 2.8.1. Xây dựng các tiêu chuẩn, tiêu chí, chỉ số, chỉ báo đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 2.8.2. Thiết kế bảng kiểm quan sát đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh trong dạy học hóa học
• 2.8.3. Thiết kế phiếu hỏi học sinh về mức độ phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh
• 2.8.4. Thiết kế bài kiểm tra
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Chọn địa bàn và đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.3.2. Chọn địa bàn thực nghiệm sư phạm
• 3.3.3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.3.4. Thiết kế kế một số hoạch dạy học, trao đổi với giáo viên để chỉnh sửa và hoàn thiện áp dụng thực tế
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Đánh giá định lượng
• 3.6. Xử lí thông tin thu thập từ các kết quả của quá trình thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• 4. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, chương Amin-Aminoaxit-Protein trong chương trình hóa học lớp 12 cung cấp nhiều kiến thức có thể áp dụng vào thực tiễn. Việc sử dụng bài tập thực nghiệm không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lý thuyết mà còn kích thích sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề trong các tình huống thực tế.

1.1. Khái niệm về năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học được hiểu là khả năng áp dụng các kiến thức đã học vào các tình huống thực tiễn. Điều này bao gồm việc nhận diện, phân tích và giải quyết các vấn đề liên quan đến hóa học trong cuộc sống hàng ngày.

1.2. Tầm quan trọng của việc phát triển năng lực này

Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn trang bị cho các em kỹ năng cần thiết để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục.

II. Thách thức trong việc dạy học chương Amin Aminoaxit Protein

Dạy học chương Amin-Aminoaxit-Protein gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc kết hợp lý thuyết với thực hành. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc liên kết kiến thức hóa học với các ứng dụng thực tiễn. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp dạy học sáng tạo và hiệu quả.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn

Nhiều học sinh không thể nhận ra mối liên hệ giữa kiến thức hóa học và các hiện tượng trong cuộc sống hàng ngày. Điều này dẫn đến việc học sinh không hứng thú và không tích cực trong việc học tập.

2.2. Thiếu tài liệu và phương pháp dạy học hiệu quả

Giáo viên thường thiếu tài liệu và phương pháp dạy học phù hợp để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh. Việc này cần được khắc phục để nâng cao chất lượng dạy học.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả cho chương Amin Aminoaxit Protein

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất cần thiết. Sử dụng bài tập thực nghiệm là một trong những phương pháp hiệu quả giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách trực quan và sinh động.

3.1. Sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy học

Bài tập thực nghiệm giúp học sinh thực hành và trải nghiệm trực tiếp các hiện tượng hóa học. Điều này không chỉ giúp các em hiểu rõ hơn về lý thuyết mà còn phát triển kỹ năng thực hành và tư duy phản biện.

3.2. Kết hợp lý thuyết và thực hành

Việc kết hợp lý thuyết và thực hành trong dạy học sẽ giúp học sinh dễ dàng nhận diện và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Giáo viên cần thiết kế các bài tập thực nghiệm liên quan đến nội dung chương học để tăng cường sự hứng thú cho học sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kiến thức hóa học trong cuộc sống

Kiến thức về Amin, aminoaxit và protein không chỉ có giá trị trong học tập mà còn có ứng dụng rộng rãi trong đời sống. Việc hiểu rõ về các chất này giúp học sinh nhận thức được vai trò của hóa học trong thực tiễn, từ đó nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe và môi trường.

4.1. Ứng dụng trong dinh dưỡng

Amin và protein là những thành phần thiết yếu trong chế độ dinh dưỡng hàng ngày. Học sinh cần hiểu rõ về vai trò của chúng trong cơ thể để có lựa chọn thực phẩm hợp lý.

4.2. Ứng dụng trong công nghiệp

Kiến thức về aminoaxit và protein cũng có ứng dụng trong nhiều lĩnh vực công nghiệp như sản xuất thực phẩm, dược phẩm và mỹ phẩm. Điều này giúp học sinh nhận thức được tầm quan trọng của hóa học trong phát triển kinh tế.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học qua bài tập thực nghiệm là một hướng đi đúng đắn trong giáo dục hiện đại. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng giáo dục hóa học, đáp ứng yêu cầu của xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để phát triển năng lực cho học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh hứng thú hơn với môn học.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về việc sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy học hóa học, đặc biệt là trong các chương học có tính ứng dụng cao như Amin-Aminoaxit-Protein. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới giáo dục theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học là xu thế tất yếu của nền giáo dục hiện đại, được cụ thể hóa qua Nghị quyết số 29-NQ/TW năm 2013 và Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội. Tuy nhiên, trong thực tế dạy học môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông, phương pháp giảng dạy truyền thống vẫn nặng về truyền thụ lý thuyết một chiều và giải bài tập toán học hàn lâm, dẫn đến khoảng 61,07% học sinh (80 trên tổng số 131 em được khảo sát) gặp khó khăn, lúng túng khi vận dụng kiến thức vào giải quyết các hiện tượng thực tế. Nhận thức được tầm quan trọng này, có tới 83,33% giáo viên khẳng định việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn là mục tiêu vô cùng cấp thiết.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập thực nghiệm trong chương Amin - Aminoaxit - Protein (Hóa học 12) nhằm phát triển toàn diện năng lực vận dụng kiến thức vào đời sống cho học sinh. Mục tiêu cụ thể là xây dựng khung nguyên tắc, quy trình thiết kế bài tập gắn với thực tiễn, hoàn thiện bộ công cụ đánh giá chuẩn hóa và tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên địa bàn huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình, khảo sát trực tiếp tại Trường THPT Kim Bôi và Trường THPT 19-5 trong giai đoạn từ tháng 4 năm 2019 đến năm 2020. Ý nghĩa của luận văn được lượng hóa rõ rệt qua việc nâng cao mức độ hứng thú học tập của học sinh từ 65% ở các lớp học truyền thống lên hơn 80% khi áp dụng bài tập thực nghiệm, đồng thời cải thiện đáng kể kết quả kiểm tra định kỳ và khả năng tư duy sáng tạo của học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết dạy học định hướng phát triển năng lực và thuyết kiến tạo trong giáo dục khoa học thực nghiệm. Khung lý thuyết tích hợp hệ thống đánh giá năng lực hành động theo thang đo năng lực của Dreyfus, thang đo SOLO và hệ thống phân loại kỹ năng thực hành của Dave, giúp lượng hóa quá trình phát triển nhận thức từ mức độ bắt chước, thao tác cơ bản đến mức độ thực hiện thuần thục và vận dụng sáng tạo.

Trong khuôn khổ đề tài, ba khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa và áp dụng nhất quán:

• Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn: Khả năng hệ thống hóa, liên hệ kiến thức chuyên môn để phân tích, giải thích các hiện tượng tự nhiên, giải quyết vấn đề trong đời sống, an toàn thực phẩm, y học, sản xuất và bảo vệ môi trường.
• Bài tập thực nghiệm hóa học: Hệ thống nhiệm vụ học tập gắn liền với kỹ năng quan sát, thao tác thí nghiệm, phân tích dữ liệu thực nghiệm và giải thích tình huống thực tế đã được sư phạm hóa.
• Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề: Khả năng phát hiện tình huống mâu thuẫn, huy động vốn kiến thức tích hợp, đề xuất giả thuyết khoa học và lập kế hoạch thực hiện giải pháp tối ưu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu lý luận, điều tra xã hội học và thực nghiệm sư phạm với các thông số cụ thể:

• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Mẫu khảo sát thực trạng bao gồm 8 giáo viên dạy Hóa học và 131 học sinh lớp 12 tại Trường THPT Kim Bôi và Trường THPT 19-5. Phương pháp chọn mẫu phân tầng tự nhiên kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho đối tượng học sinh vùng trung du, miền núi.
• Nguồn thu thập dữ liệu: Sử dụng phiếu hỏi điều tra xã hội học (phát ra 8 phiếu cho giáo viên và 131 phiếu cho học sinh vào ngày 13/04/2019, thu về ngày 11/05/2019 với tỷ lệ hợp lệ đạt 100%), biên bản quan sát giờ học, hồ sơ học tập, bài kiểm tra đánh giá 15 phút và 45 phút, cùng bảng kiểm quan sát hành vi.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Dữ liệu định lượng được xử lý bằng các công cụ thống kê toán học chuyên ngành (tính giá trị trung bình cộng, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, kiểm chuẩn tham số). Phương pháp này được lựa chọn vì đảm bảo tính khách quan, đo lường chính xác mức độ tiến bộ của học sinh giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng trước và sau can thiệp sư phạm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình điều tra thực trạng và tổ chức thực nghiệm sư phạm, nghiên cứu ghi nhận các phát hiện then chốt sau:

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách lớn giữa nhận thức và hành động thực tế của đội ngũ giáo viên. Kết quả khảo sát cho thấy có 62,5% giáo viên (5 trên 8 người) đã tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông mới, nhưng chỉ có 50% giáo viên áp dụng đổi mới thường xuyên vào bài giảng. Mặc dù 100% giáo viên đều sử dụng bài tập hóa học trong giảng dạy, nhưng việc xây dựng bài tập thực nghiệm gắn với đời sống thực tế lại rất hạn chế và chưa có hệ thống.

Thứ hai, việc áp dụng bài tập thực nghiệm mang lại sự chuyển biến vượt bậc về thái độ học tập. Có tới 83,33% giáo viên nhận định việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức là vô cùng quan trọng, 78,4% đánh giá cao năng lực hợp tác và 68,6% nhấn mạnh năng lực giải quyết vấn đề. Về phía học sinh, tỷ lệ học sinh rất hào hứng và yêu thích môn học ở nhóm thực nghiệm đạt trên 80%, cao hơn vượt trội so với mức 65% ở nhóm đối chứng dạy theo phương pháp truyền thống.

Thứ ba, chất lượng học tập và năng lực thực hành của học sinh được cải thiện rõ nét. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi trong các bài kiểm tra 15 phút và 45 phút ở nhóm thực nghiệm tăng khoảng 15% đến 20% so với nhóm đối chứng, đồng thời tỷ lệ điểm yếu kém giảm xuống dưới mức 5%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm được giải thích bởi việc bài tập thực nghiệm đã tạo ra môi trường học tập kích thích tư duy đa giác quan. Khi học sinh được tự mình quan sát hiện tượng đông tụ protein khi đun nóng lòng trắng trứng, nhận biết tính bazơ của amin qua quỳ tím, hoặc giải thích cơ chế dùng giấm ăn để khử mùi tanh của cá (chứa amin), các em không còn ghi nhớ máy móc mà hiểu sâu bản chất hóa học.

Để trực quan hóa kết quả nghiên cứu, dữ liệu điểm số được biểu diễn sinh động qua biểu đồ phân phối tần suất và bảng so sánh các tham số đặc trưng. Biểu đồ đường phân phối tần suất của nhóm thực nghiệm luôn lệch phải rõ rệt so với nhóm đối chứng, minh chứng cho việc điểm trung bình của nhóm thực nghiệm cao hơn và độ phân tán điểm số thấp hơn. Bảng tổng hợp xếp loại học lực phản ánh sự dịch chuyển tích cực từ mức trung bình lên mức khá và giỏi.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu hiện đại về giáo dục khoa học, khẳng định rằng khi tri thức gắn liền với ngữ cảnh thực tiễn, hiệu quả tiếp thu và năng lực tư duy độc lập của học sinh sẽ tăng trưởng mạnh mẽ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm nhân rộng mô hình:

• Xây dựng và chuẩn hóa ngân hàng bài tập thực nghiệm: Giáo viên bộ môn Hóa học chủ động biên soạn và tích hợp tối thiểu 50 bài tập thực nghiệm gắn liền với đời sống vào chương trình Hóa học 12 trong vòng 6 tháng đầu năm học. Các bài tập cần phân cấp rõ ràng theo 4 mức độ nhận thức: Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng và Vận dụng sáng tạo.
• Đổi mới cấu trúc kiểm tra đánh giá định kỳ: Tổ chuyên môn và nhà trường cần đưa tỷ lệ 20% đến 30% câu hỏi có nội dung thực nghiệm và liên hệ thực tế vào các đề kiểm tra 15 phút, 45 phút và đề thi học kỳ, bắt đầu thực hiện ngay trong năm học hiện hành để định hướng phương pháp học tập của học sinh.
• Nâng cấp và hiện đại hóa thiết bị phòng thí nghiệm: Ban giám hiệu nhà trường cần ưu tiên phân bổ ngân sách để bổ sung hóa chất, dụng cụ trực quan, đảm bảo 100% các lớp học được thực hiện đầy đủ các bài thực hành và thí nghiệm biểu diễn theo kế hoạch năm học trong lộ trình 1 đến 2 năm tới.
• Tổ chức các khóa tập huấn bồi dưỡng chuyên môn: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức định kỳ 2 đợt tập huấn mỗi năm cho giáo viên phổ thông về phương pháp thiết kế bài tập thực tiễn, kỹ thuật xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực theo thang đo chuẩn hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học và tài liệu thực tiễn hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên dạy môn Hóa học cấp THPT: Trực tiếp khai thác hệ thống bài tập thực nghiệm phong phú về amin, aminoaxit, protein và các giáo án mẫu để ứng dụng vào giảng dạy trên lớp, giúp tiết học sinh động và kích thích sự chủ động của học sinh.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng khung tiêu chí, bảng kiểm quan sát và bộ công cụ đo lường năng lực trong luận văn để chuẩn hóa quy trình đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng đổi mới giáo dục.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Hóa học: Tham khảo phương pháp luận nghiên cứu, quy trình thiết kế thực nghiệm sư phạm và kỹ thuật xử lý số liệu thống kê giáo dục để phục vụ cho các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.
• Các chuyên gia biên soạn sách và tài liệu tham khảo: Tìm thấy những minh chứng thực nghiệm và ý tưởng phát triển bài tập tình huống thực tế để đưa vào các tài liệu hướng dẫn học tập theo chương trình mới.

Câu hỏi thường gặp

• Bài tập thực nghiệm khác gì so với bài tập hóa học truyền thống? Bài tập truyền thống chủ yếu tập trung vào việc tính toán khối lượng, nồng độ theo công thức toán học trừu tượng. Ngược lại, bài tập thực nghiệm đưa ra các tình huống thực tế, yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức để giải thích hiện tượng đời sống, thiết kế thí nghiệm hoặc xử lý các vấn đề liên quan đến sức khỏe, môi trường và sản xuất.

• Làm thế nào để đánh giá chính xác năng lực vận dụng kiến thức của học sinh? Giáo viên không chỉ dựa vào điểm số bài thi viết mà cần kết hợp đa dạng các công cụ: Bảng kiểm quan sát hành vi trong giờ học, phiếu đánh giá sản phẩm học tập, bài kiểm tra 15 phút và 45 phút có câu hỏi thực tiễn, cùng hình thức tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng giữa các học sinh.

• Những khó khăn lớn nhất khi triển khai bài tập thực nghiệm tại trường THPT là gì? Khó khăn lớn nhất gồm hạn chế về thời lượng tiết học, điều kiện cơ sở vật chất phòng thí nghiệm tại một số địa phương chưa đồng bộ và giáo viên mất nhiều thời gian chuẩn bị. Giải pháp là khai thác linh hoạt các thí nghiệm sử dụng nguyên liệu đời sống dễ tìm và tăng cường giao dự án nghiên cứu tại nhà cho học sinh.

• Phương pháp này có phù hợp áp dụng tại các trường THPT khu vực miền núi không? Hoàn toàn phù hợp. Nghiên cứu thực nghiệm tại 2 trường THPT thuộc huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình cho thấy khi bài tập được thiết kế gắn liền với đời sống gần gũi, học sinh vùng khó khăn tiếp thu rất hào hứng, tỷ lệ yêu thích môn học đạt trên 80% và năng lực giải quyết vấn đề tăng rõ rệt.

• Các chủ đề thực tiễn nổi bật trong chương Amin - Aminoaxit - Protein gồm những gì? Chương này có nhiều ứng dụng gắn liền với đời sống như: Khử mùi tanh của cá bằng chất chua, sự đông tụ protein khi nấu riêu cua hoặc làm đậu phụ, giá trị dinh dưỡng của bột ngọt và các axit amin thiết yếu, tác hại của các chất amin độc hại trong khói thuốc lá và an toàn vệ sinh thực phẩm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh phổ thông thông qua hệ thống bài tập thực nghiệm.
• Xây dựng thành công bộ tiêu chí đánh giá chuẩn hóa cùng hệ thống bài tập thực nghiệm chuyên sâu cho chương Amin - Aminoaxit - Protein (Hóa học 12) với tính ứng dụng cao.
• Kết quả thực nghiệm tại 2 trường THPT thuộc tỉnh Hòa Bình khẳng định tính hiệu quả vượt trội của phương pháp, nâng tỷ lệ học sinh hứng thú học tập lên trên 80% và giảm tỷ lệ học lực yếu kém xuống dưới 5%.
• Đề xuất quy trình 4 bước đồng bộ giúp giáo viên phổ thông dễ dàng thiết kế và ứng dụng bài tập thực tiễn vào kế hoạch giảng dạy hàng ngày.
• Trong năm học tiếp theo, mô hình này cần được nhân rộng sang các chương học khác của môn Hóa học THPT; các thầy cô giáo và nhà nghiên cứu hãy tải toàn văn tài liệu để áp dụng ngay vào thực tiễn giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy học hóa học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn. Sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy học hóa học chương Amin-Aminoaxit-Protein lớp 12 nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn. Thực nghiệm sư phạm.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC NGHIỆM TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN 1.1 Định hƣớng đổi mới giáo dục hiện nay Với xu hướng mới thì mô hình của giáo dục hiện nay đang cho thấy kiến thức vừa là chất liệu-đầu vào, vừa là kết quả-đầu ra của quá trình giáo dục. Do khó có điều kiện thực hành, thực tập và trải nghiệm, học sinh phải học và ghi nhớ rất nhiều, nhưng khả năng vận dụng vào đời sống thì còn nhiều hạn chế. Theo cách tiếp cận giáo dục phổ thông mới hiện nay, giáo dục không còn là truyền thụ kiến thức mà giáo dục nhằm giúp học sinh có thể hoàn thành công việc, giải quyết các vấn đề trong học tập và cuộc sống thực tiễn nhờ vận dụng hiệu quả, sáng tạo kiến thức đã học. Đây là quan điểm đã thể hiện được nhất quán ở nội dung, phương pháp và đánh giá kết quả giáo dục.

Chương trình giáo dục phổ thông mới hiện nay đang lấy việc phát triển phẩm chất và năng lực thực tiễn của học sinh làm mục tiêu, lựa chọn nội dung giáo dục phù hợp và giảm bớt kiến thức kinh viện môt cách đáng kể, làm cho bài học trở lên nhẹ nhàng hơn. Tích cực dạy học theo phân hóa, tự chọn; thực hiện đổi mới phương pháp dạy học (PPDH); đổi mới kiểm tra đánh giá (KTĐG), đổi mới việc đánh giá kết quả giáo dục. Mục tiêu phát triển năng lực người học là xu hướng của chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực hiện nay.Trong quá trình dạy học, giáo dục định hướng nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, quan tâm chú trọng đến năng lực vận dụng kiến thức trong những tình huống thực tiễn của cuộc sống giúp 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] con người chuẩn bị cho năng lực giải quyết các tình huống thực tiễn và nghề nghiệp. Vai trò của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức được nhấn mạnh trong chương trình giáo dục theo xu hướng này.

Khác với dạy học theo định hướng nội dung, có thể coi ”sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học là chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra. Kết quả học tập của HS được thông qua việc quản lý nâng cao chất lượng dạy học chuyển từ việc điều khiển “đầu vào” sang điều khiển “đầu ra”. Kết quả học tập của học sinh mong muốn được mô tả một cách chi tiết, cụ thể và có thể quan sát, đánh giá được. Trong chương trình học sinh cần đạt được những kết quả theo yêu cầu đã quy định.

Các chuẩn đào tạo được đưa ra cũng là nhằm đảm bảo quản lý chất lượng giáo dục theo định hướng kết quả đầu ra. Ưu điểm lớn nhất của chương trình giáo dục theo định hướng phát triển năng lực là tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý chất lượng theo kết quả đầu ra đã quy định, nhấn mạnh sự phát triển của năng lực vận dụng kiến thức của HS. Tuy nhiên, trong quá trình vận dụng mà không đầy đủ, hợp lí, không hiệu quả, không thể hiện đầy đủ nội dung dạy học thì có thể dẫn đến có các lỗ hổng tri thức cơ bản và tính hệ thống của tri thức. Ngoài ra còn phải chú trọng đến cả quá trình thực hiện.

Năng lực và sự phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông 1. Khái niệm về năng lực “Năng lực là những đặc tính tâm lý của cá thể điều tiết hành vi của cá thể và là điều kiện sống của cá thể”- theo quan điểm triết học. “Năng lực là tổng hợp các đặc điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một hoạt động, nhất định nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao” - theo quan điểm của các nhà tâm lý học Theo OECD (Tổ chức các nước kinh tế phát triển) (2002) thì xác định:“ Năng lực là khả năng hành động, đạt thành công và chứng minh sự tiến bộ 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhờ vào khả năng huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực tích hợp của cá nhân khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống. Theo cuốn “Tiêu chuẩn năng lực cho đánh giá” của cơ quan đào tạo quốc gia Úc mô tả “Năng lực bao gồm kiến thức, kĩ năng và sự áp dụng phù hợp những kiến thức và kĩ năng đó theo tiêu chuẩn thực hiện trong việc làm”.

Các quan điểm về năng lực có thể được trình bày theo nhiều cách khác nhau do đứng từ các góc độ tiếp cận vấn đề không giống nhau nhưng cũng có thể nhìn thấy được điểm chung trong các định nghĩa trên. Trong đề tài này, tôi sử dụng khái niệm lực theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Việt Nam (2017) “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể”[1]. Mô hình chung cấu trúc năng lực [13, 4] 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Các loại năng lực 1. Các năng lực chung Năng lực chung là những năng lực, thiết yếu cơ bản hoặc cốt lõi thể hiện mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghề nghiệp như: năng lực nhận thức, năng lực trí tuệ, năng lực về ngôn ngữ và tính toán; năng lực giao tiếp, năng lực vận động…. Dựa vào bản năng di truyền của con người, quá trình giáo dục và trải nghiệm trong cuộc sống; đáp ứng yêu cầu của nhiều loại hình hoạt động khác nhau có thể hình thành và phát triển những năng lực này. - Nhóm năng lực và làm chủ và phát triển bản thân bao gồm: + Năng lực tự học + Năng lực giải quyết vấn đề + Năng lực sáng tạo + Năng lực tự quản lý - Nhóm năng lực về quan hệ xã hội bao gồm: + Năng lực giao tiếp + Năng lực hợp tác - Nhóm năng lực công cụ bao gồm: + Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông + Năng lực sử dụng ngôn ngữ + Năng lực tính toán 1.

Năng đặc thù môn học Năng lực đặc thù của môn học là năng lực mà môn học đó có ưu thế hình thành và phát triển. Một năng lực có thể là năng lực đặc thù của nhiều môn học khác nhau. Bao gồm: + Năng lực ngôn ngữ + Năng lực tính toán 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Năng lực tìm hiểu tự nhiên, xã hội + Năng lực công nghệ + Năng lực thẩm mỹ + Năng lực tin học + Năng lực thể chất 1. Năng lực đặc thù của môn hóa học + Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học + Năng lực thực hành hóa học + Năng lực tính toán hóa học + Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn hóa học + Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống 1.

Các năng lực cần phát triển cho học sinh trung học phổ thông Chương trình giáo dục phổ thông mới đã xác định được 10 năng lực cốt lõi mà bất kì người nào cũng cần để sống và làm việc. Trong số đó, 3 năng lực chung mà môn học và hoạt động giáo dục nào cũng cần và có thể hình thành, phát triển cho học sinh bao gồm: , năng lực hợp tác, năng lực tự chủ và năng lực sáng tạo. Nhóm thứ 2 là năng lực đặc thù do một hoặc một vài môn học kiến tạo thành, bao gồm: năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực thẩm mỹ, năng lực tính toán, năng lực tin học, năng lực thể chất, năng lực tìm hiểu tự nhiên xã hội, năng lực công nghệ. Chương trình giáo dục phổ thông hiện nay, ngoài việc hình thành, phát triển các năng lực cốt lõi, còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng năng lực đặc biệt của học sinh.

Đánh giá năng lực 1. Đánh giá Đánh giá là hoạt động rất quan trọng trong quá trình dạy học, nó được thực hiện bởi cả GV và HS. Đánh giá là quá trình hình thành những nhận 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] định, phán đoán về kết quả của công việc, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và mức độ hiệu quả của công việc. Từ các định nghĩa trên, có thể hiểu: đánh giá trong dạy học là quá trình thu thập những thông tin về sản phẩm của HS khi thực hiện các hoạt động học tập, qua đó xác định mức độ đạt được so với mục tiêu đặt ra, và xác nhận sự tiến bộ của bản thân người học, từ đó có những biện pháp để điều chỉnh việc dạy và học nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc [1].

Đánh giá năng lực Để đánh giá năng lực ta không chỉ đánh giá qua các kiến thức trong nhà trường mà các kiến thức phải có sự liên hệ với thực tế, phải gắn liền với bối cảnh hoạt động và phải có sự vận động sáng tạo các kiến thức và kĩ năng vào thực tiễn. Đánh giá năng lực không chỉ thông qua đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ hoặc hành động học tập mà nó còn bao hàm cả việc đo lường khả năng tiềm ẩn của HS và đo lường quá trình sử dụng những tri thức, kiến thức, kĩ năng và thái độ cần có để thực hiện nhiệm vụ học tập tới một mức chuẩn đã đề ra.